حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهْوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ، سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي، وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ، حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ، حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ، وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ، فَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا، وَلاَ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً، فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لِرَسُولِهِ، وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ. وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، ثُمَّ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ، وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ". فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ، لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا، وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ، وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ.
Said (rivoyat qiladi): Abu Shurayh dedi: «Amr ibn Said Makkaga (Abdulloh ibn Zubayrga qarshi) qoʻshin yuborayotganida, men unga: ‹Ey amir, menga ruxsat ber, Makka fath qilingan kuningging ertasiga Paygʻambar ﷺ aytgan soʻzni senga aytay; uni quloqlarim eshitdi, qalbim angladi va aytayotgan paytlarida oʻz koʻzim bilan koʻrdim. U zot Allohga hamdu sano aytib, soʻng: Makkani odamlar emas, Alloh harom (muqaddas) qildi. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga unda qon toʻkishi ham, daraxtini kesishi ham joiz emas. Agar birov: Rasululloh ﷺ unda jang qildi-ku, deb (jang)ni joiz sanasa, unga ayt: Alloh oʻz Rasuliga izn berdi, sizlarga emas. Menga ham faqat u kun (fath kuni) bir ongina (jang) halol qilindi; bugun esa uning hurmati ilgarigidek (amalda). Bas, hozir borlar yoʻqlarga (buni) yetkazsin, — dedilar›». Abu Shurayhdan: «Amr nima javob berdi?» — deb soʻraldi. U: «Amr: ‹Ey Abu Shurayh, men buni sendan yaxshiroq bilaman. Makka itoatsizga, qotillik qilib qochganga yoki oʻgʻirlik qilganga panoh bermaydi›, — dedi», — dedi.Саид (ривоят қилади): Абу Шурайҳ деди: «Амр ибн Саид Маккага (Абдуллоҳ ибн Зубайрга қарши) қўшин юбораётганида, мен унга: ‹Эй амир, менга рухсат бер, Макка фатҳ қилинган кунинггинг эртасига Пайғамбар ﷺ айтган сўзни сенга айтай; уни қулоқларим эшитди, қалбим англади ва айтаётган пайтларида ўз кўзим билан кўрдим. У зот Аллоҳга ҳамду сано айтиб, сўнг: Маккани одамлар эмас, Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилди. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига унда қон тўкиши ҳам, дарахтини кесиши ҳам жоиз эмас. Агар биров: Расулуллоҳ ﷺ унда жанг қилди-ку, деб (жанг)ни жоиз санаса, унга айт: Аллоҳ ўз Расулига изн берди, сизларга эмас. Менга ҳам фақат у кун (фатҳ куни) бир онгина (жанг) ҳалол қилинди; бугун эса унинг ҳурмати илгаригидек (амалда). Бас, ҳозир борлар йўқларга (буни) етказсин, — дедилар›». Абу Шурайҳдан: «Амр нима жавоб берди?» — деб сўралди. У: «Амр: ‹Эй Абу Шурайҳ, мен буни сендан яхшироқ биламан. Макка итоацизга, қотиллик қилиб қочганга ёки ўғирлик қилганга паноҳ бермайди›, — деди», — деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ، وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِلْغَدِ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ، فَسَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ، وَوَعَاهُ قَلْبِي، وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ، إِنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ، وَأَثْنَى عَلَيْهِ، ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ، فَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلاَ يَعْضُدَ بِهَا شَجَرَةً، فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ، وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ، وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ". فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ، إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا، وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ، وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ. خَرْبَةٌ بَلِيَّةٌ.
Said ibn Abu Said al-Maqburiy (Abu Shurayh al-Adaviydan) rivoyat qiladi: Abu Shurayh Amr ibn Saidga — u (Amr) Makkaga (Abdulloh ibn Zubayrga qarshi jang qilish uchun) qoʻshin joʻnatayotgan paytda — shunday degan edi: «Ey amir! Menga — Makka fathining ertasi kuni Allohning Rasuli ﷺ aytgan soʻzini — senga aytishga ruxsat ber. Mening quloqlarim uni eshitdi, qalbim uni yaxshilab angladi va men oʻz koʻzim bilan Paygʻambar ﷺ ni koʻrdim — u zot Allohga hamd va sano aytgandan keyin: ‹Makkani — odamlar emas — Alloh haram (muqaddas) qildi; bas, Allohga va Oxirat kuniga iymon keltirgan kishi unda na qon toʻksin, na uning daraxtini kessin. Agar kimdir — Allohning Rasuli ﷺ Makkada jang qilgan edi, deb — (unda) jang qilish joiz, deb (daʼvo) qilsa, unga: «Alloh oʻz Paygʻambariga ruxsat berdi, lekin senga ruxsat bermadi», — deb ayt. Alloh menga ham oʻsha kuni (fath kuni) faqat bir necha soat (jang qilishga) ruxsat berdi; bugun esa uning hurmati — avval boʻlganidek — (qaytadan) amal qiladi. Bas, hozir boʻlganlar buni hozir boʻlmaganlarga yetkazsin›, — der edi». Abu Shurayhdan: «Amr (senga) nima javob berdi?» — deb soʻraldi. U: «(Amr:) ‹Ey Abu Shurayh, men bu borada sendan koʻproq bilaman: Makka — gunohkor, qotil yoki oʻgʻrini himoya qilmaydi›, — dedi», — dedi.