حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِلْوَزَغِ الْفُوَيْسِقُ. وَلَمْ أَسْمَعْهُ أَمَرَ بِقَتْلِهِ. وَزَعَمَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ بِقَتْلِهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — salamandr (gekkon kaltakesagi)ni — fasod (ziyon) keltiruvchi (deb) atadi. Men u zotning uni oʻldirishni buyurganini eshitmaganman. Saʼd ibn Vaqqos — Paygʻambar ﷺ uni oʻldirishni buyurgan, deb daʼvo qiladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — саламандр (геккон калтакесаги)ни — фасод (зиён) келтирувчи (деб) атади. Мен у зотнинг уни ўлдиришни буюрганини эшитмаганман. Саъд ибн Ваққос — Пайғамбар ﷺ уни ўлдиришни буюрган, деб даъво қилади.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اقْتُلُوا ذَا الطُّفْيَتَيْنِ، فَإِنَّهُ يَلْتَمِسُ الْبَصَرَ، وَيُصِيبُ الْحَبَلَ ".
تَابَعَهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أخْبَرَنا أَبَا أُسَامَةَ
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Orqasida ikkita oq chiziq boʻlgan ilonni oʻldiringlar — chunki u qaragan kishini koʻr qiladi va bola tushishiga sabab boʻladi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Орқасида иккита оқ чизиқ бўлган илонни ўлдиринглар — чунки у қараган кишини кўр қилади ва бола тушишига сабаб бўлади», — деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ،، قَالَتْ أَمَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِقَتْلِ الأَبْتَرِ وَقَالَ " إِنَّهُ يُصِيبُ الْبَصَرَ، وَيُذْهِبُ الْحَبَلَ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — dumi kalta yoki kesik ilon (yaʼni Abtar)ni oʻldirishni buyurdi — chunki u qaragan kishini koʻr qiladi va bola tushishiga sabab boʻladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — думи калта ёки кесик илон (яъни Абтар)ни ўлдиришни буюрди — чунки у қараган кишини кўр қилади ва бола тушишига сабаб бўлади.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عَنْهَا ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " خَمْسٌ فَوَاسِقُ يُقْتَلْنَ فِي الْحَرَمِ الْفَأْرَةُ، وَالْعَقْرَبُ، وَالْحُدَيَّا، وَالْغُرَابُ، وَالْكَلْبُ الْعَقُورُ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Besh turdagi hayvon — fasod (ziyon) keltiruvchidir va ularni — haram (hudud)da (ham) oʻldirish mumkin: ular — kalamush, chayon, kalxat (yirtqich qush turi), qargʻa va quturgan it(dir)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Беш турдаги ҳайвон — фасод (зиён) келтирувчидир ва уларни — ҳарам (ҳудуд)да (ҳам) ўлдириш мумкин: улар — каламуш, чаён, калхат (йиртқич қуш тури), қарға ва қутурган ит(дир)», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أُرَجِّلُ رَأْسَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا حَائِضٌ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men hayz holda Rasululloh ﷺ ning sochlarini tarar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ҳайз ҳолда Расулуллоҳ ﷺ нинг сочларини тарар эдим.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ، سَمِعَ زُهَيْرًا، عَنْ مَنْصُورٍ ابْنِ صَفِيَّةَ، أَنَّ أُمَّهُ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَّكِئُ فِي حَجْرِي وَأَنَا حَائِضٌ، ثُمَّ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ mening tizzaimga suyanib, men hayz holda ekanligimda Qurʼon oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менинг тиззаимга суяниб, мен ҳайз ҳолда эканлигимда Қуръон ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَالنَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ، كِلاَنَا جُنُبٌ. وَكَانَ يَأْمُرُنِي فَأَتَّزِرُ، فَيُبَاشِرُنِي وَأَنَا حَائِضٌ. وَكَانَ يُخْرِجُ رَأْسَهُ إِلَىَّ وَهُوَ مُعْتَكِفٌ، فَأَغْسِلُهُ وَأَنَا حَائِضٌ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men va Paygʻambar ﷺ junub holda bir idishdan gusl qilardik. Hayz paytida u zot menga izor (beldan pastga kiyiladigan kiyim) kiyishni buyurar va meni erkalar edilar. Eʼtikofda esa boshlarini menga yaqin keltirar, men hayz holda uni yuvar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ва Пайғамбар ﷺ жунуб ҳолда бир идишдан гусл қилардик. Ҳайз пайтида у зот менга изор (белдан пастга кийиладиган кийим) кийишни буюрар ва мени эркалар эдилар. Эътикофда эса бошларини менга яқин келтирар, мен ҳайз ҳолда уни ювар эдим.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لاَ نَذْكُرُ إِلاَّ الْحَجَّ، فَلَمَّا جِئْنَا سَرِفَ طَمِثْتُ، فَدَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَبْكِي فَقَالَ {مَا يُبْكِيكِ}. قُلْتُ لَوَدِدْتُ وَاللَّهِ أَنِّي لَمْ أَحُجَّ الْعَامَ. قَالَ {لَعَلَّكِ نُفِسْتِ}. قُلْتُ نَعَمْ. قَالَ " فَإِنَّ ذَلِكَ شَىْءٌ كَتَبَهُ اللَّهُ عَلَى بَنَاتِ آدَمَ، فَافْعَلِي مَا يَفْعَلُ الْحَاجُّ، غَيْرَ أَنْ لاَ تَطُوفِي بِالْبَيْتِ حَتَّى تَطْهُرِي ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan haj uchun yoʻlga chiqdik; Sarifga yetganimizda, men hayz koʻrdim. Paygʻambar ﷺ oldimga kelganlarida, men yigʻlab turgan edim. U zot: «Nega yigʻlayapsan?» — dedilar. Men: «Koshki bu yil haj qilmaganimda edi», — dedim. U zot: «Hayz koʻrgan boʻlsang kerak?» — dedilar. Men: «Ha», — dedim. U zot: «Bu — Alloh barcha Odam qizlariga belgilagan narsa. Poklanguningcha Kaʼba tavofini qilmay, hojilar qilgan hamma (amal)ni qilaver», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз Пайғамбар ﷺ билан ҳаж учун йўлга чиқдик; Сарифга етганимизда, мен ҳайз кўрдим. Пайғамбар ﷺ олдимга келганларида, мен йиғлаб турган эдим. У зот: «Нега йиғлаяпсан?» — дедилар. Мен: «Кошки бу йил ҳаж қилмаганимда эди», — дедим. У зот: «Ҳайз кўрган бўлсанг керак?» — дедилар. Мен: «Ҳа», — дедим. У зот: «Бу — Аллоҳ барча Одам қизларига белгилаган нарса. Поклангунингча Каъба тавофини қилмай, ҳожилар қилган ҳамма (амал)ни қилавер», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ قَالَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ أَبِي حُبَيْشٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لاَ أَطْهُرُ، أَفَأَدَعُ الصَّلاَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا ذَلِكِ عِرْقٌ وَلَيْسَ بِالْحَيْضَةِ، فَإِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَاتْرُكِي الصَّلاَةَ، فَإِذَا ذَهَبَ قَدْرُهَا فَاغْسِلِي عَنْكِ الدَّمَ وَصَلِّي ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima binti Abu Hubaysh Rasululloh ﷺ ga: «Yo Rasululloh, men (qon ketishdan) poklanmayapman. Namozni tark etayinmi?» — dedi. