حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنْ سُوَيْدِ بْنِ غَفَلَةَ، قَالَ عَلِيٌّ رضى الله عنه سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَأْتِي فِي آخِرِ الزَّمَانِ قَوْمٌ حُدَثَاءُ الأَسْنَانِ، سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ، يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ الْبَرِيَّةِ، يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ، فَإِنَّ قَتْلَهُمْ أَجْرٌ لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ".
(Suvayd ibn Gʻafala aytdi:) Ali (roziyallohu anhu) aytdi: Men Paygʻambar ﷺni: «Oxir zamonda bir qavm keladiki, ular yoshi kichik, aqli (fahmi) yengiltak (ahmoq); ular xalqning (eng) yaxshi soʻzidan (Qurʼon va hadisdan) gapiradi (lekin ramzini anglamaydi); ular islomdan — oʻq ovdan (otilgan nishondan) chiqib ketgandek — chiqib ketadi; ularning iymoni tomoqlaridan (halqumlaridan) oʻ tmaydi. Ularni qaerda uchratsangiz, oʻ ldiringlar; chunki ularni oʻ ldirish — ularni oʻ ldirgan (kishi) uchun qiyomat kuni ajr(savob)dir», deb aytayotganlarini eshitdim.(Сувайд ибн Ғафала айтди:) Али (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Пайғамбар ﷺни: «Охир замонда бир қавм келадики, улар ёши кичик, ақли (фаҳми) енгилтак (аҳмоқ); улар халқнинг (энг) яхши сўзидан (Қуръон ва ҳадисдан) гапиради (лекин рамзини англамайди); улар исломдан — ўқ овдан (отилган нишондан) чиқиб кетгандек — чиқиб кетади; уларнинг иймони томоқларидан (ҳалқумларидан) ў тмайди. Уларни қаэрда учрацангиз, ў лдиринглар; чунки уларни ў лдириш — уларни ў лдирган (киши) учун қиёмат куни ажр(савоб)дир», деб айтаётганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ الزُّهْرِيَّ، يَقُولُ أَخْبَرَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ، وَأَخُوهُ عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ أَبِيهِمَا، أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لاِبْنِ عَبَّاسٍ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْمُتْعَةِ وَعَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الأَهْلِيَّةِ زَمَنَ خَيْبَرَ.
(Hasan ibn Muhammad ibn Ali va uning ukasi Abdulloh, otalaridan rivoyat qildi)ki, Ali (roziyallohu anhu) Ibn Abbosga: «Albatta Paygʻambar ﷺ Xaybar zamonida — mutʼadan va xonaki eshaklarning goʻshtidan — qaytardilar», dedi.(Ҳасан ибн Муҳаммад ибн Али ва унинг укаси Абдуллоҳ, оталаридан ривоят қилди)ки, Али (розияллоҳу анҳу) Ибн Аббосга: «Албатта Пайғамбар ﷺ Хайбар замонида — мутъадан ва хонаки эшакларнинг гўштидан — қайтардилар», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ شُعْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَشْكُو إِلَيْهِ مَا تَلْقَى فِي يَدِهَا مِنَ الرَّحَى، وَبَلَغَهَا أَنَّهُ جَاءَهُ رَقِيقٌ فَلَمْ تُصَادِفْهُ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ، فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ عَائِشَةُ ـ قَالَ ـ فَجَاءَنَا وَقَدْ أَخَذْنَا مَضَاجِعَنَا، فَذَهَبْنَا نَقُومُ فَقَالَ " عَلَى مَكَانِكُمَا ". فَجَاءَ فَقَعَدَ بَيْنِي وَبَيْنَهَا حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى بَطْنِي فَقَالَ " أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى خَيْرٍ مِمَّا سَأَلْتُمَا، إِذَا أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا ـ أَوْ أَوَيْتُمَا إِلَى فِرَاشِكُمَا ـ فَسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَاحْمَدَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَكَبِّرَا أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ، فَهْوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنْ خَادِمٍ ".
(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Fotima (ikkoviga salom boʻ lsin) Paygʻambar ﷺning oldiga — qoʻ liga tegva (tegirmon)dan yetgan (ogʻ riq-qadoq)ni shikoyat qilgani — keldi; unga — u zotning oldiga (asir) qullar kelgani — xabar yetgan edi; (lekin) u zotni topmadi va buni Oishaga zikr qildi. U zot kelgach, Oisha unga (Fotimaning kelganini) xabar berdi. Ali aytdi: «Bas, u zot bizning oldimizga — biz yotgan (joyimizga) kirgan paytimizda — keldilar. Biz (oʻrnimizdan) turmoqchi boʻ ldik; u zot: ‹Joyingizda (turaveringlar)› dedilar va kelib, men bilan u (Fotima) orasiga oʻ tirdilar — hatto men u zotning oyoqlarining sovugʻ ini qornimda (yelkamda) sezdim. Soʻng u zot: ‹Sizlarga — soʻraganingizdan koʻ ra yaxshiroq (narsa)ni koʻ rsataymi? Yotgan (joyingizga) yotgan paytingizda — yoki toʻ shagingizga kirgan paytingizda — oʻ ttiz uch (marta) ‹subhanalloh›, oʻ ttiz uch (marta) ‹alhamdulilloh›, oʻ ttiz toʻ rt (marta) ‹Allohu akbar› (deb) aytinglar; bu sizlarga xizmatchidan yaxshiroqdir› dedilar.»(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Фотима (икковига салом бў лсин) Пайғамбар ﷺнинг олдига — қў лига тегва (тегирмон)дан етган (оғ риқ-қадоқ)ни шикоят қилгани — келди; унга — у зотнинг олдига (асир) қуллар келгани — хабар етган эди; (лекин) у зотни топмади ва буни Оишага зикр қилди. У зот келгач, Оиша унга (Фотиманинг келганини) хабар берди. Али айтди: «Бас, у зот бизнинг олдимизга — биз ётган (жойимизга) кирган пайтимизда — келдилар. Биз (ўрнимиздан) турмоқчи бў лдик; у зот: ‹Жойингизда (тураверинглар)› дедилар ва келиб, мен билан у (Фотима) орасига ў тирдилар — ҳатто мен у зотнинг оёқларининг совуғ ини қорнимда (елкамда) сездим. Сўнг у зот: ‹Сизларга — сўраганингиздан кў ра яхшироқ (нарса)ни кў рсатайми? Ётган (жойингизга) ётган пайтингизда — ёки тў шагингизга кирган пайтингизда — ў ттиз уч (марта) ‹субҳаналлоҳ›, ў ттиз уч (марта) ‹алҳамдулиллоҳ›, ў ттиз тў рт (марта) ‹Аллоҳу акбар› (деб) айтинглар; бу сизларга хизматчидан яхшироқдир› дедилар.»
حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ، سَمِعَ مُجَاهِدًا، سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي لَيْلَى، يُحَدِّثُ عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ أَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَسْأَلُهُ خَادِمًا فَقَالَ " أَلاَ أُخْبِرُكِ مَا هُوَ خَيْرٌ لَكِ مِنْهُ، تُسَبِّحِينَ اللَّهَ عِنْدَ مَنَامِكِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَتَحْمَدِينَ اللَّهَ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَتُكَبِّرِينَ اللَّهَ أَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ ". ـ ثُمَّ قَالَ سُفْيَانُ إِحْدَاهُنَّ أَرْبَعٌ وَثَلاَثُونَ ـ فَمَا تَرَكْتُهَا بَعْدُ، قِيلَ وَلاَ لَيْلَةَ صِفِّينَ قَالَ وَلاَ لَيْلَةَ صِفِّينَ.
(Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Fotima (unga salom boʻ lsin) Paygʻambar ﷺning oldiga — undan xizmatchi soʻragani — keldi. U zot: «Senga — undan yaxshiroq (narsa)ni xabar bermayinmi? Uyquga yotgan paytingda Allohga oʻ ttiz uch (marta) tasbeh aytasan, oʻ ttiz uch (marta) Allohga hamd aytasan va oʻ ttiz toʻ rt (marta) Allohni ulugʻ laysan (takbir aytasan)» dedilar. (Sufyon: «Ulardan biri — oʻ ttiz toʻ rt (martadir)» dedi.) (Ali:) «Men uni — undan keyin aslo tark qilmadim.» «Siffin kechasi (jang kechasi) ham(mi)?» deyildi. U: «Siffin kechasi ham (tark qilmadim)» dedi.(Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Фотима (унга салом бў лсин) Пайғамбар ﷺнинг олдига — ундан хизматчи сўрагани — келди. У зот: «Сенга — ундан яхшироқ (нарса)ни хабар бермайинми? Уйқуга ётган пайтингда Аллоҳга ў ттиз уч (марта) тасбеҳ айтасан, ў ттиз уч (марта) Аллоҳга ҳамд айтасан ва ў ттиз тў рт (марта) Аллоҳни улуғ лайсан (такбир айтасан)» дедилар. (Суфён: «Улардан бири — ў ттиз тў рт (мартадир)» деди.) (Али:) «Мен уни — ундан кейин асло тарк қилмадим.» «Сиффин кечаси (жанг кечаси) ҳам(ми)?» дейилди. У: «Сиффин кечаси ҳам (тарк қилмадим)» деди.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مَيْسَرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ آتَى إِلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً سِيَرَاءَ فَلَبِسْتُهَا، فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ فَشَقَّقْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي.
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ menga siyaroʼ (ipak chiziqli) hulla (kiyim) berdilar; men uni kiydim — (lekin) u zotning yuzlarida gʻ azabni koʻ rdim. Shunda men uni ayollarim orasida (boʻ lib) yirtdim (tarqatdim).(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ менга сиярў (ипак чизиқли) ҳулла (кийим) бердилар; мен уни кийдим — (лекин) у зотнинг юзларида ғ азабни кў рдим. Шунда мен уни аёлларим орасида (бў либ) йиртдим (тарқатдим).
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، وَالْحَسَنِ، ابْنَىْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ عَنْ أَبِيهِمَا، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنهم ـ قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْمُتْعَةِ عَامَ خَيْبَرَ وَلُحُومِ حُمُرِ الإِنْسِيَّةِ.
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ Xaybar yili mutʼa (nikohi)dan va xonaki eshaklar goʻshtidan qaytardilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ Хайбар йили мутъа (никоҳи)дан ва хонаки эшаклар гўштидан қайтардилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنِ الأَعْمَشِ بِهَذَا.
(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildi)ki, Paygʻambar ﷺ dubba (qovoq idish) va muzaffat (qatron surtilgan idish)dan qaytardilar. (Usmon, Jarir orqali, Aʼmashdan — shuning (misli rivoyat qildi).)(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилди)ки, Пайғамбар ﷺ дубба (қовоқ идиш) ва музаффат (қатрон суртилган идиш)дан қайтардилар. (Усмон, Жарир орқали, Аъмашдан — шунинг (мисли ривоят қилди).)
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيًّا ـ رضى الله عنه ـ قَالَ فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِرِدَائِهِ، ثُمَّ انْطَلَقَ يَمْشِي، وَاتَّبَعْتُهُ أَنَا وَزَيْدُ بْنُ حَارِثَةَ، حَتَّى جَاءَ الْبَيْتَ الَّذِي فِيهِ حَمْزَةُ، فَاسْتَأْذَنَ فَأَذِنُوا لَهُمْ.
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ridolarini (keltirishni) soʻradilar, soʻng (uni yelkalariga olib) yurib ketdilar. Men va Zayd ibn Horisa u zotning izidan bordik; nihoyat (u zot) ichida Hamza (roziyallohu anhu) boʻlgan uyga keldilar va (kirishga) izn soʻradilar, ularga izn berishdi.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ ридоларини (келтиришни) сўрадилар, сўнг (уни елкаларига олиб) юриб кетдилар. Мен ва Зайд ибн Ҳориса у зотнинг изидан бордик; ниҳоят (у зот) ичида Ҳамза (розияллоҳу анҳу) бўлган уйга келдилар ва (киришга) изн сўрадилар, уларга изн беришди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كَسَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حُلَّةً سِيَرَاءَ، فَخَرَجْتُ فِيهَا، فَرَأَيْتُ الْغَضَبَ فِي وَجْهِهِ، فَشَقَّقْتُهَا بَيْنَ نِسَائِي.
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ menga (ipak chiziqli) hulla siyaro kiydirdilar; men uni kiyib chiqdim, ammo u zotning yuzlarida gʻazabni koʻrdim, shuning uchun uni ayollarim (xotinlarim) oʻrtasida boʻlib (parchalab) berdim.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ менга (ипак чизиқли) ҳулла сияро кийдирдилар; мен уни кийиб чиқдим, аммо у зотнинг юзларида ғазабни кўрдим, шунинг учун уни аёлларим (хотинларим) ўртасида бўлиб (парчалаб) бердим.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنِي سَعْدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُفَدِّي أَحَدًا غَيْرَ سَعْدٍ، سَمِعْتُهُ يَقُولُ " ارْمِ فَدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ". أَظُنُّهُ يَوْمَ أُحُدٍ.
