Abu Hurayra Abdurrahmon ibn Saxr ad-Davsiy

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، عُمَرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِعِيسَى الأَنْبِيَاءُ أَبْنَاءُ عَلاَّتٍ وَلَيْسَ بَيْنِي وَبَيْنَ عِيسَى نَبِيٌّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men odamlar ichida Isoga eng yaqinroqdirman. Paygʻambarlar ota-bola (oʻgaylar)dir, men bilan Isoning orasida (boshqa) paygʻambar yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен одамлар ичида Исога энг яқинроқдирман. Пайғамбарлар ота-бола (ўгайлар)дир, мен билан Исонинг орасида (бошқа) пайғамбар йўқ», дедилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَا أَوْلَى النَّاسِ بِعِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ فِي الأُولَى وَالآخِرَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا كَيْفَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ الأَنْبِيَاءُ إِخْوَةٌ مِنْ عَلاَّتٍ وَأُمَّهَاتُهُمْ شَتَّى وَدِينُهُمْ وَاحِدٌ فَلَيْسَ بَيْنَنَا نَبِيٌّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men dunyo va oxiratda odamlar ichida Iso ibn Maryamga eng yaqinroqdirman», dedilar. Ular: «Bu qanday boʻladi, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Paygʻambarlar ota bir, ona boshqa (oʻgay) birodarlardir, onalari turlicha, dinlari esa birdir. Bizning oramizda (boshqa) paygʻambar yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен дунё ва охиратда одамлар ичида Исо ибн Марямга энг яқинроқдирман», дедилар. Улар: «Бу қандай бўлади, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Пайғамбарлар ота бир, она бошқа (ўгай) биродарлардир, оналари турлича, динлари эса бирдир. Бизнинг орамизда (бошқа) пайғамбар йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا مِنْ مَوْلُودٍ يُولَدُ إِلاَّ نَخَسَهُ الشَّيْطَانُ فَيَسْتَهِلُّ صَارِخًا مِنْ نَخْسَةِ الشَّيْطَانِ إِلاَّ ابْنَ مَرْيَمَ وَأُمَّهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ اقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏ وَإِنِّي أُعِيذُهَا بِكَ وَذُرِّيَّتَهَا مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ‏}‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tugʻilgan har bir bola, albatta, shayton uni nuqib (chimchilab) qoʻyadi va u shaytonning chimchilashidan baqirib yigʻlay boshlaydi — faqat Maryamning oʻgʻli va onasi (bundan) mustasno», dedilar. Soʻng Abu Hurayra: «Xohlasangiz, {Men uni va uning zurriyotini quvilgan shaytondan (saqlashing uchun) Senga panoh tilab topshiraman} (Oli Imron 36) (oyatini) oʻqinglar», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Туғилган ҳар бир бола, албатта, шайтон уни нуқиб (чимчилаб) қўяди ва у шайтоннинг чимчилашидан бақириб йиғлай бошлайди — фақат Марямнинг ўғли ва онаси (бундан) мустасно», дедилар. Сўнг Абу Ҳурайра: «Хоҳласангиз, {Мен уни ва унинг зурриётини қувилган шайтондан (сақлашинг учун) Сенга паноҳ тилаб топшираман} (Оли Имрон 36) (оятини) ўқинглар», деди.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ أَبَا يُونُسَ، سُلَيْمًا مَوْلَى أَبِي هُرَيْرَةَ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ كُلُّ بَنِي آدَمَ يَمَسُّهُ الشَّيْطَانُ يَوْمَ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ إِلاَّ مَرْيَمَ وَابْنَهَا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam farzandlaridan har birini, onasi uni tugʻqan kuni shayton ushlaydi — faqat Maryam va uning oʻgʻli (bundan) mustasno», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам фарзандларидан ҳар бирини, онаси уни туғқан куни шайтон ушлайди — фақат Марям ва унинг ўғли (бундан) мустасно», дедилар.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ صِيَاحُ الْمَوْلُودِ حِينَ يَقَعُ نَزْغَةٌ مِنَ الشَّيْطَانِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Chaqaloqning (dunyoga) tushgan vaqtidagi baqirigʻi shaytonning nuqishi (chimchilashi)dandir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Чақалоқнинг (дунёга) тушган вақтидаги бақириғи шайтоннинг нуқиши (чимчилаши)дандир», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ رَأَى عِيسَى ابْنُ مَرْيَمَ رَجُلاً يَسْرِقُ فَقَالَ لَهُ عِيسَى سَرَقْتَ قَالَ كَلاَّ وَالَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ ‏.‏ فَقَالَ عِيسَى آمَنْتُ بِاللَّهِ وَكَذَّبْتُ نَفْسِي ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Iso ibn Maryam bir kishini oʻgʻrilik qilayotganini koʻrdi. Shunda Iso unga: ‹Oʻgʻrilik qilding!› dedi. U: ‹Yoʻq, Undan oʻzga iloh boʻlmagan zotga qasamki (qilmadim)›, dedi. Iso: ‹Men Allohga iymon keltirdim va oʻz nafsimni yolgʻonchiga chiqardim›, dedi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Исо ибн Марям бир кишини ўғрилик қилаётганини кўрди. Шунда Исо унга: ‹Ўғрилик қилдинг!› деди. У: ‹Йўқ, Ундан ўзга илоҳ бўлмаган зотга қасамки (қилмадим)›, деди. Исо: ‹Мен Аллоҳга иймон келтирдим ва ўз нафсимни ёлғончига чиқардим›, деди», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحِزَامِيَّ - عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اخْتَتَنَ إِبْرَاهِيمُ النَّبِيُّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ وَهُوَ ابْنُ ثَمَانِينَ سَنَةً بِالْقَدُومِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ibrohim Nabiy alayhissalom sakson yoshda boʻlganida oʻzini bolta bilan xatna qildi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иброҳим Набий алайҳиссалом саксон ёшда бўлганида ўзини болта билан хатна қилди», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ نَحْنُ أَحَقُّ بِالشَّكِّ مِنْ إِبْرَاهِيمَ إِذْ قَالَ رَبِّ أَرِنِي كَيْفَ تُحْيِي الْمَوْتَى ‏.‏ قَالَ أَوَلَمْ تُؤْمِنْ قَالَ بَلَى وَلَكِنْ لِيَطْمَئِنَّ قَلْبِي ‏.‏ وَيَرْحَمُ اللَّهُ لُوطًا لَقَدْ كَانَ يَأْوِي إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ وَلَوْ لَبِثْتُ فِي السِّجْنِ طُولَ لَبْثِ يُوسُفَ لأَجَبْتُ الدَّاعِيَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz Ibrohimga qaraganda shubhaga koʻproq haqlimiz, qachonki u: {Robbim, oʻliklarni qanday tiriltirishingni menga koʻrsat. (Alloh:) Ishonmaysanmi? dedi. (Ibrohim:) Yoʻq, ishonaman, lekin koʻnglim taskin topishi uchun (soʻrayapman)}, degan edi. Alloh Lutga rahm qilsin, u zot, albatta, mustahkam tirgakka (Allohga) suyanardi. Agar men ham Yusuf zindonda turgan muddatcha turganimda edi, (meni) chaqirgan (kishi)ga albatta javob bergan boʻlardim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз Иброҳимга қараганда шубҳага кўпроқ ҳақлимиз, қачонки у: {Роббим, ўликларни қандай тирилтиришингни менга кўрсат. (Аллоҳ:) Ишонмайсанми? деди. (Иброҳим:) Йўқ, ишонаман, лекин кўнглим таскин топиши учун (сўраяпман)}, деган эди. Аллоҳ Лутга раҳм қилсин, у зот, албатта, мустаҳкам тиргакка (Аллоҳга) суянарди. Агар мен ҳам Юсуф зиндонда турган муддатча турганимда эди, (мени) чақирган (киши)га албатта жавоб берган бўлардим», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ، حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَغْفِرُ اللَّهُ لِلُوطٍ إِنَّهُ أَوَى إِلَى رُكْنٍ شَدِيدٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh Lutni magʻfirat qilsin, u, albatta, mustahkam tirgakka suyangan edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ Лутни мағфират қилсин, у, албатта, мустаҳкам тиргакка суянган эди», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَمْ يَكْذِبْ إِبْرَاهِيمُ النَّبِيُّ عَلَيْهِ السَّلاَمُ قَطُّ إِلاَّ ثَلاَثَ كَذَبَاتٍ ثِنْتَيْنِ فِي ذَاتِ اللَّهِ قَوْلُهُ ‏{‏ إِنِّي سَقِيمٌ‏}‏ ‏.‏ وَقَوْلُهُ ‏{‏ بَلْ فَعَلَهُ كَبِيرُهُمْ هَذَا‏}‏ وَوَاحِدَةً فِي شَأْنِ سَارَةَ فَإِنَّهُ قَدِمَ أَرْضَ جَبَّارٍ وَمَعَهُ سَارَةُ وَكَانَتْ أَحْسَنَ النَّاسِ فَقَالَ لَهَا إِنَّ هَذَا الْجَبَّارَ إِنْ يَعْلَمْ أَنَّكِ امْرَأَتِي يَغْلِبْنِي عَلَيْكِ فَإِنْ سَأَلَكِ فَأَخْبِرِيهِ أَنَّكِ أُخْتِي فَإِنَّكِ أُخْتِي فِي الإِسْلاَمِ فَإِنِّي لاَ أَعْلَمُ فِي الأَرْضِ مُسْلِمًا غَيْرِي وَغَيْرَكِ فَلَمَّا دَخَلَ أَرْضَهُ رَآهَا بَعْضُ أَهْلِ الْجَبَّارِ أَتَاهُ فَقَالَ لَهُ لَقَدْ قَدِمَ أَرْضَكَ امْرَأَةٌ لاَ يَنْبَغِي لَهَا أَنْ تَكُونَ إِلاَّ لَكَ ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَيْهَا فَأُتِيَ بِهَا فَقَامَ إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِلَى الصَّلاَةِ فَلَمَّا دَخَلَتْ عَلَيْهِ لَمْ يَتَمَالَكْ أَنْ بَسَطَ يَدَهُ إِلَيْهَا فَقُبِضَتْ يَدُهُ قَبْضَةً شَدِيدَةً فَقَالَ لَهَا ادْعِي اللَّهَ أَنْ يُطْلِقَ يَدِي وَلاَ أَضُرُّكِ ‏.‏ فَفَعَلَتْ فَعَادَ فَقُبِضَتْ أَشَدَّ مِنَ الْقَبْضَةِ الأُولَى فَقَالَ لَهَا مِثْلَ ذَلِكَ فَفَعَلَتْ فَعَادَ فَقُبِضَتْ أَشَدَّ مِنَ الْقَبْضَتَيْنِ الأُولَيَيْنِ فَقَالَ ادْعِي اللَّهَ أَنْ يُطْلِقَ يَدِي فَلَكِ اللَّهَ أَنْ لاَ أَضُرَّكِ ‏.‏ فَفَعَلَتْ وَأُطْلِقَتْ يَدُهُ وَدَعَا الَّذِي جَاءَ بِهَا فَقَالَ لَهُ إِنَّكَ إِنَّمَا أَتَيْتَنِي بِشَيْطَانٍ وَلَمْ تَأْتِنِي بِإِنْسَانٍ فَأَخْرِجْهَا مِنْ أَرْضِي وَأَعْطِهَا هَاجَرَ ‏.‏ قَالَ فَأَقْبَلَتْ تَمْشِي فَلَمَّا رَآهَا إِبْرَاهِيمُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ انْصَرَفَ فَقَالَ لَهَا مَهْيَمْ قَالَتْ خَيْرًا كَفَّ اللَّهُ يَدَ الْفَاجِرِ وَأَخْدَمَ خَادِمًا ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَتِلْكَ أُمُّكُمْ يَا بَنِي مَاءِ السَّمَاءِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ibrohim Nabiy alayhissalom faqat uchta marta yolgʻon gapirgan, boshqa hech qachon (yolgʻon gapirmagan): ikkitasi Allohning (zoti) yoʻlida boʻlib, uning {Men kasalman} degani va {Yoʻq, buni ularning anavi kattalari qilgan} degani; bittasi esa Sora haqida edi. Chunki u (Ibrohim) zolim (podshoning) yeriga keldi, yonida Sora bor edi, u (Sora) odamlarning eng goʻzali edi. (Ibrohim) unga: ‹Bu zolim sening mening xotinim ekanligingni bilsa, seni mendan tortib oladi. Agar u sendan soʻrasa, unga oʻzingni mening singlim ekanligingni ayt, chunki sen Islomda mening singlimsan. Zero, men yer yuzida mendan va sendan boshqa musulmonni bilmayman›, — dedi. (Ibrohim) uning yeriga kirgach, zolimning ahlidan baʼzilari uni (Sorani) koʻrib qoldi-da, uning (podshoning) oldiga kelib: ‹Sening yeringga bir ayol keldiki, u faqat senga loyiq›, — dedi. Shunda (podsho) unga (odam) yubordi, u (Sora) olib kelindi. Ibrohim alayhissalom namozga turdi. (Sora podshoning) huzuriga kirganida (podsho) oʻzini tutolmay, qoʻlini unga choʻzdi-yu, qoʻli qattiq qotib qoldi. Shunda (podsho) unga: ‹Allohga duo qilki, qoʻlimni boʻshatsin, men senga zarar yetkazmayman›, — dedi. (Sora) shunday qildi. (Podsho) yana (qoʻl choʻzdi)-yu, qoʻli birinchi marta qotgandan ham qattiqroq qotib qoldi. (Podsho) yana unga shundan (avvalgidek) dedi, (Sora) yana shunday qildi. (Podsho) yana (qoʻl choʻzdi)-yu, qoʻli avvalgi ikki martadan ham qattiqroq qotib qoldi. Shunda (podsho): ‹Allohga duo qilki, qoʻlimni boʻshatsin, men senga zarar yetkazmaslik (zimmamga) Allohni (kafil qildim)›, — dedi. (Sora) shunday qildi va uning qoʻli boʻshatildi. (Podsho) uni (Sorani) olib kelgan kishini chaqirib: ‹Sen menga insonni emas, shaytonni olib kelibsan! Uni mening yerimdan chiqar va unga Hojarni ber›, — dedi. (Sora) yurib (qaytib) keldi. Ibrohim alayhissalom uni koʻrgach, (namozdan) burildi-da, unga: ‹Ne bor? (Nima boʻldi?)› — dedi. (Sora): ‹Yaxshilik. Alloh fojirning qoʻlini tiydi va (menga) bir xizmatkor xizmatga berdi›, — dedi». Abu Hurayra: «Ana shu (Hojar) sizlarning onangizdir, ey osmon suvining (yomgʻir bilan koʻpaygan) oʻgʻillari», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иброҳим Набий алайҳиссалом фақат учта марта ёлғон гапирган, бошқа ҳеч қачон (ёлғон гапирмаган): иккитаси Аллоҳнинг (зоти) йўлида бўлиб, унинг {Мен касалман} дегани ва {Йўқ, буни уларнинг анави катталари қилган} дегани; биттаси эса Сора ҳақида эди. Чунки у (Иброҳим) золим (подшонинг) ерига келди, ёнида Сора бор эди, у (Сора) одамларнинг энг гўзали эди. (Иброҳим) унга: ‹Бу золим сенинг менинг хотиним эканлигингни билса, сени мендан тортиб олади. Агар у сендан сўраса, унга ўзингни менинг синглим эканлигингни айт, чунки сен Исломда менинг синглимсан. Зеро, мен ер юзида мендан ва сендан бошқа мусулмонни билмайман›, — деди. (Иброҳим) унинг ерига киргач, золимнинг аҳлидан баъзилари уни (Сорани) кўриб қолди-да, унинг (подшонинг) олдига келиб: ‹Сенинг ерингга бир аёл келдики, у фақат сенга лойиқ›, — деди. Шунда (подшо) унга (одам) юборди, у (Сора) олиб келинди. Иброҳим алайҳиссалом намозга турди. (Сора подшонинг) ҳузурига кирганида (подшо) ўзини тутолмай, қўлини унга чўзди-ю, қўли қаттиқ қотиб қолди. Шунда (подшо) унга: ‹Аллоҳга дуо қилки, қўлимни бўшатсин, мен сенга зарар етказмайман›, — деди. (Сора) шундай қилди. (Подшо) яна (қўл чўзди)-ю, қўли биринчи марта қотгандан ҳам қаттиқроқ қотиб қолди. (Подшо) яна унга шундан (аввалгидек) деди, (Сора) яна шундай қилди. (Подшо) яна (қўл чўзди)-ю, қўли аввалги икки мартадан ҳам қаттиқроқ қотиб қолди. Шунда (подшо): ‹Аллоҳга дуо қилки, қўлимни бўшатсин, мен сенга зарар етказмаслик (зиммамга) Аллоҳни (кафил қилдим)›, — деди. (Сора) шундай қилди ва унинг қўли бўшатилди. (Подшо) уни (Сорани) олиб келган кишини чақириб: ‹Сен менга инсонни эмас, шайтонни олиб келибсан! Уни менинг еримдан чиқар ва унга Ҳожарни бер›, — деди. (Сора) юриб (қайтиб) келди. Иброҳим алайҳиссалом уни кўргач, (намоздан) бурилди-да, унга: ‹Не бор? (Нима бўлди?)› — деди. (Сора): ‹Яхшилик. Аллоҳ фожирнинг қўлини тийди ва (менга) бир хизматкор хизматга берди›, — деди». Абу Ҳурайра: «Ана шу (Ҳожар) сизларнинг онангиздир, эй осмон сувининг (ёмғир билан кўпайган) ўғиллари», — деди.

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَبِيبٍ الْحَارِثِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ رَجُلاً حَيِيًّا - قَالَ - فَكَانَ لاَ يُرَى مُتَجَرِّدًا - قَالَ - فَقَالَ بَنُو إِسْرَائِيلَ إِنَّهُ آدَرُ - قَالَ - فَاغْتَسَلَ عِنْدَ مُوَيْهٍ فَوَضَعَ ثَوْبَهُ عَلَى حَجَرٍ فَانْطَلَقَ الْحَجَرُ يَسْعَى وَاتَّبَعَهُ بِعَصَاهُ يَضْرِبُهُ ثَوْبِي حَجَرُ ثَوْبِي حَجَرُ ‏.‏ حَتَّى وَقَفَ عَلَى مَلإٍ مِنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَنَزَلَتْ ‏{‏ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لاَ تَكُونُوا كَالَّذِينَ آذَوْا مُوسَى فَبَرَّأَهُ اللَّهُ مِمَّا قَالُوا وَكَانَ عِنْدَ اللَّهِ وَجِيهًا‏}‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muso alayhissalom hayoli (uyatchan) kishi edi. U yalangʻoch holda koʻrinmas edi. Shunda Bani Isroil: «U moyak yorigʻi (kasaliga uchragan) ekan», — deyishdi. Soʻng (Muso) bir kichik suv yonida choʻmildi va kiyimini bir toshning ustiga qoʻydi. Tosh yugurib ketdi, (Muso) hassasi bilan uni urib, ortidan: «Kiyimim, ey tosh! Kiyimim, ey tosh!» — deb (quvib) bordi. Nihoyat (tosh) Bani Isroilning bir guruhi oldida toʻxtadi va {Ey iymon keltirganlar! Musoga ozor bergan kimsalar kabi boʻlmangiz! Bas, Alloh uni ular aytgan (boʻhton)dan poklab qoʻydi. U Alloh huzurida obroʻli edi} (degan oyat) nozil boʻldi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мусо алайҳиссалом ҳаёли (уятчан) киши эди. У яланғоч ҳолда кўринмас эди. Шунда Бани Исроил: «У мояк ёриғи (касалига учраган) экан», — дейишди. Сўнг (Мусо) бир кичик сув ёнида чўмилди ва кийимини бир тошнинг устига қўйди. Тош югуриб кетди, (Мусо) ҳассаси билан уни уриб, ортидан: «Кийимим, эй тош! Кийимим, эй тош!» — деб (қувиб) борди. Ниҳоят (тош) Бани Исроилнинг бир гуруҳи олдида тўхтади ва {Эй иймон келтирганлар! Мусога озор берган кимсалар каби бўлмангиз! Бас, Аллоҳ уни улар айтган (бўҳтон)дан поклаб қўйди. У Аллоҳ ҳузурида обрўли эди} (деган оят) нозил бўлди.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أُرْسِلَ مَلَكُ الْمَوْتِ إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَلَمَّا جَاءَهُ صَكَّهُ فَفَقَأَ عَيْنَهُ فَرَجَعَ إِلَى رَبِّهِ فَقَالَ أَرْسَلْتَنِي إِلَى عَبْدٍ لاَ يُرِيدُ الْمَوْتَ - قَالَ - فَرَدَّ اللَّهُ إِلَيْهِ عَيْنَهُ وَقَالَ ارْجِعْ إِلَيْهِ فَقُلْ لَهُ يَضَعُ يَدَهُ عَلَى مَتْنِ ثَوْرٍ فَلَهُ بِمَا غَطَّتْ يَدُهُ بِكُلِّ شَعْرَةٍ سَنَةٌ قَالَ أَىْ رَبِّ ثُمَّ مَهْ قَالَ ثُمَّ الْمَوْتُ ‏.‏ قَالَ فَالآنَ فَسَأَلَ اللَّهَ أَنْ يُدْنِيَهُ مِنَ الأَرْضِ الْمُقَدَّسَةِ رَمْيَةً بِحَجَرٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَلَوْ كُنْتُ ثَمَّ لأَرَيْتُكُمْ قَبْرَهُ إِلَى جَانِبِ الطَّرِيقِ تَحْتَ الْكَثِيبِ الأَحْمَرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Oʻlim farishtasi Muso alayhissalomning oldiga yuborildi. (Farishta) uning oldiga kelganida, (Muso) uni urib, koʻzini chiqarib yubordi. (Farishta) Robbisiga qaytib: «Sen meni oʻlimni istamaydigan bandaning oldiga yuboribsan», — dedi. Shunda Alloh unga (farishtaga) koʻzini qaytarib berdi va: «Uning oldiga qayt va unga ayt: qoʻlini bir hoʻkizning beliga qoʻysin. Qoʻli yopgan har bir tukka evaziga unga (umridan) bir yil (qoʻshiladi)», — dedi. (Muso): «Ey Robbim, soʻng nima boʻladi?» — dedi. (Alloh:) «Soʻng oʻlim», — dedi. (Muso:) «Unday boʻlsa, hozir (oʻlsam yaxshi)», — dedi va Allohdan oʻzini muqaddas yerga bir tosh otimicha yaqinlashtirishini soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar men oʻsha yerda boʻlganimda, sizlarga uning yoʻl chetidagi, qizil tepalik tagidagi qabrini koʻrsatgan boʻlardim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ўлим фариштаси Мусо алайҳиссаломнинг олдига юборилди. (Фаришта) унинг олдига келганида, (Мусо) уни уриб, кўзини чиқариб юборди. (Фаришта) Роббисига қайтиб: «Сен мени ўлимни истамайдиган банданинг олдига юборибсан», — деди. Шунда Аллоҳ унга (фариштага) кўзини қайтариб берди ва: «Унинг олдига қайт ва унга айт: қўлини бир ҳўкизнинг белига қўйсин. Қўли ёпган ҳар бир тукка эвазига унга (умридан) бир йил (қўшилади)», — деди. (Мусо): «Эй Роббим, сўнг нима бўлади?» — деди. (Аллоҳ:) «Сўнг ўлим», — деди. (Мусо:) «Ундай бўлса, ҳозир (ўлсам яхши)», — деди ва Аллоҳдан ўзини муқаддас ерга бир тош отимича яқинлаштиришини сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен ўша ерда бўлганимда, сизларга унинг йўл четидаги, қизил тепалик тагидаги қабрини кўрсатган бўлардим», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَذَكَرَ أَحَادِيثَ مِنْهَا وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ جَاءَ مَلَكُ الْمَوْتِ إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَالَ لَهُ أَجِبْ رَبَّكَ - قَالَ - فَلَطَمَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَيْنَ مَلَكِ الْمَوْتِ فَفَقَأَهَا - قَالَ - فَرَجَعَ الْمَلَكُ إِلَى اللَّهِ تَعَالَى فَقَالَ إِنَّكَ أَرْسَلْتَنِي إِلَى عَبْدٍ لَكَ لاَ يُرِيدُ الْمَوْتَ وَقَدْ فَقَأَ عَيْنِي - قَالَ - فَرَدَّ اللَّهُ إِلَيْهِ عَيْنَهُ وَقَالَ ارْجِعْ إِلَى عَبْدِي فَقُلِ الْحَيَاةَ تُرِيدُ فَإِنْ كُنْتَ تُرِيدُ الْحَيَاةَ فَضَعْ يَدَكَ عَلَى مَتْنِ ثَوْرٍ فَمَا تَوَارَتْ يَدُكَ مِنْ شَعْرَةٍ فَإِنَّكَ تَعِيشُ بِهَا سَنَةً قَالَ ثُمَّ مَهْ قَالَ ثُمَّ تَمُوتُ ‏.‏ قَالَ فَالآنَ مِنْ قَرِيبٍ رَبِّ أَمِتْنِي مِنَ الأَرْضِ الْمُقَدَّسَةِ رَمْيَةً بِحَجَرٍ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَاللَّهِ لَوْ أَنِّي عِنْدَهُ لأَرَيْتُكُمْ قَبْرَهُ إِلَى جَانِبِ الطَّرِيقِ عِنْدَ الْكَثِيبِ الأَحْمَرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlim farishtasi Muso alayhissalomning oldiga kelib, unga: ‹Robbingga javob ber (oʻlimga hozirlan)›, — dedi. Shunda Muso alayhissalom oʻlim farishtasining koʻziga shapaloq urib, uni chiqarib yubordi. Farishta Alloh taoloning oldiga qaytib: ‹Sen meni oʻlimni istamaydigan bandangning oldiga yubording, u esa koʻzimni chiqarib yubordi›, — dedi. Shunda Alloh unga (farishtaga) koʻzini qaytarib berib: ‹Bandamning oldiga qayt va ayt: hayotni istaysanmi? Agar hayotni istasang, qoʻlingni bir hoʻkizning beliga qoʻy. Qoʻling yopgan har bir tuk evaziga sen bir yil yashaysan›, — dedi. (Muso): ‹Soʻng nima boʻladi?› — dedi. (Alloh:) ‹Soʻng oʻlasan›, — dedi. (Muso:) ‹Unday boʻlsa, hozir, yaqinda (oʻlay). Ey Robbim, meni muqaddas yerdan bir tosh otimicha (masofada) joyda jonimni ol›, — dedi». Rasululloh ﷺ: «Allohga qasamki, agar men uning yonida boʻlganimda, sizlarga uning yoʻl chetidagi, qizil tepalik yonidagi qabrini koʻrsatgan boʻlardim», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлим фариштаси Мусо алайҳиссаломнинг олдига келиб, унга: ‹Роббингга жавоб бер (ўлимга ҳозирлан)›, — деди. Шунда Мусо алайҳиссалом ўлим фариштасининг кўзига шапалоқ уриб, уни чиқариб юборди. Фаришта Аллоҳ таолонинг олдига қайтиб: ‹Сен мени ўлимни истамайдиган бандангнинг олдига юбординг, у эса кўзимни чиқариб юборди›, — деди. Шунда Аллоҳ унга (фариштага) кўзини қайтариб бериб: ‹Бандамнинг олдига қайт ва айт: ҳаётни истайсанми? Агар ҳаётни истасанг, қўлингни бир ҳўкизнинг белига қўй. Қўлинг ёпган ҳар бир тук эвазига сен бир йил яшайсан›, — деди. (Мусо): ‹Сўнг нима бўлади?› — деди. (Аллоҳ:) ‹Сўнг ўласан›, — деди. (Мусо:) ‹Ундай бўлса, ҳозир, яқинда (ўлай). Эй Роббим, мени муқаддас ердан бир тош отимича (масофада) жойда жонимни ол›, — деди». Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга қасамки, агар мен унинг ёнида бўлганимда, сизларга унинг йўл четидаги, қизил тепалик ёнидаги қабрини кўрсатган бўлардим», — дедилар.

