Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob

ثنا يَحْيَى بْنُ حَكِيمٍ ، ثنا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ سَالِمٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ ، يَقُولُ : " هَذِهِ الْبَيْدَاءُ الَّتِي تَكْذِبُونَ فِيهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَاللَّهِ مَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلا عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ "

Solim aytdi: Men Ibn Umarni shunday deyotganini eshitdim: «Mana shu Bayda — sizlar unda Rasululloh ﷺga (nisbatan) yolgʻon soʻzlaysizlar. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ faqat masjid eshigi yonida ehromga kirib talbiya aytdilar».Солим айтди: Мен Ибн Умарни шундай деётганини эшитдим: «Мана шу Байда — сизлар унда Расулуллоҳ ﷺга (нисбатан) ёлғон сўзлайсизлар. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ фақат масжид эшиги ёнида эҳромга кириб талбия айтдилар».

ثنا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ سَالِمٍ ، قَالَ : قَالَ ابْنُ عُمَرَ : " إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا وَضْعَ رِجْلَهُ فِي الْغَرْزِ وَاسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ أَهَلَّ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ oyoqlarini uzangiga qoʻyib, ulovlari u zotni koʻtarib tik turganida ehromga kirib talbiya aytar edilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ оёқларини узангига қўйиб, уловлари у зотни кўтариб тик турганида эҳромга кириб талбия айтар эдилар», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، " أَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ إِذَا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ أَمَرَ بِرَاحِلَتِهِ فَرُحِلَتْ ، ثُمَّ صَلَّى الْغَدَاةَ ، ثُمَّ رَكِبَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَأَهَلَّ ، قَالَ : ثُمَّ يُلَبِّي حَتَّى إِذَا بَلَغَ الْحَرَمَ أَمْسَكَ حَتَّى إِذَا أَتَى ذَا طُوًى بَاتَ بِهِ ، قَالَ : فَيُصَلِّي بِهِ الْغَدَاةَ ، ثُمَّ يَغْتَسِلُ " ، فَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ ذَلِكَ

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar Zul-Hulayfaga kelganida ulovini jihozlashga buyurar, u jihozlanar, soʻng bomdodni oʻqir, keyin minar; ulov uni koʻtarib tik turganida qiblaga yuzlanib, ehromga kirib talbiya aytar edi. (Nofeʼ) dedi: Soʻng u talbiya aytib borar, Haramga yetganida (talbiyani) toʻxtatar, Zu Tuvoga kelganida u yerda tunar edi. (Nofeʼ) dedi: U yerda bomdodni oʻqir, soʻng gʻusl qilar edi. Va u Nabiy ﷺ shunday qilganlarini aytar edi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар Зул-Ҳулайфага келганида уловини жиҳозлашга буюрар, у жиҳозланар, сўнг бомдодни ўқир, кейин минар; улов уни кўтариб тик турганида қиблага юзланиб, эҳромга кириб талбия айтар эди. (Нофеъ) деди: Сўнг у талбия айтиб борар, Ҳарамга етганида (талбияни) тўхтатар, Зу Тувога келганида у ерда тунар эди. (Нофеъ) деди: У ерда бомдодни ўқир, сўнг ғусл қилар эди. Ва у Набий ﷺ шундай қилганларини айтар эди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الصَّوَّافُ ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِسْحَاقَ الْحَضْرَمِيُّ ، ثنا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنِي مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ ، وَسَالِمٌ , " أَنَّ ابْنَ عُمَرَ كَانَ إِذَا مَرَّ بِذِي الْحُلَيْفَةِ بَاتَ بِهَا حَتَّى يُصْبِحَ " ، وَيُخْبِرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ

Nofeʼ bilan Solim rivoyat qiladilarki, Ibn Umar Zul-Hulayfadan oʻtganida tong otguncha u yerda tunar va Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini xabar qilar edi.Нофеъ билан Солим ривоят қиладиларки, Ибн Умар Зул-Ҳулайфадан ўтганида тонг отгунча у ерда тунар ва Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини хабар қилар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا الْخَضِرُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شُجَاعٍ ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَى وَهُوَ فِي مُعَرَّسِهِ فِي ذِي الْحُلَيْفَةِ ، فَقِيلَ : " إِنَّكَ بِبَطْحَاءَ مُبَارَكَةٍ " ، قَالَ مُوسَى : وَقَدْ أَنَاخَ بِنَا سَالِمٌ بِالْمَنَاخِ الَّذِي كَانَ عَبْدُ اللَّهِ يُنِيخُ بِهِ يَتَحَرَّى مُعَرَّسَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَهُوَ أَسْفَلُ مِنَ الْمَسْجِدِ الَّذِي بِبَطْنِ الْوَادِي بَيْنَهُ وَبَيْنَ الطَّرِيقِ وَسَطًا مِنْ ذَلِكَ

Solim ibn Abdulloh otasidan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ Zul-Hulayfadagi tunash joylarida ekanlarida, u zotning oldilariga kelinib: «Albatta, sen muborak Bathoʼdasan», deyildi. Muso dedi: Solim bizning tuyamizni Abdulloh choʻktiradigan choʻkish joyiga choʻktirdi; u Rasululloh ﷺ tunagan joyni izlar edi. U (joy) vodiy ichidagi masjiddan pastroqda, u bilan yoʻl orasida, oʻrtaroq joyda edi.Солим ибн Абдуллоҳ отасидан ривоят қиладики, Набий ﷺ Зул-Ҳулайфадаги тунаш жойларида эканларида, у зотнинг олдиларига келиниб: «Албатта, сен муборак Батҳўдасан», дейилди. Мусо деди: Солим бизнинг туямизни Абдуллоҳ чўктирадиган чўкиш жойига чўктирди; у Расулуллоҳ ﷺ тунаган жойни излар эди. У (жой) водий ичидаги масжиддан пастроқда, у билан йўл орасида, ўртароқ жойда эди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، وَمُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ ، قَالا : ثنا إِسْمَاعِيلُ ، قَالَ أَحْمَدُ : أَخْبَرَنَا ، وَقَالَ مُؤَمَّلٌ : عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنْ تَلْبِيَةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكُ لا شَرِيكَ لَكَ " ، قَالَ مُؤَمَّلٌ فِي حَدِيثِهِ : وَزَادَ ابْنُ عُمَرَ : " لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ ، وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ " ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، ثنا يَحْيَى ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : تَلَقَّفْتُ التَّلْبِيَةَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ مُؤَمَّلٍ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺning talbiyalari: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka lo sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo sharika lak», (degan soʻzlar) edi. Muammal oʻz hadisida dedi: Ibn Umar: «Labbayk, labbayk, labbayka va saʼdayk, val-xayru fi yadayk, var-ragʻboʻu ilayka val-amal», deb ziyoda qilar edi. Ibn Umar dedi: Men talbiyani Rasululloh ﷺdan oldim, deb Muammal hadisiga oʻxshashini zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺнинг талбиялари: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ло шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарика лак», (деган сўзлар) эди. Муаммал ўз ҳадисида деди: Ибн Умар: «Лаббайк, лаббайк, лаббайка ва саъдайк, вал-хайру фи ядайк, вар-рағбўу илайка вал-амал», деб зиёда қилар эди. Ибн Умар деди: Мен талбияни Расулуллоҳ ﷺдан олдим, деб Муаммал ҳадисига ўхшашини зикр қилди.