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning Saʼddan boshqa biror kishiga ota-onalarini fido qilganlarini eshitmaganman; men u zotning: «(Oʻq) ot, otam-onam senga fido boʻlsin!» deganlarini eshitdim. Menimcha, bu (voqea) Uhud kuni (boʻlgan).(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг Саъддан бошқа бирор кишига ота-оналарини фидо қилганларини эшитмаганман; мен у зотнинг: «(Ўқ) от, отам-онам сенга фидо бўлсин!» деганларини эшитдим. Менимча, бу (воқеа) Уҳуд куни (бўлган).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ سُلَيْمَانَ، وَمَنْصُورٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي جَنَازَةٍ فَجَعَلَ يَنْكُتُ الأَرْضَ بِعُودٍ، فَقَالَ " لَيْسَ مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ وَقَدْ فُرِغَ مِنْ مَقْعَدِهِ مِنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ ". فَقَالُوا أَفَلاَ نَتَّكِلُ قَالَ " اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ ". [quran sura="92" aya_start="5" aya_end="5"]{فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى} الآيَةَ.
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan bir janozada edik; (u zot) yerni bir choʻp bilan chiza boshladilar va: «Sizlardan hech bir kishi yoʻqki, uning jannatdagi yoki doʻzaxdagi oʻrni (allaqachon) belgilab boʻlinmagan boʻlsin» dedilar. Ular: «(Unday boʻlsa,) biz (shunga) tayanib (amalni tashlab) qoʻyaqolmaylikmi?» dedilar. (U zot:) «Amal qilinglar; chunki har kim (oʻzi yaratilgan narsaga) oson qilingandir» dedilar. (Soʻng:) «Bas, kim (Alloh yoʻlida) ato qilsa va (Undan) qoʻrqsa... (Alloh unga oson yoʻlni muyassar etadi)» (Layl surasi, 5-6-oyatlar) (oyatini oʻqidilar).(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан бир жанозада эдик; (у зот) ерни бир чўп билан чиза бошладилар ва: «Сизлардан ҳеч бир киши йўқки, унинг жаннатдаги ёки дўзахдаги ўрни (аллақачон) белгилаб бўлинмаган бўлсин» дедилар. Улар: «(Ундай бўлса,) биз (шунга) таяниб (амални ташлаб) қўяқолмайликми?» дедилар. (У зот:) «Амал қилинглар; чунки ҳар ким (ўзи яратилган нарсага) осон қилингандир» дедилар. (Сўнг:) «Бас, ким (Аллоҳ йўлида) ато қилса ва (Ундан) қўрқса... (Аллоҳ унга осон йўлни муяссар этади)» (Лайл сураси, 5-6-оятлар) (оятини ўқидилар).
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ بُهْلُولٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ حَدَّثَنِي حُصَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ وَأَبَا مَرْثَدٍ الْغَنَوِيَّ وَكُلُّنَا فَارِسٌ فَقَالَ " انْطَلِقُوا حَتَّى تَأْتُوا رَوْضَةَ خَاخٍ، فَإِنَّ بِهَا امْرَأَةً مِنَ الْمُشْرِكِينَ مَعَهَا صَحِيفَةٌ مِنْ حَاطِبِ بْنِ أَبِي بَلْتَعَةَ إِلَى الْمُشْرِكِينَ ". قَالَ فَأَدْرَكْنَاهَا تَسِيرُ عَلَى جَمَلٍ لَهَا حَيْثُ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ قُلْنَا أَيْنَ الْكِتَابُ الَّذِي مَعَكِ قَالَتْ مَا مَعِي كِتَابٌ. فَأَنَخْنَا بِهَا، فَابْتَغَيْنَا فِي رَحْلِهَا فَمَا وَجَدْنَا شَيْئًا، قَالَ صَاحِبَاىَ مَا نَرَى كِتَابًا. قَالَ قُلْتُ لَقَدْ عَلِمْتُ مَا كَذَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالَّذِي يُحْلَفُ بِهِ لَتُخْرِجِنَّ الْكِتَابَ أَوْ لأُجَرِّدَنَّكِ. قَالَ فَلَمَّا رَأَتِ الْجِدَّ مِنِّي أَهْوَتْ بِيَدِهَا إِلَى حُجْزَتِهَا وَهْىَ مُحْتَجِزَةٌ بِكِسَاءٍ فَأَخْرَجَتِ الْكِتَابَ ـ قَالَ ـ فَانْطَلَقْنَا بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " مَا حَمَلَكَ يَا حَاطِبُ عَلَى مَا صَنَعْتَ ". قَالَ مَا بِي إِلاَّ أَنْ أَكُونَ مُؤْمِنًا بِاللَّهِ وَرَسُولِهِ، وَمَا غَيَّرْتُ وَلاَ بَدَّلْتُ، أَرَدْتُ أَنْ تَكُونَ لِي عِنْدَ الْقَوْمِ يَدٌ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهَا عَنْ أَهْلِي وَمَالِي، وَلَيْسَ مِنْ أَصْحَابِكَ هُنَاكَ إِلاَّ وَلَهُ مَنْ يَدْفَعُ اللَّهُ بِهِ عَنْ أَهْلِهِ وَمَالِهِ. قَالَ " صَدَقَ فَلاَ تَقُولُوا لَهُ إِلاَّ خَيْرًا ". قَالَ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِنَّهُ قَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالْمُؤْمِنِينَ، فَدَعْنِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ. قَالَ فَقَالَ " يَا عُمَرُ وَمَا يُدْرِيكَ لَعَلَّ اللَّهَ قَدِ اطَّلَعَ عَلَى أَهْلِ بَدْرٍ فَقَالَ اعْمَلُوا مَا شِئْتُمْ فَقَدْ وَجَبَتْ لَكُمُ الْجَنَّةُ ". قَالَ فَدَمَعَتْ عَيْنَا عُمَرَ وَقَالَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ.
