حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " عَلَيْكُمْ بِالصِّدْقِ فَإِنَّ الصِّدْقَ يَهْدِي إِلَى الْبِرِّ وَإِنَّ الْبِرَّ يَهْدِي إِلَى الْجَنَّةِ وَمَا يَزَالُ الرَّجُلُ يَصْدُقُ وَيَتَحَرَّى الصِّدْقَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ صِدِّيقًا وَإِيَّاكُمْ وَالْكَذِبَ فَإِنَّ الْكَذِبَ يَهْدِي إِلَى الْفُجُورِ وَإِنَّ الْفُجُورَ يَهْدِي إِلَى النَّارِ وَمَا يَزَالُ الْعَبْدُ يَكْذِبُ وَيَتَحَرَّى الْكَذِبَ حَتَّى يُكْتَبَ عِنْدَ اللَّهِ كَذَّابًا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَعُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Rostgoʻylikni lozim tutinglar! Chunki rostgoʻylik yaxshilikka boshlaydi, yaxshilik esa jannatga boshlaydi. Kishi rost gapiraverib va rostni izlayverib, oxiri Alloh huzurida siddiq (eng rostgoʻy) deb yoziladi. Yolgʻondan saqlaninglar! Chunki yolgʻon fisqu fujurga boshlaydi, fisqu fujur esa doʻzaxga boshlaydi. Banda yolgʻon gapiraverib va yolgʻonni izlayverib, oxiri Alloh huzurida kazzob (yolgʻonchi) deb yoziladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ростгўйликни лозим тутинглар! Чунки ростгўйлик яхшиликка бошлайди, яхшилик эса жаннатга бошлайди. Киши рост гапиравериб ва ростни излайвериб, охири Аллоҳ ҳузурида сиддиқ (энг ростгўй) деб ёзилади. Ёлғондан сақланинглар! Чунки ёлғон фисқу фужурга бошлайди, фисқу фужур эса дўзахга бошлайди. Банда ёлғон гапиравериб ва ёлғонни излайвериб, охири Аллоҳ ҳузурида каззоб (ёлғончи) деб ёзилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زُبَيْدِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . قَالَ زُبَيْدٌ قُلْتُ لأَبِي وَائِلٍ أَأَنْتَ سَمِعْتَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ نَعَمْ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish — fosiqlik, u bilan urushish — kufrdir», dedilar. Zubayd aytdi: Abu Voilga: ‹Sen buni Abdulloh (ibn Masʼud)dan eshitdingmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш — фосиқлик, у билан урушиш — куфрдир», дедилар. Зубайд айтди: Абу Воилга: ‹Сен буни Абдуллоҳ (ибн Масъуд)дан эшитдингми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ بُدَيْلِ بْنِ قُرَيْشٍ الْيَامِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ لَيْلَةَ، أُسْرِيَ بِهِ أَنَّهُ لَمْ يَمُرَّ عَلَى مَلإٍ مِنَ الْمَلاَئِكَةِ إِلاَّ أَمَرُوهُ أَنْ مُرْ أُمَّتَكَ بِالْحِجَامَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ Isro (meʼroj) kechasi haqida soʻzlab berib, oʻzlari farishtalardan biron jamoaning oldidan oʻtmadilar, illo ular: «Ummatingni qon oldirishga (hijomaga) buyur», deb buyurdilar, dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Masʼudning hadisidan hasan gʻaribdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ Исро (меърож) кечаси ҳақида сўзлаб бериб, ўзлари фаришталардан бирон жамоанинг олдидан ўтмадилар, илло улар: «Умматингни қон олдиришга (ҳижомага) буюр», деб буюрдилар, дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Масъуднинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قال حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سَالِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ فِي الْجَدَّةِ مَعَ ابْنِهَا إِنَّهَا أَوَّلُ جَدَّةٍ أَطْعَمَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سُدُسًا مَعَ ابْنِهَا وَابْنُهَا حَىٌّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . - وَقَدْ وَرَّثَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْجَدَّةَ مَعَ ابْنِهَا وَلَمْ يُوَرِّثْهَا بَعْضُهُمْ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U buvi haqida oʻz oʻgʻli bilan birga (boʻlgan holatda): «Rasululloh ﷺ oʻgʻli tirik turgan holda, oʻgʻli bilan birga oltidan birni (rizq sifatida) yedirgan birinchi buvi shu (buvi)dir», dedi. Abu Iso aytdi: Biz bu hadisni faqat shu yoʻl bilan marfuʼ (Paygʻambarga bogʻlangan holda) bilamiz. Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari buviga oʻgʻli bilan birga meros bergan, baʼzilari esa unga meros bermagan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У буви ҳақида ўз ўғли билан бирга (бўлган ҳолатда): «Расулуллоҳ ﷺ ўғли тирик турган ҳолда, ўғли билан бирга олтидан бирни (ризқ сифатида) едирган биринчи буви шу (буви)дир», деди. Абу Исо айтди: Биз бу ҳадисни фақат шу йўл билан марфуъ (Пайғамбарга боғланган ҳолда) биламиз. Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари бувига ўғли билан бирга мерос берган, баъзилари эса унга мерос бермаган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، بُنْدَارٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ خَالِدِ ابْنُ عَثْمَةَ، حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ يَعْقُوبَ الزَّمْعِيُّ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ كَيْسَانَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ شَدَّادٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَوْلَى النَّاسِ بِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرُهُمْ عَلَىَّ صَلاَةً " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ صَلَّى عَلَىَّ صَلاَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًا وَكَتَبَ لَهُ بِهَا عَشْرَ حَسَنَاتٍ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kuni menga eng yaqin odam — menga eng koʻp salavot aytgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir. Nabiy ﷺdan: «Kimki menga bir marta salavot aytsa, Alloh unga shu sababli oʻn marta rahmat yogʻdiradi va unga shu sababli oʻn savob yozadi», deganlari ham rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат куни менга энг яқин одам — менга энг кўп салавот айтган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир. Набий ﷺдан: «Кимки менга бир марта салавот айтса, Аллоҳ унга шу сабабли ўн марта раҳмат ёғдиради ва унга шу сабабли ўн савоб ёзади», деганлари ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ " إِنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ خَلْقُهُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ فِي أَرْبَعِينَ يَوْمًا ثُمَّ يَكُونُ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ يُرْسِلُ اللَّهُ إِلَيْهِ الْمَلَكَ فَيَنْفُخُ فِيهِ وَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعٍ يَكْتُبُ رِزْقَهُ وَأَجَلَهُ وَعَمَلَهُ وَشَقِيٌّ أَوْ سَعِيدٌ فَوَالَّذِي لاَ إِلَهَ غَيْرُهُ إِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلاَّ ذِرَاعٌ ثُمَّ يَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيُخْتَمُ لَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ فَيَدْخُلُهَا وَإِنَّ أَحَدَكُمْ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا إِلاَّ ذِرَاعٌ ثُمَّ يَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ فَيُخْتَمُ لَهُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ فَيَدْخُلُهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ مِثْلَهُ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ . وَسَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ الْحَسَنِ قَالَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ مَا رَأَيْتُ بِعَيْنِي مِثْلَ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الْقَطَّانِ و هذا حديث حسن صحيح. وقد روى شعبة والثوري عن عن الأعمش نحوه.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ زَيْدٍ، نَحْوَهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Bizga Rasululloh ﷺ — u zot oʻzlari rost soʻzlovchi va (Alloh tomonidan) tasdiqlangan zotdirlar — soʻzlab berdilar: «Albatta, sizlardan biringizning xilqati ona qornida qirq kunda jam qilinadi. Soʻng shuncha (muddat ichida) laxta qon boʻladi. Soʻng shuncha (muddat ichida) bir parcha goʻsht boʻladi. Soʻng Alloh unga farishtani yuboradi, u (jonni) puflaydi va unga toʻrt narsa — rizqini, ajalini, amalini va shaqiy yoki saidligini yozish — buyuriladi. Undan boshqa iloh boʻlmagan Zotga qasamki, sizlardan biringiz jannat ahlining amalini qiladi, hatto u bilan jannat orasida bir tirsakcha (masofa) qolganda, unga (yozilgan) kitob ustun keladi-da, u doʻzax ahlining amali bilan xotima topib, doʻzaxga kiradi. Yana sizlardan biringiz doʻzax ahlining amalini qiladi, hatto u bilan doʻzax orasida bir tirsakcha (masofa) qolganda, unga (yozilgan) kitob ustun keladi-da, u jannat ahlining amali bilan xotima topib, jannatga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadis boshqa yoʻl bilan ham, Aʼmashdan, u Zayd ibn Vahbdan, u Abdulloh ibn Masʼuddan (rivoyat qilingan): U dedi: Bizga Rasululloh ﷺ soʻzlab berdilar, deb shunga oʻxshashini zikr qildi. Bu hadis hasan sahihdir. Shuʼba va Savriy ham uni Aʼmashdan shunga oʻxshash rivoyat qilganlar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Men Ahmad ibn al-Hasanning shunday deganini eshitdim: Ahmad ibn Hanbalning: «Men oʻz koʻzim bilan Yahyo ibn Said al-Qattonga oʻxshash kishini koʻrmaganman», deganini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Бизга