Саид ибн Абу Саид ал-Мақбурий (Абу Шурайҳ ал-Адавийдан) ривоят қилади: Абу Шурайҳ Амр ибн Саидга — у (Амр) Маккага (Абдуллоҳ ибн Зубайрга қарши жанг қилиш учун) қўшин жўнатаётган пайтда — шундай деган эди: «Эй амир! Менга — Макка фатҳининг эртаси куни Аллоҳнинг Расули ﷺ айтган сўзини — сенга айтишга рухсат бер. Менинг қулоқларим уни эшитди, қалбим уни яхшилаб англади ва мен ўз кўзим билан Пайғамбар ﷺ ни кўрдим — у зот Аллоҳга ҳамд ва сано айтгандан кейин: ‹Маккани — одамлар эмас — Аллоҳ ҳарам (муқаддас) қилди; бас, Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирган киши унда на қон тўксин, на унинг дарахтини кессин. Агар кимдир — Аллоҳнинг Расули ﷺ Маккада жанг қилган эди, деб — (унда) жанг қилиш жоиз, деб (даъво) қилса, унга: «Аллоҳ ўз Пайғамбарига рухсат берди, лекин сенга рухсат бермади», — деб айт. Аллоҳ менга ҳам ўша куни (фатҳ куни) фақат бир неча соат (жанг қилишга) рухсат берди; бугун эса унинг ҳурмати — аввал бўлганидек — (қайтадан) амал қилади. Бас, ҳозир бўлганлар буни ҳозир бўлмаганларга етказсин›, — дер эди». Абу Шурайҳдан: «Амр (сенга) нима жавоб берди?» — деб сўралди. У: «(Амр:) ‹Эй Абу Шурайҳ, мен бу борада сендан кўпроқ биламан: Макка — гуноҳкор, қотил ёки ўғрини ҳимоя қилмайди›, — деди», — деди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ شُرَحْبِيلَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهْوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ يَوْمَ الْفَتْحِ، سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي، وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ، حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ، لاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا، وَلاَ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرًا، فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ لِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ، وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ. وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ، وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ، وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ". فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَاذَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ، إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا، وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ، وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ.
(Abu Shurayh al-Adaviy aytdi)ki, u Amr ibn Saʼidga — u (Amr) Makkaga (qarshi) qoʻshinlar yuborayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga izn ber, senga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasi (kuni) aytgan bir soʻzni rivoyat qilay — uni ikki qulogʻim eshitdi, qalbim yodladi va koʻzlarim koʻrdi — u zot uni aytgan paytda. U zot Allohga hamd aytib, Unga sano (maqtov) aytdi, soʻng: ‹Albatta Makkani Alloh harom qilgan, uni odamlar harom qilgan emas. Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺning unda jang qilgani bilan (oʻziga) ruxsat (dalil) izlasa, unga: ‹Albatta Alloh oʻz Rasuliga izn berdi, sizlarga izn bermadi› denglar. Menga esa unda (jang) faqat kunduzning bir soatida (joiz) qilindi, bugun uning hurmati kechagi hurmatidek (yana) qaytdi. Hozir boʻ lgan gʻoyibga yetkazsin!› dedilar». Abu Shurayhga: «Amr senga nima dedi?» deyildi. U: «Amr: ‹Men buni sendan yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh; albatta Haram (Makka) osiyni ham, qon (toʻkib) qochganni ham, oʻgʻirlik qilib qochganni ham panoh (himoya) qilmaydi› dedi», dedi.(Абу Шурайҳ ал-Адавий айтди)ки, у Амр ибн Саъидга — у (Амр) Маккага (қарши) қўшинлар юбораётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга изн бер, сенга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртаси (куни) айтган бир сўзни ривоят қилай — уни икки қулоғим эшитди, қалбим ёдлади ва кўзларим кўрди — у зот уни айтган пайтда. У зот Аллоҳга ҳамд айтиб, Унга сано (мақтов) айтди, сўнг: ‹Албатта Маккани Аллоҳ ҳаром қилган, уни одамлар ҳаром қилган эмас. Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺнинг унда жанг қилгани билан (ўзига) рухсат (далил) изласа, унга: ‹Албатта Аллоҳ ўз Расулига изн берди, сизларга изн бермади› денглар. Менга эса унда (жанг) фақат кундузнинг бир соатида (жоиз) қилинди, бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидек (яна) қайтди. Ҳозир бў лган ғойибга етказсин!› дедилар». Абу Шурайҳга: «Амр сенга нима деди?» дейилди. У: «Амр: ‹Мен буни сендан яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ; албатта Ҳарам (Макка) осийни ҳам, қон (тўкиб) қочганни ҳам, ўғирлик қилиб қочганни ҳам паноҳ (ҳимоя) қилмайди› деди», деди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ أَنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلاَ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهَا سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ " . فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرٌو قَالَ أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ .
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Amr ibn Saidga — u Makkaga qoʻshinlar joʻnatayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bering, sizga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasiga aytgan bir soʻzni aytib beray. Uni qulogʻim eshitdi, qalbim yodlab oldi va u zot soʻzlaganda koʻzim koʻrdi: u zot Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltiruvchi kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺ ning unda jang qilgani (ni dalil keltirib) ruxsat olmoqchi boʻlsa, unga: ‹Albatta, Alloh oʻz Rasuliga izn bergan, sizlarga izn bergani yoʻq› deb aytinglar. Menga ham unda faqat kunduzning bir soatigina izn berilgan edi va bugun uning hurmati kechagi hurmatiday qaytadan (joriy) boʻldi. Hozir bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin›, — dedilar». Soʻng Abu Shurayhdan: «Amr senga nima dedi?» — deb soʻraldi. U dedi: «(Amr) dedi: ‹Men buni sendan koʻra yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh! Albatta, Haram osiyni ham, qon toʻkib qochib kelganni ham, oʻgʻirlik (jinoyat) qilib qochib kelganni ham himoya qilmaydi›».Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар жўнатаётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат беринг, сизга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртасига айтган бир сўзни айтиб берай. Уни қулоғим эшитди, қалбим ёдлаб олди ва у зот сўзлаганда кўзим кўрди: у зот Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирувчи кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺ нинг унда жанг қилгани (ни далил келтириб) рухсат олмоқчи бўлса, унга: ‹Албатта, Аллоҳ ўз Расулига изн берган, сизларга изн бергани йўқ› деб айтинглар. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соатигина изн берилган эди ва бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидай қайтадан (жорий) бўлди. Ҳозир бор киши йўқ кишига етказсин›, — дедилар». Сўнг Абу Шурайҳдан: «Амр сенга нима деди?» — деб сўралди. У деди: «(Амр) деди: ‹Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ! Албатта, Ҳарам осийни ҳам, қон тўкиб қочиб келганни ҳам, ўғирлик (жиноят) қилиб қочиб келганни ҳам ҳимоя қилмайди›».
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْعَدَوِيِّ، أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلاً قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْغَدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَاىَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ أَنَّهُ حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ وَلاَ يَحِلُّ لاِمْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ فِيهَا دَمًا أَوْ يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيهَا فَقُولُوا لَهُ إِنَّ اللَّهَ أَذِنَ لِرَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَأْذَنْ لَكَ وَإِنَّمَا أَذِنَ لِي فِيهِ سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالأَمْسِ وَلْيُبَلِّغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ " .
فَقِيلَ لأَبِي شُرَيْحٍ مَا قَالَ لَكَ عَمْرُو بْنُ سَعِيدٍ قَالَ أَنَا أَعْلَمُ مِنْكَ بِذَلِكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ إِنَّ الْحَرَمَ لاَ يُعِيذُ عَاصِيًا وَلاَ فَارًّا بِدَمٍ وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَيُرْوَى وَلاَ فَارًّا بِخِزْيَةٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي شُرَيْحٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيُّ اسْمُهُ خُوَيْلِدُ بْنُ عَمْرٍو وَهُوَ الْعَدَوِيُّ وَهُوَ الْكَعْبِيُّ . وَمَعْنَى قَوْلِهِ " وَلاَ فَارًّا بِخَرْبَةٍ " يَعْنِي الْجِنَايَةَ يَقُولُ مَنْ جَنَى جِنَايَةً أَوْ أَصَابَ دَمًا ثُمَّ لَجَأَ إِلَى الْحَرَمِ فَإِنَّهُ يُقَامُ عَلَيْهِ الْحَدُّ .
Abu Shurayh al-Adawiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Makkaga qoʻshin joʻnatayotgan Amr ibn Saidga shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bergin, men senga Rasululloh ﷺ Makka fathining ertasi kuni aytgan bir soʻzni soʻzlab beray. Uni quloqlarim eshitdi, qalbim yodlab oldi, u zot soʻzlaganlarida koʻzlarim koʻrdi. U zot Allohga hamd aytib, Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (hurmatli) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Allohga va oxirat kuniga iymon keltirgan kishiga unda qon toʻkish yoki uning daraxtini kesish halol emas. Agar kimdir Rasululloh ﷺning unda jang qilganliklarini bahona qilsa, unga ayting: Albatta, Alloh Oʻz Rasuli ﷺga ruxsat berdi, senga ruxsat bergani yoʻq. Menga ham faqat kunduzning bir soatigina ruxsat berildi. Bugun uning hurmati kechagi hurmati kabi qaytdi. Bas, hozir boʻlgan kishi hozir boʻlmagan kishiga yetkazsin›, dedilar». Abu Shurayhdan: «Amr ibn Said senga nima dedi?» deb soʻralganda, u: «(Amr): Men buni sendan koʻra yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh. Albatta, Haram osiyga ham, qon (toʻkib) qochganga ham, jinoyat qilib qochganga ham panoh boʻlmaydi, dedi», deb javob berdi. Abu Iso aytdi: «Va lo forran bixizyatin» (xorlik bilan qochganga ham) deb ham rivoyat qilinadi. Bu bobda Abu Hurayra va Ibn Abbosdan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Abu Shurayhning hadisi hasan sahih hadisdir. Abu Shurayh al-Xuzoiyning ismi Xuvaylid ibn Amr boʻlib, u al-Adawiy va al-Kaʼbiydir. Uning «va lo forran bixarbatin» degan soʻzining maʼnosi jinoyatdir; yaʼni kimki jinoyat qilsa yoki qon (toʻkishga) sababchi boʻlsa, soʻng Haramga panoh tortsa, unga had jazosi tatbiq etiladi, deb aytadi.Абу Шурайҳ ал-Адаwий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Маккага қўшин жўнатаётган Амр ибн Саидга шундай деди: «Эй амир, менга рухсат бергин, мен сенга Расулуллоҳ ﷺ Макка фатҳининг эртаси куни айтган бир сўзни сўзлаб берай. Уни қулоқларим эшитди, қалбим ёдлаб олди, у зот сўзлаганларида кўзларим кўрди. У зот Аллоҳга ҳамд айтиб, Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (ҳурматли) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирган кишига унда қон тўкиш ёки унинг дарахтини кесиш ҳалол эмас. Агар кимдир Расулуллоҳ ﷺнинг унда жанг қилганликларини баҳона қилса, унга айтинг: Албатта, Аллоҳ Ўз Расули ﷺга рухсат берди, сенга рухсат бергани йўқ. Менга ҳам фақат кундузнинг бир соатигина рухсат берилди. Бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурмати каби қайтди. Бас, ҳозир бўлган киши ҳозир бўлмаган кишига етказсин›, дедилар». Абу Шурайҳдан: «Амр ибн Саид сенга нима деди?» деб сўралганда, у: «(Амр): Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ. Албатта, Ҳарам осийга ҳам, қон (тўкиб) қочганга ҳам, жиноят қилиб қочганга ҳам паноҳ бўлмайди, деди», деб жавоб берди. Абу Исо айтди: «Ва ло форран бихизятин» (хорлик билан қочганга ҳам) деб ҳам ривоят қилинади. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Ибн Аббосдан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Абу Шурайҳнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Шурайҳ ал-Хузоийнинг исми Хувайлид ибн Амр бўлиб, у ал-Адаwий ва ал-Каъбийдир. Унинг «ва ло форран бихарбатин» деган сўзининг маъноси жиноятдир; яъни кимки жиноят қилса ёки қон (тўкишга) сабабчи бўлса, сўнг Ҳарамга паноҳ тортса, унга ҳад жазоси татбиқ этилади, деб айтади.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يَعْفُوَ وَإِمَّا أَنْ يَقْتُلَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي شُرَيْحٍ خُوَيْلِدِ بْنِ عَمْرٍو .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Alloh Rasuliga Makkani fath qilib bergach, u zot odamlar orasida turib, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: ‹Kimning (yaqini) oʻldirilgan boʻlsa, u ikki (yaxshilik) tanlovning yaxshisidan birini (tanlash) huquqiga ega: yo afv qilsin, yoki (qotilni) oʻldirsin›, dedilar», dedi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Voil ibn Hujr, Anas va Abu Shurayh Xuvaylid ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Аллоҳ Расулига Маккани фатҳ қилиб бергач, у зот одамлар орасида туриб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: ‹Кимнинг (яқини) ўлдирилган бўлса, у икки (яхшилик) танловнинг яхшисидан бирини (танлаш) ҳуқуқига эга: ё афв қилсин, ёки (қотилни) ўлдирсин›, дедилар», деди. (Ровий) айтди: Бу бобда Воил ибн Ҳужр, Анас ва Абу Шурайҳ Хувайлид ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ، عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْكَعْبِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ مَكَّةَ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ مَنْ كَانَ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ فَلاَ يَسْفِكَنَّ فِيهَا دَمًا وَلاَ يَعْضِدَنَّ فِيهَا شَجَرًا فَإِنْ تَرَخَّصَ مُتَرَخِّصٌ فَقَالَ أُحِلَّتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . فَإِنَّ اللَّهَ أَحَلَّهَا لِي وَلَمْ يُحِلَّهَا لِلنَّاسِ وَإِنَّمَا أُحِلَّتْ لِي سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ ثُمَّ هِيَ حَرَامٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ثُمَّ إِنَّكُمْ مَعْشَرَ خُزَاعَةَ قَتَلْتُمْ هَذَا الرَّجُلَ مِنْ هُذَيْلٍ وَإِنِّي عَاقِلُهُ فَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ بَعْدَ الْيَوْمِ فَأَهْلُهُ بَيْنَ خِيرَتَيْنِ إِمَّا أَنْ يَقْتُلُوا أَوْ يَأْخُذُوا الْعَقْلَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَرَوَاهُ شَيْبَانُ أَيْضًا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ مِثْلَ هَذَا . - وَرُوِيَ عَنْ أَبِي شُرَيْحٍ الْخُزَاعِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَلَهُ أَنْ يَقْتُلَ أَوْ يَعْفُوَ أَوْ يَأْخُذَ الدِّيَةَ " . وَذَهَبَ إِلَى هَذَا بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Abu Shurayh al-Kaʼbiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh Makkani harom (muqaddas) qildi, uni odamlar harom qilgan emas. Kim Allohga va oxirat kuniga iymon keltirsa, unda (Makkada) qon toʻkmasin va undagi daraxtni kesmasin. Agar kimdir ruxsat izlab: ‹U Rasululloh ﷺga halol qilingan edi-ku›, desa, bas, Alloh uni menga halol qildi, odamlarga halol qilgani yoʻq. U menga ham faqat kunduzning bir soatigina halol qilindi, soʻng u qiyomat kunigacha haromdir. Yana, ey Xuzoa jamoasi, sizlar Huzayldan boʻlgan bu kishini oʻldirdingiz, men esa uning aqlini (diyatini) toʻlovchiman. Bas, bugundan keyin kimning (yaqini) oʻldirilsa, uning ahli ikki tanlov orasida (ixtiyorli)dir: yo (qotilni) oʻldirsinlar, yoki aql (diyat) olsinlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Abu Hurayraning hadisi ham hasan sahih hadisdir, uni Shaybon ham Yahyo ibn Abu Kasirdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Abu Shurayh al-Xuzoiydan, u Paygʻambar ﷺdan: «Kimning (yaqini) oʻldirilsa, unga (qotilni) oʻldirish, yoki afv qilish, yoki diyat olish (huquqi) bor», deb rivoyat qilingan. Baʼzi ahli ilm shunga (mazhabga) borishgan, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Абу Шурайҳ ал-Каъбий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ Маккани ҳаром (муқаддас) қилди, уни одамлар ҳаром қилган эмас. Ким Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирса, унда (Маккада) қон тўкмасин ва ундаги дарахтни кесмасин. Агар кимдир рухсат излаб: ‹У Расулуллоҳ ﷺга ҳалол қилинган эди-ку›, деса, бас, Аллоҳ уни менга ҳалол қилди, одамларга ҳалол қилгани йўқ. У менга ҳам фақат кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинди, сўнг у қиёмат кунигача ҳаромдир. Яна, эй Хузоа жамоаси, сизлар Ҳузайлдан бўлган бу кишини ўлдирдингиз, мен эса унинг ақлини (диятини) тўловчиман. Бас, бугундан кейин кимнинг (яқини) ўлдирилса, унинг аҳли икки танлов орасида (ихтиёрли)дир: ё (қотилни) ўлдирсинлар, ёки ақл (дият) олсинлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳам ҳасан саҳиҳ ҳадисдир, уни Шайбон ҳам Яҳё ибн Абу Касирдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Абу Шурайҳ ал-Хузоийдан, у Пайғамбар ﷺдан: «Кимнинг (яқини) ўлдирилса, унга (қотилни) ўлдириш, ёки афв қилиш, ёки дият олиш (ҳуқуқи) бор», деб ривоят қилинган. Баъзи аҳли илм шунга (мазҳабга) боришган, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ، أَنَّهُ سَمِعَ سَهْلَ بْنَ أَبِي أُمَامَةَ بْنِ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ سَأَلَ اللَّهَ الشَّهَادَةَ مِنْ قَلْبِهِ صَادِقًا بَلَّغَهُ اللَّهُ مَنَازِلَ الشُّهَدَاءِ وَإِنْ مَاتَ عَلَى فِرَاشِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ . وَقَدْ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ صَالِحٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ شُرَيْحٍ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ شُرَيْحٍ يُكْنَى أَبَا شُرَيْحٍ وَهُوَ إِسْكَنْدَرَانِيٌّ . وَفِي الْبَابِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ .
Sahl ibn Hunayf (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Kim Allohdan qalbidan rost (niyat bilan) shahidlikni soʻrasa, garchi oʻrnida (toʻshagida) vafot etsa ham, Alloh uni shahidlar martabasiga yetkazadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Sahl ibn Hunayning hadisi hasan gʻaribdir, biz uni faqat Abdurrahmon ibn Shurayhning hadisi orqaligina bilamiz. Buni Abdulloh ibn Solih ham Abdurrahmon ibn Shurayhdan rivoyat qilgan. Abdurrahmon ibn Shurayhning kunyasi Abu Shurayh boʻlib, u iskandariyalikdir. Bu bobda Muoz ibn Jabaldan ham (rivoyat) bor.Саҳл ибн Ҳунайф (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Ким Аллоҳдан қалбидан рост (ният билан) шаҳидликни сўраса, гарчи ўрнида (тўшагида) вафот этса ҳам, Аллоҳ уни шаҳидлар мартабасига етказади», дедилар. Абу Исо айтди: Саҳл ибн Ҳунайнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Абдурраҳмон ибн Шурайҳнинг ҳадиси орқалигина биламиз. Буни Абдуллоҳ ибн Солиҳ ҳам Абдурраҳмон ибн Шурайҳдан ривоят қилган. Абдурраҳмон ибн Шурайҳнинг куняси Абу Шурайҳ бўлиб, у искандарияликдир. Бу бобда Муоз ибн Жабалдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ شَابُورَ، وَبَشِيرٍ أَبِي إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، ذُبِحَتْ لَهُ شَاةٌ فِي أَهْلِهِ فَلَمَّا جَاءَ قَالَ أَهْدَيْتُمْ لِجَارِنَا الْيَهُودِيِّ أَهْدَيْتُمْ لِجَارِنَا الْيَهُودِيِّ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَالْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَأَبِي شُرَيْحٍ وَأَبِي أُمَامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَيْضًا .
Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Amr uchun uy ahli orasida bir qoʻy soʻyildi. U (qaytib) kelgach: «Yahudiy qoʻshnimizga (goʻshtdan) hadya berdingizmi? Yahudiy qoʻshnimizga hadya berdingizmi? Men Rasululloh ﷺning: ‹Jibril menga qoʻshni haqida shu qadar uzluksiz tavsiya qilaverdiki, men uni merosxoʻr qilib qoʻyadi, deb oʻyladim›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Ibn Abbos, Abu Hurayra, Anas, Miqdod ibn al-Asvad, Uqba ibn Omir, Abu Shurayh va Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Mujohiddan, u Oisha va Abu Hurayradan, ular Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Амр учун уй аҳли орасида бир қўй сўйилди. У (қайтиб) келгач: «Яҳудий қўшнимизга (гўштдан) ҳадя бердингизми? Яҳудий қўшнимизга ҳадя бердингизми? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Жибрил менга қўшни ҳақида шу қадар узлуксиз тавсия қилавердики, мен уни меросхўр қилиб қўяди, деб ўйладим›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Анас, Миқдод ибн ал-Асвад, Уқба ибн Омир, Абу Шурайҳ ва Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Мужоҳиддан, у Оиша ва Абу Ҳурайрадан, улар Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنِ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي شُرَيْحٍ وَوَاثِلَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنَ الْحَدِيثِ الأَوَّلِ .
Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (hadis rivoyat qilinadi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Ibn Abbos, Abu Hurayra, Abu Shurayh va Vosiladan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) avvalgi hadisdan sahihroqdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан шунга ўхшаш (ҳадис ривоят қилинади). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Абу Шурайҳ ва Восиладан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) аввалги ҳадисдан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلامٍ، قَالَ: أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ شَابُورَ، وَأَبِي إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّهُ ذُبِحَتْ لَهُ شَاةٌ، فَجَعَلَ يَقُولُ لِغُلاَمِهِ: أَهْدَيْتَ لِجَارِنَا الْيَهُودِيِّ؟ أَهْدَيْتَ لِجَارِنَا الْيَهُودِيِّ؟ سَمِعْتُ رَسُولَ اللهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ: مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ.
Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Amr uchun uy ahli orasida bir qoʻy soʻyildi. U (qaytib) kelgach: «Yahudiy qoʻshnimizga (goʻshtdan) hadya berdingizmi? Yahudiy qoʻshnimizga hadya berdingizmi? Men Rasululloh ﷺning: ‹Jibril menga qoʻshni haqida shu qadar uzluksiz tavsiya qilaverdiki, men uni merosxoʻr qilib qoʻyadi, deb oʻyladim›, deganlarini eshitganman», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Ibn Abbos, Abu Hurayra, Anas, Miqdod ibn al-Asvad, Uqba ibn Omir, Abu Shurayh va Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadis Mujohiddan, u Oisha va Abu Hurayradan, ular Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Амр учун уй аҳли орасида бир қўй сўйилди. У (қайтиб) келгач: «Яҳудий қўшнимизга (гўштдан) ҳадя бердингизми? Яҳудий қўшнимизга ҳадя бердингизми? Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Жибрил менга қўшни ҳақида шу қадар узлуксиз тавсия қилавердики, мен уни меросхўр қилиб қўяди, деб ўйладим›, деганларини эшитганман», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Ибн Аббос, Абу Ҳурайра, Анас, Миқдод ибн ал-Асвад, Уқба ибн Омир, Абу Шурайҳ ва Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Мужоҳиддан, у Оиша ва Абу Ҳурайрадан, улар Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.