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ meni, Zubayr ibn Avvomni va Abu Marsad al-Gʻanaviyni — hammamiz otliq edik — joʻnatdilar va: «Boringlar — toki Ravzati Xoxga yetib boringlar; chunki u yerda mushriklardan bir ayol bor, uning yonida Hotib ibn Abu Baltaʼadan mushriklarga (yozilgan) bir xat (sahifa) bor» dedilar. (Ali:) Biz uni — Rasululloh ﷺ bizga aytgan (joy)da — oʻz tuyasiga minib ketayotgan holda uchratdik. Biz: «Sendagi xat qani?» dedik. U: «Menda xat yoʻq» dedi. Biz uning (tuyasini) choʻktirib, yukini qidirdik, ammo hech narsa topmadik. Ikki sherigim: «Biz (hech) xat koʻrmayapmiz» dedilar. Men: «Bilaman, Rasululloh ﷺ yolgʻon aytmaganlar. U Zot (Alloh) bilan qasam ichiladiganga (qasamki), sen albatta xatni chiqarasan, yoki men seni (kiyimingni) yechaman» dedim. (Ali:) U mendagi jiddiylikni koʻrgach, qoʻlini belbogʻiga (kisasiga) yubordi — u bir kiyim (kisa) bilan bogʻlangan edi — va xatni chiqardi. Biz uni Rasululloh ﷺning oldilariga olib bordik. (U zot:) «Ey Hotib, seni qilgan ishingga nima undadi?» dedilar. U: «Mende — Allohga va Uning Rasuliga moʻmin boʻlishimdan boshqa (niyat) yoʻq; men (dinimni) oʻzgartirmadim va almashtirmadim. Men faqat — Alloh u bilan oilam va molimni himoyalaydigan — bir yaxshilik (qoʻl) u qavm oldida boʻlishini istadim; sizning sahobalaringizdan u yerda (Makkada) shunday birortasi yoʻqki, Alloh u (qarindoshi) orqali uning oilasi va molini himoya qilmasa» dedi. (U zot:) «U rost aytdi; unga yaxshilikdan boshqa (gap) aytmanglar» dedilar. (Ali:) Umar ibn al-Xattob: «Albatta, u Allohga, Uning Rasuliga va moʻminlarga xiyonat qildi; meni qoʻyib bering, men uning boʻynini uray» dedi. (Ali:) Shunda (u zot): «Ey Umar, sen nima bilasan? Ehtimol, Alloh Badr ahliga (rahmat nazari bilan) boqib: ‹Xohlaganingizni qilinglar, sizlarga jannat vojib boʻldi› degan boʻlsa kerak» dedilar. (Ali:) Shunda Umarning koʻzlari yoshlandi va: «Alloh va Uning Rasuli (yaxshiroq) biluvchidir» dedi.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ мени, Зубайр ибн Аввомни ва Абу Марсад ал-Ғанавийни — ҳаммамиз отлиқ эдик — жўнатдилар ва: «Боринглар — токи Равзати Хохга етиб боринглар; чунки у ерда мушриклардан бир аёл бор, унинг ёнида Ҳотиб ибн Абу Балтаъадан мушрикларга (ёзилган) бир хат (саҳифа) бор» дедилар. (Али:) Биз уни — Расулуллоҳ ﷺ бизга айтган (жой)да — ўз туясига миниб кетаётган ҳолда учратдик. Биз: «Сендаги хат қани?» дедик. У: «Менда хат йўқ» деди. Биз унинг (туясини) чўктириб, юкини қидирдик, аммо ҳеч нарса топмадик. Икки шеригим: «Биз (ҳеч) хат кўрмаяпмиз» дедилар. Мен: «Биламан, Расулуллоҳ ﷺ ёлғон айтмаганлар. У Зот (Аллоҳ) билан қасам ичиладиганга (қасамки), сен албатта хатни чиқарасан, ёки мен сени (кийимингни) ечаман» дедим. (Али:) У мендаги жиддийликни кўргач, қўлини белбоғига (кисасига) юборди — у бир кийим (киса) билан боғланган эди — ва хатни чиқарди. Биз уни Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига олиб бордик. (У зот:) «Эй Ҳотиб, сени қилган ишингга нима ундади?» дедилар. У: «Менде — Аллоҳга ва Унинг Расулига мўмин бўлишимдан бошқа (ният) йўқ; мен (динимни) ўзгартирмадим ва алмаштирмадим. Мен фақат — Аллоҳ у билан оилам ва молимни ҳимоялайдиган — бир яхшилик (қўл) у қавм олдида бўлишини истадим; сизнинг саҳобаларингиздан у ерда (Маккада) шундай бирортаси йўқки, Аллоҳ у (қариндоши) орқали унинг оиласи ва молини ҳимоя қилмаса» деди. (У зот:) «У рост айтди; унга яхшиликдан бошқа (гап) айтманглар» дедилар. (Али:) Умар ибн ал-Хаттоб: «Албатта, у Аллоҳга, Унинг Расулига ва мўминларга хиёнат қилди; мени қўйиб беринг, мен унинг бўйнини урай» деди. (Али:) Шунда (у зот): «Эй Умар, сен нима биласан? Эҳтимол, Аллоҳ Бадр аҳлига (раҳмат назари билан) боқиб: ‹Хоҳлаганингизни қилинглар, сизларга жаннат вожиб бўлди› деган бўлса керак» дедилар. (Али:) Шунда Умарнинг кўзлари ёшланди ва: «Аллоҳ ва Унинг Расули (яхшироқ) билувчидир» деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ شَكَتْ مَا تَلْقَى فِي يَدِهَا مِنَ الرَّحَى، فَأَتَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَسْأَلُهُ خَادِمًا، فَلَمْ تَجِدْهُ، فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ، فَلَمَّا جَاءَ أَخْبَرَتْهُ. قَالَ فَجَاءَنَا وَقَدْ أَخَذْنَا مَضَاجِعَنَا، فَذَهَبْتُ أَقُومُ فَقَالَ " مَكَانَكِ ". فَجَلَسَ بَيْنَنَا حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَ قَدَمَيْهِ عَلَى صَدْرِي فَقَالَ " أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنْ خَادِمٍ، إِذَا أَوَيْتُمَا إِلَى فِرَاشِكُمَا، أَوْ أَخَذْتُمَا مَضَاجِعَكُمَا، فَكَبِّرَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَسَبِّحَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، وَاحْمَدَا ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ، فَهَذَا خَيْرٌ لَكُمَا مِنْ خَادِمٍ ". وَعَنْ شُعْبَةَ عَنْ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ قَالَ التَّسْبِيحُ أَرْبَعٌ وَثَلاَثُونَ.