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حُجَيْنُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ الْهَاشِمِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَيْنَمَا يَهُودِيٌّ يَعْرِضُ سِلْعَةً لَهُ أُعْطِيَ بِهَا شَيْئًا كَرِهَهُ أَوْ لَمْ يَرْضَهُ - شَكَّ عَبْدُ الْعَزِيزِ - قَالَ لاَ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَلَى الْبَشَرِ ‏.‏ قَالَ فَسَمِعَهُ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَلَطَمَ وَجْهَهُ - قَالَ - تَقُولُ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَلَى الْبَشَرِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَظْهُرِنَا قَالَ فَذَهَبَ الْيَهُودِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ إِنَّ لِي ذِمَّةً وَعَهْدًا ‏.‏ وَقَالَ فُلاَنٌ لَطَمَ وَجْهِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِمَ لَطَمْتَ وَجْهَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَلَى الْبَشَرِ وَأَنْتَ بَيْنَ أَظْهُرِنَا ‏.‏ قَالَ فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى عُرِفَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ لاَ تُفَضِّلُوا بَيْنَ أَنْبِيَاءِ اللَّهِ فَإِنَّهُ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ فَيَصْعَقُ مَنْ فِي السَّمَوَاتِ وَمَنْ فِي الأَرْضِ إِلاَّ مَنْ شَاءَ اللَّهُ - قَالَ - ثُمَّ يُنْفَخُ فِيهِ أُخْرَى فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ بُعِثَ أَوْ فِي أَوَّلِ مَنْ بُعِثَ فَإِذَا مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ آخِذٌ بِالْعَرْشِ فَلاَ أَدْرِي أَحُوسِبَ بِصَعْقَتِهِ يَوْمَ الطُّورِ أَوْ بُعِثَ قَبْلِي وَلاَ أَقُولُ إِنَّ أَحَدًا أَفْضَلُ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir yahudiy oʻz molini sotayotib, unga oʻzi yoqtirmagan yo rozi boʻlmagan (narx) berildi — buni Abdulaziz shubha bilan (aytdi) — shunda u: «Yoʻq, Musoni odamlar (orasidan) tanlab olgan Zotga qasamki!» — dedi. Buni ansorlardan bir kishi eshitib qoldi-da, uning yuziga shapaloq urib: «Sen ‹Musoni odamlar orasidan tanlab olgan Zotga qasamki› deysanu, Rasululloh ﷺ oramizda turibdilar-a?!» — dedi. Yahudiy Rasululloh ﷺ ning huzuriga borib: «Ey Abulqosim! Menda zimma (himoya) va ahd bor (musulmonlar himoyasidagi zimmiyman). Falonchi yuzimga shapaloq urdi», — dedi. Rasululloh ﷺ: «Nega uning yuziga shapaloq urding?» — dedilar. (Ansoriy) dedi: «Yo Rasululloh! U: ‹Musoni odamlar orasidan tanlab olgan Zotga qasamki› dedi, holbuki Siz oramizda turibsiz». Shunda Rasululloh ﷺ shu qadar gʻazablandilarki, gʻazab yuzlarida bilinib qoldi. Soʻng: «Allohning paygʻambarlari oʻrtasida (birini ikkinchisidan) afzal demanglar! Chunki Sur (burgʻusi) chalinganida, Alloh xohlaganlardan boshqa osmonlardagi va yerdagi (barcha jonzot) behush yiqilib oʻladi. Soʻng unga yana bir bor (Sur) chalinadi va men tirilganlarning birinchisi boʻlaman — yo tirilganlarning birinchilaridan boʻlaman. Shu chogʻ Muso alayhissalom Arshni ushlab turgan boʻladi. Bilmadim, u Tur kunida behush boʻlganiga (mukofotan oʻsha holiga) hisob qilinganmi yoki mendan oldin tiriltirilganmi. Men Yunus ibn Matto alayhissalomdan kimdir afzal deb aytmayman», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир яҳудий ўз молини сотаётиб, унга ўзи ёқтирмаган ё рози бўлмаган (нарх) берилди — буни Абдулазиз шубҳа билан (айтди) — шунда у: «Йўқ, Мусони одамлар (орасидан) танлаб олган Зотга қасамки!» — деди. Буни ансорлардан бир киши эшитиб қолди-да, унинг юзига шапалоқ уриб: «Сен ‹Мусони одамлар орасидан танлаб олган Зотга қасамки› дейсану, Расулуллоҳ ﷺ орамизда турибдилар-а?!» — деди. Яҳудий Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига бориб: «Эй Абулқосим! Менда зимма (ҳимоя) ва аҳд бор (мусулмонлар ҳимоясидаги зиммийман). Фалончи юзимга шапалоқ урди», — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Нега унинг юзига шапалоқ урдинг?» — дедилар. (Ансорий) деди: «Ё Расулуллоҳ! У: ‹Мусони одамлар орасидан танлаб олган Зотга қасамки› деди, ҳолбуки Сиз орамизда турибсиз». Шунда Расулуллоҳ ﷺ шу қадар ғазабландиларки, ғазаб юзларида билиниб қолди. Сўнг: «Аллоҳнинг пайғамбарлари ўртасида (бирини иккинчисидан) афзал деманглар! Чунки Сур (бурғуси) чалинганида, Аллоҳ хоҳлаганлардан бошқа осмонлардаги ва ердаги (барча жонзот) беҳуш йиқилиб ўлади. Сўнг унга яна бир бор (Сур) чалинади ва мен тирилганларнинг биринчиси бўламан — ё тирилганларнинг биринчиларидан бўламан. Шу чоғ Мусо алайҳиссалом Аршни ушлаб турган бўлади. Билмадим, у Тур кунида беҳуш бўлганига (мукофотан ўша ҳолига) ҳисоб қилинганми ёки мендан олдин тирилтирилганми. Мен Юнус ибн Матто алайҳиссаломдан кимдир афзал деб айтмайман», — дедилар.

حَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ اسْتَبَّ رَجُلاَنِ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ وَرَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ الْمُسْلِمُ وَالَّذِي اصْطَفَى مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم عَلَى الْعَالَمِينَ ‏.‏ وَقَالَ الْيَهُودِيُّ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ عَلَى الْعَالَمِينَ ‏.‏ قَالَ فَرَفَعَ الْمُسْلِمُ يَدَهُ عِنْدَ ذَلِكَ فَلَطَمَ وَجْهَ الْيَهُودِيِّ فَذَهَبَ الْيَهُودِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِمَا كَانَ مِنْ أَمْرِهِ وَأَمْرِ الْمُسْلِمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تُخَيِّرُونِي عَلَى مُوسَى فَإِنَّ النَّاسَ يَصْعَقُونَ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُفِيقُ فَإِذَا مُوسَى بَاطِشٌ بِجَانِبِ الْعَرْشِ فَلاَ أَدْرِي أَكَانَ فِيمَنْ صَعِقَ فَأَفَاقَ قَبْلِي أَمْ كَانَ مِمَّنِ اسْتَثْنَى اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi — biri yahudiylardan, biri musulmonlardan — bir-birini soʻkishdi. Musulmon: «Muhammadni ﷺ olamlar uzra (peshvo qilib) saylagan Zot bilan qasamki!» dedi. Yahudiy esa: «Musoni olamlar uzra saylagan Zot bilan qasamki!» dedi. (Rovin) dedi: Shunda musulmon qoʻlini koʻtarib, yahudiyning yuziga tarsaki tortdi. Yahudiy Rasululloh ﷺ ning oldilariga borib, oʻzi va musulmon oʻrtasida boʻlgan voqeani xabar berdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Meni Musodan afzal qilmanglar! Chunki (qiyomatda) odamlar behush boʻlib yiqiladilar, men esa eng avval hushiga keladiganlar boʻlaman. Shunda Muso Arshning bir tarafini ushlab turgan boʻladi. Bilmadim, u behush boʻlganlardanu mendan oldin hushiga kelganmi, yoki Alloh (behush boʻlishdan) istisno qilgan kishilardanmi (bilmayman)», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Икки киши — бири яҳудийлардан, бири мусулмонлардан — бир-бирини сўкишди. Мусулмон: «Муҳаммадни ﷺ оламлар узра (пешво қилиб) сайлаган Зот билан қасамки!» деди. Яҳудий эса: «Мусони оламлар узра сайлаган Зот билан қасамки!» деди. (Ровин) деди: Шунда мусулмон қўлини кўтариб, яҳудийнинг юзига тарсаки тортди. Яҳудий Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига бориб, ўзи ва мусулмон ўртасида бўлган воқеани хабар берди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мени Мусодан афзал қилманглар! Чунки (қиёматда) одамлар беҳуш бўлиб йиқиладилар, мен эса энг аввал ҳушига келадиганлар бўламан. Шунда Мусо Аршнинг бир тарафини ушлаб турган бўлади. Билмадим, у беҳуш бўлганлардану мендан олдин ҳушига келганми, ёки Аллоҳ (беҳуш бўлишдан) истисно қилган кишиларданми (билмайман)», — дедилар.

وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ إِسْحَاقَ قَالاَ أَخْبَرَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ اسْتَبَّ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ وَرَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlardan bir kishi va yahudiylardan bir kishi bir-birini soʻkishdi, — deb (yuqoridagi) hadis misli rivoyat qilindi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мусулмонлардан бир киши ва яҳудийлардан бир киши бир-бирини сўкишди, — деб (юқоридаги) ҳадис мисли ривоят қилинди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، - حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ حُمَيْدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ ‏"‏ قَالَ - يَعْنِي اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى - لاَ يَنْبَغِي لِعَبْدٍ لِي - وَقَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى لِعَبْدِي - أَنْ يَقُولَ أَنَا خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى عَلَيْهِ السَّلاَمُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ أَبِي شَيْبَةَ مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ شُعْبَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (rivoyat qilib) dedilarki, U — yaʼni Alloh tabaroka va taolo: «Mening bandam — Ibn al-Musanno: Mening bandam, dedi — Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman, deyishi joiz emas», — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (ривоят қилиб) дедиларки, У — яъни Аллоҳ табарока ва таоло: «Менинг бандам — Ибн ал-Мусанно: Менинг бандам, деди — Юнус ибн Маттодан яхшироқман, дейиши жоиз эмас», — деди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَحْيَى، بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَكْرَمُ النَّاسِ قَالَ ‏"‏ أَتْقَاهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَيُوسُفُ نَبِيُّ اللَّهِ ابْنُ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ نَبِيِّ اللَّهِ ابْنِ خَلِيلِ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لَيْسَ عَنْ هَذَا نَسْأَلُكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَعَنْ مَعَادِنِ الْعَرَبِ تَسْأَلُونِي خِيَارُهُمْ فِي الْجَاهِلِيَّةِ خِيَارُهُمْ فِي الإِسْلاَمِ إِذَا فَقِهُوا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Odamlarning eng karamlisi kim?» — deyildi. U zot: «Eng taqvodorlari», — dedilar. Ular: «Biz Sizdan bu haqda soʻrayotganimiz yoʻq», — dedilar. U zot: «Unda (eng karamlisi) Yusuf — Allohning paygʻambari, Allohning paygʻambari (Yaʼqub)ning oʻgʻli, Allohning paygʻambari (Isʼhoq)ning oʻgʻli, Allohning xalili (Ibrohim)ning oʻgʻli», — dedilar. Ular: «Biz Sizdan bu haqda soʻrayotganimiz yoʻq», — dedilar. U zot: «Unda mendan arablarning kelib chiqishi (nasl-nasabi) haqida soʻrayapsizlarmi? Ularning johiliyatdagi yaxshilari, agar (din)ni yaxshi anglab yetsalar, Islomda ham yaxshilaridir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Одамларнинг энг карамлиси ким?» — дейилди. У зот: «Энг тақводорлари», — дедилар. Улар: «Биз Сиздан бу ҳақда сўраётганимиз йўқ», — дедилар. У зот: «Унда (энг карамлиси) Юсуф — Аллоҳнинг пайғамбари, Аллоҳнинг пайғамбари (Яъқуб)нинг ўғли, Аллоҳнинг пайғамбари (Исъҳоқ)нинг ўғли, Аллоҳнинг халили (Иброҳим)нинг ўғли», — дедилар. Улар: «Биз Сиздан бу ҳақда сўраётганимиз йўқ», — дедилар. У зот: «Унда мендан арабларнинг келиб чиқиши (насл-насаби) ҳақида сўраяпсизларми? Уларнинг жоҳилиятдаги яхшилари, агар (дин)ни яхши англаб етсалар, Исломда ҳам яхшиларидир», — дедилар.

حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ أَبِي، هُرَيْرَةَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ كَانَ زَكَرِيَّاءُ نَجَّارًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zakariyo duradgor edi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Закариё дурадгор эди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ الْمَكِّيُّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، - وَهُوَ ابْنُ كَيْسَانَ - عَنْ أَبِي حَازِمٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَصْبَحَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ صَائِمًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَنْ تَبِعَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ جَنَازَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَنْ أَطْعَمَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مِسْكِينًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَمَنْ عَادَ مِنْكُمُ الْيَوْمَ مَرِيضًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا اجْتَمَعْنَ فِي امْرِئٍ إِلاَّ دَخَلَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bugun sizlardan kim roʻzador boʻlib tongni qarshi oldi?» dedilar. Abu Bakr: «Men», dedi. U zot: «Bugun sizlardan kim bir janozaga ergashdi?» dedilar. Abu Bakr: «Men», dedi. U zot: «Bugun sizlardan kim bir miskinni taomlantirdi?» dedilar. Abu Bakr: «Men», dedi. U zot: «Bugun sizlardan kim bir kasalni borib koʻrdi?» dedilar. Abu Bakr: «Men», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu (yaxshi amallar) bir kishida jamlangan boʻlsa, u albatta jannatga kiradi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бугун сизлардан ким рўзадор бўлиб тонгни қарши олди?» дедилар. Абу Бакр: «Мен», деди. У зот: «Бугун сизлардан ким бир жанозага эргашди?» дедилар. Абу Бакр: «Мен», деди. У зот: «Бугун сизлардан ким бир мискинни таомлантирди?» дедилар. Абу Бакр: «Мен», деди. У зот: «Бугун сизлардан ким бир касални бориб кўрди?» дедилар. Абу Бакр: «Мен», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу (яхши амаллар) бир кишида жамланган бўлса, у албатта жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ وَحَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّهُمَا سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَسُوقُ بَقَرَةً لَهُ قَدْ حَمَلَ عَلَيْهَا الْتَفَتَتْ إِلَيْهِ الْبَقَرَةُ فَقَالَتْ إِنِّي لَمْ أُخْلَقْ لِهَذَا وَلَكِنِّي إِنَّمَا خُلِقْتُ لِلْحَرْثِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ ‏.‏ تَعَجُّبًا وَفَزَعًا ‏.‏ أَبَقَرَةٌ تَكَلَّمُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنِّي أُومِنُ بِهِ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَيْنَا رَاعٍ فِي غَنَمِهِ عَدَا عَلَيْهِ الذِّئْبُ فَأَخَذَ مِنْهَا شَاةً فَطَلَبَهُ الرَّاعِي حَتَّى اسْتَنْقَذَهَا مِنْهُ فَالْتَفَتَ إِلَيْهِ الذِّئْبُ فَقَالَ لَهُ مَنْ لَهَا يَوْمَ السَّبُعِ يَوْمَ لَيْسَ لَهَا رَاعٍ غَيْرِي ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ النَّاسُ سُبْحَانَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنِّي أُومِنُ بِذَلِكَ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir kishi ortiga yuk ortgan sigirini haydab borayotgan edi, sigir unga oʻgirilib: ‹Men buning uchun yaratilmaganman, men faqat yer haydash uchun yaratilganman›, dedi». Shunda odamlar hayrat va qoʻrquv ila: «Subhonalloh! Sigir gapiradimi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Men bunga ishonaman, Abu Bakr va Umar ham (ishonadilar)», dedilar. Abu Hurayra dedi: Rasululloh ﷺ (yana shunday) dedilar: «Bir choʻpon oʻz qoʻylari ichida (yurar) edi, unga boʻri tashlanib, undan bir qoʻyni olib qochdi. Choʻpon uni quvib, qoʻyni undan tortib oldi. Shunda boʻri unga oʻgirilib: ‹Yirtqich kuni — mendan boshqa choʻponi boʻlmagan kunda — uni kim (himoya) qiladi?› dedi». Shunda odamlar: «Subhonalloh!» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Men bunga ishonaman, men va Abu Bakr va Umar (ishonamiz)», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир киши ортига юк ортган сигирини ҳайдаб бораётган эди, сигир унга ўгирилиб: ‹Мен бунинг учун яратилмаганман, мен фақат ер ҳайдаш учун яратилганман›, деди». Шунда одамлар ҳайрат ва қўрқув ила: «Субҳоналлоҳ! Сигир гапирадими?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен бунга ишонаман, Абу Бакр ва Умар ҳам (ишонадилар)», дедилар. Абу Ҳурайра деди: Расулуллоҳ ﷺ (яна шундай) дедилар: «Бир чўпон ўз қўйлари ичида (юрар) эди, унга бўри ташланиб, ундан бир қўйни олиб қочди. Чўпон уни қувиб, қўйни ундан тортиб олди. Шунда бўри унга ўгирилиб: ‹Йиртқич куни — мендан бошқа чўпони бўлмаган кунда — уни ким (ҳимоя) қилади?› деди». Шунда одамлар: «Субҳоналлоҳ!» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен бунга ишонаман, мен ва Абу Бакр ва Умар (ишонамиз)», дедилар.

وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مِسْعَرٍ، كِلاَهُمَا عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan (boshqa isnod bilan) shu mazmunda rivoyat qilinadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан (бошқа иснод билан) шу мазмунда ривоят қилинади.

حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّ سَعِيدَ بْنَ، الْمُسَيَّبِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُنِي عَلَى قَلِيبٍ عَلَيْهَا دَلْوٌ فَنَزَعْتُ مِنْهَا مَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ أَخَذَهَا ابْنُ أَبِي قُحَافَةَ فَنَزَعَ بِهَا ذَنُوبًا أَوْ ذَنُوبَيْنِ وَفِي نَزْعِهِ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ ضَعْفٌ ثُمَّ اسْتَحَالَتْ غَرْبًا فَأَخَذَهَا ابْنُ الْخَطَّابِ فَلَمْ أَرَ عَبْقَرِيًّا مِنَ النَّاسِ يَنْزِعُ نَزْعَ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ حَتَّى ضَرَبَ النَّاسُ بِعَطَنٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitdim: «Men uxlab yotgan edim, oʻzimni bir quduq ustida koʻrdim, uning ustida bir paqir (chelak) bor edi. Men undan Alloh xohlaganicha (suv) tortdim. Soʻngra uni Ibn Abu Quhofa (Abu Bakr) oldi va u bilan bir yoki ikki chelak tortdi, uning tortishida zaiflik bor edi — Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻngra u (paqir) katta paqirga aylandi va uni Ibnul-Xattob oldi. Men odamlardan biror ulkan kishini Umar ibn al-Xattobning tortishidek tortayotganini koʻrmadim, toki odamlar (tuyalarni sugʻorib) suvloqqa yotqizdilar».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитдим: «Мен ухлаб ётган эдим, ўзимни бир қудуқ устида кўрдим, унинг устида бир пақир (челак) бор эди. Мен ундан Аллоҳ хоҳлаганича (сув) тортдим. Сўнгра уни Ибн Абу Қуҳофа (Абу Бакр) олди ва у билан бир ёки икки челак тортди, унинг тортишида заифлик бор эди — Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнгра у (пақир) катта пақирга айланди ва уни Ибнул-Хаттоб олди. Мен одамлардан бирор улкан кишини Умар ибн ал-Хаттобнинг тортишидек тортаётганини кўрмадим, токи одамлар (туяларни суғориб) сувлоққа ётқиздилар».

حَدَّثَنَا الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، قَالَ قَالَ الأَعْرَجُ وَغَيْرُهُ إِنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ رَأَيْتُ ابْنَ أَبِي قُحَافَةَ يَنْزِعُ ‏"‏ ‏.‏ بِنَحْوِ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men Ibn Abu Quhofani (suv) tortayotganini koʻrdim», — Zuhriyning hadisiga oʻxshash.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен Ибн Абу Қуҳофани (сув) тортаётганини кўрдим», — Зуҳрийнинг ҳадисига ўхшаш.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا عَمِّي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ أَبَا يُونُسَ، مَوْلَى أَبِي هُرَيْرَةَ حَدَّثَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ أُرِيتُ أَنِّي أَنْزِعُ عَلَى حَوْضِي أَسْقِي النَّاسَ فَجَاءَنِي أَبُو بَكْرٍ فَأَخَذَ الدَّلْوَ مِنْ يَدِي لِيُرَوِّحَنِي فَنَزَعَ دَلْوَيْنِ وَفِي نَزْعِهِ ضُعْفٌ وَاللَّهُ يَغْفِرُ لَهُ فَجَاءَ ابْنُ الْخَطَّابِ فَأَخَذَ مِنْهُ فَلَمْ أَرَ نَزْعَ رَجُلٍ قَطُّ أَقْوَى مِنْهُ حَتَّى تَوَلَّى النَّاسُ وَالْحَوْضُ مَلآنُ يَتَفَجَّرُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men uxlab yotgan edim, oʻzimni hovuzimdan (suv) tortib, odamlarni sugʻorayotgan holatda koʻrdim. Shunda Abu Bakr menga keldi va meni dam oldirish uchun paqirni qoʻlimdan oldi. U ikki paqir tortdi, uning tortishida zaiflik bor edi — Alloh uni magʻfirat qilsin. Soʻngra Ibnul-Xattob keldi va uni undan oldi. Men hech qachon biror kishining undan kuchliroq tortayotganini koʻrmadim, toki odamlar (qonib) ketdilar, hovuz esa toʻla, otilib turardi».Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен ухлаб ётган эдим, ўзимни ҳовузимдан (сув) тортиб, одамларни суғораётган ҳолатда кўрдим. Шунда Абу Бакр менга келди ва мени дам олдириш учун пақирни қўлимдан олди. У икки пақир тортди, унинг тортишида заифлик бор эди — Аллоҳ уни мағфират қилсин. Сўнгра Ибнул-Хаттоб келди ва уни ундан олди. Мен ҳеч қачон бирор кишининг ундан кучлироқ тортаётганини кўрмадим, токи одамлар (қониб) кетдилар, ҳовуз эса тўла, отилиб турарди».

حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، أَنَّ ابْنَ شِهَابٍ، أَخْبَرَهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ إِذْ رَأَيْتُنِي فِي الْجَنَّةِ فَإِذَا امْرَأَةٌ تَوَضَّأُ إِلَى جَانِبِ قَصْرٍ فَقُلْتُ لِمَنْ هَذَا فَقَالُوا لِعُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ ‏.‏ فَذَكَرْتُ غَيْرَةَ عُمَرَ فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَبَكَى عُمَرُ وَنَحْنُ جَمِيعًا فِي ذَلِكَ الْمَجْلِسِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ عُمَرُ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَعَلَيْكَ أَغَارُ وَحَدَّثَنِيهِ عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَحَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ، إِبْرَاهِيمَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men uxlab yotgan paytimda oʻzimni jannatda koʻrdim. Bir ayol qasrning yonida tahorat olib turibdi. ‹Bu qasr kimniki?› — dedim. ‹Umar ibnul-Xattobniki›, — deyishdi. Shunda Umarning rashkini esladim-u, orqamga qaytib ketdim», — dedilar. Abu Hurayra dedi: Umar yigʻladi — biz hammamiz oʻsha majlisda Rasululloh ﷺ bilan birga edik —, soʻngra Umar: «Yo Rasululloh, otam-onam Sizga fido boʻlsin, Sizdan ham rashk qilarmidim?» — dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ухлаб ётган пайтимда ўзимни жаннатда кўрдим. Бир аёл қасрнинг ёнида таҳорат олиб турибди. ‹Бу қаср кимники?› — дедим. ‹Умар ибнул-Хаттобники›, — дейишди. Шунда Умарнинг рашкини эсладим-у, орқамга қайтиб кетдим», — дедилар. Абу Ҳурайра деди: Умар йиғлади — биз ҳаммамиз ўша мажлисда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик —, сўнгра Умар: «Ё Расулуллоҳ, отам-онам Сизга фидо бўлсин, Сиздан ҳам рашк қилармидим?» — деди.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ مَعْرُوفٍ، حَدَّثَنَا بِهِ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنِي سُهَيْلٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ نِسْوَةٌ قَدْ رَفَعْنَ أَصْوَاتَهُنَّ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا اسْتَأْذَنَ عُمَرُ ابْتَدَرْنَ الْحِجَابَ ‏.‏ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar ibnul-Xattob Rasululloh ﷺ huzuriga keldi, u zotning oldida ayollar boʻlib, ular Rasululloh ﷺ ning ovozidan baland ovozda gapirishayotgan edi. Umar ruxsat soʻragach, ular parda (orqasi)ga shoshilishdi. Soʻng Zuhriyning hadisiga oʻxshatib (davomini) zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар ибнул-Хаттоб Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келди, у зотнинг олдида аёллар бўлиб, улар Расулуллоҳ ﷺ нинг овозидан баланд овозда гапиришаётган эди. Умар рухсат сўрагач, улар парда (орқаси)га шошилишди. Сўнг Зуҳрийнинг ҳадисига ўхшатиб (давомини) зикр қилди.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ سُهَيْلٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَلَى حِرَاءٍ هُوَ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ وَعَلِيٌّ وَطَلْحَةُ وَالزُّبَيْرُ فَتَحَرَّكَتِ الصَّخْرَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اهْدَأْ فَمَا عَلَيْكَ إِلاَّ نَبِيٌّ أَوْ صِدِّيقٌ أَوْ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hiro (togʻi)da edilar; u zot bilan birga Abu Bakr, Umar, Usmon, Ali, Talha va Zubayr ham bor edi. Shunda qoya tebrandi. Bas, Rasululloh ﷺ: «Tinchlan! Sening ustingda paygʻambar yoki siddiq yoki shahiddan boshqa hech kim yoʻq», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳиро (тоғи)да эдилар; у зот билан бирга Абу Бакр, Умар, Усмон, Али, Талҳа ва Зубайр ҳам бор эди. Шунда қоя тебранди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ: «Тинчлан! Сенинг устингда пайғамбар ёки сиддиқ ёки шаҳиддан бошқа ҳеч ким йўқ», дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ بْنِ خُنَيْسٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ الأَزْدِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سُهَيْلِ، بْنِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَلَى جَبَلِ حِرَاءٍ فَتَحَرَّكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اسْكُنْ حِرَاءُ فَمَا عَلَيْكَ إِلاَّ نَبِيٌّ أَوْ صِدِّيقٌ أَوْ شَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ وَعَلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ وَعَلِيٌّ وَطَلْحَةُ وَالزُّبَيْرُ وَسَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ رضى الله عنهم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hiro togʻida edilar. Shunda (togʻ) tebrandi. Bas, Rasululloh ﷺ: «Tinchlan, ey Hiro! Sening ustingda paygʻambar yoki siddiq yoki shahiddan boshqa hech kim yoʻq», dedilar. Uning ustida Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar, Usmon, Ali, Talha, Zubayr va Saʼd ibn Abu Vaqqos bor edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳиро тоғида эдилар. Шунда (тоғ) тебранди. Бас, Расулуллоҳ ﷺ: «Тинчлан, эй Ҳиро! Сенинг устингда пайғамбар ёки сиддиқ ёки шаҳиддан бошқа ҳеч ким йўқ», дедилар. Унинг устида Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар, Усмон, Али, Талҳа, Зубайр ва Саъд ибн Абу Ваққос бор эди.

حَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ لِحَسَنٍ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُ فَأَحِبَّهُ وَأَحْبِبْ مَنْ يُحِبُّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Hasan haqida: «Allohim, men uni yaxshi koʻraman, Sen ham uni yaxshi koʻr va uni yaxshi koʻrganlarni yaxshi koʻr», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ҳасан ҳақида: «Аллоҳим, мен уни яхши кўраман, Сен ҳам уни яхши кўр ва уни яхши кўрганларни яхши кўр», — дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ، بْنِ مُطْعِمٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَرَجْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي طَائِفَةٍ مِنَ النَّهَارِ لاَ يُكَلِّمُنِي وَلاَ أُكَلِّمُهُ حَتَّى جَاءَ سُوقَ بَنِي قَيْنُقَاعَ ثُمَّ انْصَرَفَ حَتَّى أَتَى خِبَاءَ فَاطِمَةَ فَقَالَ ‏"‏ أَثَمَّ لُكَعُ أَثَمَّ لُكَعُ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي حَسَنًا فَظَنَنَّا أَنَّهُ إِنَّمَا تَحْبِسُهُ أُمُّهُ لأَنْ تُغَسِّلَهُ وَتُلْبِسَهُ سِخَابًا فَلَمْ يَلْبَثْ أَنْ جَاءَ يَسْعَى حَتَّى اعْتَنَقَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحِبُّهُ فَأَحِبَّهُ وَأَحْبِبْ مَنْ يُحِبُّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men kunduzning bir qismida Rasululloh ﷺ bilan birga chiqdim. U zot men bilan gaplashmasdi, men ham u zot bilan gaplashmasdim, toki u zot Banu Qaynuqoʼ bozoriga keldilar. Soʻng (u zot) qaytib, Fotimaning chodiriga keldilar va: «Kichkina bola shu yerdami? Kichkina bola shu yerdami?» — dedilar, yaʼni Hasanni (nazarda tutib). Biz onasi uni yuvib, boʻyniga xushboʻy munchoq taqib qoʻyish uchun ushlab turgan boʻlsa kerak, deb oʻyladik. Koʻp oʻtmay (Hasan) yugurib keldi va ikkovlari bir-birlarini quchoqlashdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohim, men uni yaxshi koʻraman, Sen ham uni yaxshi koʻr va uni yaxshi koʻrganlarni yaxshi koʻr», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен кундузнинг бир қисмида Расулуллоҳ ﷺ билан бирга чиқдим. У зот мен билан гаплашмасди, мен ҳам у зот билан гаплашмасдим, токи у зот Бану Қайнуқў бозорига келдилар. Сўнг (у зот) қайтиб, Фотиманинг чодирига келдилар ва: «Кичкина бола шу ердами? Кичкина бола шу ердами?» — дедилар, яъни Ҳасанни (назарда тутиб). Биз онаси уни ювиб, бўйнига хушбўй мунчоқ тақиб қўйиш учун ушлаб турган бўлса керак, деб ўйладик. Кўп ўтмай (Ҳасан) югуриб келди ва икковлари бир-бирларини қучоқлашди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, мен уни яхши кўраман, Сен ҳам уни яхши кўр ва уни яхши кўрганларни яхши кўр», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَابْنُ نُمَيْرٍ قَالُوا حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ أَتَى جِبْرِيلُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذِهِ خَدِيجَةُ قَدْ أَتَتْكَ مَعَهَا إِنَاءٌ فِيهِ إِدَامٌ أَوْ طَعَامٌ أَوْ شَرَابٌ فَإِذَا هِيَ أَتَتْكَ فَاقْرَأْ عَلَيْهَا السَّلاَمَ مِنْ رَبِّهَا عَزَّ وَجَلَّ وَمِنِّي وَبَشِّرْهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ مِنْ قَصَبٍ لاَ صَخَبَ فِيهِ وَلاَ نَصَبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو بَكْرٍ فِي رِوَايَتِهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَمْ يَقُلْ سَمِعْتُ ‏.‏ وَلَمْ يَقُلْ فِي الْحَدِيثِ وَمِنِّي ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Jibril Nabiy ﷺ ning huzurlariga keldi va dedi: «Yo Rasululloh! Mana Xadija sizning huzuringizga keladi, uning yonida bir idishda ovqat yoki taom yoki ichimlik bor. Qachon u huzuringizga kelsa, unga Rabbi — azza va jalladan va mendan salom yetkazing va uni jannatda bir uydan — boʻgʻozli marvariddan (boʻlgan saroydan) xushxabar qiling, unda na shovqin bor, na charchoq». Abu Bakr oʻz rivoyatida «Abu Hurayradan» deb keltirdi, «eshitdim» demadi va hadisda «mendan» soʻzini ham aytmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жибрил Набий ﷺ нинг ҳузурларига келди ва деди: «Ё Расулуллоҳ! Мана Хадижа сизнинг ҳузурингизга келади, унинг ёнида бир идишда овқат ёки таом ёки ичимлик бор. Қачон у ҳузурингизга келса, унга Рабби — азза ва жалладан ва мендан салом етказинг ва уни жаннатда бир уйдан — бўғозли марвариддан (бўлган саройдан) хушхабар қилинг, унда на шовқин бор, на чарчоқ». Абу Бакр ўз ривоятида «Абу Ҳурайрадан» деб келтирди, «эшитдим» демади ва ҳадисда «мендан» сўзини ҳам айтмади.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ يَعِيشَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ الْهَمْدَانِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ أَبِي حَيَّانَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا أَبُو حَيَّانَ التَّيْمِيُّ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِبِلاَلٍ عِنْدَ صَلاَةِ الْغَدَاةِ ‏"‏ يَا بِلاَلُ حَدِّثْنِي بِأَرْجَى عَمَلٍ عَمِلْتَهُ عِنْدَكَ فِي الإِسْلاَمِ مَنْفَعَةً فَإِنِّي سَمِعْتُ اللَّيْلَةَ خَشْفَ نَعْلَيْكَ بَيْنَ يَدَىَّ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بِلاَلٌ مَا عَمِلْتُ عَمَلاً فِي الإِسْلاَمِ أَرْجَى عِنْدِي مَنْفَعَةً مِنْ أَنِّي لاَ أَتَطَهَّرُ طُهُورًا تَامًّا فِي سَاعَةٍ مِنْ لَيْلٍ وَلاَ نَهَارٍ إِلاَّ صَلَّيْتُ بِذَلِكَ الطُّهُورِ مَا كَتَبَ اللَّهُ لِي أَنْ أُصَلِّيَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozi paytida Bilolga: «Ey Bilol, Islomda qilgan, oʻzingcha foydasiga eng koʻp umid bogʻlagan amalingni menga aytib ber, chunki men kecha jannatda oldimda oyoq kiyimingning shitirlashini eshitdim», dedilar. Bilol: «Men Islomda qilgan amallar ichida oʻzimcha foydasiga eng koʻp umid bogʻlaganim shuki, kecha yoki kunduzning qaysi bir soatida toʻliq tahorat olsam, oʻsha tahorat bilan Alloh men uchun (oʻqishni) yozib qoʻygan namozni albatta oʻqiganman», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намози пайтида Билолга: «Эй Билол, Исломда қилган, ўзингча фойдасига энг кўп умид боғлаган амалингни менга айтиб бер, чунки мен кеча жаннатда олдимда оёқ кийимингнинг шитирлашини эшитдим», дедилар. Билол: «Мен Исломда қилган амаллар ичида ўзимча фойдасига энг кўп умид боғлаганим шуки, кеча ёки кундузнинг қайси бир соатида тўлиқ таҳорат олсам, ўша таҳорат билан Аллоҳ мен учун (ўқишни) ёзиб қўйган намозни албатта ўқиганман», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، كُلُّهُمْ عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ عُمَرَ، مَرَّ بِحَسَّانَ وَهُوَ يُنْشِدُ الشِّعْرَ فِي الْمَسْجِدِ فَلَحَظَ إِلَيْهِ فَقَالَ قَدْ كُنْتُ أُنْشِدُ وَفِيهِ مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ ‏.‏ ثُمَّ الْتَفَتَ إِلَى أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ أَنْشُدُكَ اللَّهَ أَسَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَجِبْ عَنِّي اللَّهُمَّ أَيِّدْهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ اللَّهُمَّ نَعَمْ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar Hassonning yonidan oʻtdi, u masjidda sheʼr aytayotgan edi. Umar unga (norozilik bilan) qaradi. Shunda (Hasson): «Men sheʼr aytar edim, bu yerda sendan yaxshiroq zot (Rasululloh) ham bor edi», dedi. Soʻng (Hasson) Abu Hurayraga oʻgirilib: «Alloh haqqi-hurmati seni qasam ichirib soʻrayman, Rasululloh ﷺ: ‹Men tomonimdan (sheʼr bilan) javob ber! Allohim, uni Ruhul-quds (Jibril) bilan qoʻlla!› deganlarini eshitganmiding?» dedi. (Abu Hurayra): «Allohga qasamki, ha (eshitganman)», dedi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар Ҳассоннинг ёнидан ўтди, у масжидда шеър айтаётган эди. Умар унга (норозилик билан) қаради. Шунда (Ҳассон): «Мен шеър айтар эдим, бу ерда сендан яхшироқ зот (Расулуллоҳ) ҳам бор эди», деди. Сўнг (Ҳассон) Абу Ҳурайрага ўгирилиб: «Аллоҳ ҳаққи-ҳурмати сени қасам ичириб сўрайман, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Мен томонимдан (шеър билан) жавоб бер! Аллоҳим, уни Руҳул-қудс (Жибрил) билан қўлла!› деганларини эшитганмидинг?» деди. (Абу Ҳурайра): «Аллоҳга қасамки, ҳа (эшитганман)», деди.

حَدَّثَنَا عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ يُونُسَ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، عَنْ أَبِي كَثِيرٍ، يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ كُنْتُ أَدْعُو أُمِّي إِلَى الإِسْلاَمِ وَهِيَ مُشْرِكَةٌ فَدَعَوْتُهَا يَوْمًا فَأَسْمَعَتْنِي فِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أَكْرَهُ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ أَدْعُو أُمِّي إِلَى الإِسْلاَمِ فَتَأْبَى عَلَىَّ فَدَعَوْتُهَا الْيَوْمَ فَأَسْمَعَتْنِي فِيكَ مَا أَكْرَهُ فَادْعُ اللَّهَ أَنْ يَهْدِيَ أُمَّ أَبِي هُرَيْرَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ اهْدِ أُمَّ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏"‏ ‏.‏ فَخَرَجْتُ مُسْتَبْشِرًا بِدَعْوَةِ نَبِيِّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا جِئْتُ فَصِرْتُ إِلَى الْبَابِ فَإِذَا هُوَ مُجَافٌ فَسَمِعَتْ أُمِّي خَشْفَ قَدَمَىَّ فَقَالَتْ مَكَانَكَ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ ‏.‏ وَسَمِعْتُ خَضْخَضَةَ الْمَاءِ قَالَ - فَاغْتَسَلَتْ وَلَبِسَتْ دِرْعَهَا وَعَجِلَتْ عَنْ خِمَارِهَا فَفَتَحَتِ الْبَابَ ثُمَّ قَالَتْ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ - قَالَ - فَرَجَعْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُهُ وَأَنَا أَبْكِي مِنَ الْفَرَحِ - قَالَ - قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبْشِرْ قَدِ اسْتَجَابَ اللَّهُ دَعْوَتَكَ وَهَدَى أُمَّ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ خَيْرًا - قَالَ - قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يُحَبِّبَنِي أَنَا وَأُمِّي إِلَى عِبَادِهِ الْمُؤْمِنِينَ وَيُحَبِّبَهُمْ إِلَيْنَا - قَالَ - فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ اللَّهُمَّ حَبِّبْ عُبَيْدَكَ هَذَا - يَعْنِي أَبَا هُرَيْرَةَ وَأُمَّهُ - إِلَى عِبَادِكَ الْمُؤْمِنِينَ وَحَبِّبْ إِلَيْهِمُ الْمُؤْمِنِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَمَا خُلِقَ مُؤْمِنٌ يَسْمَعُ بِي وَلاَ يَرَانِي إِلاَّ أَحَبَّنِي ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Men onamni Islomga chaqirar edim, u esa mushrika edi. Bir kuni uni (Islomga) chaqirdim, shunda u menga Rasululloh ﷺ haqida men yoqtirmaydigan (yomon) gaplarni eshittirdi. Men yigʻlagan holda Rasululloh ﷺ ning oldiga keldim va: ‹Yo Rasululloh! Men onamni Islomga chaqirar edim, u esa menga koʻnmasdi. Bugun ham uni chaqirgan edim, u menga siz haqingizda men yoqtirmaydigan (gaplarni) eshittirdi. Allohga duo qiling, Abu Hurayraning onasini hidoyat qilsin›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Yo Alloh, Abu Hurayraning onasini hidoyat qil›, dedilar. Men Allohning Nabiysi ﷺ ning duosidan suyungan holda chiqdim. Kelib eshik oldiga yetganimda, eshik yopiq edi. Onam mening qadam tovushimni eshitib: ‹Joyingda tur, ey Abu Hurayra›, dedi. Men suvning shildirashini eshitdim», dedi. (U davom etib) dedi: «(Onam) gʻusl qildi, koʻylagini kiydi va roʻmolini (oʻrashga) shoshilib, eshikni ochdi. Soʻng: ‹Ey Abu Hurayra! Men Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Uning bandasi va Rasuli ekanligiga guvohlik beraman›, dedi». (U) dedi: «Men Rasululloh ﷺ ning oldiga qaytdim, oldilariga xursandlikdan yigʻlagan holda keldim». (U) dedi: «‹Yo Rasululloh! Suyunchi (xushxabar) bersin, Alloh sizning duoyingizni qabul qildi va Abu Hurayraning onasini hidoyat qildi›, dedim. Shunda (u zot) Allohga hamd aytdi, Uni ulugʻladi va yaxshi (soʻz) aytdilar». (U) dedi: «‹Yo Rasululloh! Allohga duo qiling, meni va onamni Uning moʼmin bandalariga sevimli qilsin va ularni bizga sevimli qilsin›, dedim». (U) dedi: «Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Yo Alloh, mana bu kichik bandangni — yaʼni Abu Hurayrani va uning onasini — moʼmin bandalaringga sevimli qil va moʼminlarni ularga sevimli qil›, dedilar». Bas, meni eshitib yoki koʻrgan har bir moʼminni meni sevmasdan (qolmaydigan) qilib yaratildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: «Мен онамни Исломга чақирар эдим, у эса мушрика эди. Бир куни уни (Исломга) чақирдим, шунда у менга Расулуллоҳ ﷺ ҳақида мен ёқтирмайдиган (ёмон) гапларни эшиттирди. Мен йиғлаган ҳолда Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келдим ва: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен онамни Исломга чақирар эдим, у эса менга кўнмасди. Бугун ҳам уни чақирган эдим, у менга сиз ҳақингизда мен ёқтирмайдиган (гапларни) эшиттирди. Аллоҳга дуо қилинг, Абу Ҳурайранинг онасини ҳидоят қилсин›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ё Аллоҳ, Абу Ҳурайранинг онасини ҳидоят қил›, дедилар. Мен Аллоҳнинг Набийси ﷺ нинг дуосидан суюнган ҳолда чиқдим. Келиб эшик олдига етганимда, эшик ёпиқ эди. Онам менинг қадам товушимни эшитиб: ‹Жойингда тур, эй Абу Ҳурайра›, деди. Мен сувнинг шилдирашини эшитдим», деди. (У давом этиб) деди: «(Онам) ғусл қилди, кўйлагини кийди ва рўмолини (ўрашга) шошилиб, эшикни очди. Сўнг: ‹Эй Абу Ҳурайра! Мен Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ва Расули эканлигига гувоҳлик бераман›, деди». (У) деди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига қайтдим, олдиларига хурсандликдан йиғлаган ҳолда келдим». (У) деди: «‹Ё Расулуллоҳ! Суюнчи (хушхабар) берсин, Аллоҳ сизнинг дуойингизни қабул қилди ва Абу Ҳурайранинг онасини ҳидоят қилди›, дедим. Шунда (у зот) Аллоҳга ҳамд айтди, Уни улуғлади ва яхши (сўз) айтдилар». (У) деди: «‹Ё Расулуллоҳ! Аллоҳга дуо қилинг, мени ва онамни Унинг мўмин бандаларига севимли қилсин ва уларни бизга севимли қилсин›, дедим». (У) деди: «Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ё Аллоҳ, мана бу кичик бандангни — яъни Абу Ҳурайрани ва унинг онасини — мўмин бандаларингга севимли қил ва мўминларни уларга севимли қил›, дедилар». Бас, мени эшитиб ёки кўрган ҳар бир мўминни мени севмасдан (қолмайдиган) қилиб яратилди.

حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ يَحْيَى بْنِ خَالِدٍ، أَخْبَرَنَا مَعْنٌ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، كِلاَهُمَا عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي، هُرَيْرَةَ بِهَذَا الْحَدِيثِ غَيْرَ أَنَّ مَالِكًا، انْتَهَى حَدِيثُهُ عِنْدَ انْقِضَاءِ قَوْلِ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِي حَدِيثِهِ الرِّوَايَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَبْسُطْ ثَوْبَهُ ‏"‏ ‏.‏ إِلَى آخِرِهِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan mana shu hadis rivoyat qilingan. Faqat Molikning hadisi Abu Hurayraning soʻzi tugagan joyda yakunlanadi va u oʻz hadisida Nabiy ﷺ dan rivoyat qilingan «Kim oʻz kiyimini yozsa…» (degan soʻzdan) oxirigacha (qismni) zikr qilmadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан мана шу ҳадис ривоят қилинган. Фақат Моликнинг ҳадиси Абу Ҳурайранинг сўзи тугаган жойда якунланади ва у ўз ҳадисида Набий ﷺ дан ривоят қилинган «Ким ўз кийимини ёзса…» (деган сўздан) охиригача (қисмни) зикр қилмади.

وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ قَالَ أَبُو سَلَمَةَ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ سَمِعَا أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي مَجْلِسٍ عَظِيمٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ‏"‏ أُحَدِّثُكُمْ بِخَيْرِ دُورِ الأَنْصَارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ بَنُو عَبْدِ الأَشْهَلِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ثُمَّ مَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ بَنُو النَّجَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ثُمَّ مَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ بَنُو الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ثُمَّ مَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ بَنُو سَاعِدَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا ثُمَّ مَنْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ ثُمَّ فِي كُلِّ دُورِ الأَنْصَارِ خَيْرٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ مُغْضَبًا فَقَالَ أَنَحْنُ آخِرُ الأَرْبَعِ حِينَ سَمَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَارَهُمْ فَأَرَادَ كَلاَمَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ رِجَالٌ مِنْ قَوْمِهِ اجْلِسْ أَلاَ تَرْضَى أَنْ سَمَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَارَكُمْ فِي الأَرْبَعِ الدُّورِ الَّتِي سَمَّى فَمَنْ تَرَكَ فَلَمْ يُسَمِّ أَكْثَرُ مِمَّنْ سَمَّى ‏.‏ فَانْتَهَى سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ عَنْ كَلاَمِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ musulmonlarning katta bir majlisida turib: «Sizlarga ansorlarning eng yaxshi xonadonlari haqida aytaymi?» — dedilar. Ular: «Ha, yo Rasululloh!» — deyishdi. Rasululloh ﷺ: «Banu Abdulashhaldir», — dedilar. Ular: «Soʻng kim, yo Rasululloh?» — deyishdi. U zot: «Soʻng Banu Najjor», — dedilar. Ular: «Soʻng kim, yo Rasululloh?» — deyishdi. U zot: «Soʻng Banu Horis ibn Xazraj», — dedilar. Ular: «Soʻng kim, yo Rasululloh?» — deyishdi. U zot: «Soʻng Banu Soida», — dedilar. Ular: «Soʻng kim, yo Rasululloh?» — deyishdi. U zot: «Soʻng ansorlarning har bir xonadonida yaxshilik bordir», — dedilar. Shunda Saʼd ibn Uboda gʻazablanib oʻrnidan turdi-da: «Rasululloh ﷺ xonadonlarni nomlaganlarida biz toʻrttaning oxirgisimi?» — dedi va Rasululloh ﷺ ga gapirmoqchi boʻldi. Shunda oʻz qavmidan baʼzi kishilar unga: «Oʻtir! Rasululloh ﷺ sizlarning xonadoningizni oʻzlari nomlagan toʻrt xonadon ichida nomlaganlaridan rozi boʻlmaysanmi? Axir nomlamay tark etganlari nomlaganlaridan koʻproq-ku», — deyishdi. Shunday qilib Saʼd ibn Uboda Rasululloh ﷺ ga gapirishdan voz kechdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мусулмонларнинг катта бир мажлисида туриб: «Сизларга ансорларнинг энг яхши хонадонлари ҳақида айтайми?» — дедилар. Улар: «Ҳа, ё Расулуллоҳ!» — дейишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бану Абдулашҳалдир», — дедилар. Улар: «Сўнг ким, ё Расулуллоҳ?» — дейишди. У зот: «Сўнг Бану Нажжор», — дедилар. Улар: «Сўнг ким, ё Расулуллоҳ?» — дейишди. У зот: «Сўнг Бану Ҳорис ибн Хазраж», — дедилар. Улар: «Сўнг ким, ё Расулуллоҳ?» — дейишди. У зот: «Сўнг Бану Соида», — дедилар. Улар: «Сўнг ким, ё Расулуллоҳ?» — дейишди. У зот: «Сўнг ансорларнинг ҳар бир хонадонида яхшилик бордир», — дедилар. Шунда Саъд ибн Убода ғазабланиб ўрнидан турди-да: «Расулуллоҳ ﷺ хонадонларни номлаганларида биз тўрттанинг охиргисими?» — деди ва Расулуллоҳ ﷺ га гапирмоқчи бўлди. Шунда ўз қавмидан баъзи кишилар унга: «Ўтир! Расулуллоҳ ﷺ сизларнинг хонадонингизни ўзлари номлаган тўрт хонадон ичида номлаганларидан рози бўлмайсанми? Ахир номламай тарк этганлари номлаганларидан кўпроқ-ку», — дейишди. Шундай қилиб Саъд ибн Убода Расулуллоҳ ﷺ га гапиришдан воз кечди.

وَحَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ خُثَيْمِ بْنِ عِرَاكٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَغِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا أَمَا إِنِّي لَمْ أَقُلْهَا وَلَكِنْ قَالَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aslam — Alloh unga salomatlik berdi, Gʻifor — Alloh uni magʻfirat qildi. Ogoh boʻlinglar, buni men aytganim yoʻq, balki buni Alloh azza va jalla aytdi», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аслам — Аллоҳ унга саломатлик берди, Ғифор — Аллоҳ уни мағфират қилди. Огоҳ бўлинглар, буни мен айтганим йўқ, балки буни Аллоҳ азза ва жалла айтди», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ وَمُزَيْنَةُ وَجُهَيْنَةُ وَأَسْلَمُ وَغِفَارُ وَأَشْجَعُ مَوَالِيَّ لَيْسَ لَهُمْ مَوْلًى دُونَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Quraysh, ansorlar, Muzayna, Juhayna, Aslam, Gʻifor va Ashjaʼ — ular mening doʻstlarimdir; Alloh va Uning Rasulidan boshqa egasi ular uchun yoʻqdir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қурайш, ансорлар, Музайна, Жуҳайна, Аслам, Ғифор ва Ашжаъ — улар менинг дўстларимдир; Аллоҳ ва Унинг Расулидан бошқа эгаси улар учун йўқдир», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَلَمَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ أَسْلَمُ وَغِفَارُ وَمُزَيْنَةُ وَمَنْ كَانَ مِنْ جُهَيْنَةَ أَوْ جُهَيْنَةُ خَيْرٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ وَبَنِي عَامِرٍ وَالْحَلِيفَيْنِ أَسَدٍ وَغَطَفَانَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Aslam, Gʻifor, Muzayna va Juhaynadan boʻlganlar — yoki Juhayna — Banu Tamim, Banu Omir va ittifoqdosh ikki qabila Asad hamda Gʻatafondan yaxshiroqdir», — dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аслам, Ғифор, Музайна ва Жуҳайнадан бўлганлар — ёки Жуҳайна — Бану Тамим, Бану Омир ва иттифоқдош икки қабила Асад ҳамда Ғатафондан яхшироқдир», — дедилар.