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, chunki bu — (hayz emas,) bir tomirdan (chiqayotgan qon). Haqiqiy hayzing boshlansa, namozni tark et; u (hayz) tugasa, badaningdan qonni yuvib (gusl qilib), namoz oʻqi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима бинти Абу Ҳубайш Расулуллоҳ ﷺ га: «Ё Расулуллоҳ, мен (қон кетишдан) покланмаяпман. Намозни тарк этайинми?» — деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, чунки бу — (ҳайз эмас,) бир томирдан (чиқаётган қон). Ҳақиқий ҳайзинг бошланса, намозни тарк эт; у (ҳайз) тугаса, баданингдан қонни ювиб (гусл қилиб), намоз ўқи», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَتْ إِحْدَانَا تَحِيضُ، ثُمَّ تَقْتَرِصُ الدَّمَ مِنْ ثَوْبِهَا عِنْدَ طُهْرِهَا فَتَغْسِلُهُ، وَتَنْضَحُ عَلَى سَائِرِهِ، ثُمَّ تُصَلِّي فِيهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bizdan biri hayz koʻrsa, poklangach, qon (tekkan) joyni ushlab, kiyimidan qonni ishqalab, ustiga suv quyib, oʻsha joyni yaxshilab yuvar, kiyimning qolgan (qismi)ga suv separ edi. Soʻng unda namoz oʻqir edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биздан бири ҳайз кўрса, поклангач, қон (теккан) жойни ушлаб, кийимидан қонни ишқалаб, устига сув қуйиб, ўша жойни яхшилаб ювар, кийимнинг қолган (қисми)га сув сепар эди. Сўнг унда намоз ўқир эди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اعْتَكَفَ مَعَهُ بَعْضُ نِسَائِهِ وَهْىَ مُسْتَحَاضَةٌ تَرَى الدَّمَ، فَرُبَّمَا وَضَعَتِ الطَّسْتَ تَحْتَهَا مِنَ الدَّمِ. وَزَعَمَ أَنَّ عَائِشَةَ رَأَتْ مَاءَ الْعُصْفُرِ فَقَالَتْ كَأَنَّ هَذَا شَىْءٌ كَانَتْ فُلاَنَةُ تَجِدُهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Paygʻambar ﷺ ning zavjalaridan biri u zot bilan eʼtikofda edi va istihoza (qoni) kelayotgan edi. U (avratidan) qonni koʻrar va goʻyo (qon uchun) ostiga bir tovoq qoʻyar edi. (Roviy Ikrima qoʻshimcha qildi: Oisha bir kuni mahsar (safflower) suyuqligini koʻrib: ‹Bu falon (ayol)da boʻlgan narsaga oʻxshaydi›, — dedi.)Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Пайғамбар ﷺ нинг завжаларидан бири у зот билан эътикофда эди ва истиҳоза (қони) келаётган эди. У (авратидан) қонни кўрар ва гўё (қон учун) остига бир товоқ қўяр эди. (Ровий Икрима қўшимча қилди: Оиша бир куни маҳсар (саффловер) суюқлигини кўриб: ‹Бу фалон (аёл)да бўлган нарсага ўхшайди›, — деди.)
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اعْتَكَفَتْ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم امْرَأَةٌ مِنْ أَزْوَاجِهِ، فَكَانَتْ تَرَى الدَّمَ وَالصُّفْرَةَ، وَالطَّسْتُ تَحْتَهَا وَهْىَ تُصَلِّي.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning zavjalaridan biri u zot bilan eʼtikofda edi; u (avratidan) qon va sariq (suyuqlik) koʻrar va namoz oʻqiganda ostiga bir tovoq qoʻyar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг завжаларидан бири у зот билан эътикофда эди; у (авратидан) қон ва сариқ (суюқлик) кўрар ва намоз ўқиганда остига бир товоқ қўяр эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ بَعْضَ، أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ اعْتَكَفَتْ وَهْىَ مُسْتَحَاضَةٌ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Moʻminlar onalaridan biri (Paygʻambar ﷺ ning zavjalaridan biri) istihoza (qoni) kelayotgan holda eʼtikof qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мўминлар оналаридан бири (Пайғамбар ﷺ нинг завжаларидан бири) истиҳоза (қони) келаётган ҳолда эътикоф қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا كَانَ لإِحْدَانَا إِلاَّ ثَوْبٌ وَاحِدٌ تَحِيضُ فِيهِ، فَإِذَا أَصَابَهُ شَىْءٌ مِنْ دَمٍ، قَالَتْ بِرِيقِهَا فَقَصَعَتْهُ بِظُفْرِهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bizdan birovimizda bittadan boshqa kiyim yoʻq edi; biz uni kiygan holda hayz koʻrardik. U hayz qoni bilan ifloslansa, biz qon (tekkan) joyga soʻlak surib, tirnoqlarimiz bilan qonni ishqalar edik.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биздан бировимизда биттадан бошқа кийим йўқ эди; биз уни кийган ҳолда ҳайз кўрардик. У ҳайз қони билан ифлосланса, биз қон (теккан) жойга сўлак суриб, тирноқларимиз билан қонни ишқалар эдик.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَنْصُورِ ابْنِ صَفِيَّةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ غُسْلِهَا مِنَ الْمَحِيضِ، فَأَمَرَهَا كَيْفَ تَغْتَسِلُ قَالَ " خُذِي فِرْصَةً مِنْ مِسْكٍ فَتَطَهَّرِي بِهَا ". قَالَتْ كَيْفَ أَتَطَهَّرُ قَالَ " تَطَهَّرِي بِهَا ". قَالَتْ كَيْفَ قَالَ " سُبْحَانَ اللَّهِ تَطَهَّرِي ". فَاجْتَبَذْتُهَا إِلَىَّ فَقُلْتُ تَتَبَّعِي بِهَا أَثَرَ الدَّمِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Paygʻambar ﷺ dan hayzdan keyin qilinadigan gusl haqida soʻradi. Paygʻambar ﷺ unga nima qilishni aytdilar va: «Misk surtilgan bir parcha mato bilan poklan», — dedilar. Ayol: «Uni bilan qanday poklanaman?» — dedi. U zot: «Subhanalloh! (Uni bilan) poklan», — dedilar. Men uni oʻzimga tortib: «Qon (tekkan) joyga uni sur», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир аёл Пайғамбар ﷺ дан ҳайздан кейин қилинадиган гусл ҳақида сўради. Пайғамбар ﷺ унга нима қилишни айтдилар ва: «Миск суртилган бир парча мато билан поклан», — дедилар. Аёл: «Уни билан қандай покланаман?» — деди. У зот: «Субҳаналлоҳ! (Уни билан) поклан», — дедилар. Мен уни ўзимга тортиб: «Қон (теккан) жойга уни сур», — дедим.
حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، قَالَ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنَ الأَنْصَارِ قَالَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ أَغْتَسِلُ مِنَ الْمَحِيضِ قَالَ " خُذِي فِرْصَةً مُمَسَّكَةً، فَتَوَضَّئِي ثَلاَثًا ". ثُمَّ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اسْتَحْيَا فَأَعْرَضَ بِوَجْهِهِ أَوْ قَالَ " تَوَضَّئِي بِهَا " فَأَخَذْتُهَا فَجَذَبْتُهَا فَأَخْبَرْتُهَا بِمَا يُرِيدُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir ansoriy ayol Paygʻambar ﷺ dan hayzdan keyin qanday gusl qilishni soʻradi. U zot: «Misk surtilgan bir parcha mato olib, uni bilan avratni uch marta tozala», — dedilar. Paygʻambar ﷺ uyalib, yuzlarini burdilar. Shunda men ayolni oʻzimga tortib, Paygʻambar ﷺ nima demoqchi ekanlarini aytdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир ансорий аёл Пайғамбар ﷺ дан ҳайздан кейин қандай гусл қилишни сўради. У зот: «Миск суртилган бир парча мато олиб, уни билан авратни уч марта тозала», — дедилар. Пайғамбар ﷺ уялиб, юзларини бурдилар. Шунда мен аёлни ўзимга тортиб, Пайғамбар ﷺ нима демоқчи эканларини айтдим.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَهْلَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، فَكُنْتُ مِمَّنْ تَمَتَّعَ، وَلَمْ يَسُقِ الْهَدْىَ، فَزَعَمَتْ أَنَّهَا حَاضَتْ، وَلَمْ تَطْهُرْ حَتَّى دَخَلَتْ لَيْلَةُ عَرَفَةَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، هَذِهِ لَيْلَةُ عَرَفَةَ، وَإِنَّمَا كُنْتُ تَمَتَّعْتُ بِعُمْرَةٍ. فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " انْقُضِي رَأْسَكِ، وَامْتَشِطِي، وَأَمْسِكِي عَنْ عُمْرَتِكِ ". فَفَعَلْتُ، فَلَمَّا قَضَيْتُ الْحَجَّ أَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ لَيْلَةَ الْحَصْبَةِ فَأَعْمَرَنِي مِنَ التَّنْعِيمِ مَكَانَ عُمْرَتِي الَّتِي نَسَكْتُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning soʻnggi Hajida men u zot bilan haj uchun ihromga kirdim. Men tamattuʼ (haj va umra)ni niyat qilgan, oʻzim bilan Hadiy (qurbonlik) olmagan kishilardan edim. Men hayz koʻrdim va Arafa kechasigacha poklanmadim. Men: «Yo Rasululloh, bu — Arafa kuni kechasi, men umra bilan tamattuʼ qilmoqchi edim», — dedim. Rasululloh ﷺ menga sochimni yozib, tarashni va umrani keyinga qoldirishni aytdilar. Men shunday qildim va Hajni tugatdim. Hasba kechasi u zot Abdurrahmon (Oishaning ukasi)ga meni Tanʼimga olib borishni — men niyat qilgan tamattuʼ umrasi oʻrniga umra uchun ihromga kirishim uchun — buyurdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг сўнгги Ҳажида мен у зот билан ҳаж учун иҳромга кирдим. Мен таматтуъ (ҳаж ва умра)ни ният қилган, ўзим билан Ҳадий (қурбонлик) олмаган кишилардан эдим. Мен ҳайз кўрдим ва Арафа кечасигача покланмадим. Мен: «Ё Расулуллоҳ, бу — Арафа куни кечаси, мен умра билан таматтуъ қилмоқчи эдим», — дедим. Расулуллоҳ ﷺ менга сочимни ёзиб, тарашни ва умрани кейинга қолдиришни айтдилар. Мен шундай қилдим ва Ҳажни тугатдим. Ҳасба кечаси у зот Абдурраҳмон (Оишанинг укаси)га мени Танъимга олиб боришни — мен ният қилган таматтуъ умраси ўрнига умра учун иҳромга киришим учун — буюрдилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَرَجْنَا مُوَافِينَ لِهِلاَلِ ذِي الْحِجَّةِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحَبَّ أَنْ يُهِلَّ بِعُمْرَةٍ فَلْيُهْلِلْ، فَإِنِّي لَوْلاَ أَنِّي أَهْدَيْتُ لأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ ". فَأَهَلَّ بَعْضُهُمْ بِعُمْرَةٍ، وَأَهَلَّ بَعْضُهُمْ بِحَجٍّ، وَكُنْتُ أَنَا مِمَّنْ أَهَلَّ بِعُمْرَةٍ، فَأَدْرَكَنِي يَوْمُ عَرَفَةَ وَأَنَا حَائِضٌ، فَشَكَوْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " دَعِي عُمْرَتَكِ، وَانْقُضِي رَأْسَكِ وَامْتَشِطِي، وَأَهِلِّي بِحَجٍّ ". فَفَعَلْتُ حَتَّى إِذَا كَانَ لَيْلَةُ الْحَصْبَةِ أَرْسَلَ مَعِي أَخِي عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي بَكْرٍ، فَخَرَجْتُ إِلَى التَّنْعِيمِ، فَأَهْلَلْتُ بِعُمْرَةٍ مَكَانَ عُمْرَتِي. قَالَ هِشَامٌ وَلَمْ يَكُنْ فِي شَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ هَدْىٌ وَلاَ صَوْمٌ وَلاَ صَدَقَةٌ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Zulhijjaning 1-kuni biz haj niyatida yoʻlga chiqdik. Rasululloh ﷺ: «Kim umra uchun ihromga kirishni xohlasa, kirsin. Agar men Hadiyni olib kelmaganimda, umra uchun ihromga kirardim», — dedilar. Baʼzimiz umra uchun, baʼzimiz haj uchun ihromga kirdik. Men umra uchun ihromga kirganlardan edim. Men hayz koʻrdim va Arafa kunigacha hayz koʻraverdim; buni Paygʻambar ﷺ ga shikoyat qildim. U zot menga umrani keyinga qoldirib, sochimni yozib, tarashni va haj uchun ihromga kirishni aytdilar; men shunday qildim. Hasba kechasi u zot ukam Abdurrahmon ibn Abu Bakrni men bilan Tanʼimga yubordilar; u yerda men avvalgi (umra) oʻrniga umra uchun ihromga kirdim. Hishom: «U (umra) uchun na Hadiy, na roʻza, na sadaqa (kerak) edi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Зулҳижжанинг 1-куни биз ҳаж ниятида йўлга чиқдик. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким умра учун иҳромга киришни хоҳласа, кирсин. Агар мен Ҳадийни олиб келмаганимда, умра учун иҳромга кирардим», — дедилар. Баъзимиз умра учун, баъзимиз ҳаж учун иҳромга кирдик. Мен умра учун иҳромга кирганлардан эдим. Мен ҳайз кўрдим ва Арафа кунигача ҳайз кўравердим; буни Пайғамбар ﷺ га шикоят қилдим. У зот менга умрани кейинга қолдириб, сочимни ёзиб, тарашни ва ҳаж учун иҳромга киришни айтдилар; мен шундай қилдим. Ҳасба кечаси у зот укам Абдурраҳмон ибн Абу Бакрни мен билан Танъимга юбордилар; у ерда мен аввалги (умра) ўрнига умра учун иҳромга кирдим. Ҳишом: «У (умра) учун на Ҳадий, на рўза, на садақа (керак) эди», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ، كَانَتْ تُسْتَحَاضُ فَسَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " ذَلِكِ عِرْقٌ، وَلَيْسَتْ بِالْحَيْضَةِ، فَإِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاَةَ، وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْتَسِلِي وَصَلِّي ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima binti Abu Hubaysh istihoza (qoni) koʻrar edi; shuning uchun u Paygʻambar ﷺ dan soʻradi. U zot: «(Bu) qon — bir tomirdan, hayz emas. Haqiqiy hayz boshlansa, namozni tark et; u tugasa, gusl qilib, namoz oʻqi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима бинти Абу Ҳубайш истиҳоза (қони) кўрар эди; шунинг учун у Пайғамбар ﷺ дан сўради. У зот: «(Бу) қон — бир томирдан, ҳайз эмас. Ҳақиқий ҳайз бошланса, намозни тарк эт; у тугаса, гусл қилиб, намоз ўқи», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ أَبِي رَجَاءٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ عُرْوَةَ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ،. أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ أَبِي حُبَيْشٍ، سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ إِنِّي أُسْتَحَاضُ فَلاَ أَطْهُرُ، أَفَأَدَعُ الصَّلاَةَ فَقَالَ " لاَ، إِنَّ ذَلِكِ عِرْقٌ، وَلَكِنْ دَعِي الصَّلاَةَ قَدْرَ الأَيَّامِ الَّتِي كُنْتِ تَحِيضِينَ فِيهَا، ثُمَّ اغْتَسِلِي وَصَلِّي ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Fotima binti Abu Hubaysh Paygʻambar ﷺ dan: «Mende (hayzlar orasida) toʻxtamaydigan qon ketish bor, men poklanmayapman. Namozni tark etayinmi?» — deb soʻradi. U zot: «Yoʻq, bu — bir tomirdan. Faqat odatda hayz koʻradigan kunlaringdagina namozni tark et, soʻng gusl qilib, namoz oʻqi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Фотима бинти Абу Ҳубайш Пайғамбар ﷺ дан: «Менде (ҳайзлар орасида) тўхтамайдиган қон кетиш бор, мен покланмаяпман. Намозни тарк этайинми?» — деб сўради. У зот: «Йўқ, бу — бир томирдан. Фақат одатда ҳайз кўрадиган кунларингдагина намозни тарк эт, сўнг гусл қилиб, намоз ўқи», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعْنٌ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، وَعَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ اسْتُحِيضَتْ سَبْعَ سِنِينَ، فَسَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَلِكَ، فَأَمَرَهَا أَنْ تَغْتَسِلَ فَقَالَ " هَذَا عِرْقٌ ". فَكَانَتْ تَغْتَسِلُ لِكُلِّ صَلاَةٍ.
Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Habiba yetti yil (hayzlar orasida) qon koʻrdi. U buni Rasululloh ﷺ dan soʻradi. U zot unga (haqiqiy hayz tugagach) gusl qilishni buyurdilar va: «Bu — bir tomirdan», — dedilar. Shuning uchun u har namoz uchun gusl qilar edi.Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Ҳабиба етти йил (ҳайзлар орасида) қон кўрди. У буни Расулуллоҳ ﷺ дан сўради. У зот унга (ҳақиқий ҳайз тугагач) гусл қилишни буюрдилар ва: «Бу — бир томирдан», — дедилар. Шунинг учун у ҳар намоз учун гусл қилар эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ صَفِيَّةَ بِنْتَ حُيَىٍّ قَدْ حَاضَتْ. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَعَلَّهَا تَحْبِسُنَا، أَلَمْ تَكُنْ طَافَتْ مَعَكُنَّ ". فَقَالُوا بَلَى. قَالَ " فَاخْرُجِي ".
Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ga Safiyya binti Huyay hayz koʻrganini aytdim. U zot: «U bizni ushlab qoladigan boʻldi-ku. (Avval) sizlar bilan Tavof (al-Ifoza)ni qilganmidi?» — dedilar. Biz: «Ha», — dedik. Shunda u zot unga (yoʻlga) joʻnashni aytdilar.Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ га Сафийя бинти Ҳуяй ҳайз кўрганини айтдим. У зот: «У бизни ушлаб қоладиган бўлди-ку. (Аввал) сизлар билан Тавоф (ал-Ифоза)ни қилганмиди?» — дедилар. Биз: «Ҳа», — дедик. Шунда у зот унга (йўлга) жўнашни айтдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، عَنْ زُهَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَقْبَلَتِ الْحَيْضَةُ فَدَعِي الصَّلاَةَ، وَإِذَا أَدْبَرَتْ فَاغْسِلِي عَنْكِ الدَّمَ وَصَلِّي ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ menga: «Hayzing boshlansa, namozni tark et; u tugasa, badaningdan qonni yuvib (gusl qilib), namoz oʻqi», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ менга: «Ҳайзинг бошланса, намозни тарк эт; у тугаса, баданингдан қонни ювиб (гусл қилиб), намоз ўқи», — дедилар.
قَالَ قَالَ اللَّيْثُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الأَرْوَاحُ جُنُودٌ مُجَنَّدَةٌ، فَمَا تَعَارَفَ مِنْهَا ائْتَلَفَ، وَمَا تَنَاكَرَ مِنْهَا اخْتَلَفَ ". وَقَالَ يَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ بِهَذَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Ruhlar — yigʻilgan (safarbar qilingan) qoʻshinlardek: bir-biriga oʻxshash xususiyatga ega boʻlganlari bir-biriga moyil boʻladi; xususiyatlari har xil boʻlganlari esa — bir-biridan ajraladi (kelisha olmaydi)».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Руҳлар — йиғилган (сафарбар қилинган) қўшинлардек: бир-бирига ўхшаш хусусиятга эга бўлганлари бир-бирига мойил бўлади; хусусиятлари ҳар хил бўлганлари эса — бир-биридан ажралади (келиша олмайди)».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، أَنَّ ابْنَ أَبِي بَكْرٍ، أَخْبَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنهم ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلَمْ تَرَىْ أَنَّ قَوْمَكِ بَنَوُا الْكَعْبَةَ اقْتَصَرُوا عَنْ قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَلاَ تَرُدُّهَا عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ. فَقَالَ " لَوْلاَ حِدْثَانُ قَوْمِكِ بِالْكُفْرِ ". فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ لَئِنْ كَانَتْ عَائِشَةُ سَمِعَتْ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَا أُرَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرَكَ اسْتِلاَمَ الرُّكْنَيْنِ اللَّذَيْنِ يَلِيَانِ الْحِجْرَ إِلاَّ أَنَّ الْبَيْتَ لَمْ يُتَمَّمْ عَلَى قَوَاعِدِ إِبْرَاهِيمَ. وَقَالَ إِسْمَاعِيلُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ.
Oisha (Paygʻambarning xotini) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ (unga): «Koʻrmayapsanmi, qavming Kaʼbani qurganda, uni Ibrohim qurgan barcha poydevorlar ustiga qurmadi», — dedi. Men: «Yo Rasululloh! Nega biz uni Ibrohimning poydevorlari ustiga qaytadan qurmaymiz?» — dedim. U zot: «Agar qavming yaqindagina kufrdan voz kechmaganida edi (men shunday qilardim)», — dedi. Ibn Umardan (rivoyat qilinadi): «Oisha buni Allohning Rasuli ﷺ dan eshitgan boʻlsa kerak — chunki men Allohning Rasuli ﷺ — Hijrga qaragan ikki burchakka faqat shu sabab (yaʼni) Uy Ibrohimning poydevorlari ustiga qurilmagani sababli — tegmasligini koʻraman (bilaman)».Оиша (Пайғамбарнинг хотини) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ (унга): «Кўрмаяпсанми, қавминг Каъбани қурганда, уни Иброҳим қурган барча пойдеворлар устига қурмади», — деди. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Нега биз уни Иброҳимнинг пойдеворлари устига қайтадан қурмаймиз?» — дедим. У зот: «Агар қавминг яқиндагина куфрдан воз кечмаганида эди (мен шундай қилардим)», — деди. Ибн Умардан (ривоят қилинади): «Оиша буни Аллоҳнинг Расули ﷺ дан эшитган бўлса керак — чунки мен Аллоҳнинг Расули ﷺ — Ҳижрга қараган икки бурчакка фақат шу сабаб (яъни) Уй Иброҳимнинг пойдеворлари устига қурилмагани сабабли — тегмаслигини кўраман (биламан)».