(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qiladiki,) Fotima — alayhassalom — tegirmon (tortib), qoʻliga tushgan (aziyat va qadoq)dan shikoyat qildi va Paygʻambar ﷺning oldiga, u zotdan xizmatkor soʻragani keldi, lekin u zotni topmadi va buni Oishaga aytdi. U zot kelganlarida, (Oisha) buni xabar qildi. (Ali) aytdi: U zot biz oʻrinlarimizga yotgan paytimizda oldimizga keldilar. Men (oʻrnimdan) tura boshlasam, u zot: «Joyingda (turaver)», dedilar va oramizga oʻtirdilar — hatto men oyoqlarining sovugʻini koʻkragimda sezdim. Soʻng u zot: «Sizlarga xizmatkordan koʻra yaxshiroq narsani koʻrsataymi? Yotoqqa yotganingizda — yoki oʻrinlaringizga yotganingizda — oʻttiz uch marta takbir (Allohu akbar) ayting, oʻttiz uch marta tasbeh (Subhanalloh) ayting va oʻttiz uch marta hamd (Alhamdulilloh) ayting; mana shu sizlar uchun xizmatkordan koʻra yaxshiroqdir», dedilar. (Ibn Siyrindan rivoyatda tasbeh oʻttiz toʻrt (marta) deyilgan.)(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қиладики,) Фотима — алайҳассалом — тегирмон (тортиб), қўлига тушган (азият ва қадоқ)дан шикоят қилди ва Пайғамбар ﷺнинг олдига, у зотдан хизматкор сўрагани келди, лекин у зотни топмади ва буни Оишага айтди. У зот келганларида, (Оиша) буни хабар қилди. (Али) айтди: У зот биз ўринларимизга ётган пайтимизда олдимизга келдилар. Мен (ўрнимдан) тура бошласам, у зот: «Жойингда (туравер)», дедилар ва орамизга ўтирдилар — ҳатто мен оёқларининг совуғини кўкрагимда сездим. Сўнг у зот: «Сизларга хизматкордан кўра яхшироқ нарсани кўрсатайми? Ётоққа ётганингизда — ёки ўринларингизга ётганингизда — ўттиз уч марта такбир (Аллоҳу акбар) айтинг, ўттиз уч марта тасбеҳ (Субҳаналлоҳ) айтинг ва ўттиз уч марта ҳамд (Алҳамдулиллоҳ) айтинг; мана шу сизлар учун хизматкордан кўра яхшироқдир», дедилар. (Ибн Сийриндан ривоятда тасбеҳ ўттиз тўрт (марта) дейилган.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِيرِينَ، حَدَّثَنَا عَبِيدَةُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْخَنْدَقِ، فَقَالَ " مَلأَ اللَّهُ قُبُورَهُمْ وَبُيُوتَهُمْ نَارًا، كَمَا شَغَلُونَا عَنْ صَلاَةِ الْوُسْطَى حَتَّى غَابَتِ الشَّمْسُ ". وَهْىَ صَلاَةُ الْعَصْرِ.
(Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Xandaq kuni Paygʻambar ﷺ bilan birga edik. U zot: «Alloh ularning (mushriklarning) qabrlari va uylarini olovga toʻldirsin — chunki ular bizni quyosh botguncha oʻrtadagi namozdan mashgʻul qilib qoʻydilar», dedilar — u (oʻrtadagi namoz) asr namozi edi.(Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Хандақ куни Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик. У зот: «Аллоҳ уларнинг (мушрикларнинг) қабрлари ва уйларини оловга тўлдирсин — чунки улар бизни қуёш ботгунча ўртадаги намоздан машғул қилиб қўйдилар», дедилар — у (ўртадаги намоз) аср намози эди.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا جُلُوسًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ عُودٌ يَنْكُتُ فِي الأَرْضِ وَقَالَ " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ قَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ أَوْ مِنَ الْجَنَّةِ ". فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَلاَ نَتَّكِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " لاَ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ " ثُمَّ قَرَأَ [quran sura="92" aya_start="5" aya_end="5"]{فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى} الآيَةَ.
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan oʻtirgan edik — u zotning qoʻllarida bir tayoqcha boʻlib, (u bilan) yerni chizib (oʻyib) turardilar. U zot: «Sizlardan hech bir kishi yoʻqki, uning doʻzaxdagi yoki jannatdagi joyi (oldindan) yozib qoʻyilmagan boʻlsa», dedilar. Qavmdan bir kishi: «Yo Rasululloh, (unda) shunga (taqdirga) tayanib (amalni tashlab) qoʻyaqolmaylikmi?» dedi. U zot: «Yoʻq; amal qilinglar — har kimga (oʻzi yaratilgan narsa) osonlashtiriladi», dedilar. Soʻng: ‹Bas, kim (Alloh yoʻlida) ato etsa va (Allohdan) qoʻrqsa...› (Layl surasi, 5-oyat) — (oyatni) tilovat qildilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан ўтирган эдик — у зотнинг қўлларида бир таёқча бўлиб, (у билан) ерни чизиб (ўйиб) турардилар. У зот: «Сизлардан ҳеч бир киши йўқки, унинг дўзахдаги ёки жаннатдаги жойи (олдиндан) ёзиб қўйилмаган бўлса», дедилар. Қавмдан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, (унда) шунга (тақдирга) таяниб (амални ташлаб) қўяқолмайликми?» деди. У зот: «Йўқ; амал қилинглар — ҳар кимга (ўзи яратилган нарса) осонлаштирилади», дедилар. Сўнг: ‹Бас, ким (Аллоҳ йўлида) ато эца ва (Аллоҳдан) қўрқса...› (Лайл сураси, 5-оят) — (оятни) тиловат қилдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه مَا عِنْدَنَا كِتَابٌ نَقْرَؤُهُ إِلاَّ كِتَابُ اللَّهِ، غَيْرَ هَذِهِ الصَّحِيفَةِ. قَالَ فَأَخْرَجَهَا فَإِذَا فِيهَا أَشْيَاءُ مِنَ الْجِرَاحَاتِ وَأَسْنَانِ الإِبِلِ. قَالَ وَفِيهَا الْمَدِينَةُ حَرَمٌ مَا بَيْنَ عَيْرٍ إِلَى ثَوْرٍ، فَمَنْ أَحْدَثَ فِيهَا حَدَثًا، أَوْ آوَى مُحْدِثًا، فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ، وَمَنْ وَالَى قَوْمًا بِغَيْرِ إِذْنِ مَوَالِيهِ، فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ، وَذِمَّةُ الْمُسْلِمِينَ وَاحِدَةٌ، يَسْعَى بِهَا أَدْنَاهُمْ فَمَنْ أَخْفَرَ مُسْلِمًا فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ، لاَ يُقْبَلُ مِنْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ صَرْفٌ وَلاَ عَدْلٌ.