ثنا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، ثنا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ ، وَيَحْيَى بْنُ عَبَّادٍ ، قَالا : ثنا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، أَخْبَرَنَا فَرْقَدٌ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ادَّهَنَ بِزَيْتٍ غَيْرِ مُقَتَّتٍ ، وَهُوَ مُحْرِمٌ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : أَنَا خَائِفٌ أَنْ يَكُونَ فَرْقَدٌ السَّبَخِيُّ وَاهِمًا فِي رَفْعِهِ هَذَا الْخَبَرَ ، فَإِنَّ الثَّوْرِيَّ ، رَوَى عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، قَالَ : كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَدْهِنُ بِالزَّيْتِ حِينَ يُرِيدُ أَنْ يُحْرِمَ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ ، ثنا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا الثَّوْرِيُّ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَهْمًا عِلْمِي هُوَ الصَّحِيحُ ، الادِّهَانُ بِالزَّيْتِ فِي حَدِيثِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، إِنَّمَا هُوَ مِنْ فِعْلِ ابْنِ عُمَرَ لا مِنْ فِعْلِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَمَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ أَحْفَظُ وَأَعْلَمُ بِالْحَدِيثِ ، وَأَتْقَنَ مِنْ عَدَدٍ مِثْلِ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ ، وَهَكَذَا رَوَاهُ حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، عَنْ حَمَّادٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، رَوَاهُ وَكِيعُ بْنُ الْجَرَّاحِ ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ، فَقَالَ : عِنْدَ الإِحْرَامِ . ح ثنا سَلْمُ بْنُ جُنَادَةَ ، ثنا وَكِيعٌ ، وَرَوَاهُ الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ ، عَنْ حَمَّادٍ ، فَقَالَ : إِذَا أَرَادَ أَنْ يُحْرِمَ ، حَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، نَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَاللَّفْظَةُ الَّتِي ذَكَرَهَا وَكِيعٌ ، وَالَّتِي ذَكَرَهَا الْهَيْثَمُ بْنُ جَمِيلٍ لَوْ كَانَ الدُّهْنُ مُقَتَّتًا بِأَطْيَبِ الطِّيبِ جَازَ الادِّهَانُ بِهِ إِذَا أَرَادَ الإِحْرَامَ ، إِذِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ تَطَيَّبَ حِينَ أَرَادَ الإِحْرَامَ بِطِيبٍ فِيهِ مِسْكٌ ، وَالْمِسْكُ أَطْيَبُ الطِّيبِ عَلَى مَا خَبَّرَ الْمُصْطَفي صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ يَحْيَى ، يَقُولُ : غَيْرَ مُقَتَّتٍ غَيْرَ مُطَيَّبٍ

Said ibn Jubayr Ibn Umardan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ ehromda ekanlarida atir aralashtirilmagan zaytun moyi surtdilar. Abu Bakr aytdi: Men Farqad as-Sabaxiy bu xabarni marfuʼ qilishda vahm qilgan boʻlishidan qoʻrqaman; chunki Savriy Mansurdan, u Said ibn Jubayrdan rivoyat qilib dedi: Ibn Umar ehromga kirmoqchi boʻlganida zaytun moyi surtar edi. Abu Bakr aytdi: Mening bilishimcha sahihi shudir: Said ibn Jubayr hadisidagi zaytun moyi surtish Ibn Umarning ishidandir, Nabiy ﷺning ishidan emas. Mansur ibn al-Muʼtamir hadisni Farqad as-Sabaxiy kabi bir necha kishidan koʻra yodda saqlovchiroq, bilimdonroq va mustahkamroqdir. Uni Hajjoj ibn Minhol ham Hammoddan shunday rivoyat qilgan. Vakiʼ ibn al-Jarroh uni Hammod ibn Salamadan rivoyat qilib: «ehrom vaqtida», dedi. Haysam ibn Jamil esa uni Hammoddan rivoyat qilib: «ehromga kirmoqchi boʻlganida», dedi. Abu Bakr aytdi: Vakiʼ zikr qilgan va Haysam ibn Jamil zikr qilgan lafzga koʻra, agar moy atirlarning eng yaxshisi bilan atirlangan boʻlsa ham, ehromni iroda qilganida uni surtish joizdir; zero Nabiy ﷺ ehromni iroda qilganlarida tarkibida mushk boʻlgan atir bilan atirlanganlar, mushk esa Mustafo ﷺ xabar berganlaridek atirlarning eng yaxshisidir. Men Muhammad ibn Yahyoning: «gʻayri muqattat — atirlanmagan (degani)», deganini eshitdim.Саид ибн Жубайр Ибн Умардан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ эҳромда эканларида атир аралаштирилмаган зайтун мойи суртдилар. Абу Бакр айтди: Мен Фарқад ас-Сабахий бу хабарни марфуъ қилишда ваҳм қилган бўлишидан қўрқаман; чунки Саврий Мансурдан, у Саид ибн Жубайрдан ривоят қилиб деди: Ибн Умар эҳромга кирмоқчи бўлганида зайтун мойи суртар эди. Абу Бакр айтди: Менинг билишимча саҳиҳи шудир: Саид ибн Жубайр ҳадисидаги зайтун мойи суртиш Ибн Умарнинг ишидандир, Набий ﷺнинг ишидан эмас. Мансур ибн ал-Муътамир ҳадисни Фарқад ас-Сабахий каби бир неча кишидан кўра ёдда сақловчироқ, билимдонроқ ва мустаҳкамроқдир. Уни Ҳажжож ибн Минҳол ҳам Ҳаммоддан шундай ривоят қилган. Вакиъ ибн ал-Жарроҳ уни Ҳаммод ибн Саламадан ривоят қилиб: «эҳром вақтида», деди. Ҳайсам ибн Жамил эса уни Ҳаммоддан ривоят қилиб: «эҳромга кирмоқчи бўлганида», деди. Абу Бакр айтди: Вакиъ зикр қилган ва Ҳайсам ибн Жамил зикр қилган лафзга кўра, агар мой атирларнинг энг яхшиси билан атирланган бўлса ҳам, эҳромни ирода қилганида уни суртиш жоиздир; зеро Набий ﷺ эҳромни ирода қилганларида таркибида мушк бўлган атир билан атирланганлар, мушк эса Мустафо ﷺ хабар берганларидек атирларнинг энг яхшисидир. Мен Муҳаммад ибн Яҳёнинг: «ғайри муқаттат — атирланмаган (дегани)», деганини эшитдим.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، ثنا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : سَمِعْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " يُهِلُّ مُتَلَبِّدًا " ، ثنا يُونُسُ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، قَالَ : قُلْتُ لِمَالِكٍ : يُلَبِّدُ الْمُحْرِمُ رَأْسَهُ ؟ قَالَ : بِالصَّمْغِ وَالْغَاسُولِ

Solim ibn Abdulloh otasidan rivoyat qiladi: Men Nabiy ﷺni sochlarini yelimlagan holda talbiya aytayotganlarini eshitdim. Ibn Vahb aytdi: Men Molikka: «Ehromdagi kishi boshini yelimlaydimi?» dedim. U: «Yelim va gʻosul bilan», dedi.Солим ибн Абдуллоҳ отасидан ривоят қилади: Мен Набий ﷺни сочларини елимлаган ҳолда талбия айтаётганларини эшитдим. Ибн Ваҳб айтди: Мен Моликка: «Эҳромдаги киши бошини елимлайдими?» дедим. У: «Елим ва ғосул билан», деди.