Расулуллоҳ ﷺ — у зот ўзлари рост сўзловчи ва (Аллоҳ томонидан) тасдиқланган зотдирлар — сўзлаб бердилар: «Албатта, сизлардан бирингизнинг хилқати она қорнида қирқ кунда жам қилинади. Сўнг шунча (муддат ичида) лахта қон бўлади. Сўнг шунча (муддат ичида) бир парча гўшт бўлади. Сўнг Аллоҳ унга фариштани юборади, у (жонни) пуфлайди ва унга тўрт нарса — ризқини, ажалини, амалини ва шақий ёки саидлигини ёзиш — буюрилади. Ундан бошқа илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, сизлардан бирингиз жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳатто у билан жаннат орасида бир тирсакча (масофа) қолганда, унга (ёзилган) китоб устун келади-да, у дўзах аҳлининг амали билан хотима топиб, дўзахга киради. Яна сизлардан бирингиз дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳатто у билан дўзах орасида бир тирсакча (масофа) қолганда, унга (ёзилган) китоб устун келади-да, у жаннат аҳлининг амали билан хотима топиб, жаннатга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадис бошқа йўл билан ҳам, Аъмашдан, у Зайд ибн Ваҳбдан, у Абдуллоҳ ибн Масъуддан (ривоят қилинган): У деди: Бизга Расулуллоҳ ﷺ сўзлаб бердилар, деб шунга ўхшашини зикр қилди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Шуъба ва Саврий ҳам уни Аъмашдан шунга ўхшаш ривоят қилганлар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Мен Аҳмад ибн ал-Ҳасаннинг шундай деганини эшитдим: Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: «Мен ўз кўзим билан Яҳё ибн Саид ал-Қаттонга ўхшаш кишини кўрмаганман», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قال: حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ الْقَعْقَاعِ، حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ بْنُ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا صَاحِبٌ، لَنَا عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ يُعْدِي شَيْءٌ شَيْئًا " . فَقَالَ أَعْرَابِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْبَعِيرُ الْجَرِبُ الْحَشَفَةُ نُدْبِنُهُ فَيُجْرِبُ الإِبِلَ كُلَّهَا . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَمَنْ أَجْرَبَ الأَوَّلَ لاَ عَدْوَى وَلاَ صَفَرَ خَلَقَ اللَّهُ كُلَّ نَفْسٍ وَكَتَبَ حَيَاتَهَا وَرِزْقَهَا وَمَصَائِبَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ عَمْرِو بْنِ صَفْوَانَ الثَّقَفِيَّ الْبَصْرِيَّ قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْمَدِينِيِّ يَقُولُ لَوْ حَلَفْتُ بَيْنَ الرُّكْنِ وَالْمَقَامِ لَحَلفْتُ أَنِّي لَمْ أَرَ أَحَدًا أَعْلَمَ مِنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ مَهْدِيٍّ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ oramizda turib: «Hech bir narsa boshqa narsaga (oʻz-oʻzidan) yuqmaydi», dedilar. Shunda bir aʼrobiy: «Ey Rasululloh, qoʻtirlagan tuyani podaga qoʻshib qoʻysak, butun tuyalar qoʻtir boʻladi-ku?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Birinchisini kim qoʻtir qildi? Adva (yuqumlilik) ham, safar (oyiga shumlik) ham yoʻq. Alloh har bir jonni yaratdi va uning hayotini, rizqini hamda boshiga tushadigan musibatlarini yozib qoʻydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Ibn Abbos va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. (Abu Iso) aytdi: Men Muhammad ibn Amr ibn Safvon as-Saqafiy al-Basriyning shunday deganini eshitdim: Ali ibn al-Madiniyning: «Agar Rukn bilan Maqom orasida qasam ichsam, men Abdurrahmon ibn Mahdiydan koʻra bilimliroq biror kishini koʻrmaganimga qasam ichgan boʻlardim», deganini eshitdim.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ орамизда туриб: «Ҳеч бир нарса бошқа нарсага (ўз-ўзидан) юқмайди», дедилар. Шунда бир аъробий: «Эй Расулуллоҳ, қўтирлаган туяни подага қўшиб қўйсак, бутун туялар қўтир бўлади-ку?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Биринчисини ким қўтир қилди? Адва (юқумлилик) ҳам, сафар (ойига шумлик) ҳам йўқ. Аллоҳ ҳар бир жонни яратди ва унинг ҳаётини, ризқини ҳамда бошига тушадиган мусибатларини ёзиб қўйди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Ибн Аббос ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. (Абу Исо) айтди: Мен Муҳаммад ибн Амр ибн Сафвон ас-Сақафий ал-Басрийнинг шундай деганини эшитдим: Али ибн ал-Мадинийнинг: «Агар Рукн билан Мақом орасида қасам ичсам, мен Абдурраҳмон ибн Маҳдийдан кўра билимлироқ бирор кишини кўрмаганимга қасам ичган бўлардим», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ بَشِيرٍ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، عَنْ سَيَّارٍ، عَنْ طَارِقِ بْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ نَزَلَتْ بِهِ فَاقَةٌ فَأَنْزَلَهَا بِالنَّاسِ لَمْ تُسَدَّ فَاقَتُهُ وَمَنْ نَزَلَتْ بِهِ فَاقَةٌ فَأَنْزَلَهَا بِاللَّهِ فَيُوشِكُ اللَّهُ لَهُ بِرِزْقٍ عَاجِلٍ أَوْ آجِلٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimga muhtojlik (yoʻqsillik) tushsa-yu, uni odamlarga arz qilsa (odamlardan soʻrasa), uning muhtojligi bartaraf boʻlmaydi. Kimga muhtojlik tushsa-yu, uni Allohga arz qilsa, Alloh unga tezda yo kechikibroq rizq yetkazib beradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимга муҳтожлик (йўқсиллик) тушса-ю, уни одамларга арз қилса (одамлардан сўраса), унинг муҳтожлиги бартараф бўлмайди. Кимга муҳтожлик тушса-ю, уни Аллоҳга арз қилса, Аллоҳ унга тезда ё кечикиброқ ризқ етказиб беради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، حَدَّثَنَا حُصَيْنُ بْنُ نُمَيْرٍ أَبُو مِحْصَنٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ الرَّحَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَزُولُ قَدَمَا ابْنِ آدَمَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مِنْ عِنْدِ رَبِّهِ حَتَّى يُسْأَلَ عَنْ خَمْسٍ عَنْ عُمْرِهِ فِيمَا أَفْنَاهُ وَعَنْ شَبَابِهِ فِيمَا أَبْلاَهُ وَمَالِهِ مِنْ أَيْنَ اكْتَسَبَهُ وَفِيمَ أَنْفَقَهُ وَمَاذَا عَمِلَ فِيمَا عَلِمَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحُسَيْنِ بْنِ قَيْسٍ . وَحُسَيْنُ بْنُ قَيْسٍ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَرْزَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Qiyomat kuni Odam bolasining ikki oyogʻi Robbisining huzuridan besh narsadan soʻralmaguncha jilmaydi: umrini nimaga sarflagani haqida, yoshligini nimaga ketkazgani haqida, molini qayerdan topganligi va nimaga sarflaganligi haqida hamda bilganiga koʻra nima amal qilgani haqida», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Ibn Masʼudning Nabiy ﷺdan (qilgan) rivoyati sifatida faqat Husayn ibn Qaysning rivoyati orqaligina bilamiz. Husayn ibn Qays esa hofizasi sababli hadisda zaif sanaladi. Bu bobda Abu Barza va Abu Saiddan ham (rivoyat) bor.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Қиёмат куни Одам боласининг икки оёғи Роббисининг ҳузуридан беш нарсадан сўралмагунча жилмайди: умрини нимага сарфлагани ҳақида, ёшлигини нимага кетказгани ҳақида, молини қаердан топганлиги ва нимага сарфлаганлиги ҳақида ҳамда билганига кўра нима амал қилгани ҳақида», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Ибн Масъуднинг Набий ﷺдан (қилган) ривояти сифатида фақат Ҳусайн ибн Қайснинг ривояти орқалигина биламиз. Ҳусайн ибн Қайс эса ҳофизаси сабабли ҳадисда заиф саналади. Бу бобда Абу Барза ва Абу Саиддан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي يَعْلَى، عَنِ الرَّبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ خَطَّ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطًّا مُرَبَّعًا وَخَطَّ فِي وَسَطِ الْخَطِّ خَطًّا وَخَطَّ خَارِجًا مِنَ الْخَطِّ خَطًّا وَحَوْلَ الَّذِي فِي الْوَسَطِ خُطُوطًا فَقَالَ " هَذَا ابْنُ آدَمَ وَهَذَا أَجَلُهُ مُحِيطٌ بِهِ وَهَذَا الَّذِي فِي الْوَسَطِ الإِنْسَانُ وَهَذِهِ الْخُطُوطُ عُرُوضُهُ إِنْ نَجَا مِنْ هَذَا يَنْهَشُهُ هَذَا وَالْخَطُّ الْخَارِجُ الأَمَلُ " . هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ biz uchun toʻrtburchak shaklida bir chiziq chizdilar, chiziqning oʻrtasiga (yana) bir chiziq chizdilar, chiziqdan tashqariga chiqib turgan bir chiziq chizdilar va oʻrtadagisining atrofiga (bir nechta) chiziqlar chizdilar. Soʻng: ‹Bu — odam farzandi, bu esa uni oʻrab turgan ajalidir. Oʻrtadagisi — insonning oʻzi, bu chiziqlar esa uning (yoʻlidagi) toʻsiqlaridir. Agar bundan qutulsa, anavisi uni chaqadi. Tashqariga chiqib turgan chiziq esa orzu-umaldir›, dedilar», dedi. Bu hadis sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ биз учун тўртбурчак шаклида бир чизиқ чиздилар, чизиқнинг ўртасига (яна) бир чизиқ чиздилар, чизиқдан ташқарига чиқиб турган бир чизиқ чиздилар ва ўртадагисининг атрофига (бир нечта) чизиқлар чиздилар. Сўнг: ‹Бу — одам фарзанди, бу эса уни ўраб турган ажалидир. Ўртадагиси — инсоннинг ўзи, бу чизиқлар эса унинг (йўлидаги) тўсиқларидир. Агар бундан қутулса, анависи уни чақади. Ташқарига чиқиб турган чизиқ эса