حَدَّثَنَا بَدَلُ بْنُ الْمُحَبَّرِ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " مُرِي أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ". قَالَتْ إِنَّهُ رَجُلٌ أَسِيفٌ، مَتَى يَقُمْ مَقَامَكَ رَقَّ. فَعَادَ فَعَادَتْ، قَالَ شُعْبَةُ فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوِ الرَّابِعَةِ " إِنَّكُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ (unga): «Abu Bakrga — odamlarga namozda imom boʻlishni — buyur», — dedi. U: «Abu Bakr — yumshoq koʻngilli kishi; u sizning joyingizda (imom boʻlib) turganda, yigʻlab yuboradi (shu sabab namozda imom boʻla olmaydi)», — deb javob berdi. Paygʻambar ﷺ xuddi shu buyruqni takrorladi va u xuddi shu javobni berdi. Rivoyatchi Shuʼba aytadiki, Paygʻambar ﷺ uchinchi yoki toʻrtinchi marta: «Sizlar — Yusufning (atrofidagi) ayollarisiz (yaʼni zohirda boshqa, ichingizda boshqa). Abu Bakrga namozda imom boʻlishni buyur», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ (унга): «Абу Бакрга — одамларга намозда имом бўлишни — буюр», — деди. У: «Абу Бакр — юмшоқ кўнгилли киши; у сизнинг жойингизда (имом бўлиб) турганда, йиғлаб юборади (шу сабаб намозда имом бўла олмайди)», — деб жавоб берди. Пайғамбар ﷺ худди шу буйруқни такрорлади ва у худди шу жавобни берди. Ривоятчи Шуъба айтадики, Пайғамбар ﷺ учинчи ёки тўртинчи марта: «Сизлар — Юсуфнинг (атрофидаги) аёлларисиз (яъни зоҳирда бошқа, ичингизда бошқа). Абу Бакрга намозда имом бўлишни буюр», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، سَمِعْتُ عُرْوَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها فَرَجَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى خَدِيجَةَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ، فَانْطَلَقَتْ بِهِ إِلَى وَرَقَةَ بْنِ نَوْفَلٍ، وَكَانَ رَجُلاً تَنَصَّرَ يَقْرَأُ الإِنْجِيلَ بِالْعَرَبِيَّةِ. فَقَالَ وَرَقَةُ مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ. فَقَالَ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَى مُوسَى، وَإِنْ أَدْرَكَنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. النَّامُوسُ صَاحِبُ السِّرِّ الَّذِي يُطْلِعُهُ بِمَا يَسْتُرُهُ عَنْ غَيْرِهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — qalbi tez urgan holda — Xadijaning oldiga qaytdi. U (Xadija) uni Varaqa ibn Navfalning oldiga olib bordi — u nasroniylikni qabul qilgan (kishi boʻlib,) Injilni arab tilida oʻqirdi. Varaqa (Paygʻambardan): «Sen nima koʻryapsan?» — deb soʻradi. U (Paygʻambar) unga (koʻrgan narsasini) aytganda, Varaqa: «U — Alloh (Paygʻambar) Musoga yuborgan oʻsha farishtadir. Agar men — sen ilohiy xabar (vahiy) oladigan (kun)gacha — yashasam, men senga qattiq yordam beraman», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — қалби тез урган ҳолда — Хадижанинг олдига қайтди. У (Хадижа) уни Варақа ибн Навфалнинг олдига олиб борди — у насронийликни қабул қилган (киши бўлиб,) Инжилни араб тилида ўқирди. Варақа (Пайғамбардан): «Сен нима кўряпсан?» — деб сўради. У (Пайғамбар) унга (кўрган нарсасини) айтганда, Варақа: «У — Аллоҳ (Пайғамбар) Мусога юборган ўша фариштадир. Агар мен — сен илоҳий хабар (ваҳий) оладиган (кун)гача — яшасам, мен сенга қаттиқ ёрдам бераман», — деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها كَانَتْ تَكْرَهُ أَنْ يَجْعَلَ {الْمُصَلِّي} يَدَهُ فِي خَاصِرَتِهِ وَتَقُولُ إِنَّ الْيَهُودَ تَفْعَلُهُ. تَابَعَهُ شُعْبَةُ عَنِ الأَعْمَشِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U — kishining namozda qoʻllarini beliga (yonboshiga) qoʻyishini — yoqtirmasdi. U: «Yahudiy(lar) shunday qilardi», — derdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У — кишининг намозда қўлларини белига (ёнбошига) қўйишини — ёқтирмасди. У: «Яҳудий(лар) шундай қиларди», — дерди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الطَّاعُونِ، فَأَخْبَرَنِي " أَنَّهُ عَذَابٌ يَبْعَثُهُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ، وَأَنَّ اللَّهَ جَعَلَهُ رَحْمَةً لِلْمُؤْمِنِينَ، لَيْسَ مِنْ أَحَدٍ يَقَعُ الطَّاعُونُ فَيَمْكُثُ فِي بَلَدِهِ صَابِرًا مُحْتَسِبًا، يَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ يُصِيبُهُ إِلاَّ مَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ، إِلاَّ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ شَهِيدٍ ".
Oisha (Paygʻambarning xotini) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ dan vabo (toʻun) haqida soʻradim. U zot menga — u (vabo) — Alloh Oʻzi xohlagan kishilarga yuboradigan bir azob ekanini, lekin Alloh uni moʻminlar uchun bir rahmat manbai qilganini — aytdi: agar bir kishi vabo (epidemiyasi) paytida — Allohning savobidan umidvor boʻlib va unga faqat Alloh yozgan narsa yetishiga ishonib — oʻz yurtida sabr bilan qolsa, u — shahid savobini oladi.