ثنا أَحْمَدُ بْنُ الْمِقْدَامِ الْعِجْلِيُّ ، ثنا حَمَّادٌ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، أَنَّ رَجُلا سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ بِذَاكَ الْمَكَانِ ، فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَا لا يَلْبَسُ الْمُحْرِمُ مِنَ الثِّيَابِ ، قَالَ : " لا يَلْبَسُ الْقُمُصَ ، وَلا السَّرَاوِيلَ ، وَلا الْعِمَامَةَ ، وَلا الْخُفَّيْنِ إِلا أَنْ لا يَجِدَ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ ، وَلا شَيْئًا مِنَ الثِّيَابِ مَسَّهُ وَرْسٌ أَوْ زَعْفَرَانٌ ، وَلا الْبُرْنُسَ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Rasululloh ﷺ oʻsha joyda turganlarida u zotdan soʻrab: «Yo Rasululloh, ehromdagi kishi qanday kiyimlarni kiymaydi?» dedi. U zot: «U koʻylak ham, ishton ham, salla ham, mahsi ham kiymaydi — magar kavsh topmasa, ularni toʻpiqdan pastroq (qilib) kiysin —, vars yoki zaʼfaron tekkan hech qanday kiyimni ham, burnusni ham (kiymaydi)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Расулуллоҳ ﷺ ўша жойда турганларида у зотдан сўраб: «Ё Расулуллоҳ, эҳромдаги киши қандай кийимларни киймайди?» деди. У зот: «У кўйлак ҳам, иштон ҳам, салла ҳам, маҳси ҳам киймайди — магар кавш топмаса, уларни тўпиқдан пастроқ (қилиб) кийсин —, варс ёки заъфарон теккан ҳеч қандай кийимни ҳам, бурнусни ҳам (киймайди)», дедилар.

ثنا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، ثنا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ عَوْنٍ . ح وَثنا مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ ، ثنا هُشَيْمٌ ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا لَمْ يَجِدِ الْمُحْرِمُ النَّعْلَيْنِ ، فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ehromdagi kishi kavsh topmasa, mahsi kiysin va uni toʻpiqdan pastroq qilib kessin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳромдаги киши кавш топмаса, маҳси кийсин ва уни тўпиқдан пастроқ қилиб кессин», дедилар.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ ، ثنا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ رَجُلا قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، مَاذَا نَلْبَسُ مِنَ الثِّيَابِ إِذَا أَحْرَمْنَا ؟ فَقَالَ : " لا تَلْبَسُوا الْقُمُصَ ، وَلا السَّرَاوِيلاتِ ، وَلا الْبَرَانِسَ ، وَلا الْعَمَائِمَ ، وَلا الْقَلانِسَ ، وَلا الْخِفَافَ إِلا أَحَدٌ لَيْسَتْ لَهُ نَعْلانِ فَلْيَلْبَسْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ " ، وَفِي خَبَرِ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ ، عَنْ أَيُّوبَ الَّذِي أَمْلَيْتُهُ قَبْلُ ، فَلْيَلْبَسْهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ ، وَهَكَذَا قَالَ ابْنُ عُلَيَّةَ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَمَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْهُمَا يَعْنِي الْخُفَّيْنِ أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ " ، ثَنَاهُ أَبُو هَاشِمٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ ، قَالا : ثنا إِسْمَاعِيلُ , أنا أَيُّوبُ ، وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ : أَخْبَرَنِي نَافِعٌ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ فِي هَذَا الْخَبَرِ فَلْيَقْطَعْهُمَا يَجْعَلُهُمَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ ، ثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ مَعْمَرٍ ، ثنا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، وَقَدْ خَرَّجْتَ طُرُقَ هَذَا اللَّفْظِ فِي كِتَابِ الْكَبِيرِ . ح وَفِي خَبَرِ سَالِمٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَإِنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ ، وَلْيَقْطَعْهُمَا حَتَّى يَكُونَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ " ، ثَنَاهُ عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنِ الْعَلاءِ ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، قَالا : ثنا سُفْيَانُ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سَالِمٍ ، عَنْ أَبِيهِ

Abdulloh (ibn Umar roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Yo Rasululloh, ehromga kirganimizda qanday kiyimlarni kiyamiz?» dedi. U zot: «Koʻylaklarni ham, ishtonlarni ham, burnuslarni ham, sallalarni ham, qalansuvalarni ham, mahsilarni ham kiymanglar — magar birovning kavshi boʻlmasa, ularni toʻpiqdan pastroq (qilib) kiysin», dedilar. Men oldin imlo qilgan Hammod ibn Zaydning Ayyubdan (qilgan) xabarida esa: «Ularni toʻpiqdan pastroq (qilib) kiysin», (deyilgan). Ibn Ulayya ham Ayyubdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan shunday degan: «Kim kavsh topmasa, ularni — yaʼni mahsilarni — toʻpiqdan pastroq (qilib) kiysin». Ibn Jurayj aytdi: Menga Nofeʼ Ibn Umardan bu xabarda: «Ularni kessin, ularni toʻpiqdan pastroq qilsin», deb xabar berdi. Men bu lafzning yoʻllarini «Kitobul-kabir»da keltirganman. Solimning Ibn Umardan, uning esa Nabiy ﷺdan (qilgan) xabarida: «Agar kavsh topmasa, mahsi kiysin va ularni toʻpiqdan pastroq boʻladigan qilib kessin», (deyilgan).Абдуллоҳ (ибн Умар розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, эҳромга кирганимизда қандай кийимларни киямиз?» деди. У зот: «Кўйлакларни ҳам, иштонларни ҳам, бурнусларни ҳам, саллаларни ҳам, қалансуваларни ҳам, маҳсиларни ҳам кийманглар — магар бировнинг кавши бўлмаса, уларни тўпиқдан пастроқ (қилиб) кийсин», дедилар. Мен олдин имло қилган Ҳаммод ибн Зайднинг Айюбдан (қилган) хабарида эса: «Уларни тўпиқдан пастроқ (қилиб) кийсин», (дейилган). Ибн Улайя ҳам Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан шундай деган: «Ким кавш топмаса, уларни — яъни маҳсиларни — тўпиқдан пастроқ (қилиб) кийсин». Ибн Журайж айтди: Менга Нофеъ Ибн Умардан бу хабарда: «Уларни кессин, уларни тўпиқдан пастроқ қилсин», деб хабар берди. Мен бу лафзнинг йўлларини «Китобул-кабир»да келтирганман. Солимнинг Ибн Умардан, унинг эса Набий ﷺдан (қилган) хабарида: «Агар кавш топмаса, маҳси кийсин ва уларни тўпиқдан пастроқ бўладиган қилиб кессин», (дейилган).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنَّهُ بَاتَ بِذِي طُوًى حَتَّى أَصْبَحَ ، فَدَخَلَ مَكَّةَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladiki, u zot Zu Tuvoda tong otguncha tunab qoldilar, soʻng Makkaga kirdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қиладики, у зот Зу Тувода тонг отгунча тунаб қолдилар, сўнг Маккага кирдилар.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى الْقَطَّانُ ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ الطَّائِفِيُّ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أُمَيَّةَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَدْخُلُ مِنَ الثَّنِيَّةِ الْعَلْيَاءِ ، وَيَخْرُجُ مِنَ الثَّنِيَّةِ السُّفْلَى "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ yuqori dovondan kirar va pastki dovondan chiqar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ юқори довондан кирар ва пастки довондан чиқар эдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ يَعْنِي الْحَنَفِيَّ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " أَهَلَّ مَرَّةً مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ مِنْ عِنْدِ الشَّجَرَةِ ، وَأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا جَاءَ ذَا طُوًى بَاتَ حَتَّى يُصَلِّيَ الصُّبْحَ فَاغْتَسَلَ ، ثُمَّ دَخَلَ مِنْ أَعْلَى مَكَّةَ مِنْ كُدًى ، وَخَرَجَ حِينَ خَرَجَ مِنْ كُدًى مِنْ أَسْفَلِ مَكَّةَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: U bir marta Zul-Hulayfadan, daraxt oldidan ehromga kirdi. Rasululloh ﷺ esa Zu Tuvoga kelganlarida, bomdodni oʻqigunlaricha tunab qoldilar, soʻng gʻusl qildilar. Keyin Makkaning yuqori tomonidan, Kudodan kirdilar; chiqqanlarida esa Kudodan, Makkaning quyi tomonidan chiqdilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: У бир марта Зул-Ҳулайфадан, дарахт олдидан эҳромга кирди. Расулуллоҳ ﷺ эса Зу Тувога келганларида, бомдодни ўқигунларича тунаб қолдилар, сўнг ғусл қилдилар. Кейин Макканинг юқори томонидан, Кудодан кирдилар; чиққанларида эса Кудодан, Макканинг қуйи томонидан чиқдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ نَافِعٍ ، أَنَّ ابْنَ عُمَرَ ، " كَانَ إِذَا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ أَمَرَ بِرَاحِلَتِهِ فَرُحِلَتْ ، ثُمَّ صَلَّى الْغَدَاةَ ، ثُمَّ رَكِبَ حَتَّى إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ اسْتَقْبَلَ الْقِبْلَةَ فَأَهَلَّ ، ثُمَّ يُلَبِّي حَتَّى إِذَا بَلَغَ الْحَرَمَ أَمْسَكَ حَتَّى إِذَا أَتَى ذَا طُوًى بَاتَ بِهِ ، قَالَ : فَيُصَلِّي بِهِ الْغَدَاةَ ، ثُمَّ يَغْتَسِلُ ، وَزَعَمَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَعَلَ ذَلِكَ "

