أَخْبَرَنَا الإِمَامُ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ النَّسَائِيُّ، بِمِصْرَ قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ نَصْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَإِنْ أَدْرَكْتَهُ لَمْ يَقْتُلْ فَاذْبَحْ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَإِنْ أَدْرَكْتَهُ قَدْ قَتَلَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ فَقَدْ أَمْسَكَهُ عَلَيْكَ فَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَطْعَمْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِنْ خَالَطَ كَلْبُكَ كِلاَبًا فَقَتَلْنَ فَلَمْ يَأْكُلْنَ فَلاَ تَأْكُلْ مِنْهُ شَيْئًا فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَيُّهَا قَتَلَ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradi. Shunda u zot: «Itingni qoʻyib yuborsang, unga Alloh nomini zikr qil. Agar unga (ovga) yetib borsang-u, u oʻldirmagan boʻlsa, uni soʻy va unga Alloh nomini zikr qil. Agar unga yetib borsang-u, it oʻldirgan boʻlsa, ammo yemagan boʻlsa, yeyaver, chunki u seniki uchun ushlab qoʻygan. Agar undan yeganini koʻrsang, undan hech narsa yema, chunki u oʻzi uchun ushlagan. Agar iting boshqa itlarga qoʻshilib ketsa-yu, ular oʻldirsa, ammo yemasa, undan hech narsa yema, chunki qaysi biri oʻldirganini bilmaysan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўради. Шунда у зот: «Итингни қўйиб юборсанг, унга Аллоҳ номини зикр қил. Агар унга (овга) етиб борсанг-у, у ўлдирмаган бўлса, уни сўй ва унга Аллоҳ номини зикр қил. Агар унга етиб борсанг-у, ит ўлдирган бўлса, аммо емаган бўлса, еявер, чунки у сеники учун ушлаб қўйган. Агар ундан еганини кўрсанг, ундан ҳеч нарса ема, чунки у ўзи учун ушлаган. Агар итинг бошқа итларга қўшилиб кетса-ю, улар ўлдирса, аммо емаса, ундан ҳеч нарса ема, чунки қайси бири ўлдирганини билмайсан», дедилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَصَبْتَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَمَا أَصَبْتَ بِعَرْضِهِ فَهُوَ وَقِيذٌ ‏"‏ ‏.‏ وَسَأَلْتُهُ عَنِ الْكَلْبِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَأَخَذَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ فَإِنَّ أَخْذَهُ ذَكَاتُهُ وَإِنْ كَانَ مَعَ كَلْبِكَ كَلْبٌ آخَرُ فَخَشِيتَ أَنْ يَكُونَ أَخَذَ مَعَهُ فَقَتَلَ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan meʼroz (uchi oʻtkir tayoq) bilan ov qilish haqida soʻradim. Shunda u zot: «Uning oʻtkir uchi bilan urib olganingni yeyaver, koʻndalangi bilan urib olganing esa urib oʻldirilgan (haromdir)», dedilar. Yana undan it haqida soʻradim. U zot: «Itingni qoʻyib yuborsang-u, u ushlab olsa, ammo yemasa, yeyaver, chunki uning ushlashi uni soʻyish (kabidir). Agar iting bilan birga boshqa it boʻlsa-yu, u birga ushlab oʻldirgan boʻlishidan qoʻrqsang, yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga Alloh nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан меъроз (учи ўткир таёқ) билан ов қилиш ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Унинг ўткир учи билан уриб олганингни еявер, кўндаланги билан уриб олганинг эса уриб ўлдирилган (ҳаромдир)», дедилар. Яна ундан ит ҳақида сўрадим. У зот: «Итингни қўйиб юборсанг-у, у ушлаб олса, аммо емаса, еявер, чунки унинг ушлаши уни сўйиш (кабидир). Агар итинг билан бирга бошқа ит бўлса-ю, у бирга ушлаб ўлдирган бўлишидан қўрқсанг, ема, чунки сен фақат ўз итинг устига Аллоҳ номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الصَّمَدِ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أُرْسِلُ الْكَلْبَ الْمُعَلَّمَ فَيَأْخُذُ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ الْكَلْبَ الْمُعَلَّمَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَأَخَذَ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ قَتَلَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ قَتَلَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَرْمِي بِالْمِعْرَاضِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Men oʻrgatilgan itni qoʻyib yuboraman, u ushlab oladi», dedi. U zot: «Oʻrgatilgan itni qoʻyib yuborsang va uning ustiga Alloh nomini zikr qilsang, u ushlab olsa, yeyaver», dedilar. Men: «U oʻldirsa ham-a?», dedim. U zot: «U oʻldirsa ham», dedilar. Men: «Men meʼroz bilan otaman», dedim. U zot: «Uning oʻtkir uchi bilan tegsa, yeyaver, koʻndalangi bilan tegsa, yema», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Мен ўргатилган итни қўйиб юбораман, у ушлаб олади», деди. У зот: «Ўргатилган итни қўйиб юборсанг ва унинг устига Аллоҳ номини зикр қилсанг, у ушлаб олса, еявер», дедилар. Мен: «У ўлдирса ҳам-а?», дедим. У зот: «У ўлдирса ҳам», дедилар. Мен: «Мен меъроз билан отаман», дедим. У зот: «Унинг ўткир учи билан тегса, еявер, кўндаланги билан тегса, ема», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْكُوفِيُّ الْمُحَارِبِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَبِيعَةَ بْنَ يَزِيدَ، يَقُولُ أَنْبَأَنَا أَبُو إِدْرِيسَ، عَائِذُ اللَّهِ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيَّ، يَقُولُ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا بِأَرْضِ صَيْدٍ أَصِيدُ بِقَوْسِي وَأَصِيدُ بِكَلْبِي الْمُعَلَّمِ وَبِكَلْبِي الَّذِي لَيْسَ بِمُعَلَّمٍ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَصَبْتَ بِقَوْسِكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ وَكُلْ وَمَا أَصَبْتَ بِكَلْبِكَ الْمُعَلَّمِ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ وَكُلْ وَمَا أَصَبْتَ بِكَلْبِكَ الَّذِي لَيْسَ بِمُعَلَّمٍ فَأَدْرَكْتَ ذَكَاتَهُ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, biz ov qilinadigan yerdamiz. Men yoyim bilan ov qilaman, oʻrgatilgan itim bilan ham, oʻrgatilmagan itim bilan ham ov qilaman», dedim. Shunda u zot: «Yoying bilan olganingga Alloh nomini zikr qil va yeyaver. Oʻrgatilgan iting bilan olganingga Alloh nomini zikr qil va yeyaver. Oʻrgatilmagan iting bilan olib, uni tirikligida yetib borib soʻysang, yeyaver», dedilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, биз ов қилинадиган ердамиз. Мен ёйим билан ов қиламан, ўргатилган итим билан ҳам, ўргатилмаган итим билан ҳам ов қиламан», дедим. Шунда у зот: «Ёйинг билан олганингга Аллоҳ номини зикр қил ва еявер. Ўргатилган итинг билан олганингга Аллоҳ номини зикр қил ва еявер. Ўргатилмаган итинг билан олиб, уни тириклигида етиб бориб сўйсанг, еявер», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ زُنْبُورٍ أَبُو صَالِحٍ الْمَكِّيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُرْسِلُ كِلاَبِي الْمُعَلَّمَةَ فَيُمْسِكْنَ عَلَىَّ فَآكُلُ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كِلاَبَكَ الْمُعَلَّمَةَ فَأَمْسَكْنَ عَلَيْكَ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ قَتَلْنَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ قَتَلْنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا لَمْ يَشْرَكْهُنَّ كَلْبٌ مِنْ سِوَاهُنَّ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَرْمِي بِالْمِعْرَاضِ فَيَخْزِقُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنْ خَزَقَ فَكُلْ وَإِنْ أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, men oʻrgatilgan itlarimni qoʻyib yuboraman, ular men uchun ushlab qoʻyadi, shuni yeysammi?», dedim. U zot: «Oʻrgatilgan itlaringni qoʻyib yuborsang-u, ular sen uchun ushlab qoʻysa, yeyaver», dedilar. Men: «Ular oʻldirsa ham-a?», dedim. U zot: «Ular oʻldirsa ham», dedilar. Yana: «Toki ularga oʻzga bir it qoʻshilmagan boʻlsa», dedilar. Men: «Men meʼroz bilan otaman, u teshib oʻtadi», dedim. U zot: «Teshib oʻtsa, yeyaver, koʻndalangi bilan tegsa, yema», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен ўргатилган итларимни қўйиб юбораман, улар мен учун ушлаб қўяди, шуни ейсамми?», дедим. У зот: «Ўргатилган итларингни қўйиб юборсанг-у, улар сен учун ушлаб қўйса, еявер», дедилар. Мен: «Улар ўлдирса ҳам-а?», дедим. У зот: «Улар ўлдирса ҳам», дедилар. Яна: «Токи уларга ўзга бир ит қўшилмаган бўлса», дедилар. Мен: «Мен меъроз билан отаман, у тешиб ўтади», дедим. У зот: «Тешиб ўтса, еявер, кўндаланги билан тегса, ема», дедилар.

أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَخَالَطَتْهُ أَكْلُبٌ لَمْ تُسَمِّ عَلَيْهَا فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ لاَ تَدْرِي أَيَّهَا قَتَلَهُ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradi. Shunda u zot: «Itingni qoʻyib yuborsang-u, unga sen Alloh nomini zikr qilmagan itlar qoʻshilib ketsa, yema, chunki qaysi biri uni oʻldirganini bilmaysan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўради. Шунда у зот: «Итингни қўйиб юборсанг-у, унга сен Аллоҳ номини зикр қилмаган итлар қўшилиб кетса, ема, чунки қайси бири уни ўлдирганини билмайсан», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا عَامِرٌ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْكَلْبِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَسَمَّيْتَ فَكُلْ وَإِنْ وَجَدْتَ كَلْبًا آخَرَ مَعَ كَلْبِكَ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan it haqida soʻradim. Shunda u zot: «Itingni qoʻyib yuborsang va Alloh nomini zikr qilsang, yeyaver. Agar iting bilan boshqa itni topsang, yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga Alloh nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ит ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Итингни қўйиб юборсанг ва Аллоҳ номини зикр қилсанг, еявер. Агар итинг билан бошқа итни топсанг, ема, чунки сен фақат ўз итинг устига Аллоҳ номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الشَّعْبِيُّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، - وَكَانَ لَنَا جَارًا وَدَخِيلاً وَرَبِيطًا بِالنَّهْرَيْنِ - أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَ كَلْبِي كَلْبًا قَدْ أَخَذَ لاَ أَدْرِي أَيَّهُمَا أَخَذَ قَالَ ‏"‏ لاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺdan soʻrab: «Men itimni qoʻyib yuboraman-u, itim bilan birga ushlab olgan boshqa itni topaman, qaysi biri ushlaganini bilmayman», dedi. U zot: «Yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga Alloh nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺдан сўраб: «Мен итимни қўйиб юбораман-у, итим билан бирга ушлаб олган бошқа итни топаман, қайси бири ушлаганини билмайман», деди. У зот: «Ема, чунки сен фақат ўз итинг устига Аллоҳ номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِ ذَلِكَ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilingan.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинган.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو الْغَيْلاَنِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَسَمَّيْتَ فَكُلْ وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَ عَلَى نَفْسِهِ وَإِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَوَجَدْتَ مَعَهُ غَيْرَهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Men itimni qoʻyib yuboraman», dedim. U zot: «Itingni qoʻyib yuborsang va Alloh nomini zikr qilsang, yeyaver. Agar u undan yegan boʻlsa, yema, chunki u oʻzi uchun ushlagan. Itingni qoʻyib yuborsang-u, u bilan birga boshqasini topsang, yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga Alloh nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Мен итимни қўйиб юбораман», дедим. У зот: «Итингни қўйиб юборсанг ва Аллоҳ номини зикр қилсанг, еявер. Агар у ундан еган бўлса, ема, чунки у ўзи учун ушлаган. Итингни қўйиб юборсанг-у, у билан бирга бошқасини топсанг, ема, чунки сен фақат ўз итинг устига Аллоҳ номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ ابْنِ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، وَعَنِ الْحَكَمِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، وَعَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ أُرْسِلُ كَلْبِي فَأَجِدُ مَعَ كَلْبِي كَلْبًا آخَرَ لاَ أَدْرِي أَيَّهُمَا أَخَذَ قَالَ ‏"‏ لاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا سَمَّيْتَ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تُسَمِّ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan soʻrab: «Men itimni qoʻyib yuboraman-u, itim bilan birga boshqa itni topaman, qaysi biri ushlaganini bilmayman», dedim. U zot: «Uni yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga Alloh nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: «Мен итимни қўйиб юбораман-у, итим билан бирга бошқа итни топаман, қайси бири ушлаганини билмайман», дедим. У зот: «Уни ема, чунки сен фақат ўз итинг устига Аллоҳ номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ، - وَهُوَ ابْنُ هَارُونَ - أَنْبَأَنَا زَكَرِيَّا، وَعَاصِمٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَمَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَهُوَ وَقِيذٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَسَأَلْتُهُ عَنْ كَلْبِ الصَّيْدِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ قَتَلَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ قَتَلَ فَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ وَإِنْ وَجَدْتَ مَعَهُ كَلْبًا غَيْرَ كَلْبِكَ وَقَدْ قَتَلَهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّكَ إِنَّمَا ذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى كَلْبِكَ وَلَمْ تَذْكُرْ عَلَى غَيْرِهِ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan meʼroz bilan ov qilish haqida soʻradim. Shunda u zot: «Uning oʻtkir uchi bilan tekkanini yeyaver, koʻndalangi bilan tekkani esa urib oʻldirilgan (haromdir)», dedilar. Yana undan ov iti haqida soʻradim. U zot: «Itingni qoʻyib yuborsang va uning ustiga Alloh nomini zikr qilsang, yeyaver», dedilar. Men: «U oʻldirsa ham-a?», dedim. U zot: «U oʻldirsa ham. Ammo undan yegan boʻlsa, yema. Agar u bilan birga oʻz itingdan boshqa itni topsang-u, u (ovni) oʻldirgan boʻlsa, yema, chunki sen faqat oʻz iting ustiga aziz va jalil Allohning nomini zikr qilgansan, boshqasi ustiga zikr qilmagansan», dedilar.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан меъроз билан ов қилиш ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Унинг ўткир учи билан текканини еявер, кўндаланги билан теккани эса уриб ўлдирилган (ҳаромдир)», дедилар. Яна ундан ов ити ҳақида сўрадим. У зот: «Итингни қўйиб юборсанг ва унинг устига Аллоҳ номини зикр қилсанг, еявер», дедилар. Мен: «У ўлдирса ҳам-а?», дедим. У зот: «У ўлдирса ҳам. Аммо ундан еган бўлса, ема. Агар у билан бирга ўз итингдан бошқа итни топсанг-у, у (овни) ўлдирган бўлса, ема, чунки сен фақат ўз итинг устига азиз ва жалил Аллоҳнинг номини зикр қилгансан, бошқаси устига зикр қилмагансан», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ الطَّائِيِّ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ كَلْبَكَ فَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهِ فَقَتَلَ وَلَمْ يَأْكُلْ فَكُلْ وَإِنْ أَكَلَ مِنْهُ فَلاَ تَأْكُلْ فَإِنَّمَا أَمْسَكَهُ عَلَيْهِ وَلَمْ يُمْسِكْ عَلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim at-Toiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradi. U zot: «Itingni qoʻyib yuborsang va uning ustiga Alloh nomini zikr qilsang, u oʻldirib, yemagan boʻlsa, yeyaver. Agar u undan yegan boʻlsa, yema, chunki u oʻzi uchun ushlagan, sen uchun ushlamagan», dedilar.Адий ибн Ҳотим ат-Тоий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўради. У зот: «Итингни қўйиб юборсанг ва унинг устига Аллоҳ номини зикр қилсанг, у ўлдириб, емаган бўлса, еявер. Агар у ундан еган бўлса, ема, чунки у ўзи учун ушлаган, сен учун ушламаган», дедилар.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي مَيْمُونَةُ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ لَكِنَّا لاَ نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ ‏.‏ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَئِذٍ فَأَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ حَتَّى إِنَّهُ لَيَأْمُرُ بِقَتْلِ الْكَلْبِ الصَّغِيرِ ‏.‏

Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga Jibril alayhissalom: «Biz (farishtalar) ichida it yoki surat boʻlgan uyga kirmaymiz», dedi. Oʻsha kuni Rasululloh ﷺ tongni qarshi olib, itlarni oʻldirishga buyurdilar. Hatto u zot kichkina itni ham oʻldirishga buyurar edilar.Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга Жибрил алайҳиссалом: «Биз (фаришталар) ичида ит ёки сурат бўлган уйга кирмаймиз», деди. Ўша куни Расулуллоҳ ﷺ тонгни қарши олиб, итларни ўлдиришга буюрдилар. Ҳатто у зот кичкина итни ҳам ўлдиришга буюрар эдилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ غَيْرَ مَا اسْتَثْنَى مِنْهَا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ istisno qilinganlaridan boshqa itlarni oʻldirishga buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ истисно қилинганларидан бошқа итларни ўлдиришга буюрдилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ حَدَّثَنِي سَالِمُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَافِعًا صَوْتَهُ يَأْمُرُ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ فَكَانَتِ الْكِلاَبُ تُقْتَلُ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ovozlarini koʻtargan holda itlarni oʻldirishga buyurayotganlarini eshitdim. Shundan soʻng ov iti yoki chorva iti bundan mustasno boʻlib, itlar oʻldirilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ овозларини кўтарган ҳолда итларни ўлдиришга буюраётганларини эшитдим. Шундан сўнг ов ити ёки чорва ити бундан мустасно бўлиб, итлар ўлдирилар эди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ov iti yoki chorva itidan boshqa itlarni oʻldirishga buyurdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ов ити ёки чорва итидан бошқа итларни ўлдиришга буюрдилар.

أَخْبَرَنَا عِمْرَانُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَوْلاَ أَنَّ الْكِلاَبَ أُمَّةٌ مِنَ الأُمَمِ لأَمَرْتُ بِقَتْلِهَا فَاقْتُلُوا مِنْهَا الأَسْوَدَ الْبَهِيمَ وَأَيُّمَا قَوْمٍ اتَّخَذُوا كَلْبًا لَيْسَ بِكَلْبِ حَرْثٍ أَوْ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ فَإِنَّهُ يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar itlar bir ummat boʻlmaganida edi, ularni oʻldirishga buyurar edim. Bas, ulardan qop-qora boʻlganini oʻldiringlar. Har qanday qavm ekin, ov yoki chorva iti boʻlmagan bir itni saqlasa, uning ajridan har kuni bir qiyrot kamayadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар итлар бир уммат бўлмаганида эди, уларни ўлдиришга буюрар эдим. Бас, улардан қоп-қора бўлганини ўлдиринглар. Ҳар қандай қавм экин, ов ёки чорва ити бўлмаган бир итни сақласа, унинг ажридан ҳар куни бир қийрот камаяди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُجَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمَلاَئِكَةُ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ وَلاَ كَلْبٌ وَلاَ جُنُبٌ ‏"‏ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Farishtalar ichida surat, it yoki junub kishi boʻlgan uyga kirmaydilar», dedilar.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Фаришталар ичида сурат, ит ёки жунуб киши бўлган уйга кирмайдилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِي طَلْحَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَدْخُلُ الْمَلاَئِكَةُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Talha (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farishtalar ichida it yoki surat boʻlgan uyga kirmaydilar», dedilar.Абу Талҳа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фаришталар ичида ит ёки сурат бўлган уйга кирмайдилар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ بْنِ خَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ السَّبَّاقِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي مَيْمُونَةُ، زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصْبَحَ يَوْمًا وَاجِمًا فَقَالَتْ لَهُ مَيْمُونَةُ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ لَقَدِ اسْتَنْكَرْتُ هَيْئَتَكَ مُنْذُ الْيَوْمَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ وَعَدَنِي أَنْ يَلْقَانِي اللَّيْلَةَ فَلَمْ يَلْقَنِي أَمَا وَاللَّهِ مَا أَخْلَفَنِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَظَلَّ يَوْمَهُ كَذَلِكَ ثُمَّ وَقَعَ فِي نَفْسِهِ جَرْوُ كَلْبٍ تَحْتَ نَضَدٍ لَنَا فَأَمَرَ بِهِ فَأُخْرِجَ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدِهِ مَاءً فَنَضَحَ بِهِ مَكَانَهُ فَلَمَّا أَمْسَى لَقِيَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَدْ كُنْتَ وَعَدْتَنِي أَنْ تَلْقَانِي الْبَارِحَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَجَلْ وَلَكِنَّا لاَ نَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ كَلْبٌ وَلاَ صُورَةٌ قَالَ فَأَصْبَحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ ذَلِكَ الْيَوْمِ فَأَمَرَ بِقَتْلِ الْكِلاَبِ ‏.‏

Nabiy ﷺning zavjalari Maymuna (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kuni gʻamgin holda tongni qarshi oldilar. Shunda Maymuna u zotga: «Ey Rasululloh, bugun sizning holatingizni notanish holda koʻryapman», dedi. U zot: «Albatta, Jibril alayhissalom bu kecha men bilan uchrashishni vaʼda qilgan edi, ammo men bilan uchrashmadi. Ollohga qasamki, u menga vaʼdasini buzmagan edi», dedilar. Roviy aytadi: U zot kunini shu holda oʻtkazdilar. Soʻng u zotning xayollariga bizning bir jihozimiz ostidagi kuchukvachcha keldi. U zot uni chiqarishga buyurdilar, bas u chiqarildi. Soʻng qoʻllariga suv olib, uning oʻrniga sepdilar. Kech kirganida Jibril alayhissalom u zot bilan uchrashdi. Rasululloh ﷺ unga: «Sen kecha men bilan uchrashishni vaʼda qilgan eding», dedilar. U: «Ha, lekin biz ichida it yoki surat boʻlgan uyga kirmaymiz», dedi. Roviy aytadi: Rasululloh ﷺ oʻsha kundan boshlab tongni qarshi olib, itlarni oʻldirishga buyurdilar.Набий ﷺнинг завжалари Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир куни ғамгин ҳолда тонгни қарши олдилар. Шунда Маймуна у зотга: «Эй Расулуллоҳ, бугун сизнинг ҳолатингизни нотаниш ҳолда кўряпман», деди. У зот: «Албатта, Жибрил алайҳиссалом бу кеча мен билан учрашишни ваъда қилган эди, аммо мен билан учрашмади. Оллоҳга қасамки, у менга ваъдасини бузмаган эди», дедилар. Ровий айтади: У зот кунини шу ҳолда ўтказдилар. Сўнг у зотнинг хаёлларига бизнинг бир жиҳозимиз остидаги кучуквачча келди. У зот уни чиқаришга буюрдилар, бас у чиқарилди. Сўнг қўлларига сув олиб, унинг ўрнига сепдилар. Кеч кирганида Жибрил алайҳиссалом у зот билан учрашди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сен кеча мен билан учрашишни ваъда қилган эдинг», дедилар. У: «Ҳа, лекин биз ичида ит ёки сурат бўлган уйга кирмаймиз», деди. Ровий айтади: Расулуллоҳ ﷺ ўша кундан бошлаб тонгни қарши олиб, итларни ўлдиришга буюрдилар.

أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرِ بْنِ سُوَيْدٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ الْمُبَارَكِ - عَنْ حَنْظَلَةَ، قَالَ سَمِعْتُ سَالِمًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ إِلاَّ ضَارِيًا أَوْ صَاحِبَ مَاشِيَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim it saqlasa, oʻrgatilgan ov iti yoki chorva iti egasi boʻlgani bundan mustasno, uning ajridan har kuni ikki qiyrot kamayadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ит сақласа, ўргатилган ов ити ёки чорва ити эгаси бўлгани бундан мустасно, унинг ажридан ҳар куни икки қийрот камаяди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرِ بْنِ إِيَاسِ بْنِ مُقَاتِلِ بْنِ مُشَمْرِجِ بْنِ خَالِدٍ السَّعْدِيُّ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، - وَهُوَ ابْنُ جَعْفَرٍ - عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ خُصَيْفَةَ - قَالَ أَخْبَرَنِي السَّائِبُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّهُ وَفَدَ عَلَيْهِمْ سُفْيَانُ بْنُ أَبِي زُهَيْرٍ الشَّنَائِيُّ وَقَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا لاَ يُغْنِي عَنْهُ زَرْعًا وَلاَ ضَرْعًا نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا سُفْيَانُ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ وَرَبِّ هَذَا الْمَسْجِدِ ‏.‏

Soib ibn Yazid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Sufyon ibn Abu Zuhayr ash-Shanaiy ularning oldiga kelib aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Kim ekin va chorvaga keragi boʻlmagan bir itni saqlasa, uning amalidan har kuni bir qiyrot kamayadi», dedilar. Men: «Ey Sufyon, buni Rasululloh ﷺdan oʻzing eshitdingmi?» dedim. U: «Ha, bu masjidning Robbiga qasamki», dedi.Соиб ибн Язид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Суфён ибн Абу Зуҳайр аш-Шанаий уларнинг олдига келиб айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким экин ва чорвага кераги бўлмаган бир итни сақласа, унинг амалидан ҳар куни бир қийрот камаяди», дедилар. Мен: «Эй Суфён, буни Расулуллоҳ ﷺдан ўзинг эшитдингми?» дедим. У: «Ҳа, бу масжиднинг Роббига қасамки», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَمْسَكَ كَلْبًا إِلاَّ كَلْبًا ضَارِيًا أَوْ كَلْبَ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻrgatilgan ov iti yoki chorva itidan boshqa bir itni saqlab tursa, uning ajridan har kuni ikki qiyrot kamayadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўргатилган ов ити ёки чорва итидан бошқа бир итни сақлаб турса, унинг ажридан ҳар куни икки қийрот камаяди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim ov iti yoki chorva itidan boshqa bir itni saqlasa, uning ajridan har kuni ikki qiyrot kamayadi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ов ити ёки чорва итидан бошқа бир итни сақласа, унинг ажридан ҳар куни икки қийрот камаяди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، وَابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَوْفٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اتَّخَذَ كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ مَاشِيَةٍ أَوْ زَرْعٍ نَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Mugʻaffal (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim ov iti, chorva iti yoki ekin itidan boshqa bir itni saqlasa, uning ajridan har kuni bir qiyrot kamayadi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Муғаффал (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ов ити, чорва ити ёки экин итидан бошқа бир итни сақласа, унинг ажридан ҳар куни бир қийрот камаяди», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اتَّخَذَ كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ أَوْ زَرْعٍ أَوْ مَاشِيَةٍ نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ov iti, ekin iti yoki chorva itidan boshqa bir itni saqlasa, uning amalidan har kuni bir qiyrot kamayadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ов ити, экин ити ёки чорва итидан бошқа бир итни сақласа, унинг амалидан ҳар куни бир қийрот камаяди», дедилар.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، قَالَ أَنْبَأَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا لَيْسَ بِكَلْبِ صَيْدٍ وَلاَ مَاشِيَةٍ وَلاَ أَرْضٍ فَإِنَّهُ يَنْقُصُ مِنْ أَجْرِهِ قِيرَاطَانِ كُلَّ يَوْمٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ov iti, chorva iti va yer iti boʻlmagan bir itni saqlasa, uning ajridan har kuni ikki qiyrot kamayadi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ов ити, чорва ити ва ер ити бўлмаган бир итни сақласа, унинг ажридан ҳар куни икки қийрот камаяди», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ جَعْفَرٍ - قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنِ اقْتَنَى كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ مَاشِيَةٍ أَوْ كَلْبَ صَيْدٍ نَقَصَ مِنْ عَمَلِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ ‏"‏ أَوْ كَلْبَ حَرْثٍ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim chorva iti yoki ov itidan boshqa it saqlasa, har kuni uning amalidan bir qirot kamayadi», dedilar. Abu Hurayra (roziyallohu anhu): «Yoki ekinzor iti», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким чорва ити ёки ов итидан бошқа ит сақласа, ҳар куни унинг амалидан бир қирот камаяди», дедилар. Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу): «Ёки экинзор ити», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا مَسْعُودٍ، عُقْبَةَ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ثَمَنِ الْكَلْبِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَحُلْوَانِ الْكَاهِنِ ‏.‏

Abu Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ it bahosini, zinokor ayolning haqini va folbinning haqini man qildilar.Абу Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ит баҳосини, зинокор аёлнинг ҳақини ва фолбиннинг ҳақини ман қилдилар.

أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا مَعْرُوفُ بْنُ سُوَيْدٍ الْجُذَامِيُّ، أَنَّ عُلَىَّ بْنَ رَبَاحٍ اللَّخْمِيَّ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يَحِلُّ ثَمَنُ الْكَلْبِ وَلاَ حُلْوَانُ الْكَاهِنِ وَلاَ مَهْرُ الْبَغِيِّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «It bahosi ham, folbinning haqi ham, zinokor ayolning haqi ham halol emas», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ит баҳоси ҳам, фолбиннинг ҳақи ҳам, зинокор аёлнинг ҳақи ҳам ҳалол эмас», дедилар.

أَخْبَرَنَا شُعَيْبُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يُوسُفَ، عَنِ السَّائِبِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ شَرُّ الْكَسْبِ مَهْرُ الْبَغِيِّ وَثَمَنُ الْكَلْبِ وَكَسْبُ الْحَجَّامِ ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kasblarning eng yomoni zinokor ayolning haqi, it bahosi va qon oluvchi hajjomning kasbidir», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Касбларнинг энг ёмони зинокор аёлнинг ҳақи, ит баҳоси ва қон олувчи ҳажжомнинг касбидир», дедилар.

أَخْبَرَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِقْسَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ ثَمَنِ السِّنَّوْرِ وَالْكَلْبِ إِلاَّ كَلْبَ صَيْدٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَحَدِيثُ حَجَّاجٍ عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ لَيْسَ هُوَ بِصَحِيحٍ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mushuk va itning bahosini man qildilar, faqat ov itidan boshqa. Abu Abdurrahmon aytdi: Hajjojning Hammod ibn Salamadan qilgan bu hadisi sahih emas.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мушук ва итнинг баҳосини ман қилдилар, фақат ов итидан бошқа. Абу Абдурраҳмон айтди: Ҳажжожнинг Ҳаммод ибн Саламадан қилган бу ҳадиси саҳиҳ эмас.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ سَوَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ لِي كِلاَبًا مُكَلَّبَةً فَأَفْتِنِي فِيهَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا أَمْسَكَ عَلَيْكَ كِلاَبُكَ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ قَتَلْنَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ قَتَلْنَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَفْتِنِي فِي قَوْسِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا رَدَّ عَلَيْكَ سَهْمُكَ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَإِنْ تَغَيَّبَ عَلَىَّ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ تَغَيَّبَ عَلَيْكَ مَا لَمْ تَجِدْ فِيهِ أَثَرَ سَهْمٍ غَيْرَ سَهْمِكَ أَوْ تَجِدْهُ قَدْ صَلَّ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي قَدْ أَنْتَنَ ‏.‏ قَالَ ابْنُ سَوَاءٍ وَسَمِعْتُهُ مِنْ أَبِي مَالِكٍ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Allohning Rasuli, mening ov qilinadigan itlarim bor, ular haqida menga fatvo bering», dedi. U zot: «Itlaring senga tutib bergan narsani ye», dedilar. U: «Agar ular ovni oʻldirib qoʻysa ham-a?» dedi. U zot: «Oʻldirib qoʻysa ham», dedilar. U: «Yoyim haqida menga fatvo bering», dedi. U zot: «Oʻqing senga qaytarib bergan narsani ye», dedilar. U: «Agar ov mendan gʻoyib boʻlib ketsa ham-a?» dedi. U zot: «Sendan gʻoyib boʻlib ketsa ham, unda oʻz oʻqing izidan boshqa oʻq izini topmasang yoki uni sasib ketgan holda topmasang, ye», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менинг ов қилинадиган итларим бор, улар ҳақида менга фатво беринг», деди. У зот: «Итларинг сенга тутиб берган нарсани е», дедилар. У: «Агар улар овни ўлдириб қўйса ҳам-а?» деди. У зот: «Ўлдириб қўйса ҳам», дедилар. У: «Ёйим ҳақида менга фатво беринг», деди. У зот: «Ўқинг сенга қайтариб берган нарсани е», дедилар. У: «Агар ов мендан ғойиб бўлиб кетса ҳам-а?» деди. У зот: «Сендан ғойиб бўлиб кетса ҳам, унда ўз ўқинг изидан бошқа ўқ изини топмасанг ёки уни сасиб кетган ҳолда топмасанг, е», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبَايَةَ بْنِ رِفَاعَةَ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ رَافِعِ بْنِ خَدِيجٍ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ذِي الْحُلَيْفَةِ مِنْ تِهَامَةَ فَأَصَابُوا إِبِلاً وَغَنَمًا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أُخْرَيَاتِ الْقَوْمِ فَعَجَّلَ أَوَّلُهُمْ فَذَبَحُوا وَنَصَبُوا الْقُدُورَ فَدُفِعَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ بِالْقُدُورِ فَأُكْفِئَتْ ثُمَّ قَسَّمَ بَيْنَهُمْ فَعَدَلَ عَشْرًا مِنَ الشَّاءِ بِبَعِيرٍ فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ نَدَّ بَعِيرٌ وَلَيْسَ فِي الْقَوْمِ إِلاَّ خَيْلٌ يَسِيرَةٌ فَطَلَبُوهُ فَأَعْيَاهُمْ فَرَمَاهُ رَجُلٌ بِسَهْمٍ فَحَبَسَهُ اللَّهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِهَذِهِ الْبَهَائِمِ أَوَابِدَ كَأَوَابِدِ الْوَحْشِ فَمَا غَلَبَكُمْ مِنْهَا فَاصْنَعُوا بِهِ هَكَذَا ‏"‏ ‏.‏

Rofiʼ ibn Xadij (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Tihomadagi Zulhulayfada edik. Odamlar tuya va qoʻylarni oʻlja qilib olishdi, Rasululloh ﷺ esa qavmning orqasida edilar. Ularning oldingilari shoshib, hayvonlarni soʻyib, qozonlarni oʻtga qoʻyishdi. Rasululloh ﷺ yetib kelib, qozonlarni agʻdarishga buyurdilar, shunda ular agʻdarildi. Soʻng ular oʻrtasida oʻljani taqsimladilar va oʻnta qoʻyni bir tuyaga baravar qildilar. Shu holatda ekan, bir tuya qochib qoldi, qavmda esa oz miqdordagi otlardan boshqa narsa yoʻq edi. Ular tuyani quvishdi, ammo u ularni horitib qoʻydi. Bir kishi unga oʻq otdi, Alloh esa uni toʻxtatib qoʻydi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu hayvonlarning ham yovvoyi hayvonlar kabi qochib ketadiganlari boʻladi. Ulardan sizga boʻysunmaganini ana shunday qilinglar», dedilar.Рофиъ ибн Хадиж (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Тиҳомадаги Зулҳулайфада эдик. Одамлар туя ва қўйларни ўлжа қилиб олишди, Расулуллоҳ ﷺ эса қавмнинг орқасида эдилар. Уларнинг олдингилари шошиб, ҳайвонларни сўйиб, қозонларни ўтга қўйишди. Расулуллоҳ ﷺ етиб келиб, қозонларни ағдаришга буюрдилар, шунда улар ағдарилди. Сўнг улар ўртасида ўлжани тақсимладилар ва ўнта қўйни бир туяга баравар қилдилар. Шу ҳолатда экан, бир туя қочиб қолди, қавмда эса оз миқдордаги отлардан бошқа нарса йўқ эди. Улар туяни қувишди, аммо у уларни ҳоритиб қўйди. Бир киши унга ўқ отди, Аллоҳ эса уни тўхтатиб қўйди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ҳайвонларнинг ҳам ёввойи ҳайвонлар каби қочиб кетадиганлари бўлади. Улардан сизга бўйсунмаганини ана шундай қилинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا رَمَيْتَ سَهْمَكَ فَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَإِنْ وَجَدْتَهُ قَدْ قُتِلَ فَكُلْ إِلاَّ أَنْ تَجِدَهُ قَدْ وَقَعَ فِي مَاءٍ وَلاَ تَدْرِي الْمَاءُ قَتَلَهُ أَوْ سَهْمُكَ ‏"‏ ‏.‏

Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradim. U zot: «Oʻqingni otganingda Alloh azza va jallaning nomini zikr qil. Agar uni oʻlgan holda topsang, ye. Faqat uni suvga tushib qolgan holda topsang, suv oʻldirdimi yoki oʻqingmi bilmasang, bundan mustasno», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўрадим. У зот: «Ўқингни отганингда Аллоҳ азза ва жалланинг номини зикр қил. Агар уни ўлган ҳолда топсанг, е. Фақат уни сувга тушиб қолган ҳолда топсанг, сув ўлдирдими ёки ўқингми билмасанг, бундан мустасно», дедилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى بْنِ الْحَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَامِرٍ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّهُ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الصَّيْدِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ سَهْمَكَ وَكَلْبَكَ وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَقَتَلَ سَهْمُكَ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَإِنْ بَاتَ عَنِّي لَيْلَةً يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِنْ وَجَدْتَ سَهْمَكَ وَلَمْ تَجِدْ فِيهِ أَثَرَ شَىْءٍ غَيْرَهُ فَكُلْ وَإِنْ وَقَعَ فِي الْمَاءِ فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺdan ov haqida soʻradi. U zot: «Oʻqingni yoki itingni qoʻyib yuborganingda Allohning nomini zikr qilsang va oʻqing ovni oʻldirsa, ye», dedilar. U: «Agar ov bir kecha mendan gʻoyib boʻlib qolsa-chi, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Oʻqingni topib, unda undan boshqa narsaning izini topmasang, ye. Agar u suvga tushib qolgan boʻlsa, yema», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺдан ов ҳақида сўради. У зот: «Ўқингни ёки итингни қўйиб юборганингда Аллоҳнинг номини зикр қилсанг ва ўқинг овни ўлдирса, е», дедилар. У: «Агар ов бир кеча мендан ғойиб бўлиб қолса-чи, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Ўқингни топиб, унда ундан бошқа нарсанинг изини топмасанг, е. Агар у сувга тушиб қолган бўлса, ема», дедилар.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا أَهْلُ الصَّيْدِ وَإِنَّ أَحَدَنَا يَرْمِي الصَّيْدَ فَيَغِيبُ عَنْهُ اللَّيْلَةَ وَاللَّيْلَتَيْنِ فَيَبْتَغِي الأَثَرَ فَيَجِدُهُ مَيِّتًا وَسَهْمُهُ فِيهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا وَجَدْتَ السَّهْمَ فِيهِ وَلَمْ تَجِدْ فِيهِ أَثَرَ سَبُعٍ وَعَلِمْتَ أَنَّ سَهْمَكَ قَتَلَهُ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, biz ovchi kishilarmiz. Birimiz ovga oʻq otadi, ov esa bir yoki ikki kecha undan gʻoyib boʻlib ketadi. Soʻng u izini quvib, uni oʻzining oʻqi sanchilgan holda oʻlik topadi», dedim. U zot: «Unda oʻqingni topsang, unda yirtqich hayvonning izini topmasang va oʻqing uni oʻldirganini bilsang, ye», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз овчи кишилармиз. Биримиз овга ўқ отади, ов эса бир ёки икки кеча ундан ғойиб бўлиб кетади. Сўнг у изини қувиб, уни ўзининг ўқи санчилган ҳолда ўлик топади», дедим. У зот: «Унда ўқингни топсанг, унда йиртқич ҳайвоннинг изини топмасанг ва ўқинг уни ўлдирганини билсанг, е», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، وَإِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا رَأَيْتَ سَهْمَكَ فِيهِ وَلَمْ تَرَ فِيهِ أَثَرًا غَيْرَهُ وَعَلِمْتَ أَنَّهُ قَتَلَهُ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻqingni unda sanchilgan holda koʻrsang, unda undan boshqa iz koʻrmasang va uni oʻqing oʻldirganini bilsang, ye», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўқингни унда санчилган ҳолда кўрсанг, унда ундан бошқа из кўрмасанг ва уни ўқинг ўлдирганини билсанг, е», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرْمِي الصَّيْدَ فَأَطْلُبُ أَثَرَهُ بَعْدَ لَيْلَةٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِذَا وَجَدْتَ فِيهِ سَهْمَكَ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْهُ سَبُعٌ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, men ovga oʻq otaman, soʻng bir kechadan keyin uning izini quvaman», dedim. U zot: «Unda oʻqingni topsang va undan yirtqich hayvon yemagan boʻlsa, ye», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен овга ўқ отаман, сўнг бир кечадан кейин унинг изини қуваман», дедим. У зот: «Унда ўқингни топсанг ва ундан йиртқич ҳайвон емаган бўлса, е», дедилар.