Оиша (Пайғамбарнинг хотини) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан вабо (тўун) ҳақида сўрадим. У зот менга — у (вабо) — Аллоҳ Ўзи хоҳлаган кишиларга юборадиган бир азоб эканини, лекин Аллоҳ уни мўминлар учун бир раҳмат манбаи қилганини — айтди: агар бир киши вабо (эпидемияси) пайтида — Аллоҳнинг савобидан умидвор бўлиб ва унга фақат Аллоҳ ёзган нарса етишига ишониб — ўз юртида сабр билан қолса, у — шаҳид савобини олади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ قُرَيْشًا، أَهَمَّهُمْ شَأْنُ الْمَرْأَةِ الْمَخْزُومِيَّةِ الَّتِي سَرَقَتْ، فَقَالَ وَمَنْ يُكَلِّمُ فِيهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا وَمَنْ يَجْتَرِئُ عَلَيْهِ إِلاَّ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، حِبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، فَكَلَّمَهُ أُسَامَةُ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ". ثُمَّ قَامَ فَاخْتَطَبَ، ثُمَّ قَالَ " إِنَّمَا أَهْلَكَ الَّذِينَ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ، وَإِذَا سَرَقَ فِيهِمُ الضَّعِيفُ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ، وَايْمُ اللَّهِ، لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ ابْنَةَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعْتُ يَدَهَا ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Quraysh ahli — oʻgʻrilik qilgan Bani Mahzumlik bir ayol (haqida) tashvishga tushdi. Ular: ‹Uning (kechirilishi) haqida Allohning Rasuli ﷺ ga kim shafoat (vositachilik) qiladi?› — dedi. Baʼzilar: ‹Allohning Rasuli ﷺ ning suyukli (kishisi) Usoma ibn Zayddan boshqa hech kim buni qilishga jurʼat eta olmaydi›, — dedi. Usoma bu haqda Allohning Rasuli ﷺ ga gapirganda, Allohning Rasuli ﷺ (unga): ‹Sen — Allohning belgilangan jazolaridan biriga (yaʼni had jazosiga) tegishli bir ishda — kimgadir shafoat qilmoqchimisan?!› — dedi. Soʻng u zot (oʻrnidan) turib, xutba qilib: ‹Sizlardan oldingi ummatlarni — ular orasidan bir zodagon oʻgʻrilik qilsa, uni kechirib yuborganlari, ammo kambagʻal bir kishi oʻgʻrilik qilsa, unga Allohning qonuniy jazosini qoʻllaganlari — halok qildi. Allohga qasamki, agar Muhammadning qizi Fotima oʻgʻrilik qilsa (ham), men uning qoʻlini kesardim›, — dedi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Қурайш аҳли — ўғрилик қилган Бани Маҳзумлик бир аёл (ҳақида) ташвишга тушди. Улар: ‹Унинг (кечирилиши) ҳақида Аллоҳнинг Расули ﷺ га ким шафоат (воситачилик) қилади?› — деди. Баъзилар: ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг суюкли (кишиси) Усома ибн Зайддан бошқа ҳеч ким буни қилишга журъат эта олмайди›, — деди. Усома бу ҳақда Аллоҳнинг Расули ﷺ га гапирганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ (унга): ‹Сен — Аллоҳнинг белгиланган жазоларидан бирига (яъни ҳад жазосига) тегишли бир ишда — кимгадир шафоат қилмоқчимисан?!› — деди. Сўнг у зот (ўрнидан) туриб, хутба қилиб: ‹Сизлардан олдинги умматларни — улар орасидан бир зодагон ўғрилик қилса, уни кечириб юборганлари, аммо камбағал бир киши ўғрилик қилса, унга Аллоҳнинг қонуний жазосини қўллаганлари — ҳалок қилди. Аллоҳга қасамки, агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғрилик қилса (ҳам), мен унинг қўлини кесардим›, — деди», — деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أَبَا بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ دَخَلَ عَلَيْهَا وَعِنْدَهَا جَارِيَتَانِ فِي أَيَّامِ مِنًى تُدَفِّفَانِ وَتَضْرِبَانِ، وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مُتَغَشٍّ بِثَوْبِهِ، فَانْتَهَرَهُمَا أَبُو بَكْرٍ، فَكَشَفَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ وَجْهِهِ، فَقَالَ " دَعْهُمَا يَا أَبَا بَكْرٍ، فَإِنَّهَا أَيَّامُ عِيدٍ، وَتِلْكَ الأَيَّامُ أَيَّامُ مِنًى ". وَقَالَتْ عَائِشَةُ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَسْتُرُنِي، وَأَنَا أَنْظُرُ إِلَى الْحَبَشَةِ، وَهُمْ يَلْعَبُونَ فِي الْمَسْجِدِ فَزَجَرَهُمْ {عُمَرُ} فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " دَعْهُمْ أَمْنًا بَنِي أَرْفَدَةَ ". يَعْنِي مِنَ الأَمْنِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mino kunlarida Abu Bakr uning oldiga keldi — uning (yaʼni Oishaning) yonida ikkita qiz (bola) doira chalayotgan edi, Paygʻambar ﷺ esa — kiyimi bilan oʻzini yopib (yotgan) edi. Abu Bakr ikki qizni koyidi, lekin Paygʻambar ﷺ yuzini ochib: «Ey Abu Bakr! Ularni qoʻyib qoʻy — chunki bular — iyd (bayram) kunlaridir», — dedi. Oʻsha kunlar — Mino kunlari edi. Oisha qoʻshdi: «Men habashliklar masjidda oʻynayotganini tomosha qilayotganimda, Paygʻambar ﷺ meni (oʻzi bilan) toʻsib turardi. Umar ularni koyidi, lekin Paygʻambar ﷺ: ‹Ularni qoʻyib qoʻy, ey Bani Arfida! Oʻynanglar — chunki sizlar omonsizlar (yaʼni xavfsizsizlar)›, — dedi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мино кунларида Абу Бакр унинг олдига келди — унинг (яъни Оишанинг) ёнида иккита қиз (бола) доира чалаётган эди, Пайғамбар ﷺ эса — кийими билан ўзини ёпиб (ётган) эди. Абу Бакр икки қизни койиди, лекин Пайғамбар ﷺ юзини очиб: «Эй Абу Бакр! Уларни қўйиб қўй — чунки булар — ийд (байрам) кунларидир», — деди. Ўша кунлар — Мино кунлари эди. Оиша қўшди: «Мен ҳабашликлар масжидда ўйнаётганини томоша қилаётганимда, Пайғамбар ﷺ мени (ўзи билан) тўсиб турарди. Умар уларни койиди, лекин Пайғамбар ﷺ: ‹Уларни қўйиб қўй, эй Бани Арфида! Ўйнанглар — чунки сизлар омонсизлар (яъни хавфсизсизлар)›, — деди».