Nofeʼdan rivoyat qilinadiki, Ibn Umar Zul-Hulayfaga kelganida ulovini (tayyorlashni) buyurar, u egarlanar edi; soʻng bomdodni oʻqir, keyin minar va (ulov) uni koʻtarib tik turganida qiblaga yuzlanib, ehromga kirar edi. Soʻng talbiya aytib borar, Haramga yetganida esa (talbiyadan) toʻxtar edi. Zu Tuvoga kelganida u yerda tunab qolardi. U aytdi: Bas, u yerda bomdodni oʻqir, soʻng gʻusl qilar edi. Va u Nabiy ﷺ shunday qilganlarini aytar edi.Нофеъдан ривоят қилинадики, Ибн Умар Зул-Ҳулайфага келганида уловини (тайёрлашни) буюрар, у эгарланар эди; сўнг бомдодни ўқир, кейин минар ва (улов) уни кўтариб тик турганида қиблага юзланиб, эҳромга кирар эди. Сўнг талбия айтиб борар, Ҳарамга етганида эса (талбиядан) тўхтар эди. Зу Тувога келганида у ерда тунаб қоларди. У айтди: Бас, у ерда бомдодни ўқир, сўнг ғусл қилар эди. Ва у Набий ﷺ шундай қилганларини айтар эди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ ، حَدَّثَنَا عَمِّي ، حَدَّثَنِي أَبُو صَخْرٍ ، عَنِ ابْنِ قُسَيْطٍ ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ ، قَالَ : حَجَجْتُ مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ بَيْنَ حَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ اثْنَتَيْ عَشْرَةَ مَرَّةً ، قَالَ : قُلْتُ لَهُ : يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، لَقَدْ رَأَيْتُ مِنْكَ أَرْبَعَ خِصَالٍ ، فَذَكَرَ الْحَدِيثَ ، وَقَالَ : رَأَيْتُكَ إِذَا أَهْلَلْتَ ، فَدَخَلْتَ الْعَرْشَ قَطَعْتَ التَّلْبِيَةَ ، قَالَ : صَدَقْتَ يَا ابْنَ حُنَيْنٍ , خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَلَمَّا دَخَلَ الْعَرْشَ قَطَعَ التَّلْبِيَةَ ، فَلا تَزَالُ تَلْبِيَتِي حَتَّى أَمُوتَ ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : قَدْ كُنْتُ أَرَى لِلْمُعْتَمِرِ التَّلْبِيَةَ حَتَّى يَسْتَلِمَ الْحَجَرَ أَوَّلَ مَا يَبْتَدِئُ الطَّوَافَ لِعُمْرَتِهِ لِخَبَرِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، " أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُمْسِكُ عَنِ التَّلْبِيَةِ فِي الْعُمْرَةِ إِذَا اسْتَلَمَ الْحَجَرَ " ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ ، وَمُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ ، قَالا : حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ أَبِي لَيْلَى ، قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ هِشَامٍ : عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : فَلَمَّا تَدَبَّرْتُ خَبَرَ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ كَانَ فِيهِ مَا دَلَّ عَلَى أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ كَانَ يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ عِنْدَ دُخُولِ عُرُوشِ مَكَّةَ ، وَخَبَرُ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ أَثْبَتُ إِسْنَادًا مِنْ خَبَرِ عَطَاءٍ ؛ لأَنَّ ابْنَ أَبِي لَيْلَى لَيْسَ بِالْحَافِظِ ، وَإِنْ كَانَ فَقِيهًا عَالِمًا ، فَأَرَى لِلْمُحْرِمِ كَانَ بِحَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ أَوْ بِهِمَا جَمِيعًا قَطْعَ التَّلْبِيَةِ عِنْدَ دُخُولِ عُرُوشِ مَكَّةَ ، فَإِنْ كَانَ مُعْتَمِرًا لَمْ يَعُدْ إِلَى التَّلْبِيَةِ ، وَإِنْ كَانَ مُفْرَدًا أَوْ قَارِنًا عَادَ إِلَى التَّلْبِيَةِ عِنْدَ فَرَاغِهِ مِنَ السَّعْيِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، لأَنَّ فِعْلَ ابْنِ عُمَرَ كَالدَّالِ عَلَى أَنَّهُ رَأَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَطَعَ التَّلْبِيَةَ فِي حَجَّتِهِ إِلَى الْفَرَاغِ مِنَ السَّعْيِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ

Ubayd ibn Hunayn aytdi: Men Abdulloh ibn Umar ibn al-Xattob bilan haj va umra qilib, oʻn ikki marta (chiqdim). U aytdi: Men unga: «Ey Abu Abdurahmon, men sendan toʻrtta xislatni koʻrdim», dedim — va u hadisni zikr qildi — va dedi: Men seni ehromga kirganingdan keyin Makka uylariga kirsang, talbiyani toʻxtatganingni koʻrdim. U: «Rost aytding, ey Ibn Hunayn. Men Rasululloh ﷺ bilan chiqqan edim; u zot Makka uylariga kirganlarida talbiyani toʻxtatgan edilar. Bas, talbiyam oʻlgunimcha shu (holda) davom etadi», dedi. Abu Bakr aytdi: Men umra qiluvchi kishi umrasi uchun tavofni boshlaganida Hajarni istilom qilgunicha talbiya aytishini (toʻgʻri) deb bilar edim — Ibn Abu Laylodan, u Atodan, u Ibn Abbosdan (qilgan) xabari sababli: Rasululloh ﷺ umrada Hajarni istilom qilganlarida talbiyadan toʻxtar edilar. Abu Bakr aytdi: Ubayd ibn Hunayn xabarini mulohaza qilganimda, unda Nabiy ﷺ Makka uylariga kirishlari paytida talbiyani toʻxtatganlariga dalolat qiladigan narsa bor ekan. Ubayd ibn Hunayn xabari Atoning xabaridan isnod jihatidan mustahkamroqdir, chunki Ibn Abu Laylo — garchi faqih va olim boʻlsa-da — hofiz emas. Bas, men haj bilan yoki umra bilan yo ikkovi bilan ehromda boʻlgan kishi Makka uylariga kirganda talbiyani toʻxtatishini (toʻgʻri) deb bilaman. Agar u umra qiluvchi boʻlsa, talbiyaga qaytmaydi; agar mufrid yoki qorin boʻlsa, Safo bilan Marva orasidagi saʼydan boʻshaganida talbiyaga qaytadi. Chunki Ibn Umarning ishi u Nabiy ﷺ hajlarida talbiyani Safo bilan Marva orasidagi saʼydan boʻshagunlaricha (davom ettirib, soʻng) toʻxtatganlarini koʻrganiga dalolat qilgandek.Убайд ибн Ҳунайн айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умар ибн ал-Хаттоб билан ҳаж ва умра қилиб, ўн икки марта (чиқдим). У айтди: Мен унга: «Эй Абу Абдураҳмон, мен сендан тўртта хислатни кўрдим», дедим — ва у ҳадисни зикр қилди — ва деди: Мен сени эҳромга кирганингдан кейин Макка уйларига кирсанг, талбияни тўхтатганингни кўрдим. У: «Рост айтдинг, эй Ибн Ҳунайн. Мен Расулуллоҳ ﷺ билан чиққан эдим; у зот Макка уйларига кирганларида талбияни тўхтатган эдилар. Бас, талбиям ўлгунимча шу (ҳолда) давом этади», деди. Абу Бакр айтди: Мен умра қилувчи киши умраси учун тавофни бошлаганида Ҳажарни истилом қилгунича талбия айтишини (тўғри) деб билар эдим — Ибн Абу Лайлодан, у Атодан, у Ибн Аббосдан (қилган) хабари сабабли: Расулуллоҳ ﷺ умрада Ҳажарни истилом қилганларида талбиядан тўхтар эдилар. Абу Бакр айтди: Убайд ибн Ҳунайн хабарини мулоҳаза қилганимда, унда Набий ﷺ Макка уйларига киришлари пайтида талбияни тўхтатганларига далолат қиладиган нарса бор экан. Убайд ибн Ҳунайн хабари Атонинг хабаридан иснод жиҳатидан мустаҳкамроқдир, чунки Ибн Абу Лайло — гарчи фақиҳ ва олим бўлса-да — ҳофиз эмас. Бас, мен ҳаж билан ёки умра билан ё иккови билан эҳромда бўлган киши Макка уйларига кирганда талбияни тўхтатишини (тўғри) деб биламан. Агар у умра қилувчи бўлса, талбияга қайтмайди; агар муфрид ёки қорин бўлса, Сафо билан Марва орасидаги саъйдан бўшаганида талбияга қайтади. Чунки Ибн Умарнинг иши у Набий ﷺ ҳажларида талбияни Сафо билан Марва орасидаги саъйдан бўшагунларича (давом эттириб, сўнг) тўхтатганларини кўрганига далолат қилгандек.