أَخْبَرَنِي أَحْمَدُ بْنُ خَالِدٍ الْخَلاَّلُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُعَاوِيَةُ، - وَهُوَ ابْنُ صَالِحٍ - عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الَّذِي يُدْرِكُ صَيْدَهُ بَعْدَ ثَلاَثٍ فَلْيَأْكُلْهُ إِلاَّ أَنْ يُنْتِنَ ‏.‏

Abu Saʼlaba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻzi otgan oviga uch kundan keyin yetgan kishi haqida: «U ovni yesin, faqat sasib ketgan boʻlsa, bundan mustasno», dedilar.Абу Саълаба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўзи отган овига уч кундан кейин етган киши ҳақида: «У овни есин, фақат сасиб кетган бўлса, бундан мустасно», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، قَالَ سَمِعْتُ مُرِّيَّ بْنَ قَطَرِيٍّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أُرْسِلُ كَلْبِي فَيَأْخُذُ الصَّيْدَ وَلاَ أَجِدُ مَا أُذَكِّيهِ بِهِ فَأُذَكِّيهِ بِالْمَرْوَةِ وَالْعَصَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَهْرِقِ الدَّمَ بِمَا شِئْتَ وَاذْكُرِ اسْمَ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Adiyy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, itimni qoʻyib yuboraman, u ovni tutadi, men esa uni soʻyadigan narsa topmayman, shu sababli uni oʻtkir tosh yoki tayoq bilan soʻyaman», dedim. U zot: «Xohlagan narsang bilan qonini toʻk va Alloh azza va jallaning nomini zikr qil», dedilar.Адийй ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, итимни қўйиб юбораман, у овни тутади, мен эса уни сўядиган нарса топмайман, шу сабабли уни ўткир тош ёки таёқ билан сўяман», дедим. У зот: «Хоҳлаган нарсанг билан қонини тўк ва Аллоҳ азза ва жалланинг номини зикр қил», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ جَرِيرٍ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُرْسِلُ الْكِلاَبَ الْمُعَلَّمَةَ فَتُمْسِكُ عَلَىَّ فَآكُلُ مِنْهُ قَالَ ‏"‏ إِذَا أَرْسَلْتَ الْكِلاَبَ - يَعْنِي الْمُعَلَّمَةَ - وَذَكَرْتَ اسْمَ اللَّهِ فَأَمْسَكْنَ عَلَيْكَ فَكُلْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَإِنْ قَتَلْنَ قَالَ ‏"‏ وَإِنْ قَتَلْنَ مَا لَمْ يَشْرَكْهَا كَلْبٌ لَيْسَ مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَإِنِّي أَرْمِي الصَّيْدَ بِالْمِعْرَاضِ فَأُصِيبُ فَآكُلُ قَالَ ‏"‏ إِذَا رَمَيْتَ بِالْمِعْرَاضِ وَسَمَّيْتَ فَخَزَقَ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Yo Rasululloh, men oʻrgatilgan itlarni qoʻyib yuboraman, ular men uchun ovni ushlab tutadi, shundan yeyaveraymi?› dedim. U zot: ‹Oʻrgatilgan itlarni Allohning nomini zikr qilib qoʻyib yuborsang, ular sen uchun ushlab tutsalar, yeyaver›, dedilar. ‹Ular oʻldirib qoʻysa ham-a?› dedim. U zot: ‹Ular oʻldirib qoʻysa ham, ammo ularga oʻzlaridan boʻlmagan begona bir it qoʻshilmagan boʻlsa, yeyaver›, dedilar. ‹Men ovni miʼroz bilan otaman, unga tegizaman, shundan yeyaveraymi?› dedim. U zot: ‹Miʼroz bilan otganingda Allohning nomini zikr qilgan boʻlsang va u sanchilib kirsa, yeyaver; agar u koʻndalangi bilan tegsa, yema›, dedilar», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мен ўргатилган итларни қўйиб юбораман, улар мен учун овни ушлаб тутади, шундан еяверайми?› дедим. У зот: ‹Ўргатилган итларни Аллоҳнинг номини зикр қилиб қўйиб юборсанг, улар сен учун ушлаб тутсалар, еявер›, дедилар. ‹Улар ўлдириб қўйса ҳам-а?› дедим. У зот: ‹Улар ўлдириб қўйса ҳам, аммо уларга ўзларидан бўлмаган бегона бир ит қўшилмаган бўлса, еявер›, дедилар. ‹Мен овни миъроз билан отаман, унга тегизаман, шундан еяверайми?› дедим. У зот: ‹Миъроз билан отганингда Аллоҳнинг номини зикр қилган бўлсанг ва у санчилиб кирса, еявер; агар у кўндаланги билан тегса, ема›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَدِيَّ بْنَ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَقُتِلَ فَإِنَّهُ وَقِيذٌ فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan miʼroz haqida soʻradim. U zot: ‹Agar oʻtkir uchi bilan tegsa, yeyaver; agar koʻndalangi bilan tegib oʻldirsa, u urib oʻldirilgan boʻladi, uni yema›, dedilar», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан миъроз ҳақида сўрадим. У зот: ‹Агар ўткир учи билан тегса, еявер; агар кўндаланги билан тегиб ўлдирса, у уриб ўлдирилган бўлади, уни ема›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الذَّارِعُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مِحْصَنٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُصَيْنٌ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ ‏"‏ إِذَا أَصَابَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَإِذَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَلاَ تَأْكُلْ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan miʼroz bilan ov qilish haqida soʻradim. U zot: ‹Agar oʻtkir uchi bilan tegsa, yeyaver; agar koʻndalangi bilan tegsa, yema›, dedilar», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан миъроз билан ов қилиш ҳақида сўрадим. У зот: ‹Агар ўткир учи билан тегса, еявер; агар кўндаланги билан тегса, ема›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، وَغَيْرُهُ، عَنْ زَكَرِيَّا، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَيْدِ الْمِعْرَاضِ فَقَالَ ‏"‏ مَا أَصَبْتَ بِحَدِّهِ فَكُلْ وَمَا أَصَابَ بِعَرْضِهِ فَهُوَ وَقِيذٌ ‏"‏ ‏.‏

Adiy ibn Hotim (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺdan miʼroz bilan ov qilish haqida soʻradim. U zot: ‹Oʻtkir uchi bilan tegizgan narsangni yeyaver; koʻndalangi bilan tegib oʻldirgani esa urib oʻldirilgan boʻladi›, dedilar», dedi.Адий ибн Ҳотим (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан миъроз билан ов қилиш ҳақида сўрадим. У зот: ‹Ўткир учи билан тегизган нарсангни еявер; кўндаланги билан тегиб ўлдиргани эса уриб ўлдирилган бўлади›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي مُوسَى، ح وَأَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي مُوسَى، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ سَكَنَ الْبَادِيَةَ جَفَا وَمَنِ اتَّبَعَ الصَّيْدَ غَفُلَ وَمَنِ اتَّبَعَ السُّلْطَانَ افْتُتِنَ ‏"‏ ‏.‏ وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim badavlatlik qilib choʻlda yashasa, dagʻal boʻlib qoladi; kim ov ketidan quvsa, gʻofil boʻlib qoladi; kim sulton eshigiga ergashsa, fitnaga uchraydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким бадавлатлик қилиб чўлда яшаса, дағал бўлиб қолади; ким ов кетидан қувса, ғофил бўлиб қолади; ким султон эшигига эргашса, фитнага учрайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ الْبَحْرَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَبَّانُ، - وَهُوَ ابْنُ هِلاَلٍ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ قَدْ شَوَاهَا فَوَضَعَهَا بَيْنَ يَدَيْهِ فَأَمْسَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَأْكُلْ وَأَمَرَ الْقَوْمَ أَنْ يَأْكُلُوا وَأَمْسَكَ الأَعْرَابِيُّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا يَمْنَعُكَ أَنْ تَأْكُلَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ إِنِّي أَصُومُ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنْ كُنْتَ صَائِمًا فَصُمِ الْغُرَّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir aʼrobiy Nabiy ﷺning huzurlariga oʻzi qovurgan bir quyonni olib keldi va uni u zotning oldilariga qoʻydi. Rasululloh ﷺ oʻzlarini tiyib, yemadilar, ammo odamlarga yeyishni buyurdilar. Aʼrobiy ham oʻzini tiyib turdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: ‹Seni yeyishdan nima toʻsib turibdi?› dedilar. U: ‹Men har oyning uch kunini roʻza tutaman›, dedi. U zot: ‹Agar roʻza tutadigan boʻlsang, oyning yorugʻ kunlarini tut›, dedilar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир аъробий Набий ﷺнинг ҳузурларига ўзи қовурган бир қуённи олиб келди ва уни у зотнинг олдиларига қўйди. Расулуллоҳ ﷺ ўзларини тийиб, емадилар, аммо одамларга ейишни буюрдилар. Аъробий ҳам ўзини тийиб турди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: ‹Сени ейишдан нима тўсиб турибди?› дедилар. У: ‹Мен ҳар ойнинг уч кунини рўза тутаман›, деди. У зот: ‹Агар рўза тутадиган бўлсанг, ойнинг ёруғ кунларини тут›, дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، وَعَمْرِو بْنِ عُثْمَانَ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنِ ابْنِ الْحَوْتَكِيَّةِ، قَالَ قَالَ عُمَرُ رضى الله عنه مَنْ حَاضِرُنَا يَوْمَ الْقَاحَةِ قَالَ قَالَ أَبُو ذَرٍّ أَنَا أُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَرْنَبٍ فَقَالَ الرَّجُلُ الَّذِي جَاءَ بِهَا إِنِّي رَأَيْتُهَا تَدْمَى ‏.‏ فَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَأْكُلْ ثُمَّ إِنَّهُ قَالَ ‏"‏ كُلُوا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ إِنِّي صَائِمٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَمَا صَوْمُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةُ أَيَّامٍ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَأَيْنَ أَنْتَ عَنِ الْبِيضِ الْغُرِّ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu): «Qohaga kelib toʻxtagan kunimizda bizga qaysimiz hozir edi?» dedi. Abu Zarr: «Men edim. Rasululloh ﷺga bir quyon keltirildi. Uni olib kelgan kishi: ‹Men uni qon oqayotgan holda koʻrgan edim›, dedi. Shu sababli Nabiy ﷺ undan yemadilar. Soʻng u zot: ‹Yenglar›, dedilar. Bir kishi: ‹Men roʻzadorman›, dedi. U zot: ‹Roʻzang qanaqa?› dedilar. U: ‹Har oyda uch kun›, dedi. U zot: ‹Sen nega oyning oʻn uch, oʻn toʻrt va oʻn beshinchi yorugʻ kunlaridan gʻofilsan?› dedilar», dedi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу): «Қоҳага келиб тўхтаган кунимизда бизга қайсимиз ҳозир эди?» деди. Абу Зарр: «Мен эдим. Расулуллоҳ ﷺга бир қуён келтирилди. Уни олиб келган киши: ‹Мен уни қон оқаётган ҳолда кўрган эдим›, деди. Шу сабабли Набий ﷺ ундан емадилар. Сўнг у зот: ‹Енглар›, дедилар. Бир киши: ‹Мен рўзадорман›, деди. У зот: ‹Рўзанг қанақа?› дедилар. У: ‹Ҳар ойда уч кун›, деди. У зот: ‹Сен нега ойнинг ўн уч, ўн тўрт ва ўн бешинчи ёруғ кунларидан ғофилсан?› дедилар», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ هِشَامٍ، - وَهُوَ ابْنُ زَيْدٍ - قَالَ سَمِعْتُ أَنَسًا، يَقُولُ أَنْفَجْنَا أَرْنَبًا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ فَأَخَذْتُهَا فَجِئْتُ بِهَا إِلَى أَبِي طَلْحَةَ فَذَبَحَهَا فَبَعَثَنِي بِفَخِذَيْهَا وَوَرِكَيْهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَبِلَهُ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Marruz-Zahronda bir quyonni hurkitib qoʻzgʻatdik. Men uni tutib oldim va Abu Talhaning oldiga olib keldim. U uni soʻydi va uning ikki sonini va ikki dumbasini menga berib, Nabiy ﷺning huzurlariga yubordi. U zot uni qabul qildilar», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Марруз-Заҳронда бир қуённи ҳуркитиб қўзғатдик. Мен уни тутиб олдим ва Абу Талҳанинг олдига олиб келдим. У уни сўйди ва унинг икки сонини ва икки думбасини менга бериб, Набий ﷺнинг ҳузурларига юборди. У зот уни қабул қилдилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا حَفْصٌ، عَنْ عَاصِمٍ، وَدَاوُدَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ صَفْوَانَ، قَالَ أَصَبْتُ أَرْنَبَيْنِ فَلَمْ أَجِدْ مَا أُذَكِّيهِمَا بِهِ فَذَكَّيْتُهُمَا بِمَرْوَةٍ فَسَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ فَأَمَرَنِي بِأَكْلِهِمَا ‏.‏