орзу-умалдир›, дедилар», деди. Бу ҳадис саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ أَبَانَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الصَّبَّاحِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اسْتَحْيُوا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ " . قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَسْتَحْيِي وَالْحَمْدُ لِلَّهِ . قَالَ " لَيْسَ ذَاكَ وَلَكِنَّ الاِسْتِحْيَاءَ مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ أَنْ تَحْفَظَ الرَّأْسَ وَمَا وَعَى وَتَحْفَظَ الْبَطْنَ وَمَا حَوَى وَتَتَذَكَّرَ الْمَوْتَ وَالْبِلَى وَمَنْ أَرَادَ الآخِرَةَ تَرَكَ زِينَةَ الدُّنْيَا فَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَدِ اسْتَحْيَا مِنَ اللَّهِ حَقَّ الْحَيَاءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبَانَ بْنِ إِسْحَاقَ عَنِ الصَّبَّاحِ بْنِ مُحَمَّدٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohdan haqiqiy hayo qilish bilan hayo qilinglar», dedilar. Biz: «Ey Allohning Rasuli, alhamdulillah, biz hayo qilamiz», dedik. U zot: «Bu unday emas, balki Allohdan haqiqiy hayo qilish — boshni va u oʻz ichiga olgan narsalarni saqlashing, qornni va u oʻz ichiga olgan narsalarni saqlashing, oʻlim va chirishni eslashingdir. Kim oxiratni iroda qilsa, dunyo ziynatini tark etadi. Kim shuni qilsa, Allohdan haqiqiy hayo qilish bilan hayo qilibdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Abon ibn Ishoqning Sabboh ibn Muhammaddan rivoyatidan bilamiz.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилиш билан ҳаё қилинглар», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, алҳамдулиллаҳ, биз ҳаё қиламиз», дедик. У зот: «Бу ундай эмас, балки Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилиш — бошни ва у ўз ичига олган нарсаларни сақлашинг, қорнни ва у ўз ичига олган нарсаларни сақлашинг, ўлим ва чиришни эслашингдир. Ким охиратни ирода қилса, дунё зийнатини тарк этади. Ким шуни қилса, Аллоҳдан ҳақиқий ҳаё қилиш билан ҳаё қилибди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Абон ибн Ишоқнинг Саббоҳ ибн Муҳаммаддан ривоятидан биламиз.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو الأَوْدِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِمَنْ يَحْرُمُ عَلَى النَّارِ أَوْ بِمَنْ تَحْرُمُ عَلَيْهِ النَّارُ عَلَى كُلِّ قَرِيبٍ هَيِّنٍ لَيِّنٍ سَهْلٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kimga doʻzax harom boʻlishini yoki kimga doʻzax harom qilinishini sizlarga aytib bermaymi? — har bir (odamlarga) yaqin, muloyim, yumshoq, oson (muomalali) kishiga (doʻzax haromdir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Кимга дўзах ҳаром бўлишини ёки кимга дўзах ҳаром қилинишини сизларга айтиб бермайми? — ҳар бир (одамларга) яқин, мулойим, юмшоқ, осон (муомалали) кишига (дўзах ҳаромдир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ، أَخْبَرَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْمَرْأَةَ مِنْ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ لَيُرَى بَيَاضُ سَاقِهَا مِنْ وَرَاءِ سَبْعِينَ حُلَّةً حَتَّى يُرَى مُخُّهَا وَذَلِكَ بِأَنَّ اللَّهَ يَقُولُ: (كَأََنَّهُنَّ الْيَاقُوتُ وَالْمَرْجَانُ ) فَأَمَّا الْيَاقُوتُ فَإِنَّهُ حَجَرٌ لَوْ أَدْخَلْتَ فِيهِ سِلْكًا ثُمَّ اسْتَصْفَيْتَهُ لأُرِيتَهُ مِنْ وَرَائِهِ " .
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ بْنُ حُمَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot: «Jannat ahli ayollaridan boʻlgan ayolning boldirining oqligi yetmishta sarpo (libos) ortidan koʻrinib turadi, hatto uning iligi (suyagining magʻzi) ham koʻrinadi. Bu shuning uchunki, Alloh: {Goʻyo ular yoqut va marjondirlar} (ar-Rahmon 58) deydi. Yoqutga kelsak, u shunday toshki, agar uning ichidan ip oʻtkazib, soʻng uni tiniqlashtirsang, ipni uning ortidan koʻra olar eding», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот: «Жаннат аҳли аёлларидан бўлган аёлнинг болдирининг оқлиги етмишта сарпо (либос) ортидан кўриниб туради, ҳатто унинг илиги (суягининг мағзи) ҳам кўринади. Бу шунинг учунки, Аллоҳ: {Гўё улар ёқут ва маржондирлар} (ар-Раҳмон 58) дейди. Ёқутга келсак, у шундай тошки, агар унинг ичидан ип ўтказиб, сўнг уни тиниқлаштирсанг, ипни унинг ортидан кўра олар эдинг», дедилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَو بْنَ مَيْمُونٍ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي قُبَّةٍ نَحْوًا مِنْ أَرْبَعِينَ فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ " أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . قَالُوا نَعَمْ . قَالَ " أَتَرْضَوْنَ أَنْ تَكُونُوا شَطْرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِنَّ الْجَنَّةَ لاَ يَدْخُلُهَا إِلاَّ نَفْسٌ مُسْلِمَةٌ مَا أَنْتُمْ فِي الشِّرْكِ إِلاَّ كَالشَّعْرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الأَسْوَدِ أَوْ كَالشَّعْرَةِ السَّوْدَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الأَحْمَرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga bir chodirda taxminan qirq kishi edik. Rasululloh ﷺ bizga: «Jannat ahlining toʻrtdan bir qismi boʻlishingizga rozimisizlar?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. U zot: «Jannat ahlining uchdan bir qismi boʻlishingizga rozimisizlar?» dedilar. Ular: «Ha», deyishdi. U zot: «Jannat ahlining yarmi boʻlishingizga rozimisizlar? Albatta jannatga musulmon jondan boshqa hech kim kirmaydi. Sizlar mushriklar ichida qora hoʻkiz terisidagi oq tukdek yoki qizil hoʻkiz terisidagi qora tukdek (oz)sizlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Imron ibn Husayn va Abu Said al-Xudriydan ham (rivoyatlar) bor.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ билан бирга бир чодирда тахминан қирқ киши эдик. Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Жаннат аҳлининг тўртдан бир қисми бўлишингизга розимисизлар?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. У зот: «Жаннат аҳлининг учдан бир қисми бўлишингизга розимисизлар?» дедилар. Улар: «Ҳа», дейишди. У зот: «Жаннат аҳлининг ярми бўлишингизга розимисизлар? Албатта жаннатга мусулмон жондан бошқа ҳеч ким кирмайди. Сизлар мушриклар ичида қора ҳўкиз терисидаги оқ тукдек ёки қизил ҳўкиз терисидаги қора тукдек (оз)сизлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Имрон ибн Ҳусайн ва Абу Саид ал-Худрийдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، يَرْفَعُهُ قَالَ " ثَلاَثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللَّهُ رَجُلٌ قَامَ مِنَ اللَّيْلِ يَتْلُو كِتَابَ اللَّهِ وَرَجُلٌ تَصَدَّقَ صَدَقَةً بِيَمِينِهِ يُخْفِيهَا أُرَاهُ قَالَ مِنْ شِمَالِهِ وَرَجُلٌ كَانَ فِي سَرِيَّةٍ فَانْهَزَمَ أَصْحَابُهُ فَاسْتَقْبَلَ الْعَدُوَّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَهُوَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ . وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى شُعْبَةُ وَغَيْرُهُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ ظَبْيَانَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَأَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ كَثِيرُ الْغَلَطِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan marfuʼ tarzda rivoyat qilinadi: «Allohning suygan uch (toifa kishisi bor): kechasi turib Allohning Kitobini tilovat qiluvchi kishi; oʻng qoʻli bilan sadaqa berib, uni — chap qoʻlidan (yashirgan kabi) — pinhon tutuvchi kishi; hamda biror sariyya (kichik harbiy guruh)da boʻlib, hamrohlari magʻlub boʻlganida (qochmay) dushmanga peshvoz chiqqan kishi». Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir va u mahfuz emas. Sahih (rivoyat) esa Shuʼba va boshqalar Mansurdan, u Ribʼiy ibn Hiroshdan, u Zayd ibn Zabyondan, u Abu Zardan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan (rivoyat)dir. Abu Bakr ibn Ayyosh esa koʻp xato qiladigan (rovi)dir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан марфуъ тарзда ривоят қилинади: «Аллоҳнинг суйган уч (тоифа кишиси бор): кечаси туриб Аллоҳнинг Китобини тиловат қилувчи киши; ўнг қўли билан садақа бериб, уни — чап қўлидан (яширган каби) — пинҳон тутувчи киши; ҳамда бирор сарийя (кичик ҳарбий гуруҳ)да бўлиб, ҳамроҳлари мағлуб бўлганида (қочмай) душманга пешвоз чиққан киши». Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир ва у маҳфуз эмас. Саҳиҳ (ривоят) эса Шуъба ва бошқалар Мансурдан, у Рибъий ибн Ҳирошдан, у Зайд ибн Забёндан, у Абу Зардан, у Набий ﷺдан ривоят қилган (ривоят)дир. Абу Бакр ибн Айёш эса кўп хато қиладиган (рови)дир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ خَالِدٍ الْكَاهِلِيِّ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ يَوْمَئِذٍ لَهَا سَبْعُونَ أَلْفَ زِمَامٍ مَعَ كُلِّ زِمَامٍ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ يَجُرُّونَهَا " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالثَّوْرِيُّ لاَ يَرْفَعُهُ .