حَدَّثَنَاهُ الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ بَكْرٍ ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ ، قَالَ : قَالَ عَطَاءُ بْنُ أَبِي رَبَاحٍ : كَانَ ابْنُ عُمَرَ يَدَعُ التَّلْبِيَةَ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ ، وَيُرَاجِعَهَا بَعْدَ مَا يَقْضِي طَوَافَهُ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ

Avzoiy aytdi: Ato ibn Abu Raboh dedi: Ibn Umar Haramga kirganida talbiyani tark qilar, Safo bilan Marva orasidagi tavofini ado etganidan keyin esa unga qaytar edi.Авзоий айтди: Ато ибн Абу Рабоҳ деди: Ибн Умар Ҳарамга кирганида талбияни тарк қилар, Сафо билан Марва орасидаги тавофини адо этганидан кейин эса унга қайтар эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَهْدِيٍّ الْعَطَّارُ ، حَدَّثَنَا عَمْرُو يَعْنِي ابْنَ أَبِي سَلَمَةَ ، حَدَّثَنِي ابْنُ زَبْرٍ وَهُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاءِ بْنِ زَبْرٍ ، حَدَّثَنِي الْقَاسِمُ بْنُ مُحَمَّدٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ يَقْطَعُ التَّلْبِيَةَ إِذَا دَخَلَ الْحَرَمَ ، وَيُعَاوِدُ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ ، وَإِذَا فَرَغَ مِنَ الطَّوَافِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ : وَأَخْبَارُ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ لَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ دَالَّةٌ عَلَى أَنَّهُ لَمْ يَقْطَعِ التَّلْبِيَةَ عِنْدَ دُخُولِهِ الْحَرَمَ قَطْعًا لَمْ يُعَاوِدْ . . . . . سَأَذْكُرُ تَلْبِيَتَهُ إِلَى أَنْ رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ فِي مَوْضِعِهَا مِنْ هَذَا الْكِتَابِ إِنْ وَفَّقَ اللَّهُ لِذَلِكَ وَشَاءَ

Qosim ibn Muhammad aytdi: Men Abdulloh ibn Umarni koʻrdim: u Haramga kirganida talbiyani toʻxtatar, Baytni tavof qilganida hamda Safo bilan Marva orasidagi tavofdan boʻshaganida esa unga qaytar edi. Abu Bakr aytdi: Nabiy ﷺ Aqaba jamrasini otgunlaricha talbiya aytishda davom etganlari haqidagi xabarlar u zot Haramga kirganlarida talbiyani qaytmaydigan tarzda uzil-kesil toʻxtatmaganlariga dalolat qiladi. Men u zotning Aqaba jamrasini otgunlaricha talbiya aytganlarini bu kitobning oʻz oʻrnida zikr qilaman — agar Alloh bunga tavfiq bersa va xohlasa.Қосим ибн Муҳаммад айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Умарни кўрдим: у Ҳарамга кирганида талбияни тўхтатар, Байтни тавоф қилганида ҳамда Сафо билан Марва орасидаги тавофдан бўшаганида эса унга қайтар эди. Абу Бакр айтди: Набий ﷺ Ақаба жамрасини отгунларича талбия айтишда давом этганлари ҳақидаги хабарлар у зот Ҳарамга кирганларида талбияни қайтмайдиган тарзда узил-кесил тўхтатмаганларига далолат қилади. Мен у зотнинг Ақаба жамрасини отгунларича талбия айтганларини бу китобнинг ўз ўрнида зикр қиламан — агар Аллоҳ бунга тавфиқ берса ва хоҳласа.

حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، وَعِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ , قَالَ يُونُسُ : أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، قَالَ : أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، وَقَالَ عِيسَى : حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، عَنْ يُونُسَ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمِ بنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ يَقْدَمُ مَكَّةَ يَسْتَلِمُ الرُّكْنَ الأَسْوَدَ أَوَّلُ مَا يَطُوفُ حِينَ يَقْدَمُ يَخِبُّ ثَلاثَ أَطْوَافٍ مِنَ السَّبْعِ "

Solim otasidan rivoyat qilib aytdi: Men Nabiy ﷺni Makkaga kelganlarida koʻrdim: u zot kelib, tavofni boshlaganlarida avval Ruknul-Asvadni istilom qilar, yettitadan uch tavofda esa tez yurar edilar.Солим отасидан ривоят қилиб айтди: Мен Набий ﷺни Маккага келганларида кўрдим: у зот келиб, тавофни бошлаганларида аввал Рукнул-Асвадни истилом қилар, еттитадан уч тавофда эса тез юрар эдилар.

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شِيبَ ، نا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْنٍ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : اسْتَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحَجَرَ فَاسْتَلَمَهُ ، ثُمَّ وَضَعَ شَفَتَيْهِ عَلَيْهِ يَبْكِي طَوِيلا ، فَالْتَفَتُّ ، فَإِذَا هُوَ بِعُمَرَ يَبْكِي ، فَقَالَ : " يَا عُمَرُ ، هَا هُنَا تُسْكَبُ الْعَبَرَاتُ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Hajarga yuzlanib, uni istilom qildilar, soʻng labilarini unga qoʻyib, uzoq yigʻladilar. Keyin oʻgirilib qaraganlarida, Umar yigʻlab turgan edi. Shunda u zot: «Ey Umar, mana shu yerda koʻz yoshlari toʻkiladi», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Ҳажарга юзланиб, уни истилом қилдилар, сўнг лабиларини унга қўйиб, узоқ йиғладилар. Кейин ўгирилиб қараганларида, Умар йиғлаб турган эди. Шунда у зот: «Эй Умар, мана шу ерда кўз ёшлари тўкилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الأَشَجُّ ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، قَالَ : رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ اسْتَلَمَ الْحَجَرَ بِيَدِهِ ، وَقَبَّلَ يَدَهُ ، وَقَالَ : " مَا تَرَكْتُهُ مُنْذُ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلُهُ " . حَدَّثَنَا بِهِ أَبُو كُرَيْبٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ

Nofeʼ aytdi: Men Ibn Umarning Hajarni qoʻli bilan istilom qilib, soʻng qoʻlini oʻpganini koʻrdim. Va u: «Men Rasululloh ﷺning buni qilayotganlarini koʻrganimdan beri uni tark etmadim», dedi.Нофеъ айтди: Мен Ибн Умарнинг Ҳажарни қўли билан истилом қилиб, сўнг қўлини ўпганини кўрдим. Ва у: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг буни қилаётганларини кўрганимдан бери уни тарк этмадим», деди.