(Ibrohim at-Taymiy otasidan rivoyat qildiki, u aytdi:) Ali (roziyallohu anhu): «Bizning oldimizda Allohning Kitobidan va mana shu sahifadan boshqa oʻqiydigan kitob yoʻq», dedi-da, uni (sahifani) chiqardi. Unda jarohatlar (diyati) va tuya (zakoti)ning yoshlari haqida narsalar (yozilgan) edi. Unda yana (shunday yozilgan) edi: «Madina — Ayr (togʻi)dan Savr (togʻi)gacha boʻlgan haram (qoʻriqxona)dir. Kim unda bidʼat (dinga yangilik) sodir qilsa yoki bidʼatchini (jinoyatchini) panoh bersa, unga Alloh, farishtalar va barcha odamlarning laʼnati boʻladi; Qiyomat kuni undan na farz, na nafl (amal) qabul qilinadi. Kim oʻz xojalarining iznisiz boshqa bir qavmni (oʻziga) maula (homiy) tutsa, unga ham Alloh, farishtalar va barcha odamlarning laʼnati boʻladi; Qiyomat kuni undan na farz, na nafl qabul qilinadi. Musulmonlarning zimmasi (omonlik ahdi) bittadir, uni ularning eng past(martaba)lisi ham (berishga) haqlidir. Kim bir musulmonning (bergan) omonligini buzsa, unga Alloh, farishtalar va barcha odamlarning laʼnati boʻladi; Qiyomat kuni undan na farz, na nafl qabul qilinadi», (deb yozilgan edi).(Иброҳим ат-Таймий отасидан ривоят қилдики, у айтди:) Али (розияллоҳу анҳу): «Бизнинг олдимизда Аллоҳнинг Китобидан ва мана шу саҳифадан бошқа ўқийдиган китоб йўқ», деди-да, уни (саҳифани) чиқарди. Унда жароҳатлар (дияти) ва туя (закоти)нинг ёшлари ҳақида нарсалар (ёзилган) эди. Унда яна (шундай ёзилган) эди: «Мадина — Айр (тоғи)дан Савр (тоғи)гача бўлган ҳарам (қўриқхона)дир. Ким унда бидъат (динга янгилик) содир қилса ёки бидъатчини (жиноятчини) паноҳ берса, унга Аллоҳ, фаришталар ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Қиёмат куни ундан на фарз, на нафл (амал) қабул қилинади. Ким ўз хожаларининг изнисиз бошқа бир қавмни (ўзига) маула (ҳомий) туца, унга ҳам Аллоҳ, фаришталар ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Қиёмат куни ундан на фарз, на нафл қабул қилинади. Мусулмонларнинг зиммаси (омонлик аҳди) биттадир, уни уларнинг энг паст(мартаба)лиси ҳам (беришга) ҳақлидир. Ким бир мусулмоннинг (берган) омонлигини бузса, унга Аллоҳ, фаришталар ва барча одамларнинг лаънати бўлади; Қиёмат куни ундан на фарз, на нафл қабул қилинади», (деб ёзилган эди).
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْوَهَّابِ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَبُو حَصِينٍ، سَمِعْتُ عُمَيْرَ بْنَ سَعِيدٍ النَّخَعِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ مَا كُنْتُ لأُقِيمَ حَدًّا عَلَى أَحَدٍ فَيَمُوتَ، فَأَجِدَ فِي نَفْسِي، إِلاَّ صَاحِبَ الْخَمْرِ، فَإِنَّهُ لَوْ مَاتَ وَدَيْتُهُ، وَذَلِكَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَسُنَّهُ.
(Umayr ibn Saʼid an-Naxaiy aytdi: Men Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim:) «Men hech kimga had joriy etib, u (had sababli) oʻlib ketsa, ichimda achinmas edim — xamr (ichgani uchun jazolangan) kishidan boshqa. Chunki u (had sababli) oʻlsa, men uning xunini toʻlardim; negaki, Rasululloh ﷺ unga (aniq miqdorli) had belgilamaganlar.»(Умайр ибн Саъид ан-Нахаий айтди: Мен Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим:) «Мен ҳеч кимга ҳад жорий этиб, у (ҳад сабабли) ўлиб кеца, ичимда ачинмас эдим — хамр (ичгани учун жазоланган) кишидан бошқа. Чунки у (ҳад сабабли) ўлса, мен унинг хунини тўлардим; негаки, Расулуллоҳ ﷺ унга (аниқ миқдорли) ҳад белгиламаганлар.»
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا خَيْثَمَةُ، حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ غَفَلَةَ، قَالَ عَلِيٌّ ـ رضى الله عنه ـ إِذَا حَدَّثْتُكُمْ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثًا فَوَاللَّهِ، لأَنْ أَخِرَّ مِنَ السَّمَاءِ أَحَبُّ إِلَىَّ مِنْ أَنْ أَكْذِبَ عَلَيْهِ، وَإِذَا حَدَّثْتُكُمْ فِيمَا بَيْنِي وَبَيْنَكُمْ فَإِنَّ الْحَرْبَ خَدْعَةٌ، وَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " سَيَخْرُجُ قَوْمٌ فِي آخِرِ الزَّمَانِ، حُدَّاثُ الأَسْنَانِ، سُفَهَاءُ الأَحْلاَمِ، يَقُولُونَ مِنْ خَيْرِ قَوْلِ الْبَرِيَّةِ، لاَ يُجَاوِزُ إِيمَانُهُمْ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، فَأَيْنَمَا لَقِيتُمُوهُمْ فَاقْتُلُوهُمْ، فَإِنَّ فِي قَتْلِهِمْ أَجْرًا لِمَنْ قَتَلَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ".
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Men sizlarga Rasululloh ﷺdan bir hadis aytsam, vallohi, U zot haqida yolgʻon (gapirish)dan koʻra osmondan (yerga) qulashim menga sevimliroqdir. Lekin men sizlarga oʻzim bilan sizlarning oraringizdagi (urush tadbiri haqida) gapirsam — (bilingki,) urush — hiyladir (aldovdir). Albatta, men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: «Oxirzamonda yoshlari kichik (yosh), aqllari yengil (nodon) bir qavm chiqadi; ular xaloyiqning eng yaxshi soʻzini (Qurʼondan) aytadilar, (lekin) iymonlari halqumlaridan (tomoqlaridan) oshib oʻtmaydi; ular dindan — xuddi oʻq ovdan (otilib) chiqqanidek — chiqib ketadilar. Bas, ularni qaerda uchratsangiz, oʻldiringlar; chunki ularni oʻldirishda — ularni oʻldirgan kishi uchun — Qiyomat kuni ajr bordir», dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен сизларга Расулуллоҳ ﷺдан бир ҳадис айцам, валлоҳи, У зот ҳақида ёлғон (гапириш)дан кўра осмондан (ерга) қулашим менга севимлироқдир. Лекин мен сизларга ўзим билан сизларнинг орарингиздаги (уруш тадбири ҳақида) гапирсам — (билингки,) уруш — ҳийладир (алдовдир). Албатта, мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: «Охирзамонда ёшлари кичик (ёш), ақллари енгил (нодон) бир қавм чиқади; улар халойиқнинг энг яхши сўзини (Қуръондан) айтадилар, (лекин) иймонлари ҳалқумларидан (томоқларидан) ошиб ўтмайди; улар диндан — худди ўқ овдан (отилиб) чиққанидек — чиқиб кетадилар. Бас, уларни қаэрда учрацангиз, ўлдиринглар; чунки уларни ўлдиришда — уларни ўлдирган киши учун — Қиёмат куни ажр бордир», дедилар.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا سَعْدُ بْنُ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ بَعَثَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً، وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ رَجُلاً مِنَ الأَنْصَارِ وَأَمَرَهُمْ أَنْ يُطِيعُوهُ، فَغَضِبَ عَلَيْهِمْ وَقَالَ أَلَيْسَ قَدْ أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ تُطِيعُونِي قَالُوا بَلَى. قَالَ عَزَمْتُ عَلَيْكُمْ لَمَا جَمَعْتُمْ حَطَبًا وَأَوْقَدْتُمْ نَارًا، ثُمَّ دَخَلْتُمْ فِيهَا، فَجَمَعُوا حَطَبًا فَأَوْقَدُوا، فَلَمَّا هَمُّوا بِالدُّخُولِ فَقَامَ يَنْظُرُ بَعْضُهُمْ إِلَى بَعْضٍ، قَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّمَا تَبِعْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِرَارًا مِنَ النَّارِ، أَفَنَدْخُلُهَا، فَبَيْنَمَا هُمْ كَذَلِكَ إِذْ خَمَدَتِ النَّارُ، وَسَكَنَ غَضَبُهُ، فَذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لَوْ دَخَلُوهَا مَا خَرَجُوا مِنْهَا أَبَدًا، إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ ".