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عَمْرٍو أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ خَالِدٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻsha kuni jahannam keltiriladi. Uning yetmish ming jilovi boʻlib, har bir jilovni yetmish ming farishta tortib (keladi)», dedilar. Abdulloh ibn Abdurahmon aytdi: Savriy buni marfuʼ qilmaydi (yaʼni Paygʻambar ﷺga nisbat bermaydi).Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўша куни жаҳаннам келтирилади. Унинг етмиш минг жилови бўлиб, ҳар бир жиловни етмиш минг фаришта тортиб (келади)», дедилар. Абдуллоҳ ибн Абдураҳмон айтди: Саврий буни марфуъ қилмайди (яъни Пайғамбар ﷺга нисбат бермайди).
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ السَّلْمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَعْرِفُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا رَجُلٌ يَخْرُجُ مِنْهَا زَحْفًا فَيَقُولُ يَا رَبِّ قَدْ أَخَذَ النَّاسُ الْمَنَازِلَ . قَالَ فَيُقَالُ لَهُ انْطَلِقْ فَادْخُلِ الْجَنَّةَ . قَالَ فَيَذْهَبُ لِيَدْخُلَ فَيَجِدُ النَّاسَ قَدْ أَخَذُوا الْمَنَازِلَ فَيَرْجِعُ فَيَقُولُ يَا رَبِّ قَدْ أَخَذَ النَّاسُ الْمَنَازِلَ . قَالَ فَيُقَالُ لَهُ أَتَذْكُرُ الزَّمَانَ الَّذِي كُنْتَ فِيهِ فَيَقُولُ نَعَمْ . فَيُقَالُ لَهُ تَمَنَّ . قَالَ فَيَتَمَنَّى فَيُقَالُ لَهُ فَإِنَّ لَكَ مَا تَمَنَّيْتَ وَعَشَرَةَ أَضْعَافِ الدُّنْيَا . قَالَ فَيَقُولُ أَتَسْخَرُ بِي وَأَنْتَ الْمَلِكُ " . قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, men doʻzax ahlining (oxirgisi boʻlib) undan chiqadigan eng oxirgi kishisini bilaman. Bir kishi undan emaklab chiqadi va: ‹Ey Robbim, odamlar manzillarni egallab boʻlishibdi›, deydi. Shunda unga: ‹Bor, jannatga kir›, deyiladi. U kirgani boradi, ammo odamlar manzillarni egallab boʻlganini koʻradi-da, qaytib kelib: ‹Ey Robbim, odamlar manzillarni egallab boʻlishibdi›, deydi. Shunda unga: ‹Sen (dunyoda) yashagan zamoningni eslaysanmi?› deyiladi. U: ‹Ha›, deydi. Unga: ‹Orzu qil›, deyiladi. U orzu qiladi. Soʻng unga: ‹Albatta, senga sen orzu qilganing va dunyoning oʻn baravari (beriladi)›, deyiladi. Shunda u: ‹Sen Podshoh boʻla turib, meni masxara qilyapsanmi?› deydi», dedilar. (Ibn Masʼud) aytdi: Men Rasululloh ﷺ tishlari koʻrinib ketguncha kulganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен дўзах аҳлининг (охиргиси бўлиб) ундан чиқадиган энг охирги кишисини биламан. Бир киши ундан эмаклаб чиқади ва: ‹Эй Роббим, одамлар манзилларни эгаллаб бўлишибди›, дейди. Шунда унга: ‹Бор, жаннатга кир›, дейилади. У киргани боради, аммо одамлар манзилларни эгаллаб бўлганини кўради-да, қайтиб келиб: ‹Эй Роббим, одамлар манзилларни эгаллаб бўлишибди›, дейди. Шунда унга: ‹Сен (дунёда) яшаган замонингни эслайсанми?› дейилади. У: ‹Ҳа›, дейди. Унга: ‹Орзу қил›, дейилади. У орзу қилади. Сўнг унга: ‹Албатта, сенга сен орзу қилганинг ва дунёнинг ўн баравари (берилади)›, дейилади. Шунда у: ‹Сен Подшоҳ бўла туриб, мени масхара қиляпсанми?› дейди», дедилар. (Ибн Масъуд) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ тишлари кўриниб кетгунча кулганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا اسْتَوَى عَلَى الْمِنْبَرِ اسْتَقْبَلْنَاهُ بِوُجُوهِنَا . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَحَدِيثُ مَنْصُورٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ الْفَضْلِ بْنِ عَطِيَّةَ . وَمُحَمَّدُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ عَطِيَّةَ ضَعِيفٌ ذَاهِبُ الْحَدِيثِ عِنْدَ أَصْحَابِنَا . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يَسْتَحِبُّونَ اسْتِقْبَالَ الإِمَامِ إِذَا خَطَبَ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَلاَ يَصِحُّ فِي هَذَا الْبَابِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْءٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ minbarga koʻtarilganlarida, biz yuzlarimiz bilan u zotga roʻbaru boʻlar edik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor. Mansurning hadisini biz faqat Muhammad ibn al-Fazl ibn Atiyyaning hadisi orqaligina bilamiz. Muhammad ibn al-Fazl ibn Atiyya esa bizning ashoblarimiz nazdida zaif, hadisi tashlangan (rovi)dir. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalardan boʻlgan ilm ahli nazdida amal shunga muvofiqdir: ular imom xutba qilganda unga roʻbaru boʻlishni mustahab koʻradilar. Bu Sufyon as-Savriy, Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Abu Iso aytdi: Bu bobda Nabiy ﷺdan biror sahih (rivoyat) yoʻq.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ минбарга кўтарилганларида, биз юзларимиз билан у зотга рўбару бўлар эдик», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор. Мансурнинг ҳадисини биз фақат Муҳаммад ибн ал-Фазл ибн Атийянинг ҳадиси орқалигина биламиз. Муҳаммад ибн ал-Фазл ибн Атийя эса бизнинг ашобларимиз наздида заиф, ҳадиси ташланган (рови)дир. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқалардан бўлган илм аҳли наздида амал шунга мувофиқдир: улар имом хутба қилганда унга рўбару бўлишни мустаҳаб кўрадилар. Бу Суфён ас-Саврий, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Абу Исо айтди: Бу бобда Набий ﷺдан бирор саҳиҳ (ривоят) йўқ.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الإِسْلاَمَ بَدَأَ غَرِيبًا وَسَيَعُودُ غَرِيبًا كَمَا بَدَأَ فَطُوبَى لِلْغُرَبَاءِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَأَبُو الأَحْوَصِ اسْمُهُ عَوْفُ بْنُ مَالِكِ بْنِ نَضْلَةَ الْجُشَمِيُّ تَفَرَّدَ بِهِ حَفْصٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Islom gʻarib holda boshlandi va boshlanganidek yana gʻarib holga qaytadi. Bas, gʻariblarga xush (bashorat) boʻlsin!» dedilar. Bu bobda Saʼd, Ibn Umar, Jobir, Anas va Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Masʼudning hadisi jihatidan hasan sahih gʻaribdir. Biz uni faqat Hafs ibn Gʻiyosning Aʼmashdan (qilgan) hadisi orqali bilamiz. Abu Ahvasning ismi Avf ibn Molik ibn Nazla al-Jushamiydir. Buni Hafs yakka oʻzi rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Ислом ғариб ҳолда бошланди ва бошланганидек яна ғариб ҳолга қайтади. Бас, ғарибларга хуш (башорат) бўлсин!» дедилар. Бу бобда Саъд, Ибн Умар, Жобир, Анас ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Масъуднинг ҳадиси жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни фақат Ҳафс ибн Ғиёснинг Аъмашдан (қилган) ҳадиси орқали биламиз. Абу Аҳваснинг исми Авф ибн Молик ибн Назла ал-Жушамийдир. Буни Ҳафс якка ўзи ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَكِيمِ بْنُ مَنْصُورٍ الْوَاسِطِيُّ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قِتَالُ الْمُسْلِمِ أَخَاهُ كُفْرٌ وَسِبَابُهُ فُسُوقٌ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ مَسْعُودٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning oʻz birodari bilan urushishi kufr, uni soʻkishi esa fosiqlikdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Masʼudning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu hadis Abdulloh ibn Masʼuddan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг ўз биродари билан урушиши куфр, уни сўкиши эса фосиқликдир», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Масъуднинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Масъуддан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " سِبَابُ الْمُسْلِمِ فُسُوقٌ وَقِتَالُهُ كُفْرٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ قِتَالُهُ كُفْرٌ لَيْسَ بِهِ كُفْرًا مِثْلَ الاِرْتِدَادِ عَنِ الإِسْلاَمِ وَالْحُجَّةُ فِي ذَلِكَ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ قُتِلَ مُتَعَمَّدًا فَأَوْلِيَاءُ الْمَقْتُولِ بِالْخِيَارِ إِنْ شَاءُوا قَتَلُوا وَإِنْ شَاءُوا عَفَوْا " . وَلَوْ كَانَ الْقَتْلُ كُفْرًا لَوَجَبَ الْقَتْلُ وَلَمْ يَصِحَّ الْعَفْوُ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَطَاوُسٍ وَعَطَاءٍ وَغَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ قَالُوا كُفْرٌ دُونَ كُفْرٍ وَفُسُوقٌ دُونَ فُسُوقٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonni soʻkish fosiqlik, uni bilan urushish esa kufrdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Bu hadisning maʼnosi shuki, «uni bilan urushish kufrdir» degani islomdan irtidod qilish (chiqib ketish) kabi kufr emasdir. Bunga dalil Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan: «Kim qasddan oʻldirilsa, oʻldirilganning egalari ixtiyorlidirlar — istasalar (qotilni) oʻldiradilar, istasalar afv etadilar», degan hadisdir. Agar oʻldirish kufr boʻlganida, (qotilni) oʻldirish vojib boʻlar va afv qilish toʻgʻri boʻlmas edi. Ibn Abbos, Tovus, Ato va ilm ahlidan bir nechalaridan rivoyat qilinishicha, ular: «(Bu) kufrdan past kufr va fosiqlikdan past fosiqlikdir», deganlar.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонни сўкиш фосиқлик, уни билан урушиш эса куфрдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, «уни билан урушиш куфрдир» дегани исломдан иртидод қилиш (чиқиб кетиш) каби куфр эмасдир. Бунга далил Набий ﷺдан ривоят қилинган: «Ким қасддан ўлдирилса, ўлдирилганнинг эгалари ихтиёрлидирлар — истасалар (қотилни) ўлдирадилар, истасалар афв этадилар», деган ҳадисдир. Агар ўлдириш куфр бўлганида, (қотилни) ўлдириш вожиб бўлар ва афв қилиш тўғри бўлмас эди. Ибн Аббос, Товус, Ато ва илм аҳлидан бир нечаларидан ривоят қилинишича, улар: «(Бу) куфрдан паст куфр ва фосиқликдан паст фосиқликдир», деганлар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ نَفْسٍ تُقْتَلُ ظُلْمًا إِلاَّ كَانَ عَلَى ابْنِ آدَمَ كِفْلٌ مِنْ دَمِهَا وَذَلِكَ لأَنَّهُ أَوَّلُ مَنْ أَسَنَّ الْقَتْلَ " . وَقَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ " سَنَّ الْقَتْلَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ قَالَ " سَنَّ الْقَتْلَ " .