قَرَأْتُ عَلَى أَحْمَدَ بْنِ أَبِي شُرَيْحٍ الرَّازِيُّ ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ مُجَمِّعٍ الْكِنْدِيُّ ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ عِنْدَ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ فِي حَجَّةٍ أَوْ عُمْرَةٍ أَهَلَّ ، فَقَالَ : " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ ، لَبَّيْكَ لا شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ ، إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ ، لا شَرِيكَ لَكَ " ، فَهَذِهِ تَلْبِيَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا انْتَهَى إِلَى الْبَيْتِ اسْتَقْبَلَهُ الْحَجَرُ ، فَكَبَّرَ ، ثُمَّ اسْتَقْبَلَ الْحَجَرَ ، ثُمَّ رَمَلَ ثَلاثَةَ أَشْوَاطٍ ، وَمَشَى أَرْبَعَةَ أَشْوَاطٍ ، ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ haj yoki umrada Zul-Hulayfa masjidi yonida ulovlari u zotni koʻtarib tik turganida ehromga kirib: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka la sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, la sharika lak», der edilar. Bu — Rasululloh ﷺning talbiyalaridir. Nihoyat Baytga yetib borganlarida, Hajar u zotning roʻparalariga keldi va takbir aytdilar; soʻng Hajarga yuzlandilar, keyin uch shavtda ramal qildilar va toʻrt shavtda yurdilar, soʻng ikki rakat namoz oʻqidilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳаж ёки умрада Зул-Ҳулайфа масжиди ёнида уловлари у зотни кўтариб тик турганида эҳромга кириб: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ла шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ла шарика лак», дер эдилар. Бу — Расулуллоҳ ﷺнинг талбияларидир. Ниҳоят Байтга етиб борганларида, Ҳажар у зотнинг рўпараларига келди ва такбир айтдилар; сўнг Ҳажарга юзландилар, кейин уч шавтда рамал қилдилар ва тўрт шавтда юрдилар, сўнг икки ракат намоз ўқидилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الْعَزِيزِ وَهُوَ ابْنُ أَبِي رَوَّادٍ ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، " أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ كَانَ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ مَسَحَ " ‏ ، أَوْ قَالَ : " اسْتَلَمَ الْحَجَرَ ، وَالرُّكْنَ فِي كُلِّ طَوَافٍ "

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ Baytni tavof qilganlarida, har tavofda Hajarni va Ruknni silar — yoki (roviy) aytdi: istilom qilar — edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ Байтни тавоф қилганларида, ҳар тавофда Ҳажарни ва Рукнни силар — ёки (ровий) айтди: истилом қилар — эдилар.

حَدَّثَنَا يُونُسُ ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَلَمَ مِنْ أَرْكَانِ الْبَيْتِ ، إِلا الرُّكْنَ الأَسْوَدَ ، وَالَّذِي يَلِيهِ مِنْ نَحْوَ دَارِ الْجُمَحِيِّينَ "

Solim otasidan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ Baytning ruknlaridan faqat Ruknul-Asvadni va Jumahiylar uyi tomonidan unga tutash boʻlgan ruknni istilom qilar edilar.Солим отасидан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ Байтнинг рукнларидан фақат Рукнул-Асвадни ва Жумаҳийлар уйи томонидан унга туташ бўлган рукнни истилом қилар эдилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ الدَّوْرَقِيُّ ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ ، أَخْبَرَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَاهُ ، يَقُولُ لابْنِ عُمَرَ : مَا لِيَ لا أَرَاكَ تَسْتَلِمُ إِلا هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ الْحَجَرَ الأَسْوَدَ ، وَالرُّكْنَ الْيَمَانِيَّ ، فَقَالَ ابْنُ عُمَرَ : إِنْ أَفْعَلْ فَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : " إِنَّ مَسْحَهُمَا يَحُطُّ الْخَطَايَا " ، حَدَّثَنَاهُ يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ . ح وثنا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ ، ثنا ابْنُ فُضَيْلٍ . ح وثنا الْحَسَنُ بْنُ الزَّعْفَرَانِيِّ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ

Abdulloh ibn Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qilinadiki, u otasining Ibn Umarga: «Nega men seni faqat mana shu ikki ruknni — Hajarul-Asvad bilan Ruknul-Yamoniyni istilom qilayotganingni koʻraman?» deyayotganini eshitgan. Shunda Ibn Umar: «Agar men shunday qilsam, (sababi shuki), men Rasululloh ﷺning: ‹Albatta, u ikkovini silash xatolarni toʻkadi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Убайд ибн Умайрдан ривоят қилинадики, у отасининг Ибн Умарга: «Нега мен сени фақат мана шу икки рукнни — Ҳажарул-Асвад билан Рукнул-Ямонийни истилом қилаётганингни кўраман?» деяётганини эшитган. Шунда Ибн Умар: «Агар мен шундай қилсам, (сабаби шуки), мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта, у икковини силаш хатоларни тўкади›, деганларини эшитганман», деди.

ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى ، عَنْ نَافِعٍ ، قَالَ : أَرَادَ ابْنُ عُمَرَ الْحَجَّ ، فَقَالَ : اجْعَلْهَا عُمْرَةً ، فَإِنْ أَنَا صُدِدْتُ صَنَعْتُ كَمَا صَنَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَلَمَّا أَشْرَفَ عَلَى الْبَيْدَاءِ ، قَالَ : مَا أَرَى سَبِيلَهُمَا إِلا وَاحِدًا ، وَأُشْهِدُكُمْ إِنِّي قَدْ أَوْجَبْتُ مَعَ عُمْرَتِي حَجَّةً ، فَلَمَّا أَتَى قُدَيْدًا اشْتَرَى هَدْيًا وَسَاقَهُ مَعَهُ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ ، فَطَافَ بِالْبَيْتِ ، وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ ، وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ يَعْنِي طَافَ ، وَقَالَ : هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَفْعَلُ "

Nofeʼ aytdi: Ibn Umar hajni iroda qildi va: «Uni umra qil; agar men (yoʻldan) toʻsilsam, Rasululloh ﷺ qilganlaridek qilaman», dedi. Baydoga koʻz tashlagach esa: «Men u ikkovining yoʻlini bittadan boshqa deb bilmayman; sizlarni guvoh qilamanki, men umram bilan birga hajni ham oʻzimga vojib qildim», dedi. Qudaydga yetganida bir hadi sotib olib, uni oʻzi bilan haydab bordi, nihoyat Makkaga keldi. Baytni tavof qildi, Maqom ortida ikki rakat namoz oʻqidi va Safo bilan Marva orasida ham — yaʼni tavof qildi — va: «Men Rasululloh ﷺning shunday qilayotganlarini koʻrganman», dedi.Нофеъ айтди: Ибн Умар ҳажни ирода қилди ва: «Уни умра қил; агар мен (йўлдан) тўсилсам, Расулуллоҳ ﷺ қилганларидек қиламан», деди. Байдога кўз ташлагач эса: «Мен у икковининг йўлини биттадан бошқа деб билмайман; сизларни гувоҳ қиламанки, мен умрам билан бирга ҳажни ҳам ўзимга вожиб қилдим», деди. Қудайдга етганида бир ҳади сотиб олиб, уни ўзи билан ҳайдаб борди, ниҳоят Маккага келди. Байтни тавоф қилди, Мақом ортида икки ракат намоз ўқиди ва Сафо билан Марва орасида ҳам — яъни тавоф қилди — ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай қилаётганларини кўрганман», деди.