عَن أبي شُريَحٍ العَدوِيِّ أَنَّهُ قَالَ لِعَمْرِو بْنِ سَعِيدٍ وَهُوَ يَبْعَثُ الْبُعُوثَ إِلَى مَكَّةَ: ائْذَنْ لِي أَيُّهَا الْأَمِيرُ أُحَدِّثْكَ قَوْلًا قَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الغدَ مِنْ يَوْمِ الْفَتْحِ سَمِعَتْهُ أُذُنَايَ وَوَعَاهُ قَلْبِي وَأَبْصَرَتْهُ عَيْنَايَ حِينَ تَكَلَّمَ بِهِ: حَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ: " إِنَّ مَكَّةَ حَرَّمَهَا اللَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهَا النَّاسُ فَلَا يَحِلُّ لِامْرِئٍ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ أَنْ يَسْفِكَ بِهَا دَمًا وَلَا يَعْضِدَ بِهَا شَجَرَةً فَإِنْ أَحَدٌ تَرَخَّصَ بِقِتَالِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا فَقُولُوا لَهُ: إِنَّ اللَّهَ قَدْ أَذِنَ لرَسُوله وَلم يَأْذَن لِرَسُولِهِ وَلَمْ يَأْذَنْ لَكُمْ وَإِنَّمَا أُذِنَ لِي فِيهَا سَاعَة نَهَارٍ وَقَدْ عَادَتْ حُرْمَتُهَا الْيَوْمَ كَحُرْمَتِهَا بِالْأَمْسِ وَلْيُبْلِغِ الشَّاهِدُ الْغَائِبَ ". فَقِيلَ لِأَبِي شُرَيْحٍ: مَا قَالُ لَكَ عَمْرٌو؟ قَالَ: قَالَ: أَنَا أَعْلَمُ بِذَلِكَ مِنْكَ يَا أَبَا شُرَيْحٍ أَنَّ الْحَرَمَ لَا يُعِيذُ عَاصِيًا وَلَا فَارًّا بِدَمٍ وَلَا فَارًّا بِخَرْبَةٍ. مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. وَفِي الْبُخَارِيِّ: الْخَرْبَةُ: الْجِنَايَة
Abu Shurayh al-Adaviy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Amr ibn Saidga — u Makkaga qoʻshinlar joʻnatayotgan paytda — shunday dedi: «Ey amir, menga ruxsat bering, sizga Rasululloh ﷺ Fath kunining ertasiga aytgan bir soʻzni aytib beray. Uni qulogʻim eshitdi, qalbim yodlab oldi va u zot soʻzlaganda koʻzim koʻrdi: u zot Allohga hamd aytdilar va Uni ulugʻladilar, soʻngra: ‹Albatta, Makkani Alloh harom (muqaddas) qilgan, uni odamlar harom qilgani yoʻq. Bas, Allohga va oxirat kuniga iymon keltiruvchi kishiga unda qon toʻkish va unda biror daraxtni kesish halol emas. Agar biror kishi Rasululloh ﷺ ning unda jang qilgani (ni dalil keltirib) ruxsat olmoqchi boʻlsa, unga: ‹Albatta, Alloh oʻz Rasuliga izn bergan, sizlarga izn bergani yoʻq› deb aytinglar. Menga ham unda faqat kunduzning bir soatigina izn berilgan edi va bugun uning hurmati kechagi hurmatiday qaytadan (joriy) boʻldi. Hozir bor kishi yoʻq kishiga yetkazsin›, — dedilar». Soʻng Abu Shurayhdan: «Amr senga nima dedi?» — deb soʻraldi. U dedi: «(Amr) dedi: ‹Men buni sendan koʻra yaxshiroq bilaman, ey Abu Shurayh! Albatta, Haram osiyni ham, qon toʻkib qochib kelganni ham, oʻgʻirlik (jinoyat) qilib qochib kelganni ham himoya qilmaydi›».Абу Шурайҳ ал-Адавий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Амр ибн Саидга — у Маккага қўшинлар жўнатаётган пайтда — шундай деди: «Эй амир, менга рухсат беринг, сизга Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ кунининг эртасига айтган бир сўзни айтиб берай. Уни қулоғим эшитди, қалбим ёдлаб олди ва у зот сўзлаганда кўзим кўрди: у зот Аллоҳга ҳамд айтдилар ва Уни улуғладилар, сўнгра: ‹Албатта, Маккани Аллоҳ ҳаром (муқаддас) қилган, уни одамлар ҳаром қилгани йўқ. Бас, Аллоҳга ва охират кунига иймон келтирувчи кишига унда қон тўкиш ва унда бирор дарахтни кесиш ҳалол эмас. Агар бирор киши Расулуллоҳ ﷺ нинг унда жанг қилгани (ни далил келтириб) рухсат олмоқчи бўлса, унга: ‹Албатта, Аллоҳ ўз Расулига изн берган, сизларга изн бергани йўқ› деб айтинглар. Менга ҳам унда фақат кундузнинг бир соатигина изн берилган эди ва бугун унинг ҳурмати кечаги ҳурматидай қайтадан (жорий) бўлди. Ҳозир бор киши йўқ кишига етказсин›, — дедилар». Сўнг Абу Шурайҳдан: «Амр сенга нима деди?» — деб сўралди. У деди: «(Амр) деди: ‹Мен буни сендан кўра яхшироқ биламан, эй Абу Шурайҳ! Албатта, Ҳарам осийни ҳам, қон тўкиб қочиб келганни ҳам, ўғирлик (жиноят) қилиб қочиб келганни ҳам ҳимоя қилмайди›».
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِيرٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ يُحَدِّثُ، عَنْ عَمِيرَةَ أَنَّهُ سَمِعَهُ، يَقُولُ : إِنَّ رَجُلًا قَالَ لِابْنِهِ : " اذْهَبْ فَاطْلُبْ الْعِلْمَ، فَخَرَجَ فَغَابَ عَنْهُ مَا غَابَ، ثُمَّ جَاءَهُ فَحَدَّثَهُ بِأَحَادِيثَ، فَقَالَ لَهُ أَبُوهُ : يَا بُنَيَّ، اذْهَبْ فَاطْلُبْ الْعِلْمَ، فَغَابَ عَنْهُ أَيْضًا زَمَانًا، ثُمَّ جَاءَ بِقَرَاطِيسَ فِيهَا كُتُبٌ، فَقَرَأَهَا عَلَيْهِ، فَقَالَ لَهُ : هَذَا سَوَادٌ فِي بَيَاضٍ، فَاذْهَبْ اطْلُبْ الْعِلْمَ، فَخَرَجَ فَغَابَ عَنْهُ مَا غَابَ، ثُمَّ جَاءَ، فَقَالَ لِأَبِيهِ : سَلْنِي عَمَّا بَدَا لَكَ، فَقَالَ لَهُ أَبُوهُ : أَرَأَيْتَ لَوْ أَنَّكَ مَرَرْتَ بِرَجُلٍ يَمْدَحُكَ، وَمَرَرْتَ بِآخَرَ يَعِيبُكَ؟، قَالَ : إِذًا لَمْ أَلُمْ الَّذِي يَعِيبُنِي، وَلَمْ أَحْمَدْ الَّذِي يَمْدَحُنِي، فَقَالَ : أَرَأَيْتَ لَوْ مَرَرْتَ بِصَفِيحَةٍ؟، قَالَ أَبُو شُرَيْحٍ : لَا أَدْرِي أَمِنْ ذَهَبٍ أَوْ وَرِقٍ، فَقَالَ : إِذًا لَمْ أُهَيِّجْهَا وَلَمْ أَقْرَبْهَا، فَقَالَ : اذْهَبْ فَقَدْ عَلِمْتَ "