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zulm bilan oʻldirilgan har bir jon (gunohidan) bir ulush Odam (alayhissalom)ning oʻgʻliga boʻladi. Chunki u qotillikni birinchi boʻlib boshlab bergan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Зулм билан ўлдирилган ҳар бир жон (гуноҳидан) бир улуш Одам (алайҳиссалом)нинг ўғлига бўлади. Чунки у қотилликни биринчи бўлиб бошлаб берган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ الطَّائِفِيُّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ رَجُلٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مِنْ تَمَامِ التَّحِيَّةِ الأَخْذُ بِالْيَدِ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَلاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمٍ عَنْ سُفْيَانَ . قَالَ سَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَلَمْ يَعُدَّهُ مَحْفُوظًا وَقَالَ إِنَّمَا أَرَادَ عِنْدِي حَدِيثَ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ خَيْثَمَةَ عَمَّنْ سَمِعَ ابْنَ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ سَمَرَ إِلاَّ لِمُصَلٍّ أَوْ مُسَافِرٍ " . قَالَ مُحَمَّدٌ وَإِنَّمَا يُرْوَى عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ أَوْ غَيْرِهِ قَالَ مِنْ تَمَامِ التَّحِيَّةِ الأَخْذُ بِالْيَدِ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Salomning toʻliqligidan biri — qoʻl olishishdir», dedilar. Bu bobda Baroʼ va Ibn Umardan ham (rivoyat bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Yahyo ibn Sulaymning Sufyondan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad ibn Ismoildan bu hadis haqida soʻradim, u uni mahfuz (mustahkam) deb sanamadi va: ‹Mening nazarimda, u faqat Sufyonning Mansurdan, uning Xaysamadan, uning Ibn Masʼudni eshitgan kishidan, uning Paygʻambar ﷺdan: «Namoz oʻqiydigan yoki musofir kishidan boshqa uchun tunda suhbatlashish yoʻq» degan hadisini nazarda tutgan›, dedi. Muhammad dedi: Bu (soʻz) faqat Mansurdan, uning Abu Ishoqdan, uning Abdurahmon ibn Yazid yoki boshqadan: ‹Salomning toʻliqligidan biri — qoʻl olishishdir› degani orqali rivoyat qilinadi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Саломнинг тўлиқлигидан бири — қўл олишишдир», дедилар. Бу бобда Барў ва Ибн Умардан ҳам (ривоят бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Яҳё ибн Сулаймнинг Суфёндан қилган ривояти орқалигина биламиз. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан бу ҳадис ҳақида сўрадим, у уни маҳфуз (мустаҳкам) деб санамади ва: ‹Менинг назаримда, у фақат Суфённинг Мансурдан, унинг Хайсамадан, унинг Ибн Масъудни эшитган кишидан, унинг Пайғамбар ﷺдан: «Намоз ўқийдиган ёки мусофир кишидан бошқа учун тунда суҳбатлашиш йўқ» деган ҳадисини назарда тутган›, деди. Муҳаммад деди: Бу (сўз) фақат Мансурдан, унинг Абу Ишоқдан, унинг Абдураҳмон ибн Язид ёки бошқадан: ‹Саломнинг тўлиқлигидан бири — қўл олишишдир› дегани орқали ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، فِي تَفْسِيرِ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ سَمَاءٍ وَلاَ أَرْضٍ أَعْظَمَ مِنْ آيَةِ الْكُرْسِيِّ . قَالَ سُفْيَانُ لأَنَّ آيَةَ الْكُرْسِيِّ هُوَ كَلاَمُ اللَّهِ وَكَلاَمُ اللَّهِ أَعْظَمُ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ مِنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Alloh osmonu yerda Oyatul-Kursiydan ulugʻroq narsa yaratmagan», dedi. Sufyon aytdi: Chunki Oyatul-Kursiy — Allohning kalomidir, Allohning kalomi esa Allohning osmonu yerni yaratganidan ulugʻroqdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Аллоҳ осмону ерда Оятул-Курсийдан улуғроқ нарса яратмаган», деди. Суфён айтди: Чунки Оятул-Курсий — Аллоҳнинг каломидир, Аллоҳнинг каломи эса Аллоҳнинг осмону ерни яратганидан улуғроқдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ (فَهَلْ مِنْ مُدَّكِرٍ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ {Fahal min muddakir} deb oʻqirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ {Фаҳал мин муддакир} деб ўқирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، وَأَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صَلاَةُ الْوُسْطَى صَلاَةُ الْعَصْرِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَأَبِي هَاشِمِ بْنِ عُتْبَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻrta namoz — asr namozidir», dedilar. Bu bobda Zayd ibn Sobit, Abu Hoshim ibn Utba va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўрта намоз — аср намозидир», дедилар. Бу бобда Зайд ибн Собит, Абу Ҳошим ибн Утба ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ مُرَّةَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ لِلشَّيْطَانِ لَمَّةً بِابْنِ آدَمَ وَلِلْمَلَكِ لَمَّةً فَأَمَّا لَمَّةُ الشَّيْطَانِ فَإِيعَادٌ بِالشَّرِّ وَتَكْذِيبٌ بِالْحَقِّ وَأَمَّا لَمَّةُ الْمَلَكِ فَإِيعَادٌ بِالْخَيْرِ وَتَصْدِيقٌ بِالْحَقِّ فَمَنْ وَجَدَ ذَلِكَ فَلْيَعْلَمْ أَنَّهُ مِنَ اللَّهِ فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ وَمَنْ وَجَدَ الأُخْرَى فَلْيَتَعَوَّذْ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ثُمَّ قَرَأ : (الشََّيْطَانُ يَعِدُكُمُ الْفَقْرَ وَيَأْمُرُكُمْ بِالْفَحْشَاءِ ) " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَهُوَ حَدِيثُ أَبِي الأَحْوَصِ لاَ نَعْلَمُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الأَحْوَصِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, shaytonning Odam farzandiga (vasvasa solib) yaqinlashishi bor, malakning ham yaqinlashishi bor. Shaytonning yaqinlashishi — yomonlikka vaʼda berish va haqni yolgʻonga chiqarishdir. Malakning yaqinlashishi esa — yaxshilikka vaʼda berish va haqni tasdiqlashdir. Kim buni (yaxshilikni) topsa, uning Allohdan ekanini bilsin va Allohga hamd aytsin. Kim boshqasini (yomonlikni) topsa, quvlangan shaytondan Allohga panoh soʻrasin», dedilar. Soʻng u zot: {Shayton sizlarni faqirlik bilan qoʻrqitadi va sizlarni fahsh ishlarga buyuradi} (Baqara 268) oyatini oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. U Abul-Ahvasning hadisidir, biz uni Abul-Ahvasning hadisidan boshqa yoʻl bilan marfuʼ holda bilmaymiz.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, шайтоннинг Одам фарзандига (васваса солиб) яқинлашиши бор, малакнинг ҳам яқинлашиши бор. Шайтоннинг яқинлашиши — ёмонликка ваъда бериш ва ҳақни ёлғонга чиқаришдир. Малакнинг яқинлашиши эса — яхшиликка ваъда бериш ва ҳақни тасдиқлашдир. Ким буни (яхшиликни) топса, унинг Аллоҳдан эканини билсин ва Аллоҳга ҳамд айтсин. Ким бошқасини (ёмонликни) топса, қувланган шайтондан Аллоҳга паноҳ сўрасин», дедилар. Сўнг у зот: {Шайтон сизларни фақирлик билан қўрқитади ва сизларни фаҳш ишларга буюради} (Бақара 268) оятини ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. У Абул-Аҳваснинг ҳадисидир, биз уни Абул-Аҳваснинг ҳадисидан бошқа йўл билан марфуъ ҳолда билмаймиз.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا شَرِيكٌ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ، عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَمَّا وَقَعَتْ بَنُو إِسْرَائِيلَ فِي الْمَعَاصِي نَهَتْهُمْ عُلَمَاؤُهُمْ فَلَمْ يَنْتَهُوا فَجَالَسُوهُمْ فِي مَجَالِسِهِمْ وَوَاكَلُوهُمْ وَشَارَبُوهُمْ فَضَرَبَ اللَّهُ قُلُوبَ بَعْضِهِمْ بِبَعْضٍ وَلَعَنَهُمْ عَلَى لِسَانِ دَاوُدَ وَعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ ذَلِكَ بِمَا عَصَوْا وَكَانُوا يَعْتَدُونَ " . قَالَ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَكَانَ مُتَّكِئًا فَقَالَ " لاَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ حَتَّى تَأْطِرُوهُمْ عَلَى الْحَقِّ أَطْرًا " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ يَزِيدُ وَكَانَ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ لاَ يَقُولُ فِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ أَبِي الْوَضَّاحِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ بَذِيمَةَ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَبَعْضُهُمْ يَقُولُ عَنْ أَبِي عُبَيْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bani Isroil maʼsiyatlarga botganlarida, olimlari ularni qaytardilar, lekin ular qaytmadilar. Shunda (olimlar) ularning majlislarida ular bilan birga oʻtirib, ular bilan birga yeb-ichaverdilar. Bas, Alloh ularning baʼzilarining qalblarini baʼzilariga urib qoʻydi va ularni Dovud hamda Iso ibn Maryam tili bilan laʼnatladi. Bu ularning isyon qilganlari va haddan oshganlari sababidandir», dedilar. (Roviy) aytdi: Rasululloh ﷺ suyangan holatlarida edilar, oʻtirib oldilar-da: «Yoʻq! Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, toki (zolimni) haqqa qattiq egmaguningizcha (najot yoʻq)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadis Muhammad ibn Muslim ibn Abul-Vazzohdan, u Ali ibn Baziymadan, u Abu Ubaydadan, u Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Baʼzilari esa uni Abu Ubaydadan, Nabiy ﷺdan mursal (sahobasiz) qilib rivoyat qilishadi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бани Исроил маъсиятларга ботганларида, олимлари уларни қайтардилар, лекин улар қайтмадилар. Шунда (олимлар) уларнинг мажлисларида улар билан бирга ўтириб, улар билан бирга еб-ичавердилар. Бас, Аллоҳ уларнинг баъзиларининг қалбларини баъзиларига уриб қўйди ва уларни Довуд ҳамда Исо ибн Марям тили билан лаънатлади. Бу уларнинг исён қилганлари ва ҳаддан ошганлари сабабидандир», дедилар. (Ровий) айтди: Расулуллоҳ ﷺ суянган ҳолатларида эдилар, ўтириб олдилар-да: «Йўқ! Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, токи (золимни) ҳаққа қаттиқ эгмагунингизча (нажот йўқ)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Муҳаммад ибн Муслим ибн Абул-Ваззоҳдан, у Али ибн Базиймадан, у Абу Убайдадан, у Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилинган. Баъзилари эса уни Абу Убайдадан, Набий ﷺдан мурсал (саҳобасиз) қилиб ривоят қилишади.
حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ دَاوُدَ الأَوْدِيِّ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَلْقَمَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ مَنْ سَرَّهُ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى الصَّحِيفَةِ الَّتِي عَلَيْهَا خَاتَمُ مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم فَلْيَقْرَأْ هَذِهِ الآيَاتِ : ( قُلْ تَعَالَوْا أَتْلُ مَا حَرَّمَ رَبُّكُمْ عَلَيْكُمْ ) الآيَةَ إِلَى قَوْلِهِ : ( لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Kimni Muhammad ﷺ muhri bosilgan sahifaga qarash xursand qilsa, ushbu oyatlarni oʻqisin: {Ayt: Kelinglar, Robbingiz sizlarga harom qilgan narsalarni tilovat qilib beray} oyatidan toki {Shoyad taqvodor boʻlsangiz} degan soʻzigacha». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Кимни Муҳаммад ﷺ муҳри босилган саҳифага қараш хурсанд қилса, ушбу оятларни ўқисин: {Айт: Келинглар, Роббингиз сизларга ҳаром қилган нарсаларни тиловат қилиб берай} оятидан токи {Шояд тақводор бўлсангиз} деган сўзигача». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ رَجُلاً، أَصَابَ مِنَ امْرَأَةٍ قُبْلَةَ حَرَامٍ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ عَنْ كَفَّارَتِهَا فَنَزَلَتْ : ( أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَيِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ) فَقَالَ الرَّجُلُ أَلِيَ هَذِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ " لَكَ وَلِمَنْ عَمِلَ بِهَا مِنْ أُمَّتِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi bir ayolni harom (yoʻl bilan) oʻpib qoʻydi-da, Nabiy ﷺ huzuriga kelib, uning kafforati haqida soʻradi. Shunda: {Kunduzning ikki tomonida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi} (Hud 114) oyati nozil boʻldi. U kishi: «Bu menga xosmi, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Senga va ummatimdan kim shunday amal qilsa, oʻshanga (umumiydir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши бир аёлни ҳаром (йўл билан) ўпиб қўйди-да, Набий ﷺ ҳузурига келиб, унинг каффорати ҳақида сўради. Шунда: {Кундузнинг икки томонида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади} (Ҳуд 114) ояти нозил бўлди. У киши: «Бу менга хосми, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Сенга ва умматимдан ким шундай амал қилса, ўшанга (умумийдир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَكَّةَ عَامَ الْفَتْحِ وَحَوْلَ الْكَعْبَةِ ثَلاَثُمِائَةٍ وَسِتُّونَ نُصُبًا فَجَعَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَطْعَنُهَا بِمِخْصَرَةٍ فِي يَدِهِ وَرُبَّمَا قَالَ بِعُودٍ وَيَقُولُ : (جَاءَ الْحَقُّ وَزَهَقَ الْبَاطِلُ إِنَّ الْبَاطِلَ كَانَ زَهُوقًا ) : (جَاءَ الْحَقُّ وَمَا يُبْدِئُ الْبَاطِلُ وَمَا يُعِيدُ ) . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَفِيهِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath yili Makkaga kirdilar. Kaʼba atrofida uch yuz oltmishta but bor edi. Nabiy ﷺ qoʻllaridagi tayoq bilan — baʼzan «yogʻoch bilan» deb ham aytdi — ularni nuqiy boshladilar va: {Haq keldi va botil yoʻq boʻldi. Albatta, botil yoʻq boʻluvchidir} (Isro 81), {Haq keldi va botil na (yangidan) boshlay oladi, na qaytara oladi} (Saba 49), der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu haqda Ibn Umardan ham (rivoyat) bor.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили Маккага кирдилар. Каъба атрофида уч юз олтмишта бут бор эди. Набий ﷺ қўлларидаги таёқ билан — баъзан «ёғоч билан» деб ҳам айтди — уларни нуқий бошладилар ва: {Ҳақ келди ва ботил йўқ бўлди. Албатта, ботил йўқ бўлувчидир} (Исро 81), {Ҳақ келди ва ботил на (янгидан) бошлай олади, на қайтара олади} (Саба 49), дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳақда Ибн Умардан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ اخْتَصَمَ عِنْدَ الْبَيْتِ ثَلاَثَةُ نَفَرٍ قُرَشِيَّانِ وَثَقَفِيٌّ أَوْ ثَقَفِيَّانِ وَقُرَشِيٌّ قَلِيلاً فِقْهُ قُلُوبِهِمْ كَثِيرًا شَحْمُ بُطُونِهِمْ فَقَالَ أَحَدُهُمْ أَتَرَوْنَ أَنَّ اللَّهَ يَسْمَعُ مَا نَقُولُ فَقَالَ الآخَرُ يَسْمَعُ إِذَا جَهَرْنَا وَلاَ يَسْمَعُ إِذَا أَخْفَيْنَا . وَقَالَ الآخَرُ إِنْ كَانَ يَسْمَعُ إِذَا جَهَرْنَا فَإِنَّهُ يَسْمَعُ إِذَا أَخْفَيْنَا . فَأَنْزَلَ اللَّهُ : ( ومَا كُنْتُمْ تَسْتَتِرُونَ أَنْ يَشْهَدَ عَلَيْكُمْ سَمْعُكُمْ وَلاَ أَبْصَارُكُمْ وَلاَ جُلُودُكُمْ ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bayt (Kaʼba) yonida uch kishi — ikki qurayshlik va bir saqafiy, yoki ikki saqafiy va bir qurayshlik — janjallashib qoldilar; ularning qalblari tushunchadan oz, qorinlaridagi yogʻi koʻp edi. Ulardan biri: «Alloh biz aytayotgan narsani eshitadi deb oʻylaysizlarmi?», dedi. Boshqasi: «Baland ovozda gapirsak eshitadi, ovozimizni pasaytirsak eshitmaydi», dedi. Yana biri: «Agar baland ovozimizni eshitsa, demak pichirlaganimizni ham eshitadi», dedi. Shunda Alloh: {Sizlar quloqlaringiz, koʻzlaringiz va terilaringiz oʻzlaringizga qarshi guvohlik berishidan (qoʻrqib) yashirinmas edingizlar} (Fussilat 22) (oyatini) nozil qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Байт (Каъба) ёнида уч киши — икки қурайшлик ва бир сақафий, ёки икки сақафий ва бир қурайшлик — жанжаллашиб қолдилар; уларнинг қалблари тушунчадан оз, қоринларидаги ёғи кўп эди. Улардан бири: «Аллоҳ биз айтаётган нарсани эшитади деб ўйлайсизларми?», деди. Бошқаси: «Баланд овозда гапирсак эшитади, овозимизни пасайтирсак эшитмайди», деди. Яна бири: «Агар баланд овозимизни эшитса, демак пичирлаганимизни ҳам эшитади», деди. Шунда Аллоҳ: {Сизлар қулоқларингиз, кўзларингиз ва териларингиз ўзларингизга қарши гувоҳлик беришидан (қўрқиб) яширинмас эдингизлар} (Фуссилат 22) (оятини) нозил қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ، عَنْ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ لَمَّا بَلَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِدْرَةَ الْمُنْتَهَى قَالَ " انْتَهَى إِلَيْهَا مَا يَعْرُجُ مِنَ الأَرْضِ وَمَا يَنْزِلُ مِنْ فَوْقَ . قَالَ فَأَعْطَاهُ اللَّهُ عِنْدَهَا ثَلاَثًا لَمْ يُعْطِهِنَّ نَبِيًّا