ثنا هِشَامُ بْنُ يُونُسَ بْنِ وَائِلِ بْنِ وَضَّاحٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ الدَّرَاوَرْدِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ : " مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَجْزَأَهُ لَهُمَا طَوَافٌ وَاحِدٌ ، ثُمَّ لَمْ يَحِلَّ حَتَّى يَقْضِيَ حَجَّهُ ، ثُمَّ يَحِلُّ مِنْهُمَا جَمِيعًا "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Rasululloh ﷺning: «Kim haj va umra bilan ehromga kirsa, unga ikkovi uchun bitta tavof kifoya qiladi; soʻng u hajini ado qilmagunicha ehromdan chiqmaydi, keyin ikkovidan birdaniga chiqadi», deyayotganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Ким ҳаж ва умра билан эҳромга кирса, унга иккови учун битта тавоф кифоя қилади; сўнг у ҳажини адо қилмагунича эҳромдан чиқмайди, кейин икковидан бирданига чиқади», деяётганларини эшитдим.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، ثنا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ الْكِلابِيُّ ، ثنا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْعَطَّارُ ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، " أَنَّهُ لَبَّى بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ ، فَطَافَ لَهُمَا طَوَافًا وَاحِدًا ، وَقَالَ : هَكَذَا رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَنَعَ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u haj va umra bilan talbiya aytdi va ikkovi uchun bitta tavof qildi. Va u: «Men Rasululloh ﷺning shunday qilganlarini koʻrdim», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у ҳаж ва умра билан талбия айтди ва иккови учун битта тавоф қилди. Ва у: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай қилганларини кўрдим», деди.

ثنا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى ، ثنا جَرِيرٌ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ، عَنِ ابْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ أَبِيهِ . ح وثنا عَلِيُّ بْنُ الْمُنْذِرِ ، نا ابْنُ فُضَيْلٍ ، ثنا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ بْنِ عُمَيْرٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، أَنَّهُ قَالَ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ : إِنَّكَ لَتُزَاحِمُ عَلَى هَذَيْنِ الرُّكْنَيْنِ ، قَالَ : إِنْ أَفْعَلْ ، فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , يَقُولُ : " مَسْحُهُمَا يَحُطُّ الْخَطَايَا "

Ubayd ibn Umayrdan rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Umarga: «Sen mana shu ikki rukn ustida (odamlar bilan) siqilishib intilasan», dedi. U: «Agar men shunday qilsam, (sababi shuki), men Rasululloh ﷺning: ‹U ikkovini silash xatolarni toʻkadi›, deyayotganlarini eshitganman», dedi.Убайд ибн Умайрдан ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Умарга: «Сен мана шу икки рукн устида (одамлар билан) сиқилишиб интиласан», деди. У: «Агар мен шундай қилсам, (сабаби шуки), мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹У икковини силаш хатоларни тўкади›, деяётганларини эшитганман», деди.

وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ : " مَنْ طَافَ بِالْبَيْتِ لَمْ يَرْفَعْ قَدَمًا وَلَمْ يَضَعْ ، إِلا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ حَسَنَةً ، وَيَحُطُّ عَنْهُ خَطِيئَةً ، وَكَتَبَ لَهُ دَرَجَةً "

Va men u zotning: «Kim Baytni tavof qilsa, u bir qadamni koʻtarib, (bir qadamni) qoʻyar ekan, Alloh unga albatta bir yaxshilik yozadi, undan bir xatoni toʻkadi va unga bir daraja yozadi», deyayotganlarini eshitdim.Ва мен у зотнинг: «Ким Байтни тавоф қилса, у бир қадамни кўтариб, (бир қадамни) қўяр экан, Аллоҳ унга албатта бир яхшилик ёзади, ундан бир хатони тўкади ва унга бир даража ёзади», деяётганларини эшитдим.

وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ : " مَنْ أَحْصَى أُسْبُوعًا كَانَ كَعِتْقِ رَقَبَةٍ " ، قَالَ يُوسُفُ فِي حَدِيثهِ : وَرُفِعَتْ لَهُ بِهَا دَرَجَةٌ

Va men u zotning: «Kim bir usbuʼni (yetti aylanishni) sanab (toʻliq) ado etsa, bu bir qul ozod qilgandek boʻladi», deyayotganlarini eshitdim. Yusuf oʻz hadisida: «Va unga u sababli bir daraja koʻtariladi», dedi.Ва мен у зотнинг: «Ким бир усбуъни (етти айланишни) санаб (тўлиқ) адо этса, бу бир қул озод қилгандек бўлади», деяётганларини эшитдим. Юсуф ўз ҳадисида: «Ва унга у сабабли бир даража кўтарилади», деди.

ثنا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاءِ ، ثنا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرٍو وَهُوَ ابْنُ دِينَارٍ ، قَالَ : سَأَلْنَا ابْنَ عُمَرَ ، فَقَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدِمَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ سَبْعًا ، وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ رَكْعَتَيْنِ ، وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعًا ‏ لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ "

Amr ibn Dinor aytdi: Biz Ibn Umardan soʻradik, u: «Rasululloh ﷺ kelib, Baytni yetti (marta) tavof qildilar, Maqom ortida ikki rakat namoz oʻqidilar va Safo bilan Marva orasida yetti (marta) saʼy qildilar. {Darhaqiqat, sizlar uchun Allohning Rasulida goʻzal namuna bordir}», dedi.Амр ибн Динор айтди: Биз Ибн Умардан сўрадик, у: «Расулуллоҳ ﷺ келиб, Байтни етти (марта) тавоф қилдилар, Мақом ортида икки ракат намоз ўқидилар ва Сафо билан Марва орасида етти (марта) саъй қилдилар. {Дарҳақиқат, сизлар учун Аллоҳнинг Расулида гўзал намуна бордир}», деди.

وثنا بِشْرُ بْنُ مُعَاذٍ ، ثنا أَيُّوبُ يَعْنِي ابْنَ وَاقِدٍ ، ثنا عُبَيْدُ اللَّهِ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْعَى بِبَطْنِ الْمَسِيلِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Safo bilan Marva orasida soy tubida yugurar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Сафо билан Марва орасида сой тубида югурар эдилар.

قَرَأْتُ عَلَى أَحْمَدَ بْنِ أَبِي سُرَيْجٍ الرَّازِيُّ ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ مُجَمِّعٍ ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا اسْتَوَتْ بِهِ رَاحِلَتُهُ عِنْدَ مَسْجِدِ ذِي الْحُلَيْفَةِ فِي حَجَّةٍ أَوْ عُمْرَةٍ أَهَلَّ " ‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ وَقَالَ : " ثُمَّ أَتَى الصَّفَا ، فَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ سَبْعًا ، فَإِذَا مَرَّ بِالْمَسْعَى سَعَى "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ haj yoki umrada Zul-Hulayfa masjidi yonida ulovlari u zotni koʻtarib tik turganida ehromga kirar edilar. — Va u hadisni zikr qildi — va dedi: Soʻng Safoga keldilar va Safo bilan Marva orasida yetti (marta) saʼy qildilar; masʼadan oʻtganlarida yugurar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ ҳаж ёки умрада Зул-Ҳулайфа масжиди ёнида уловлари у зотни кўтариб тик турганида эҳромга кирар эдилар. — Ва у ҳадисни зикр қилди — ва деди: Сўнг Сафога келдилар ва Сафо билан Марва орасида етти (марта) саъй қилдилар; масъадан ўтганларида югурар эдилар.