Ibn Safvon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men ikkita quyon tutib oldim, ammo ularni soʻyishga hech narsa topa olmadim. Shu sababli ularni oʻtkir toshcha bilan soʻydim. Soʻng bu haqda Nabiy ﷺdan soʻradim. U zot menga ularni yeyishni buyurdilar», dedi.Ибн Сафвон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен иккита қуён тутиб олдим, аммо уларни сўйишга ҳеч нарса топа олмадим. Шу сабабли уларни ўткир тошча билан сўйдим. Сўнг бу ҳақда Набий ﷺдан сўрадим. У зот менга уларни ейишни буюрдилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ عَلَى الْمِنْبَرِ سُئِلَ عَنِ الضَّبِّ فَقَالَ ‏"‏ لاَ آكُلُهُ وَلاَ أُحَرِّمُهُ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ minbar ustida turgan holda kaltakesak (zabb) haqida soʻralganlarida: «Men uni yemayman, ammo uni harom ham demayman», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ минбар устида турган ҳолда калтакесак (забб) ҳақида сўралганларида: «Мен уни емайман, аммо уни ҳаром ҳам демайман», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَرَى فِي الضَّبِّ قَالَ ‏"‏ لَسْتُ بِآكِلِهِ وَلاَ مُحَرِّمِهِ ‏"‏ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, kaltakesak (zabb) haqida qanday fikrdasiz?» dedi. U zot: «Men uni yeydiganlardan ham, harom qiladiganlardan ham emasman», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, калтакесак (забб) ҳақида қандай фикрдасиз?» деди. У зот: «Мен уни ейдиганлардан ҳам, ҳаром қиладиганлардан ҳам эмасман», дедилар.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ حَرْبٍ، عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي الزُّهْرِيُّ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أُتِيَ بِضَبٍّ مَشْوِيٍّ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ فَأَهْوَى إِلَيْهِ بِيَدِهِ لِيَأْكُلَ مِنْهُ قَالَ لَهُ مَنْ حَضَرَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ لَحْمُ ضَبٍّ ‏.‏ فَرَفَعَ يَدَهُ عَنْهُ فَقَالَ لَهُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَحَرَامٌ الضَّبُّ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنْ لَمْ يَكُنْ بِأَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ ‏"‏ ‏.‏ فَأَهْوَى خَالِدٌ إِلَى الضَّبِّ فَأَكَلَ مِنْهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ ‏.‏

Xolid ibn al-Walid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺga qovurilgan bir kaltakesak (zabb) keltirilib, oldilariga yaqin qoʻyildi. U zot undan yeyish uchun qoʻllarini choʻzdilar. Shunda hozir boʻlganlardan biri unga: ‹Yo Rasululloh, bu kaltakesak goʻshti›, dedi. U zot qoʻllarini undan tortdilar. Xolid ibn al-Walid u zotga: ‹Yo Rasululloh, kaltakesak harommi?› dedi. U zot: ‹Yoʻq, lekin u mening qavmimning yerida boʻlmagani uchun oʻzimni undan koʻnglim tortmayotganini his qilyapman›, dedilar. Shundan soʻng Xolid kaltakesakka engashib, undan yedi, Rasululloh ﷺ esa qarab turardilar», dedi.Холид ибн ал-Wалид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺга қовурилган бир калтакесак (забб) келтирилиб, олдиларига яқин қўйилди. У зот ундан ейиш учун қўлларини чўздилар. Шунда ҳозир бўлганлардан бири унга: ‹Ё Расулуллоҳ, бу калтакесак гўшти›, деди. У зот қўлларини ундан тортдилар. Холид ибн ал-Wалид у зотга: ‹Ё Расулуллоҳ, калтакесак ҳаромми?› деди. У зот: ‹Йўқ, лекин у менинг қавмимнинг ерида бўлмагани учун ўзимни ундан кўнглим тортмаётганини ҳис қиляпман›, дедилар. Шундан сўнг Холид калтакесакка энгашиб, ундан еди, Расулуллоҳ ﷺ эса қараб турардилар», деди.

أَخْبَرَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ أَخْبَرَهُ أَنَّ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، دَخَلَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ - وَهِيَ خَالَتُهُ - فَقُدِّمَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَحْمُ ضَبٍّ - وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لاَ يَأْكُلُ شَيْئًا حَتَّى يَعْلَمَ مَا هُوَ - فَقَالَ بَعْضُ النِّسْوَةِ أَلاَ تُخْبِرْنَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا يَأْكُلُ فَأَخْبَرَتْهُ أَنَّهُ لَحْمُ ضَبٍّ فَتَرَكَهُ قَالَ خَالِدٌ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَرَامٌ هُوَ قَالَ ‏"‏ لاَ وَلَكِنَّهُ طَعَامٌ لَيْسَ فِي أَرْضِ قَوْمِي فَأَجِدُنِي أَعَافُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ خَالِدٌ فَاجْتَرَرْتُهُ إِلَىَّ فَأَكَلْتُهُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْظُرُ ‏.‏ وَحَدَّثَهُ ابْنُ الأَصَمِّ عَنْ مَيْمُونَةَ وَكَانَ فِي حَجْرِهَا ‏.‏

Xolid ibn al-Walid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ bilan birga oʻzining xolasi Maymuna bint al-Horisning oldiga kirdi. Rasululloh ﷺga kaltakesak (zabb) goʻshti taqdim qilindi. Rasululloh ﷺ biror narsani, u nima ekanini bilmaguncha yemas edilar. Ayollardan biri: «Rasululloh ﷺga u nima yeyayotganlarini xabar bermaysizlarmi?» dedi. Shunda unga bu kaltakesak goʻshti ekanini aytdilar, u zot esa uni tark etdilar. Xolid aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan: ‹Bu harommi?› deb soʻradim. U zot: ‹Yoʻq, lekin bu taom mening qavmimning yerida yoʻq, shu sababli oʻzimni undan koʻnglim tortmayotganini his qilyapman›, dedilar. Soʻng men uni oʻzimga tortib, undan yedim, Rasululloh ﷺ esa qarab turardilar.»Холид ибн ал-Wалид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ўзининг холаси Маймуна бинт ал-Ҳориснинг олдига кирди. Расулуллоҳ ﷺга калтакесак (забб) гўшти тақдим қилинди. Расулуллоҳ ﷺ бирор нарсани, у нима эканини билмагунча емас эдилар. Аёллардан бири: «Расулуллоҳ ﷺга у нима еяётганларини хабар бермайсизларми?» деди. Шунда унга бу калтакесак гўшти эканини айтдилар, у зот эса уни тарк этдилар. Холид айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан: ‹Бу ҳаромми?› деб сўрадим. У зот: ‹Йўқ, лекин бу таом менинг қавмимнинг ерида йўқ, шу сабабли ўзимни ундан кўнглим тортмаётганини ҳис қиляпман›, дедилар. Сўнг мен уни ўзимга тортиб, ундан едим, Расулуллоҳ ﷺ эса қараб турардилар.»

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَهْدَتْ خَالَتِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَقِطًا وَسَمْنًا وَأَضُبًّا فَأَكَلَ مِنَ الأَقِطِ وَالسَّمْنِ وَتَرَكَ الأَضُبَّ تَقَذُّرًا وَأُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Xolam Rasululloh ﷺga quritilgan qatiq, sariyogʻ va kaltakesaklar (zabb) hadya qildi. U zot qatiq va sariyogʻdan yedilar, kaltakesaklarni esa jirkanib tark etdilar. Ammo ular Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyildi. Agar ular harom boʻlganda, Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyilmas edi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Холам Расулуллоҳ ﷺга қуритилган қатиқ, сариёғ ва калтакесаклар (забб) ҳадя қилди. У зот қатиқ ва сариёғдан едилар, калтакесакларни эса жирканиб тарк этдилар. Аммо улар Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилди. Агар улар ҳаром бўлганда, Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилмас эди», деди.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ سُئِلَ عَنْ أَكْلِ الضِّبَابِ، فَقَالَ أَهْدَتْ أُمُّ حُفَيْدٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَمْنًا وَأَقِطًا وَأَضُبًّا فَأَكَلَ مِنَ السَّمْنِ وَالأَقِطِ وَتَرَكَ الضِّبَابَ تَقَذُّرًا لَهُنَّ فَلَوْ كَانَ حَرَامًا مَا أُكِلَ عَلَى مَائِدَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ أَمَرَ بِأَكْلِهِنَّ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: undan kaltakesak (dabb) yeyish haqida soʻralganda, u shunday dedi: «Umm Hufayd Rasululloh ﷺga sariyogʻ, quritilgan tvorog (aqit) va kaltakesaklar hadya qildi. U zot sariyogʻ va tvorogdan yedilar, kaltakesaklarni esa jirkanganlari uchun tark qildilar. Agar ular harom boʻlganda, Rasululloh ﷺning dasturxonlarida yeyilmas va u zot ularni yeyishga buyurmas edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: ундан калтакесак (дабб) ейиш ҳақида сўралганда, у шундай деди: «Умм Ҳуфайд Расулуллоҳ ﷺга сариёғ, қуритилган творог (ақит) ва калтакесаклар ҳадя қилди. У зот сариёғ ва творогдан едилар, калтакесакларни эса жирканганлари учун тарк қилдилар. Агар улар ҳаром бўлганда, Расулуллоҳ ﷺнинг дастурхонларида ейилмас ва у зот уларни ейишга буюрмас эдилар».

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ مَنْصُورٍ الْبَلْخِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ يَزِيدَ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَنَزَلْنَا مَنْزِلاً فَأَصَابَ النَّاسُ ضِبَابًا فَأَخَذْتُ ضَبًّا فَشَوَيْتُهُ ثُمَّ أَتَيْتُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَخَذَ عُودًا يَعُدُّ بِهِ أَصَابِعَهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أُمَّةً مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ مُسِخَتْ دَوَابَّ فِي الأَرْضِ وَإِنِّي لاَ أَدْرِي أَىُّ الدَّوَابِّ هِيَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ النَّاسَ قَدْ أَكَلُوا مِنْهَا - قَالَ - فَمَا أَمَرَ بِأَكْلِهَا وَلاَ نَهَى ‏.‏

Sobit ibn Yazid al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan bir safarda edik. Bir manzilga tushdik, odamlar kaltakesaklar tutishdi. Men ham bir kaltakesak olib, uni qovurdim, soʻng uni Nabiy ﷺga keltirdim. U zot bir tayoqcha olib, u bilan barmoqlarini sanay boshladilar, soʻng: ‹Bani Isroildan bir ummat yer yuzidagi hayvonlarga aylantirilgan edi, men esa ular qaysi hayvonlar ekanini bilmayman›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, odamlar undan yeyishdi›, dedim. U zot uni yeyishga buyurmadilar ham, taqiqlamadilar ham».Собит ибн Язид ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир сафарда эдик. Бир манзилга тушдик, одамлар калтакесаклар тутишди. Мен ҳам бир калтакесак олиб, уни қовурдим, сўнг уни Набий ﷺга келтирдим. У зот бир таёқча олиб, у билан бармоқларини санай бошладилар, сўнг: ‹Бани Исроилдан бир уммат ер юзидаги ҳайвонларга айлантирилган эди, мен эса улар қайси ҳайвонлар эканини билмайман›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, одамлар ундан ейишди›, дедим. У зот уни ейишга буюрмадилар ҳам, тақиқламадилар ҳам».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَهْزُ بْنُ أَسَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنِي عَدِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، يُحَدِّثُ عَنْ ثَابِتِ بْنِ وَدِيعَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِضَبٍّ فَجَعَلَ يَنْظُرُ إِلَيْهِ وَيُقَلِّبُهُ وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أُمَّةً مُسِخَتْ لاَ يُدْرَى مَا فَعَلَتْ وَإِنِّي لاَ أَدْرِي لَعَلَّ هَذَا مِنْهَا ‏"‏ ‏.‏

Sobit ibn Vadiʼa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Bir kishi Rasululloh ﷺga bir kaltakesak keltirdi. U zot unga qarab, uni agʻdarib koʻra boshladilar va: ‹Bir ummat aylantirilgan edi, ular nima qilgani bilinmaydi, men esa balki bu ana shulardandir, bilmayman›, dedilar».Собит ибн Вадиъа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Бир киши Расулуллоҳ ﷺга бир калтакесак келтирди. У зот унга қараб, уни ағдариб кўра бошладилар ва: ‹Бир уммат айлантирилган эди, улар нима қилгани билинмайди, мен эса балки бу ана шулардандир, билмайман›, дедилар».