(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir sariyya (qoʻshin) yubordilar va ularning ustiga ansorlardan bir kishini amir (boshliq) qilib qoʻyib, ularga unga itoat qilishni buyurdilar. (U amir bir narsada) ulardan gʻazablanib: «Paygʻambar ﷺ sizlarga menga itoat qilishni buyurmaganmidilar?» dedi. Ular: «Ha (buyurganlar)», dedilar. U: «Men sizlarga (qatʼiy) buyuraman: oʻtin yigʻib, olov yoqinglar, soʻng unga (oʻtga) kiringlar!» dedi. Bas, ular oʻtin yigʻib, (olov) yoqdilar; (oʻtga) kirmoqchi boʻlganlarida, turib, bir-birlariga qaray boshladilar. Ulardan baʼzisi: «Biz Paygʻambar ﷺga faqat oʻtdan qochib (najot topish uchun) ergashgan edik; endi unga kiramizmi?!» dedi. Ular shu holatda ekanlar, mana, olov soʻndi va u (amir)ning gʻazabi (ham) bosildi. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, U zot: «Agar ular unga kirganlarida edi, undan hech qachon chiqmasdilar; itoat — faqat maʼrufda (yaxshilikda)dir», dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир сарийя (қўшин) юбордилар ва уларнинг устига ансорлардан бир кишини амир (бошлиқ) қилиб қўйиб, уларга унга итоат қилишни буюрдилар. (У амир бир нарсада) улардан ғазабланиб: «Пайғамбар ﷺ сизларга менга итоат қилишни буюрмаганмидилар?» деди. Улар: «Ҳа (буюрганлар)», дедилар. У: «Мен сизларга (қатъий) буюраман: ўтин йиғиб, олов ёқинглар, сўнг унга (ўтга) киринглар!» деди. Бас, улар ўтин йиғиб, (олов) ёқдилар; (ўтга) кирмоқчи бўлганларида, туриб, бир-бирларига қарай бошладилар. Улардан баъзиси: «Биз Пайғамбар ﷺга фақат ўтдан қочиб (нажот топиш учун) эргашган эдик; энди унга кирамизми?!» деди. Улар шу ҳолатда эканлар, мана, олов сўнди ва у (амир)нинг ғазаби (ҳам) босилди. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, У зот: «Агар улар унга кирганларида эди, ундан ҳеч қачон чиқмасдилар; итоат — фақат маъруфда (яхшиликда)дир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ زُبَيْدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ جَيْشًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ رَجُلاً، فَأَوْقَدَ نَارًا وَقَالَ ادْخُلُوهَا. فَأَرَادُوا أَنْ يَدْخُلُوهَا، وَقَالَ آخَرُونَ إِنَّمَا فَرَرْنَا مِنْهَا، فَذَكَرُوا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لِلَّذِينَ أَرَادُوا أَنْ يَدْخُلُوهَا " لَوْ دَخَلُوهَا لَمْ يَزَالُوا فِيهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ". وَقَالَ لِلآخَرِينَ " لاَ طَاعَةَ فِي مَعْصِيَةٍ، إِنَّمَا الطَّاعَةُ فِي الْمَعْرُوفِ ".
(Ali (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ bir qoʻshin yubordilar va ularning ustiga bir kishini amir qilib qoʻydilar. U (amir) bir olov yoqib: «Unga kiringlar!» dedi. Baʼzilari unga kirmoqchi boʻldilar; boshqalari esa: «Biz undan (oʻtdan) qochgan edik (qanday kiramiz)?!» dedilar. Bu Paygʻambar ﷺga zikr qilinganida, U zot unga kirmoqchi boʻlganlarga: «Agar ular unga kirganlarida edi, Qiyomat kunigacha undan chiqmasdilar», dedilar; boshqalariga esa: «Maʼsiyat (gunoh)da itoat yoʻq; itoat — faqat maʼrufda (yaxshilikda)dir», dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ бир қўшин юбордилар ва уларнинг устига бир кишини амир қилиб қўйдилар. У (амир) бир олов ёқиб: «Унга киринглар!» деди. Баъзилари унга кирмоқчи бўлдилар; бошқалари эса: «Биз ундан (ўтдан) қочган эдик (қандай кирамиз)?!» дедилар. Бу Пайғамбар ﷺга зикр қилинганида, У зот унга кирмоқчи бўлганларга: «Агар улар унга кирганларида эди, Қиёмат кунигача ундан чиқмасдилар», дедилар; бошқаларига эса: «Маъсият (гуноҳ)да итоат йўқ; итоат — фақат маъруфда (яхшиликда)дир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا عَتَّابُ بْنُ بَشِيرٍ، عَنْ إِسْحَاقَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنهما ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَقَهُ وَفَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُمْ " أَلاَ تُصَلُّونَ ". فَقَالَ عَلِيٌّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا أَنْفُسُنَا بِيَدِ اللَّهِ، فَإِذَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَنَا بَعَثَنَا، فَانْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهُ ذَلِكَ وَلَمْ يَرْجِعْ إِلَيْهِ شَيْئًا، ثُمَّ سَمِعَهُ وَهْوَ مُدْبِرٌ يَضْرِبُ فَخِذَهُ وَهْوَ يَقُولُ {وَكَانَ الإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَىْءٍ جَدَلاً}. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ يُقَالُ مَا أَتَاكَ لَيْلاً فَهْوَ طَارِقٌ. وَيُقَالُ الطَّارِقُ النَّجْمُ، وَالثَّاقِبُ الْمُضِيءُ، يُقَالُ أَثْقِبْ نَارَكَ لِلْمُوقِدِ.
Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kechasi uning va Rasululloh ﷺ ning qizlari Fotima (alayhassalom)ning oldilariga keldilar va ularga: «Namoz oʻqimaysizlarmi?» dedilar. Ali aytadi: «Men: ‹Yo Rasululloh, jonlarimiz Allohning qoʻlida-ku. Qachon bizni uygʻotishni xohlasa, uygʻotadi› dedim.» Rasululloh ﷺ unga bu soʻzni aytganlarida, hech narsa qaytarmay (orqalariga) burildilar. Soʻngra Ali u zot ﷺ orqalariga qaytib ketayotib, sonlariga urib: {Inson narsalarning eng koʻp janjallashganidir} (degan oyatni) oʻqiyotganlarini eshitdi. Abu Abdulloh (Buxoriy) aytadi: «Kim sening oldingga kechasi kelsa, u ‹toriq› deyiladi. ‹Toriq› yulduzni ham bildiradi; ‹soqib› esa nur sochuvchidir. Olovni yoquvchiga: ‹Olovingni yoqib yorit› deb aytiladi.»Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ кечаси унинг ва Расулуллоҳ ﷺ нинг қизлари Фотима (алайҳассалом)нинг олдиларига келдилар ва уларга: «Намоз ўқимайсизларми?» дедилар. Али айтади: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, жонларимиз Аллоҳнинг қўлида-ку. Қачон бизни уйғотишни хоҳласа, уйғотади› дедим.» Расулуллоҳ ﷺ унга бу сўзни айтганларида, ҳеч нарса қайтармай (орқаларига) бурилдилар. Сўнгра Али у зот ﷺ орқаларига қайтиб кетаётиб, сонларига уриб: {Инсон нарсаларнинг энг кўп жанжаллашганидир} (деган оятни) ўқиётганларини эшитди. Абу Абдуллоҳ (Бухорий) айтади: «Ким сенинг олдингга кечаси келса, у ‹ториқ› дейилади. ‹Ториқ› юлдузни ҳам билдиради; ‹соқиб› эса нур сочувчидир. Оловни ёқувчига: ‹Оловингни ёқиб ёрит› деб айтилади.»
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ،. وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي أَخِي عَبْدُ الْحَمِيدِ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، أَنَّ حُسَيْنَ بْنَ عَلِيٍّ ـ عَلَيْهِمَا السَّلاَمُ ـ أَخْبَرَهُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَقَهُ وَفَاطِمَةَ بِنْتَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً فَقَالَ لَهُمْ " أَلاَ تُصَلُّونَ ". قَالَ عَلِيٌّ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّمَا أَنْفُسُنَا بِيَدِ اللَّهِ، فَإِذَا شَاءَ أَنْ يَبْعَثَنَا بَعَثَنَا، فَانْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ قُلْتُ ذَلِكَ، وَلَمْ يَرْجِعْ إِلَىَّ شَيْئًا، ثُمَّ سَمِعْتُهُ وَهْوَ مُدْبِرٌ يَضْرِبُ فَخِذَهُ وَيَقُولُ " [quran sura="18" aya_start="54" aya_end="54"]{وَكَانَ الإِنْسَانُ أَكْثَرَ شَىْءٍ جَدَلاً}"
(Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) xabar berdiki,) Rasululloh ﷺ bir kecha unga va Rasululloh ﷺning qizi Fotimaga (kelib) eshik taqillatdilar-da, ularga: «Namoz oʻqimaysizlarmi?» dedilar. Ali aytdi: Bas, men: «Yo Rasululloh, bizning jonimiz faqat Allohning Qoʻlidadir; qachon U bizni (uygʻotishni) xohlasa, bizni uygʻotadi (qoʻzgʻatadi)», dedim. Bas, men shuni aytganimda, Rasululloh ﷺ qaytib (ketdilar) va menga hech narsa qaytarmadilar. Soʻng men U zotni — ortga qaytib ketayotgan holda — oʻz sonini urib: ‹Inson — eng koʻp janjallashadigan narsadir› (Kahf surasi, 54-oyat) (deb) aytayotganini eshitdim.(Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) хабар бердики,) Расулуллоҳ ﷺ бир кеча унга ва Расулуллоҳ ﷺнинг қизи Фотимага (келиб) эшик тақиллатдилар-да, уларга: «Намоз ўқимайсизларми?» дедилар. Али айтди: Бас, мен: «Ё Расулуллоҳ, бизнинг жонимиз фақат Аллоҳнинг Қўлидадир; қачон У бизни (уйғотишни) хоҳласа, бизни уйғотади (қўзғатади)», дедим. Бас, мен шуни айтганимда, Расулуллоҳ ﷺ қайтиб (кетдилар) ва менга ҳеч нарса қайтармадилар. Сўнг мен У зотни — ортга қайтиб кетаётган ҳолда — ўз сонини уриб: ‹Инсон — энг кўп жанжаллашадиган нарсадир› (Каҳф сураси, 54-оят) (деб) айтаётганини эшитдим.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، وَالأَعْمَشِ، سَمِعَا سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ فِي جِنَازَةٍ فَأَخَذَ عُودًا فَجَعَلَ يَنْكُتُ فِي الأَرْضِ فَقَالَ " مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ أَوْ مِنَ الْجَنَّةِ ". قَالُوا أَلاَ نَتَّكِلُ. قَالَ " اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ [quran sura="92" aya_start="5" aya_end="5"]{فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى} ". الآيَةَ.
(Ali (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot bir janoza (dafni)da edilar; bas, bir choʻp olib, yerni chizishga (kovlashga) tushdilar-da: «Sizlardan hech bir kishi (istisno) yoʻqki, magar uning doʻzaxdagi yoki jannatdagi oʻrni yozib qoʻyilgan», dedilar. Ular: «(Unda) tavakkal qilib (amalni tashlab) qoʻyaqolmaymizmi?» dedilar. U zot: «(Yoʻq,) amal qilinglar; har bir (kishi oʻzi uchun) muyassar qilingan: ‹Bas, kim (Alloh yoʻlida) bersa va taqvo qilsa...› (Layl surasi, 5-oyat) — oyat(ni oʻqidilar)», dedilar.(Али (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот бир жаноза (дафни)да эдилар; бас, бир чўп олиб, ерни чизишга (ковлашга) тушдилар-да: «Сизлардан ҳеч бир киши (истисно) йўқки, магар унинг дўзахдаги ёки жаннатдаги ўрни ёзиб қўйилган», дедилар. Улар: «(Унда) таваккал қилиб (амални ташлаб) қўяқолмаймизми?» дедилар. У зот: «(Йўқ,) амал қилинглар; ҳар бир (киши ўзи учун) муяссар қилинган: ‹Бас, ким (Аллоҳ йўлида) берса ва тақво қилса...› (Лайл сураси, 5-оят) — оят(ни ўқидилар)», дедилар.