ثنا عَلِيُّ بْنُ مُنْذِرٍ ، ثنا ابْنُ فُضَيْلٍ ، ثنا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ جُمْهَانَ السُّلَمِيِّ ، قَالَ : رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ يَمْشِي فِي الْمَسْعَى ، فَقُلْتُ لَهُ : تَمْشِي فِي الْمَسْعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ؟ فَقَالَ : " لَئِنْ سَعَيْتُ لَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْعَى ، وَلَئِنْ مَشَيْتُ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي ، وَأَنَا شَيْخٌ كَبِيرٌ "

Kasir ibn Jumhon as-Sulamiy aytdi: Men Ibn Umarni masʼada yurib ketayotganini koʻrdim va unga: «Safo bilan Marva orasidagi masʼada yurib ketyapsanmi?» dedim. U: «Agar yugursam, men Nabiy ﷺning yugurayotganlarini koʻrganman; agar yursam, men Rasululloh ﷺning yurayotganlarini koʻrganman. Men esa katta yoshli cholman», dedi.Касир ибн Жумҳон ас-Суламий айтди: Мен Ибн Умарни масъада юриб кетаётганини кўрдим ва унга: «Сафо билан Марва орасидаги масъада юриб кетяпсанми?» дедим. У: «Агар югурсам, мен Набий ﷺнинг югураётганларини кўрганман; агар юрсам, мен Расулуллоҳ ﷺнинг юраётганларини кўрганман. Мен эса катта ёшли чолман», деди.

ثنا أَبُو مُوسَى ، ثنا الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ جُمْهَانَ ، قَالَ : رَأَيْتُ ابْنَ عُمَرَ يَمْشِي بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ ، فَقُلْتُ لَهُ : فَقَالَ : " إِنْ أَمْشِ ، فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَمْشِي ، وَإِنْ أَسْعَ ، فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَسْعَى " ، وثنا أَبُو مُوسَى ، ثنا فِي عَقِبِهِ ، ثنا الضَّحَّاكُ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ الْجَزَرِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، نَحْوَهُ

Kasir ibn Jumhon aytdi: Men Ibn Umarni Safo bilan Marva orasida yurib borayotganini koʻrdim va unga (bu haqda) aytdim. U: «Agar yursam, men Rasululloh ﷺning yurayotganlarini koʻrganman; agar saʼy qilsam, men Rasululloh ﷺning saʼy qilayotganlarini koʻrganman», dedi.Касир ибн Жумҳон айтди: Мен Ибн Умарни Сафо билан Марва орасида юриб бораётганини кўрдим ва унга (бу ҳақда) айтдим. У: «Агар юрсам, мен Расулуллоҳ ﷺнинг юраётганларини кўрганман; агар саъй қилсам, мен Расулуллоҳ ﷺнинг саъй қилаётганларини кўрганман», деди.

ثنا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَجَاءٍ ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " طَافَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى رَاحِلَتِهِ الْقَصْوَى يَوْمَ الْفَتْحِ لِيَسْتَلِمَ الرُّكْنَ بِمِحْجَنِهِ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Fath kuni oʻzlarining Qasvo (nomli) ulovlari ustida, ruknni mihjanlari (egri tayoqlari) bilan istilom qilish uchun tavof qildilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ куни ўзларининг Қасво (номли) уловлари устида, рукнни миҳжанлари (эгри таёқлари) билан истилом қилиш учун тавоф қилдилар.

قَرَأْتُ عَلَى أَحْمَدَ بْنِ أَبِي سُرَيْجٍ الرَّازِيُّ ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ مُجَمِّعٍ ، أَخْبَرَهُمْ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ نَافِعٍ ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، قَالَ : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا كَانَ قَبْلَ التَّرْوِيَةِ بِيَوْمٍ خَطَبَ النَّاسَ وَأَخْبَرَهُمْ بِمَنَاسِكِهِمْ "

Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Tarviya kunidan bir kun oldin odamlarga xutba qilar va ularga manosiklarini bayon qilib berar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Тарвия кунидан бир кун олдин одамларга хутба қилар ва уларга маносикларини баён қилиб берар эдилар.

ثنا أَبُو عَمَّارٍ الْحَسَنُ بْنُ حُرَيْثٍ ، ثنا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَلَمَةَ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ ، عَنْ أَبِيهِ ، قَالَ : " غَدَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مِنًى إِلَى عَرَفَاتٍ ، مِنَّا الْمُلَبِّي ، وَمِنَّا الْمُكَبِّرُ " ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ : لا أَعْلَمُ أَحَدًا مِمَّنْ رَوَى هَذَا الْخَبَرَ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ تَابَعَ ابْنَ نُمَيْرٍ فِي إِدْخَالِهِ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ فِي هَذَا الإِسْنَادِ ، وَقَدْ خَرَّجْتُ طُرُقَ هَذَا الْخَبَرِ فِي كِتَابِ الْكَبِيرِ

Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Minodan Arafotga ertalab yoʻlga chiqdik. Bizdan baʼzimiz talbiya aytar, baʼzimiz takbir aytardik. Abu Bakr aytdi: Bu xabarni Yahyo ibn Saiddan rivoyat qilganlar orasida bu isnodga Abdulloh ibn Abdulloh ibn Umarni kiritishda Ibn Numayrga mutobaat qilgan birortasini bilmayman. Men bu xabarning yoʻllarini «al-Kitob al-Kabir»da chiqarganman.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Минодан Арафотга эрталаб йўлга чиқдик. Биздан баъзимиз талбия айтар, баъзимиз такбир айтардик. Абу Бакр айтди: Бу хабарни Яҳё ибн Саиддан ривоят қилганлар орасида бу иснодга Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Умарни киритишда Ибн Нумайрга мутобаат қилган бирортасини билмайман. Мен бу хабарнинг йўлларини «ал-Китоб ал-Кабир»да чиқарганман.

ثنا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ ، أَخْبَرَنِي مَالِكٌ ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ ، جَاءَ لِلْحَجَّاجِ بْنِ يُوسُفَ يَوْمَ عَرَفَةَ حِينَ زَالَتِ الشَّمْسُ ، وَأَنَا مَعَهُ ، فَقَالَ : الرَّوَاحُ إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ السُّنَّةَ ، فَقَالَ : هَذِهِ السَّاعَةُ ؟ قَالَ : نَعَمْ ، قَالَ سَالِمٌ : فَقُلْتُ لِلْحَجَّاجِ : " إِنْ كُنْتَ تُرِيدُ أَنْ تُصِيبَ الْيَوْمَ السُّنَّةَ ، فَأَقْصِرِ الْخُطْبَةَ ، وَعَجِّلِ الصَّلاةَ " ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ : صَدَقَ

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Solim ibn Abdulloh aytadi: Abdulloh ibn Umar Arafa kuni quyosh ogʻgan paytda Hajjoj ibn Yusufning oldiga keldi, men ham u bilan birga edim. U: «Agar sunnatni istasang, joʻnash payti keldi», dedi. Hajjoj: «Shu paytdami?» dedi. U: «Ha», dedi. Solim aytadi: Men Hajjojga: «Agar bugun sunnatga muvofiq qilishni istasang, xutbani qisqartir va namozni tezlashtir», dedim. Shunda Abdulloh ibn Umar: «Rost aytdi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Солим ибн Абдуллоҳ айтади: Абдуллоҳ ибн Умар Арафа куни қуёш оғган пайтда Ҳажжож ибн Юсуфнинг олдига келди, мен ҳам у билан бирга эдим. У: «Агар суннатни истасанг, жўнаш пайти келди», деди. Ҳажжож: «Шу пайтдами?» деди. У: «Ҳа», деди. Солим айтади: Мен Ҳажжожга: «Агар бугун суннатга мувофиқ қилишни истасанг, хутбани қисқартир ва намозни тезлаштир», дедим. Шунда Абдуллоҳ ибн Умар: «Рост айтди», деди.