كَانَ قَبْلَهُ فُرِضَتْ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ خَمْسًا وَأُعْطِيَ خَوَاتِمَ سُورَةِ الْبَقَرَةِ وَغُفِرَ لأُمَّتِهِ الْمُقْحِمَاتُ مَا لَمْ يُشْرِكُوا بِاللَّهِ شَيْئًا " . قَالَ ابْنُ مَسْعُودٍ : ( إذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَى ) قَالَ السِّدْرَةُ فِي السَّمَاءِ السَّادِسَةِ . قَالَ سُفْيَانُ فَرَاشٌ مِنْ ذَهَبٍ وَأَشَارَ سُفْيَانُ بِيَدِهِ فَأَرْعَدَهَا وَقَالَ غَيْرُ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ إِلَيْهَا يَنْتَهِي عِلْمُ الْخَلْقِ لاَ عِلْمَ لَهُمْ بِمَا فَوْقَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ Sidratulmuntahoga yetib borganlarida (shunday) dedilar: «Yerdan koʻtariladigan narsalar va yuqoridan tushadigan narsalar shu yerda toʻxtaydi». (Abdulloh) aytdi: Shu yerda Alloh u zotga oʻzlaridan oldingi birorta paygʻambarga bermagan uch narsani berdi: u zotga besh (vaqt) namoz farz qilindi, Baqara surasining oxirgi (oyatlari) berildi va Allohga hech narsani shirk keltirmagan ummatlarining halokatli (gunoh)lari magʻfirat qilindi. Ibn Masʼud {Sidrani oʻrab olgan narsa oʻrab olganida} (Najm 16) oyati haqida: «Sidra oltinchi osmonda», dedi. Sufyon aytdi: «Oltindan kapalaklar» — va Sufyon qoʻli bilan ishora qilib, uni titratdi. Molik ibn Migʻvaldan boshqasi: «Mahluqotning ilmi shu yergacha yetadi, undan yuqorisida ularning ilmi yoʻq», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Сидратулмунтаҳога етиб борганларида (шундай) дедилар: «Ердан кўтариладиган нарсалар ва юқоридан тушадиган нарсалар шу ерда тўхтайди». (Абдуллоҳ) айтди: Шу ерда Аллоҳ у зотга ўзларидан олдинги бирорта пайғамбарга бермаган уч нарсани берди: у зотга беш (вақт) намоз фарз қилинди, Бақара сурасининг охирги (оятлари) берилди ва Аллоҳга ҳеч нарсани ширк келтирмаган умматларининг ҳалокатли (гуноҳ)лари мағфират қилинди. Ибн Масъуд {Сидрани ўраб олган нарса ўраб олганида} (Нажм 16) ояти ҳақида: «Сидра олтинчи осмонда», деди. Суфён айтди: «Олтиндан капалаклар» — ва Суфён қўли билан ишора қилиб, уни титратди. Молик ибн Миғвалдан бошқаси: «Маҳлуқотнинг илми шу ергача етади, ундан юқорисида уларнинг илми йўқ», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ انْشَقَّ الْقَمَرُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اشْهَدُوا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ davrida oy boʻlindi. Shunda Paygʻambar ﷺ bizga: ‹Guvoh boʻlinglar›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ даврида ой бўлинди. Шунда Пайғамбар ﷺ бизга: ‹Гувоҳ бўлинглар›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، حَدَّثَنَا سَيَّارٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَقِيتُ إِبْرَاهِيمَ لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِي فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ أَقْرِئْ أُمَّتَكَ مِنِّي السَّلاَمَ وَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ الْجَنَّةَ طَيِّبَةُ التُّرْبَةِ عَذْبَةُ الْمَاءِ وَأَنَّهَا قِيعَانٌ وَأَنَّ غِرَاسَهَا سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Meʼrojga koʻtarilgan kechamda Ibrohim bilan uchrashdim. U: ‹Ey Muhammad, ummatingga mendan salom yetkaz va ularga ayt: jannatning tuprogʻi pok, suvi shirin, oʻzi esa tep-tekis maydondir; uning niholi — ‹Subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar›dir›, dedi.» (Rovi) aytdi: Bu bobda Abu Ayyubdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Masʼud hadisi sifatida bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Меърожга кўтарилган кечамда Иброҳим билан учрашдим. У: ‹Эй Муҳаммад, умматингга мендан салом етказ ва уларга айт: жаннатнинг тупроғи пок, суви ширин, ўзи эса теп-текис майдондир; унинг ниҳоли — ‹Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар›дир›, деди.» (Рови) айтди: Бу бобда Абу Айюбдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Масъуд ҳадиси сифатида бу йўлдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْقُدُّوسِ، قَالَ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ، عَنْ عَبِيدَةَ السَّلْمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَطْلُعُ عَلَيْكُمْ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . فَاطَّلَعَ أَبُو بَكْرٍ ثُمَّ قَالَ " يَطْلُعُ عَلَيْكُمْ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . فَاطَّلَعَ عُمَرُ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي مُوسَى وَجَابِرٍ . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlarning oldingizga jannat ahlidan boʻlgan bir kishi chiqib keladi», dedilar. Shunda Abu Bakr chiqib keldi. Soʻng u zot: «Sizlarning oldingizga jannat ahlidan boʻlgan bir kishi chiqib keladi», dedilar. Shunda Umar chiqib keldi. Bu bobda Abu Muso va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis Ibn Masʼud hadisidan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизларнинг олдингизга жаннат аҳлидан бўлган бир киши чиқиб келади», дедилар. Шунда Абу Бакр чиқиб келди. Сўнг у зот: «Сизларнинг олдингизга жаннат аҳлидан бўлган бир киши чиқиб келади», дедилар. Шунда Умар чиқиб келди. Бу бобда Абу Мусо ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис Ибн Масъуд ҳадисидан ғарибдир.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يَحْيَى بْنِ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ أَبِي الزَّعْرَاءِ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اقْتَدُوا بِاللَّذَيْنِ مِنْ بَعْدِي مِنْ أَصْحَابِي أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَاهْتَدُوا بِهَدْىِ عَمَّارٍ وَتَمَسَّكُوا بِعَهْدِ ابْنِ مَسْعُودٍ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ . وَيَحْيَى بْنُ سَلَمَةَ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَأَبُو الزَّعْرَاءِ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ هَانِئٍ وَأَبُو الزَّعْرَاءِ الَّذِي رَوَى عَنْهُ شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ وَابْنُ عُيَيْنَةَ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ عَمْرٍو وَهُوَ ابْنُ أَخِي أَبِي الأَحْوَصِ صَاحِبُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ .
Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan keyin ashoblarimdan ikkovga — Abu Bakr va Umarga ergashinglar. Ammorning hidoyati bilan hidoyat toping va Ibn Masʼudning ahdiga mahkam yopishinglar», dedilar. Bu hadis bu yoʻldan, Ibn Masʼudning hadisidan hasan gʻaribdir. Biz uni faqat Yahyo ibn Salama ibn Kuhaylning hadisidangina bilamiz. Yahyo ibn Salama hadisda zaif (deb baholanadi). Abuz-Zaʼroʼning ismi Abdulloh ibn Honiʼdir. Shuʼba, Savriy va Ibn Uyayna rivoyat qilgan Abuz-Zaʼroʼning ismi esa Amr ibn Amr boʻlib, u Abdulloh ibn Masʼudning sahobasi Abul-Ahvasning jiyanidir.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан кейин ашобларимдан икковга — Абу Бакр ва Умарга эргашинглар. Амморнинг ҳидояти билан ҳидоят топинг ва Ибн Масъуднинг аҳдига маҳкам ёпишинглар», дедилар. Бу ҳадис бу йўлдан, Ибн Масъуднинг ҳадисидан ҳасан ғарибдир. Биз уни фақат Яҳё ибн Салама ибн Куҳайлнинг ҳадисидангина биламиз. Яҳё ибн Салама ҳадисда заиф (деб баҳоланади). Абуз-Заърўнинг исми Абдуллоҳ ибн Ҳониъдир. Шуъба, Саврий ва Ибн Уяйна ривоят қилган Абуз-Заърўнинг исми эса Амр ибн Амр бўлиб, у Абдуллоҳ ибн Масъуднинг саҳобаси Абул-Аҳваснинг жиянидир.
حَدَّثَنِي هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبِيدَةَ، هُوَ السَّلْمَانِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَأْتِي قَوْمٌ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ تَسْبِقُ أَيْمَانُهُمْ شَهَادَاتِهِمْ أَوْ شَهَادَاتُهُمْ أَيْمَانَهُمْ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَبُرَيْدَةَ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlarning eng yaxshisi mening asrim (avlodim)dir, soʻngra ulardan keyingilar, soʻngra ulardan keyingilardir. Soʻngra shundan keyin shunday qavm keladiki, ularning qasamlari guvohliklaridan, yoki guvohliklari qasamlaridan oʻzib ketadi», dedilar. Bu bobda Umar, Imron ibn Husayn va Buraydadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамларнинг энг яхшиси менинг асрим (авлодим)дир, сўнгра улардан кейингилар, сўнгра улардан кейингилардир. Сўнгра шундан кейин шундай қавм келадики, уларнинг қасамлари гувоҳликларидан, ёки гувоҳликлари қасамларидан ўзиб кетади», дедилар. Бу бобда Умар, Имрон ибн Ҳусайн ва Бурайдадан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ الْوَلِيدِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يُبَلِّغُنِي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِي شَيْئًا فَإِنِّي أُحِبُّ أَنْ أَخْرُجَ إِلَيْهِمْ وَأَنَا سَلِيمُ الصَّدْرِ " . قَالَ عَبْدُ اللَّهِ فَأُتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَالٍ فَقَسَمَهُ فَانْتَهَيْتُ إِلَى رَجُلَيْنِ جَالِسَيْنِ وَهُمَا يَقُولاَنِ وَاللَّهِ مَا أَرَادَ مُحَمَّدٌ بِقِسْمَتِهِ الَّتِي قَسَمَهَا وَجْهَ اللَّهِ وَلاَ الدَّارَ الآخِرَةَ . فَتَثَبَّتُّ حِينَ سَمِعْتُهُمَا فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَخْبَرْتُهُ فَاحْمَرَّ وَجْهُهُ وَقَالَ " دَعْنِي عَنْكَ فَقَدْ أُوذِيَ مُوسَى بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا فَصَبَرَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ زِيدَ فِي هَذَا الإِسْنَادِ رَجُلٌ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hech kim menga sahobalarimning birortasi haqida (yomon) biror narsani yetkazmasin. Chunki men ularning oldiga koʻkragim toza (gina-kuduratdan xoli) holda chiqishni yoqtiraman», dedilar. Abdulloh aytdi: Rasulullohga ﷺ bir mol keltirildi, u zot uni taqsimladilar. Men oʻtirgan ikki kishining oldiga yetib bordim, ular: «Vallohi, Muhammad ﷺ bu qilgan taqsimoti bilan Alloh yuzini ham, oxirat diyorini ham iroda qilmadi», deyishardi. Buni eshitganimda (haqiqatini) tekshirib, Rasulullohning ﷺ oldilariga keldim va u zotga xabar berdim. Shunda u zotning yuzlari qizarib ketdi va: «Meni qoʻy (bu gapdan voz kech). Muso (alayhissalom) bundan koʻproq aziyat berildi, lekin u sabr qildi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir. Bu isnodga bir kishi (ziyoda) qoʻshilgan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким менга саҳобаларимнинг бирортаси ҳақида (ёмон) бирор нарсани етказмасин. Чунки мен уларнинг олдига кўкрагим тоза (гина-кудуратдан холи) ҳолда чиқишни ёқтираман», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Расулуллоҳга ﷺ бир мол келтирилди, у зот уни тақсимладилар. Мен ўтирган икки кишининг олдига етиб бордим, улар: «Валлоҳи, Муҳаммад ﷺ бу қилган тақсимоти билан Аллоҳ юзини ҳам, охират диёрини ҳам ирода қилмади», дейишарди. Буни эшитганимда (ҳақиқатини) текшириб, Расулуллоҳнинг ﷺ олдиларига келдим ва у зотга хабар бердим. Шунда у зотнинг юзлари қизариб кетди ва: «Мени қўй (бу гапдан воз кеч). Мусо (алайҳиссалом) бундан кўпроқ азият берилди, лекин у сабр қилди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир. Бу иснодга бир киши (зиёда) қўшилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، وَالْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي هِشَامٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُبَلِّغُنِي أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ شَيْئًا " . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا مِنْ هَذَا مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ .
Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Hech kim menga birov haqida biror narsani yetkazmasin», dedilar. Bu hadis Abdulloh ibn Masʼuddan, u Paygʻambar ﷺdan shu maʼnoda boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ҳеч ким менга биров ҳақида бирор нарсани етказмасин», дедилар. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Масъуддан, у Пайғамбар ﷺдан шу маънода бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.