Amiyra aytdi: Bir kishi oʻgʻliga: Bor, ilm talab qil, — dedi. U chiqib ketdi va bir muddat gʻoyib boʻldi, soʻng kelib unga bir necha hadis soʻzlab berdi. Otasi unga: Ey oʻgʻilchagim, bor, ilm talab qil, — dedi. U yana bir zamon gʻoyib boʻldi, soʻng ichida bitiklar bor qogʻozlar bilan keldi va ularni otasiga oʻqib berdi. Otasi unga: Bu — oq ustidagi qora, bor, ilm talab qil, — dedi. U chiqib ketdi va bir muddat gʻoyib boʻldi, soʻng kelib otasiga: Nimani xohlasang, mendan soʻra, — dedi. Otasi unga: Aytchi, agar seni maqtayotgan bir kishining oldidan oʻtsang, seni ayblayotgan boshqa birovning oldidan oʻtsang-chi? — dedi. U: U holda meni ayblaganini malomat qilmayman, meni maqtaganini ham maqtamayman, — dedi. U: Aytchi, agar bir yaltiroq lavhaning oldidan oʻtsang-chi? — dedi. Abu Shurayh: Oltindanmi yoki kumushdanmi — bilmayman, — dedi. U: U holda uni qoʻzgʻatmayman va unga yaqinlashmayman, — dedi. Otasi: Bor, endi bilibsan, — dedi.Амийра айтди: Бир киши ўғлига: Бор, илм талаб қил, — деди. У чиқиб кетди ва бир муддат ғойиб бўлди, сўнг келиб унга бир неча ҳадис сўзлаб берди. Отаси унга: Эй ўғилчагим, бор, илм талаб қил, — деди. У яна бир замон ғойиб бўлди, сўнг ичида битиклар бор қоғозлар билан келди ва уларни отасига ўқиб берди. Отаси унга: Бу — оқ устидаги қора, бор, илм талаб қил, — деди. У чиқиб кетди ва бир муддат ғойиб бўлди, сўнг келиб отасига: Нимани хоҳласанг, мендан сўра, — деди. Отаси унга: Айтчи, агар сени мақтаётган бир кишининг олдидан ўтсанг, сени айблаётган бошқа бировнинг олдидан ўтсанг-чи? — деди. У: У ҳолда мени айблаганини маломат қилмайман, мени мақтаганини ҳам мақтамайман, — деди. У: Айтчи, агар бир ялтироқ лавҳанинг олдидан ўтсанг-чи? — деди. Абу Шурайҳ: Олтинданми ёки кумушданми — билмайман, — деди. У: У ҳолда уни қўзғатмайман ва унга яқинлашмайман, — деди. Отаси: Бор, энди билибсан, — деди.
أَخْبَرَنَا الْقَاسِمُ بْنُ كَثِير، قَالَ: سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ شُرَيْحٍ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الصَّبَّاحِ مُحَمَّدِ بْنِ شُمَيْر، عَنْ أَبِي عَلِيٍّ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي رَيْحَانَةَ أَنَّهُ كَانَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي غَزْوَةٍ، فَسَمِعَهُ ذَاتَ لَيْلَةٍ وَهُوَ يَقُولُ: " حُرِّمَتِ النَّارُ عَلَى عَيْنٍ سَهِرَتْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، وَحُرِّمَتِ النَّارُ عَلَى عَيْنٍ دَمَعَتْ مِنْ خَشْيَةِ اللَّهِ ".
قَالَ: وَقَالَ الثَّالِثَةَ، فَنَسِيتُهَا.
قَالَ أَبُو شُرَيْحٍ: سَمِعْتُ مَنْ يَقُولُ ذَاكَ " حُرِّمَتِ النَّارُ عَلَى عَيْنٍ غَضَّتْ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ، أَوْ عَيْنٍ فُقِئَتْ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عز وجل "
Abu Rayhona (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u bir gʻazotda Rasululloh ﷺ bilan birga edi. Bir kecha u zotning: «Alloh yoʻlida bedor boʻlgan koʻzga doʻzax harom qilindi va Allohdan qoʻrqib yosh toʻkkan koʻzga doʻzax harom qilindi», deganlarini eshitdi. (Rovi) aytdi: U zot uchinchisini ham aytdilar, lekin men uni unutdim. Abu Shurayh aytdi: Men buni aytgan kishidan eshitdim: «Allohning harom qilgan narsalaridan (yumilib) qaytgan koʻzga yoki Alloh yoʻlida oʻyib olingan koʻzga doʻzax harom qilindi».Абу Райҳона (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у бир ғазотда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эди. Бир кеча у зотнинг: «Аллоҳ йўлида бедор бўлган кўзга дўзах ҳаром қилинди ва Аллоҳдан қўрқиб ёш тўккан кўзга дўзах ҳаром қилинди», деганларини эшитди. (Рови) айтди: У зот учинчисини ҳам айтдилар, лекин мен уни унутдим. Абу Шурайҳ айтди: Мен буни айтган кишидан эшитдим: «Аллоҳнинг ҳаром қилган нарсаларидан (юмилиб) қайтган кўзга ёки Аллоҳ йўлида ўйиб олинган кўзга дўзах ҳаром қилинди».