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، عَنْ ثَابِتِ بْنِ وَدِيعَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بِضَبٍّ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ أُمَّةً مُسِخَتْ وَاللَّهُ أَعْلَمُ ‏"‏ ‏.‏

Sobit ibn Vadiʼa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺga bir kaltakesak keltirdi. Shunda u zot: «Bir ummat aylantirilgan edi, Alloh yaxshi biluvchidir», dedilar.Собит ибн Вадиъа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺга бир калтакесак келтирди. Шунда у зот: «Бир уммат айлантирилган эди, Аллоҳ яхши билувчидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي عَمَّارٍ، قَالَ سَأَلْتُ جَابِرَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ الضَّبُعِ، فَأَمَرَنِي بِأَكْلِهَا فَقُلْتُ أَصَيْدٌ هِيَ قَالَ نَعَمْ ‏.‏ قُلْتُ أَسَمِعْتَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ نَعَمْ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ibn Abi Ammor undan sirtlon (dabuʼ) haqida soʻraganda, u uni yeyishga buyurdi. Ibn Abi Ammor: «U ovmi?» dedi. Jobir: «Ha», dedi. «Buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» deganda, u: «Ha», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ибн Аби Аммор ундан сиртлон (дабуъ) ҳақида сўраганда, у уни ейишга буюрди. Ибн Аби Аммор: «У овми?» деди. Жобир: «Ҳа», деди. «Буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» деганда, у: «Ҳа», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي حَكِيمٍ، عَنْ عَبِيدَةَ بْنِ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كُلُّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ فَأَكْلُهُ حَرَامٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Yirtqichlardan boʻlgan har qanday oziq tishli hayvonni yeyish haromdir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Йиртқичлардан бўлган ҳар қандай озиқ тишли ҳайвонни ейиш ҳаромдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ yirtqichlardan boʻlgan har qanday oziq tishli hayvonni yeyishdan taqiqladilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ йиртқичлардан бўлган ҳар қандай озиқ тишли ҳайвонни ейишдан тақиқладилар.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَحِلُّ النُّهْبَى وَلاَ يَحِلُّ مِنَ السِّبَاعِ كُلُّ ذِي نَابٍ وَلاَ تَحِلُّ الْمُجْثَّمَةُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼlaba (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Talon-taroj qilingan mol halol boʻlmaydi, yirtqichlardan oziq tishli boʻlgan har qanday hayvon halol boʻlmaydi va nishonga qoʻyilib otib oʻldirilgan hayvon halol boʻlmaydi», dedilar.Абу Саълаба (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Талон-тарож қилинган мол ҳалол бўлмайди, йиртқичлардан озиқ тишли бўлган ҳар қандай ҳайвон ҳалол бўлмайди ва нишонга қўйилиб отиб ўлдирилган ҳайвон ҳалол бўлмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرٍو، - وَهُوَ ابْنُ دِينَارٍ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ نَهَى - وَذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ وَأَذِنَ فِي الْخَيْلِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar kuni eshak goʻshtlarini taqiqladilar va ot goʻshtiga ruxsat berdilar.Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни эшак гўштларини тақиқладилар ва от гўштига рухсат бердилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَطْعَمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لُحُومَ الْخَيْلِ وَنَهَانَا عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni ot goʻshtlari bilan taomlantirdilar va eshak goʻshtlarini bizga taqiqladilar.Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни от гўштлари билан таомлантирдилар ва эшак гўштларини бизга тақиқладилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ، - وَهُوَ ابْنُ وَاقِدٍ - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، وَعَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرٍ، وَعَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَطْعَمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ لُحُومَ الْخَيْلِ وَنَهَانَا عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar kuni bizni ot goʻshtlari bilan taomlantirdilar va eshak goʻshtlarini bizga taqiqladilar.Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни бизни от гўштлари билан таомлантирдилар ва эшак гўштларини бизга тақиқладилар.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، - وَهُوَ ابْنُ عَمْرٍو - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْكَرِيمِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَأْكُلُ لُحُومَ الْخَيْلِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ zamonlarida ot goʻshtlarini yer edik».Жобир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида от гўштларини ер эдик».

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، قَالَ حَدَّثَنِي ثَوْرُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ لاَ يَحِلُّ أَكْلُ لُحُومِ الْخَيْلِ وَالْبِغَالِ وَالْحَمِيرِ ‏"‏ ‏.‏

Xolid ibn al-Valid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning: «Ot, xachir va eshak goʻshtlarini yeyish halol emas», deganlarini eshitgan.Холид ибн ал-Валид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг: «От, хачир ва эшак гўштларини ейиш ҳалол эмас», деганларини эшитган.

أَخْبَرَنَا كَثِيرُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ صَالِحِ بْنِ يَحْيَى بْنِ الْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنْ خَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ لُحُومِ الْخَيْلِ وَالْبِغَالِ وَالْحَمِيرِ وَكُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ ‏.‏

Xolid ibn al-Valid (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ot, xachir va eshak goʻshtlarini hamda yirtqichlardan oziq tishli boʻlgan har qanday hayvonni yeyishdan taqiqladilar.Холид ибн ал-Валид (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ от, хачир ва эшак гўштларини ҳамда йиртқичлардан озиқ тишли бўлган ҳар қандай ҳайвонни ейишдан тақиқладилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كُنَّا نَأْكُلُ لُحُومَ الْخَيْلِ ‏.‏ قُلْتُ الْبِغَالَ قَالَ لاَ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz ot goʻshtini yer edik», dedi. Men (rivoyat qiluvchi): «Xachirlarnichi?» deb soʻradim. U: «Yoʻq», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз от гўштини ер эдик», деди. Мен (ривоят қилувчи): «Хачирларничи?» деб сўрадим. У: «Йўқ», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَالْحَارِثُ بْنُ مِسْكِينٍ، قِرَاءَةً عَلَيْهِ وَأَنَا أَسْمَعُ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُحَمَّدٍ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِيهِمَا، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ لاِبْنِ عَبَّاسٍ رضى الله عنهما إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ نِكَاحِ الْمُتْعَةِ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Albatta, Nabiy ﷺ Xaybar kuni mutʼa nikohidan va ehli (uy) eshaklarining goʻshtidan qaytardilar», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Албатта, Набий ﷺ Хайбар куни мутъа никоҳидан ва эҳли (уй) эшакларининг гўштидан қайтардилар», деди.

أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَمَالِكٌ، وَأُسَامَةُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ الْحَسَنِ، وَعَبْدِ اللَّهِ، ابْنَىْ مُحَمَّدٍ عَنْ أَبِيهِمَا، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، رضى الله عنه قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ مُتْعَةِ النِّسَاءِ يَوْمَ خَيْبَرَ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni ayollar bilan mutʼa qilishdan va ehli eshaklarning goʻshtidan qaytardilar», dedi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни аёллар билан мутъа қилишдан ва эҳли эшакларнинг гўштидан қайтардилар», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، ح وَأَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ يَوْمَ خَيْبَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xaybar kuni ehli eshaklardan (ularning goʻshtidan) qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни эҳли эшаклардан (уларнинг гўштидан) қайтардилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَلَمْ يَقُلْ خَيْبَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dan shunga oʻxshash hadis rivoyat qilindi, ammo u Xaybarni tilga olmadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дан шунга ўхшаш ҳадис ривоят қилинди, аммо у Хайбарни тилга олмади.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْبَرَاءِ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الإِنْسِيَّةِ نَضِيجًا وَنِيئًا ‏.‏

Baro ibn Ozib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Xaybar kuni ehli eshaklarning goʻshtidan — pishirilgani ham, xomi ham — qaytardilar», dedi.Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбар куни эҳли эшакларнинг гўштидан — пиширилгани ҳам, хоми ҳам — қайтардилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى، قَالَ أَصَبْنَا يَوْمَ خَيْبَرَ حُمُرًا خَارِجًا مِنَ الْقَرْيَةِ فَطَبَخْنَاهَا فَنَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ حَرَّمَ لُحُومَ الْحُمُرِ فَأَكْفِئُوا الْقُدُورَ بِمَا فِيهَا ‏.‏ فَأَكْفَأْنَاهَا ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Xaybar kuni biz qishloqdan tashqarida bir necha eshakni qoʻlga kiritdik va ularni pishirdik. Shunda Nabiy ﷺ ning jarchisi: ‹Albatta, Rasululloh ﷺ eshaklarning goʻshtini harom qildilar, bas, ichidagisi bilan qozonlaringizni agʻdaringlar!› deb nido qildi. Biz ularni agʻdardik», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Хайбар куни биз қишлоқдан ташқарида бир неча эшакни қўлга киритдик ва уларни пиширдик. Шунда Набий ﷺ нинг жарчиси: ‹Албатта, Расулуллоҳ ﷺ эшакларнинг гўштини ҳаром қилдилар, бас, ичидагиси билан қозонларингизни ағдаринглар!› деб нидо қилди. Биз уларни ағдардик», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ صَبَّحَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ فَخَرَجُوا إِلَيْنَا وَمَعَهُمُ الْمَسَاحِي فَلَمَّا رَأَوْنَا قَالُوا مُحَمَّدٌ وَالْخَمِيسُ ‏.‏ وَرَجَعُوا إِلَى الْحِصْنِ يَسْعَوْنَ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَيْهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ خَرِبَتْ خَيْبَرُ إِنَّا إِذَا نَزَلْنَا بِسَاحَةِ قَوْمٍ فَسَاءَ صَبَاحُ الْمُنْذَرِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَأَصَبْنَا فِيهَا حُمُرًا فَطَبَخْنَاهَا فَنَادَى مُنَادِي النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ وَرَسُولَهُ يَنْهَاكُمْ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ فَإِنَّهَا رِجْسٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Xaybarga tongda yetib bordilar. Ular (xaybarliklar) belkurraklarini olib bizga qarshi chiqishdi. Bizni koʻrishganda: ‹Muhammad va qoʻshin!› deyishdi va yugurib qalʼaga qaytishdi. Rasululloh ﷺ ikki qoʻllarini koʻtardilar, soʻng: ‹Allohu akbar, Allohu akbar! Xaybar vayron boʻldi! Albatta, biz bir qavmning maydoniga tushsak, ogohlantirilganlarning tongi qanday yomon boʻlur!› dedilar. Soʻng biz u yerda bir necha eshakni qoʻlga kiritdik va ularni pishirdik. Shunda Nabiy ﷺ ning jarchisi nido qilib: ‹Albatta, aziz va ulugʻ Alloh hamda Uning Rasuli sizlarni eshaklarning goʻshtidan qaytaradilar, chunki u nopokdir›, dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Хайбарга тонгда етиб бордилар. Улар (хайбарликлар) белкурракларини олиб бизга қарши чиқишди. Бизни кўришганда: ‹Муҳаммад ва қўшин!› дейишди ва югуриб қалъага қайтишди. Расулуллоҳ ﷺ икки қўлларини кўтардилар, сўнг: ‹Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар! Хайбар вайрон бўлди! Албатта, биз бир қавмнинг майдонига тушсак, огоҳлантирилганларнинг тонги қандай ёмон бўлур!› дедилар. Сўнг биз у ерда бир неча эшакни қўлга киритдик ва уларни пиширдик. Шунда Набий ﷺ нинг жарчиси нидо қилиб: ‹Албатта, азиз ва улуғ Аллоҳ ҳамда Унинг Расули сизларни эшакларнинг гўштидан қайтарадилар, чунки у нопокдир›, деди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، أَنْبَأَنَا بَقِيَّةُ، عَنْ بَحِيرٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ أَنَّهُمْ، غَزَوْا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَيْبَرَ وَالنَّاسُ جِيَاعٌ فَوَجَدُوا فِيهَا حُمُرًا مِنْ حُمُرِ الإِنْسِ فَذَبَحَ النَّاسُ مِنْهَا فَحُدِّثَ بِذَلِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ فَأَذَّنَ فِي النَّاسِ ‏"‏ أَلاَ إِنَّ لُحُومَ الْحُمُرِ الإِنْسِ لاَ تَحِلُّ لِمَنْ يَشْهَدُ أَنِّي رَسُولُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ular Rasululloh ﷺ bilan Xaybarga jang qildilar, odamlar och edilar. Ular u yerda ehli eshaklardan topib qoldilar, bas, odamlar ulardan bir qanchasini soʻyishdi. Bu haqda Nabiy ﷺ ga xabar berildi. Shunda u zot Abdurrahmon ibn Avfga buyurdilar, u odamlar ichida: «Ogoh boʻlinglar! Albatta, ehli eshaklarning goʻshti men Allohning Rasuli ekanligimga guvohlik beruvchi kishi uchun halol emas», deb eʼlon qildi.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Улар Расулуллоҳ ﷺ билан Хайбарга жанг қилдилар, одамлар оч эдилар. Улар у ерда эҳли эшаклардан топиб қолдилар, бас, одамлар улардан бир қанчасини сўйишди. Бу ҳақда Набий ﷺ га хабар берилди. Шунда у зот Абдурраҳмон ибн Авфга буюрдилар, у одамлар ичида: «Огоҳ бўлинглар! Албатта, эҳли эшакларнинг гўшти мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга гувоҳлик берувчи киши учун ҳалол эмас», деб эълон қилди.

أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ بَقِيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الزُّبَيْدِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ثَعْلَبَةَ الْخُشَنِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ ‏.‏

Abu Saʼlaba al-Xushaniy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yirtqichlardan boʻlgan har qozgʻirtishli (tishli) hayvonni yeyishdan va ehli eshaklarning goʻshtidan qaytardilar.Абу Саълаба ал-Хушаний (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ йиртқичлардан бўлган ҳар қозғиртишли (тишли) ҳайвонни ейишдан ва эҳли эшакларнинг гўштидан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُفَضَّلُ، - هُوَ ابْنُ فَضَالَةَ - عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ أَكَلْنَا يَوْمَ خَيْبَرَ لُحُومَ الْخَيْلِ وَالْوَحْشِ وَنَهَانَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحِمَارِ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Xaybar kuni ot va yovvoyi eshak goʻshtlarini yedik, ammo Nabiy ﷺ bizni (ehli) eshakdan qaytardilar», dedi.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Хайбар куни от ва ёввойи эшак гўштларини едик, аммо Набий ﷺ бизни (эҳли) эшакдан қайтардилар», деди.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - هُوَ ابْنُ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ سَلَمَةَ الضَّمْرِيِّ، قَالَ بَيْنَا نَحْنُ نَسِيرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِبَعْضِ أَثَايَا الرَّوْحَاءِ وَهُمْ حُرُمٌ إِذَا حِمَارُ وَحْشٍ مَعْقُورٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعُوهُ فَيُوشِكُ صَاحِبُهُ أَنْ يَأْتِيَهُ ‏"‏ ‏.‏ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ بَهْزٍ هُوَ الَّذِي عَقَرَ الْحِمَارَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ شَأْنَكُمْ هَذَا الْحِمَارُ ‏.‏ فَأَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَا بَكْرٍ يُقَسِّمُهُ بَيْنَ النَّاسِ ‏.‏

Umayr ibn Salama az-Zamriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Ravhoning bir chekkasida yurar edik, ular ehromda edilar. Shu payt yaralangan bir yovvoyi eshak (koʻrindi). Rasululloh ﷺ: ‹Uni qoʻyib beringlar, tez orada uni yaralagan egasi kelib qolar›, dedilar. Shunda Bahz (qabilasi)dan bir kishi keldi — eshakni yaralagan oʻsha edi — va: ‹Ey Allohning Rasuli, bu eshak sizlarning ixtiyoringizda›, dedi. Bas, Rasululloh ﷺ Abu Bakrga uni odamlar oʻrtasida taqsimlashni buyurdilar», dedi.Умайр ибн Салама аз-Замрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Равҳонинг бир чеккасида юрар эдик, улар эҳромда эдилар. Шу пайт яраланган бир ёввойи эшак (кўринди). Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уни қўйиб беринглар, тез орада уни яралаган эгаси келиб қолар›, дедилар. Шунда Баҳз (қабиласи)дан бир киши келди — эшакни яралаган ўша эди — ва: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, бу эшак сизларнинг ихтиёрингизда›, деди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрга уни одамлар ўртасида тақсимлашни буюрдилар», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو عَبْدِ الرَّحِيمِ، قَالَ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي قَتَادَةَ، عَنْ أَبِيهِ أَبِي قَتَادَةَ، قَالَ أَصَابَ حِمَارًا وَحْشِيًّا فَأَتَى بِهِ أَصْحَابَهُ وَهُمْ مُحْرِمُونَ وَهُوَ حَلاَلٌ فَأَكَلْنَا مِنْهُ فَقَالَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ لَوْ سَأَلْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْهُ ‏.‏ فَسَأَلْنَاهُ فَقَالَ ‏"‏ قَدْ أَحْسَنْتُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَنَا ‏"‏ هَلْ مَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاهْدُوا لَنَا ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَيْنَاهُ مِنْهُ فَأَكَلَ مِنْهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ ‏.‏

Abu Qatoda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U bir yovvoyi eshakni ovlab, uni ehromda boʻlgan sheriklariga olib keldi, oʻzi esa ehromda emas edi. Biz undan yedik. Soʻng ular bir-birlariga: «Rasululloh ﷺ dan bu haqda soʻrasak boʻlarmidi», deyishdi. Bas, biz u zotdan soʻradik. Shunda: «Yaxshi ish qilibsizlar», dedilar. Soʻng bizga: «Yoningizda undan biror narsa bormi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik. U zot: «Bizga ham (undan) taqdim etinglar», dedilar. Biz undan olib keldik, u zot esa ehromda boʻla turib undan yedilar.Абу Қатода (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У бир ёввойи эшакни овлаб, уни эҳромда бўлган шерикларига олиб келди, ўзи эса эҳромда эмас эди. Биз ундан едик. Сўнг улар бир-бирларига: «Расулуллоҳ ﷺ дан бу ҳақда сўрасак бўлармиди», дейишди. Бас, биз у зотдан сўрадик. Шунда: «Яхши иш қилибсизлар», дедилар. Сўнг бизга: «Ёнингизда ундан бирор нарса борми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик. У зот: «Бизга ҳам (ундан) тақдим этинглар», дедилар. Биз ундан олиб келдик, у зот эса эҳромда бўла туриб ундан едилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ زَهْدَمٍ، أَنَّ أَبَا مُوسَى، أُتِيَ بِدَجَاجَةٍ فَتَنَحَّى رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ فَقَالَ مَا شَأْنُكَ قَالَ إِنِّي رَأَيْتُهَا تَأْكُلُ شَيْئًا قَذِرْتُهُ فَحَلَفْتُ أَنْ لاَ آكُلَهُ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو مُوسَى ادْنُ فَكُلْ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُهُ ‏.‏ وَأَمَرَهُ أَنْ يُكَفِّرَ عَنْ يَمِينِهِ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Musoga bir tovuq (goʻshti) keltirildi. Shunda qavmdan bir kishi chetga surildi. U (Abu Muso): «Senga nima boʻldi?» dedi. U: «Men uni men nopok deb bilgan bir narsani yeyayotganini koʻrgan edim, shu bois uni yemaslikka qasam ichganman», dedi. Abu Muso: «Yaqin kelib ye, chunki men Rasululloh ﷺ ning uni yeyayotganlarini koʻrganman», dedi va unga qasami uchun kafforat berishni buyurdi.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Мусога бир товуқ (гўшти) келтирилди. Шунда қавмдан бир киши четга сурилди. У (Абу Мусо): «Сенга нима бўлди?» деди. У: «Мен уни мен нопок деб билган бир нарсани еяётганини кўрган эдим, шу боис уни емасликка қасам ичганман», деди. Абу Мусо: «Яқин келиб е, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг уни еяётганларини кўрганман», деди ва унга қасами учун каффорат беришни буюрди.

أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْقَاسِمِ التَّمِيمِيِّ، عَنْ زَهْدَمٍ الْجَرْمِيِّ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ أَبِي مُوسَى فَقُدِّمَ طَعَامُهُ وَقُدِّمَ فِي طَعَامِهِ لَحْمُ دَجَاجٍ وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَيْمِ اللَّهِ أَحْمَرُ كَأَنَّهُ مَوْلًى فَلَمْ يَدْنُ فَقَالَ لَهُ أَبُو مُوسَى ادْنُ فَإِنِّي قَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْكُلُ مِنْهُ ‏.‏

Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Abu Musoning huzurida edik. Uning taomi keltirildi, taomida tovuq goʻshti ham bor edi. Odamlar orasida Banu Taymulloh qabilasidan qizil yuzli, xuddi ozod qilingan qulga oʻxshagan bir kishi bor edi. U yaqin kelmadi. Shunda Abu Muso unga: «Yaqin kel, chunki men Rasululloh ﷺ ni undan yeyayotganlarini koʻrganman», dedi.Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Абу Мусонинг ҳузурида эдик. Унинг таоми келтирилди, таомида товуқ гўшти ҳам бор эди. Одамлар орасида Бану Таймуллоҳ қабиласидан қизил юзли, худди озод қилинган қулга ўхшаган бир киши бор эди. У яқин келмади. Шунда Абу Мусо унга: «Яқин кел, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ ни ундан еяётганларини кўрганман», деди.

أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مَسْعُودٍ، عَنْ بِشْرٍ، - هُوَ ابْنُ الْمُفَضَّلِ - قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحَكَمِ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى يَوْمَ خَيْبَرَ عَنْ كُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنَ الطَّيْرِ وَعَنْ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ Xaybar kuni changalli har bir qushni va oziq tishli har bir yirtqichni yeyishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ Хайбар куни чангалли ҳар бир қушни ва озиқ тишли ҳар бир йиртқични ейишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ صُهَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَامِرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ إِنْسَانٍ قَتَلَ عُصْفُورًا فَمَا فَوْقَهَا بِغَيْرِ حَقِّهَا إِلاَّ سَأَلَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا حَقُّهَا قَالَ ‏"‏ يَذْبَحُهَا فَيَأْكُلُهَا وَلاَ يَقْطَعُ رَأْسَهَا يَرْمِي بِهَا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir inson chumchuqni yoki undan kattaroq narsani haqsiz ravishda oʻldirsa, albatta Alloh azza va jalla undan bu haqda soʻraydi», dedilar. «Ey Rasululloh, uning haqi nima?» deyildi. U zot: «Uni soʻyib, yeyishidir. Uning boshini uzib, uloqtirib yubormasligidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир инсон чумчуқни ёки ундан каттароқ нарсани ҳақсиз равишда ўлдирса, албатта Аллоҳ азза ва жалла ундан бу ҳақда сўрайди», дедилар. «Эй Расулуллоҳ, унинг ҳақи нима?» дейилди. У зот: «Уни сўйиб, ейишидир. Унинг бошини узиб, улоқтириб юбормаслигидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي مَاءِ الْبَحْرِ ‏"‏ هُوَ الطَّهُورُ مَاؤُهُ الْحَلاَلُ مَيْتَتُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dengiz suvi haqida: «Uning suvi pok qiluvchi, oʻligi haloldir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ денгиз суви ҳақида: «Унинг суви пок қилувчи, ўлиги ҳалолдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ وَهْبِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ بَعَثَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ ثَلاَثُمِائَةٍ نَحْمِلُ زَادَنَا عَلَى رِقَابِنَا فَفَنِيَ زَادُنَا حَتَّى كَانَ يَكُونُ لِلرَّجُلِ مِنَّا كُلَّ يَوْمٍ تَمْرَةٌ ‏.‏ فَقِيلَ لَهُ يَا أَبَا عَبْدِ اللَّهِ وَأَيْنَ تَقَعُ التَّمْرَةُ مِنَ الرَّجُلِ قَالَ لَقَدْ وَجَدْنَا فَقْدَهَا حِينَ فَقَدْنَاهَا فَأَتَيْنَا الْبَحْرَ فَإِذَا بِحُوتٍ قَذَفَهُ الْبَحْرُ فَأَكَلْنَا مِنْهُ ثَمَانِيَةَ عَشَرَ يَوْمًا ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bizni uch yuz kishi qilib joʻnatdilar. Biz oziq-ovqatimizni yelkalarimizda koʻtarib yurdik. Oxiri oziqimiz tugab, har birimizga kuniga bittadan xurmo tegadigan boʻlib qoldi. Unga: «Ey Abu Abdulloh, bir kishiga bitta xurmo qanday yordam beradi?» deyildi. U: «Xurmomiz tugaganida uning yoʻqligini yaxshi his qildik. Soʻng dengizga keldik. Bir vaqt dengiz irgʻitib chiqargan bir katta baliqni koʻrdik-da, undan oʻn sakkiz kun yedik», dedi.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бизни уч юз киши қилиб жўнатдилар. Биз озиқ-овқатимизни елкаларимизда кўтариб юрдик. Охири озиқимиз тугаб, ҳар биримизга кунига биттадан хурмо тегадиган бўлиб қолди. Унга: «Эй Абу Абдуллоҳ, бир кишига битта хурмо қандай ёрдам беради?» дейилди. У: «Хурмомиз тугаганида унинг йўқлигини яхши ҳис қилдик. Сўнг денгизга келдик. Бир вақт денгиз ирғитиб чиқарган бир катта балиқни кўрдик-да, ундан ўн саккиз кун едик», деди.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ جَابِرًا، يَقُولُ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَمِائَةِ رَاكِبٍ أَمِيرُنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ نَرْصُدُ عِيرَ قُرَيْشٍ فَأَقَمْنَا بِالسَّاحِلِ فَأَصَابَنَا جُوعٌ شَدِيدٌ حَتَّى أَكَلْنَا الْخَبَطَ - قَالَ - فَأَلْقَى الْبَحْرُ دَابَّةً يُقَالُ لَهَا الْعَنْبَرُ فَأَكَلْنَا مِنْهُ نِصْفَ شَهْرٍ وَادَّهَنَّا مِنْ وَدَكِهِ فَثَابَتْ أَجْسَامُنَا وَأَخَذَ أَبُو عُبَيْدَةَ ضِلَعًا مِنْ أَضْلاَعِهِ فَنَظَرَ إِلَى أَطْوَلِ جَمَلٍ وَأَطْوَلِ رَجُلٍ فِي الْجَيْشِ فَمَرَّ تَحْتَهُ ثُمَّ جَاعُوا فَنَحَرَ رَجُلٌ ثَلاَثَ جَزَائِرَ ثُمَّ جَاعُوا فَنَحَرَ رَجُلٌ ثَلاَثَ جَزَائِرَ ثُمَّ جَاعُوا فَنَحَرَ رَجُلٌ ثَلاَثَ جَزَائِرَ ثُمَّ نَهَاهُ أَبُو عُبَيْدَةَ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ فَسَأَلْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ هَلْ مَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخْرَجْنَا مِنْ عَيْنَيْهِ كَذَا وَكَذَا قُلَّةً مِنْ وَدَكٍ وَنَزَلَ فِي حِجَاجِ عَيْنِهِ أَرْبَعَةُ نَفَرٍ وَكَانَ مَعَ أَبِي عُبَيْدَةَ جِرَابٌ فِيهِ تَمْرٌ فَكَانَ يُعْطِينَا الْقَبْضَةَ ثُمَّ صَارَ إِلَى التَّمْرَةِ فَلَمَّا فَقَدْنَاهَا وَجَدْنَا فَقْدَهَا ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni uch yuz otliq qilib joʻnatdilar. Amirimiz Abu Ubayda ibn al-Jarroh edi. Biz Quraysh karvonini poylayotgan edik. Sohilda turdik. Bizga qattiq ochlik yetdi, hatto daraxt bargini yedik. Shunda dengiz ambar deb ataladigan bir jonivorni irgʻitib chiqardi. Biz undan yarim oy yedik va uning yogʻidan surtindik, jismlarimiz sogʻlomlashdi. Abu Ubayda uning qovurgʻalaridan birini oldi-da, qoʻshindagi eng baland tuya va eng baland kishiga qaradi, u qovurgʻa ostidan oʻtib ketdi. Soʻng ular ochib qolishdi, bir kishi uchta tuya soʻydi, yana ochishdi, u yana uchta tuya soʻydi, yana ochishdi, u yana uchta tuya soʻydi. Soʻng Abu Ubayda uni qaytardi. Jobir dedi: Biz buni Nabiy ﷺ dan soʻradik. U zot: «Sizlarda undan bir narsa qoldimi?» dedilar. Biz uning koʻzlaridan shuncha idish yogʻ chiqargan edik. Uning koʻz kosasiga toʻrt kishi tushar edi. Abu Ubaydaning yonida xurmo solingan xalta bor edi, u bizga bir siqimdan berardi. Soʻng ish bittadan xurmoga yetdi. Uni yoʻqotganimizda, uning yoʻqligini his qildik.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни уч юз отлиқ қилиб жўнатдилар. Амиримиз Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ эди. Биз Қурайш карвонини пойлаётган эдик. Соҳилда турдик. Бизга қаттиқ очлик етди, ҳатто дарахт баргини едик. Шунда денгиз амбар деб аталадиган бир жониворни ирғитиб чиқарди. Биз ундан ярим ой едик ва унинг ёғидан суртиндик, жисмларимиз соғломлашди. Абу Убайда унинг қовурғаларидан бирини олди-да, қўшиндаги энг баланд туя ва энг баланд кишига қаради, у қовурға остидан ўтиб кетди. Сўнг улар очиб қолишди, бир киши учта туя сўйди, яна очишди, у яна учта туя сўйди, яна очишди, у яна учта туя сўйди. Сўнг Абу Убайда уни қайтарди. Жобир деди: Биз буни Набий ﷺ дан сўрадик. У зот: «Сизларда ундан бир нарса қолдими?» дедилар. Биз унинг кўзларидан шунча идиш ёғ чиқарган эдик. Унинг кўз косасига тўрт киши тушар эди. Абу Убайданинг ёнида хурмо солинган халта бор эди, у бизга бир сиқимдан берарди. Сўнг иш биттадан хурмога етди. Уни йўқотганимизда, унинг йўқлигини ҳис қилдик.

أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَبِي عُبَيْدَةَ فِي سَرِيَّةٍ فَنَفِدَ زَادُنَا فَمَرَرْنَا بِحُوتٍ قَدْ قَذَفَ بِهِ الْبَحْرُ فَأَرَدْنَا أَنْ نَأْكُلَ مِنْهُ فَنَهَانَا أَبُو عُبَيْدَةَ ثُمَّ قَالَ نَحْنُ رُسُلُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ كُلُوا ‏.‏ فَأَكَلْنَا مِنْهُ أَيَّامًا فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرْنَاهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ بَقِيَ مَعَكُمْ شَىْءٌ فَابْعَثُوا بِهِ إِلَيْنَا ‏"‏ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bizni Abu Ubayda bilan bir sariyya qilib joʻnatdilar. Oziqimiz tugab qoldi. Soʻng dengiz irgʻitib chiqargan bir katta baliq oldidan oʻtdik. Biz undan yemoqchi boʻldik, ammo Abu Ubayda bizni qaytardi. Soʻng: «Biz Rasululloh ﷺ ning elchilarimiz va Alloh yoʻlidamiz, yeyaveringlar», dedi. Biz undan bir necha kun yedik. Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelganimizda, unga xabar berdik. U zot: «Agar yoningizda undan bir narsa qolgan boʻlsa, bizga ham joʻnatinglar», dedilar.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бизни Абу Убайда билан бир сарийя қилиб жўнатдилар. Озиқимиз тугаб қолди. Сўнг денгиз ирғитиб чиқарган бир катта балиқ олдидан ўтдик. Биз ундан емоқчи бўлдик, аммо Абу Убайда бизни қайтарди. Сўнг: «Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг элчиларимиз ва Аллоҳ йўлидамиз, еяверинглар», деди. Биз ундан бир неча кун едик. Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келганимизда, унга хабар бердик. У зот: «Агар ёнингизда ундан бир нарса қолган бўлса, бизга ҳам жўнатинглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيِّ بْنِ مُقَدَّمٍ الْمُقَدَّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَعَ أَبِي عُبَيْدَةَ وَنَحْنُ ثَلاَثُمِائَةٍ وَبِضْعَةَ عَشَرَ وَزَوَّدَنَا جِرَابًا مِنْ تَمْرٍ فَأَعْطَانَا قَبْضَةً قَبْضَةً فَلَمَّا أَنْ جُزْنَاهُ أَعْطَانَا تَمْرَةً تَمْرَةً حَتَّى إِنْ كُنَّا لَنَمُصُّهَا كَمَا يَمُصُّ الصَّبِيُّ وَنَشْرَبُ عَلَيْهَا الْمَاءَ فَلَمَّا فَقَدْنَاهَا وَجَدْنَا فَقْدَهَا حَتَّى إِنْ كُنَّا لَنَخْبِطُ الْخَبَطَ بِقِسِيِّنَا وَنَسَفُّهُ ثُمَّ نَشْرَبُ عَلَيْهِ مِنَ الْمَاءِ حَتَّى سُمِّينَا جَيْشَ الْخَبَطِ ثُمَّ أَجَزْنَا السَّاحِلَ فَإِذَا دَابَّةٌ مِثْلُ الْكَثِيبِ يُقَالُ لَهُ الْعَنْبَرُ فَقَالَ أَبُو عُبَيْدَةَ مَيْتَةٌ لاَ تَأْكُلُوهُ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ جَيْشُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَنَحْنُ مُضْطَرُّونَ كُلُوا بِاسْمِ اللَّهِ ‏.‏ فَأَكَلْنَا مِنْهُ وَجَعَلْنَا مِنْهُ وَشِيقَةً وَلَقَدْ جَلَسَ فِي مَوْضِعِ عَيْنِهِ ثَلاَثَةَ عَشَرَ رَجُلاً - قَالَ - فَأَخَذَ أَبُو عُبَيْدَةَ ضِلَعًا مِنْ أَضْلاَعِهِ فَرَحَلَ بِهِ أَجْسَمَ بَعِيرٍ مِنْ أَبَاعِرِ الْقَوْمِ فَأَجَازَ تَحْتَهُ فَلَمَّا قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا حَبَسَكُمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْنَا كُنَّا نَتَّبِعُ عِيرَاتِ قُرَيْشٍ وَذَكَرْنَا لَهُ مِنْ أَمْرِ الدَّابَّةِ فَقَالَ ‏"‏ ذَاكَ رِزْقٌ رَزَقَكُمُوهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَمَعَكُمْ مِنْهُ شَىْءٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْنَا نَعَمْ ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizni Abu Ubayda bilan joʻnatdilar. Biz uch yuz oʻn necha kishi edik. U bizni bir xalta xurmo bilan taʼminladi, bizga bir siqimdan berardi. Oxiri u kamayganida bizga bittadan xurmo bera boshladi, hatto biz uni chaqaloq soʻrgandek soʻrar va ustidan suv ichar edik. Uni yoʻqotganimizda, uning yoʻqligini his qildik, hatto yoylarimiz bilan daraxt bargini qoqib tushirib, uni yutar va ustidan suv ichar edik. Shu bois biz Jayshul-Xabat (barg qoʻshini) deb nomlandik. Soʻng sohilga chiqdik. Bir vaqt tepalikdek katta, ambar deb ataladigan bir jonivorni koʻrdik. Abu Ubayda: «Bu oʻlik, uni yemanglar», dedi. Soʻng: «Biz Rasululloh ﷺ ning qoʻshinimiz va Alloh azza va jalla yoʻlidamiz hamda zorda qolganmiz. Bismillah deb yeyaveringlar», dedi. Biz undan yedik va bir qismini qoqlab quritdik. Uning koʻzi oʻrniga oʻn uch kishi oʻtirdi. Abu Ubayda uning qovurgʻalaridan birini oldi-da, qoʻshin tuyalarining eng kattasini egarlab, uni ostidan oʻtkazdi. Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kelganimizda, u zot: «Sizni nima ushlab qoldi?» dedilar. Biz: «Quraysh karvonlarini poylagan edik», dedik va unga jonivor haqida gapirib berdik. U zot: «Bu Alloh azza va jalla sizga rizq qilib bergan narsadir. Yoningizda undan bir narsa bormi?» dedilar. Biz: «Ha», dedik.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Абу Убайда билан жўнатдилар. Биз уч юз ўн неча киши эдик. У бизни бир халта хурмо билан таъминлади, бизга бир сиқимдан берарди. Охири у камайганида бизга биттадан хурмо бера бошлади, ҳатто биз уни чақалоқ сўргандек сўрар ва устидан сув ичар эдик. Уни йўқотганимизда, унинг йўқлигини ҳис қилдик, ҳатто ёйларимиз билан дарахт баргини қоқиб тушириб, уни ютар ва устидан сув ичар эдик. Шу боис биз Жайшул-Хабат (барг қўшини) деб номландик. Сўнг соҳилга чиқдик. Бир вақт тепаликдек катта, амбар деб аталадиган бир жониворни кўрдик. Абу Убайда: «Бу ўлик, уни еманглар», деди. Сўнг: «Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг қўшинимиз ва Аллоҳ азза ва жалла йўлидамиз ҳамда зорда қолганмиз. Бисмиллаҳ деб еяверинглар», деди. Биз ундан едик ва бир қисмини қоқлаб қуритдик. Унинг кўзи ўрнига ўн уч киши ўтирди. Абу Убайда унинг қовурғаларидан бирини олди-да, қўшин туяларининг энг каттасини эгарлаб, уни остидан ўтказди. Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келганимизда, у зот: «Сизни нима ушлаб қолди?» дедилар. Биз: «Қурайш карвонларини пойлаган эдик», дедик ва унга жонивор ҳақида гапириб бердик. У зот: «Бу Аллоҳ азза ва жалла сизга ризқ қилиб берган нарсадир. Ёнингизда ундан бир нарса борми?» дедилар. Биз: «Ҳа», дедик.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عُثْمَانَ، أَنَّ طَبِيبًا، ذَكَرَ ضِفْدَعًا فِي دَوَاءٍ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ قَتْلِهِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Usmon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir tabib Rasululloh ﷺ ning huzurlarida dorida qurbaqadan foydalanishni tilga oldi. Shunda Rasululloh ﷺ uni oʻldirishdan qaytardilar.Абдурраҳмон ибн Усмон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир табиб Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида дорида қурбақадан фойдаланишни тилга олди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни ўлдиришдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، عَنْ سُفْيَانَ، - وَهُوَ ابْنُ حَبِيبٍ - عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى، قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعَ غَزَوَاتٍ فَكُنَّا نَأْكُلُ الْجَرَادَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Awfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan yetti gʻazot qildik va chigirtka yer edik.Абдуллоҳ ибн Абу Аwфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан етти ғазот қилдик ва чигиртка ер эдик.

أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ سُفْيَانَ، - وَهُوَ ابْنُ عُيَيْنَةَ - عَنْ أَبِي يَعْفُورٍ، قَالَ سَأَلْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى عَنْ قَتْلِ الْجَرَادِ، فَقَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّ غَزَوَاتٍ نَأْكُلُ الْجَرَادَ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Awfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan chigirtkani oʻldirish haqida soʻralganda, u: «Men Rasululloh ﷺ bilan olti gʻazot qildim, chigirtka yer edik», dedi.Абдуллоҳ ибн Абу Аwфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан чигирткани ўлдириш ҳақида сўралганда, у: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан олти ғазот қилдим, чигиртка ер эдик», деди.

أَخْبَرَنَا وَهْبُ بْنُ بَيَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدٍ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّ نَمْلَةً قَرَصَتْ نَبِيًّا مِنَ الأَنْبِيَاءِ فَأَمَرَ بِقَرْيَةِ النَّمْلِ فَأُحْرِقَتْ فَأَوْحَى اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ إِلَيْهِ أَنْ قَدْ قَرَصَتْكَ نَمْلَةٌ أَهْلَكْتَ أُمَّةً مِنَ الأُمَمِ تُسَبِّحُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir chumoli paygʻambarlardan bir paygʻambarni chaqib oldi. U chumoli uyasini buyurdi, u yoqib yuborildi. Shunda Alloh azza va jalla unga: ‹Seni bitta chumoli chaqib olgan boʻlsa, sen tasbeh aytadigan ummatlardan bir ummatni halok qilding›, deb vahiy qildi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир чумоли пайғамбарлардан бир пайғамбарни чақиб олди. У чумоли уясини буюрди, у ёқиб юборилди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла унга: ‹Сени битта чумоли чақиб олган бўлса, сен тасбеҳ айтадиган умматлардан бир умматни ҳалок қилдинг›, деб ваҳий қилди», дедилар.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ أَنْبَأَنَا النَّضْرُ، - وَهُوَ ابْنُ شُمَيْلٍ - قَالَ أَنْبَأَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الْحَسَنِ، نَزَلَ نَبِيٌّ مِنَ الأَنْبِيَاءِ تَحْتَ شَجَرَةٍ فَلَدَغَتْهُ نَمْلَةٌ فَأَمَرَ بِبَيْتِهِنَّ فَحُرِّقَ عَلَى مَا فِيهَا فَأَوْحَى اللَّهُ إِلَيْهِ فَهَلاَّ نَمْلَةً وَاحِدَةً ‏.‏ وَقَالَ الأَشْعَثُ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ وَزَادَ فَإِنَّهُنَّ يُسَبِّحْنَ ‏.‏

Hasan (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambarlardan bir paygʻambar bir daraxt ostiga tushdi, uni bir chumoli chaqib oldi. U ularning uyasini buyurdi, u ichidagilari bilan yoqib yuborildi. Shunda Alloh unga: «Bitta chumoli boʻlsa boʻlmasmidi?» deb vahiy qildi.Ҳасан (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Пайғамбарлардан бир пайғамбар бир дарахт остига тушди, уни бир чумоли чақиб олди. У уларнинг уясини буюрди, у ичидагилари билан ёқиб юборилди. Шунда Аллоҳ унга: «Битта чумоли бўлса бўлмасмиди?» деб ваҳий қилди.

أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Shunga oʻxshash rivoyat, lekin uni Nabiy ﷺ ga nisbat bermadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Шунга ўхшаш ривоят, лекин уни Набий ﷺ га нисбат бермади.