حَدَّثَنِي عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنَ حَسَّانُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي هِجَاءِ الْمُشْرِكِينَ، قَالَ " كَيْفَ بِنَسَبِي ". فَقَالَ حَسَّانُ لأَسُلَّنَّكَ مِنْهُمْ كَمَا تُسَلُّ الشَّعَرَةُ مِنَ الْعَجِينِ. وَعَنْ أَبِيهِ قَالَ ذَهَبْتُ أَسُبُّ حَسَّانَ عِنْدَ عَائِشَةَ فَقَالَتْ لاَ تَسُبُّهُ فَإِنَّهُ كَانَ يُنَافِحُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Hasson ibn Sobit Paygʻambar ﷺ dan — kofirlarni hajv qilishga (yaʼni ularni masxaralovchi sheʼr toʻqishga) — ruxsat soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Men ular bilan umumiy nasab (qarindoshlik)ga ega ekanligimga nima deysan (yaʼni hajv qilsang, meni ham haqorat qilib qoʻyasan)?» — dedi. Hasson: «Men sizni ulardan — xamirdan (bir tola) soch (sugʻurib) olingandek — sugʻurib olaman (yaʼni sizni mutlaqo tegmasdan, ularni hajv qilaman)», — deb javob berdi. Urva (rivoyat qiladi): Men Oishaning oldida Hassonni haqorat qila boshladim; shunda u: «Uni haqorat qilma — chunki u Paygʻambarni (oʻz sheʼri bilan) himoya qilardi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Ҳассон ибн Собит Пайғамбар ﷺ дан — кофирларни ҳажв қилишга (яъни уларни масхараловчи шеър тўқишга) — рухсат сўради. Пайғамбар ﷺ: «Мен улар билан умумий насаб (қариндошлик)га эга эканлигимга нима дейсан (яъни ҳажв қилсанг, мени ҳам ҳақорат қилиб қўясан)?» — деди. Ҳассон: «Мен сизни улардан — хамирдан (бир тола) соч (суғуриб) олингандек — суғуриб оламан (яъни сизни мутлақо тегмасдан, уларни ҳажв қиламан)», — деб жавоб берди. Урва (ривоят қилади): Мен Оишанинг олдида Ҳассонни ҳақорат қила бошладим; шунда у: «Уни ҳақорат қилма — чунки у Пайғамбарни (ўз шеъри билан) ҳимоя қиларди», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ وَهْوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ. وَقَالَ ابْنُ شِهَابٍ وَأَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ مِثْلَهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — oltmish uch yoshida — vafot etdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — олтмиш уч ёшида — вафот этди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ عَلَيْهَا مَسْرُورًا تَبْرُقُ أَسَارِيرُ وَجْهِهِ، فَقَالَ " أَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالَ الْمُدْلِجِيُّ لِزَيْدٍ وَأُسَامَةَ ـ وَرَأَى أَقْدَامَهُمَا ـ إِنَّ بَعْضَ هَذِهِ الأَقْدَامِ مِنْ بَعْضٍ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ uning oldiga — xursand kayfiyatda, yuzi quvonchdan porlab — keldi va: «Sen Qoif (yaʼni iz tanuvchi)ning Zayd va Usoma haqida aytganini eshitmadingmi? U ularning oyoqlarini koʻrib: ‹Bular bir-biriga (taalluqli)dir› (yaʼni ular ota-bola), — dedi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ унинг олдига — хурсанд кайфиятда, юзи қувончдан порлаб — келди ва: «Сен Қоиф (яъни из танувчи)нинг Зайд ва Усома ҳақида айтганини эшитмадингми? У уларнинг оёқларини кўриб: ‹Булар бир-бирига (тааллуқли)дир› (яъни улар ота-бола), — деди», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ مَا خُيِّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَمْرَيْنِ إِلاَّ أَخَذَ أَيْسَرَهُمَا، مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا، فَإِنْ كَانَ إِثْمًا كَانَ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنْهُ، وَمَا انْتَقَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ، إِلاَّ أَنْ تُنْتَهَكَ حُرْمَةُ اللَّهِ فَيَنْتَقِمَ لِلَّهِ بِهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — ikki ish orasida ixtiyor (tanlov) berilganda, — gunoh boʻlmaguncha — ikkisining osonrogʻini tanlardi; lekin agar (bir ish) gunoh boʻlsa, u undan eng uzoq boʻlardi (yaʼni unga yaqinlashmasdi). Allohning Rasuli ﷺ hech qachon — oʻzi uchun (shaxsiy gina sababli) — hech kimdan oʻch olmagan; faqat Allohning (belgilagan) chegaralari buzilgandagina — Alloh (rizosi) uchun — oʻch olardi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — икки иш орасида ихтиёр (танлов) берилганда, — гуноҳ бўлмагунча — иккисининг осонроғини танларди; лекин агар (бир иш) гуноҳ бўлса, у ундан энг узоқ бўларди (яъни унга яқинлашмасди). Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳеч қачон — ўзи учун (шахсий гина сабабли) — ҳеч кимдан ўч олмаган; фақат Аллоҳнинг (белгилаган) чегаралари бузилгандагина — Аллоҳ (ризоси) учун — ўч оларди.
حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ صَبَّاحٍ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُحَدِّثُ حَدِيثًا لَوْ عَدَّهُ الْعَادُّ لأَحْصَاهُ. وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَلاَ يُعْجِبُكَ أَبُو فُلاَنٍ جَاءَ فَجَلَسَ إِلَى جَانِبِ حُجْرَتِي يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم، يُسْمِعُنِي ذَلِكَ وَكُنْتُ أُسَبِّحُ فَقَامَ قَبْلَ أَنْ أَقْضِيَ سُبْحَتِي، وَلَوْ أَدْرَكْتُهُ لَرَدَدْتُ عَلَيْهِ، إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَسْرُدُ الْحَدِيثَ كَسَرْدِكُمْ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ shu qadar ravshan (tushunarli) gapirardiki, agar kimdir uning soʻzlari sonini sanamoqchi boʻlsa, sanay olardi. Urva ibn Zubayr (rivoyat qiladi): Oisha (menga): «Falonchidan hayron emasmisan — u kelib, mening hujram yonida oʻtirib, Allohning Rasuli ﷺ ning hadislarini — menga eshittirish maqsadida — rivoyat qila boshladi, holbuki men nafl namoz oʻqiyotgan edim. U mening nafl namozimni tugatishimdan oldin ketib qoldi. Agar uni hali (oʻsha yerda) topganimda edi, men unga: ‹Allohning Rasuli ﷺ hech qachon sen kabi tez va (chala) gapirmasdi›, — der edim», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ шу қадар равшан (тушунарли) гапирардики, агар кимдир унинг сўзлари сонини санамоқчи бўлса, санай оларди. Урва ибн Зубайр (ривоят қилади): Оиша (менга): «Фалончидан ҳайрон эмасмисан — у келиб, менинг ҳужрам ёнида ўтириб, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳадисларини — менга эшиттириш мақсадида — ривоят қила бошлади, ҳолбуки мен нафл намоз ўқиётган эдим. У менинг нафл намозимни тугатишимдан олдин кетиб қолди. Агар уни ҳали (ўша ерда) топганимда эди, мен унга: ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ ҳеч қачон сен каби тез ва (чала) гапирмасди›, — дер эдим», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ أَقْبَلَتْ فَاطِمَةُ تَمْشِي، كَأَنَّ مِشْيَتَهَا مَشْىُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَرْحَبًا بِابْنَتِي ". ثُمَّ أَجْلَسَهَا عَنْ يَمِينِهِ أَوْ عَنْ شِمَالِهِ، ثُمَّ أَسَرَّ إِلَيْهَا حَدِيثًا، فَبَكَتْ فَقُلْتُ لَهَا لِمَ تَبْكِينَ ثُمَّ أَسَرَّ إِلَيْهَا حَدِيثًا فَضَحِكَتْ فَقُلْتُ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ فَرَحًا أَقْرَبَ مِنْ حُزْنٍ، فَسَأَلْتُهَا عَمَّا قَالَ. فَقَالَتْ مَا كُنْتُ لأُفْشِيَ سِرَّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى قُبِضَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلْتُهَا فَقَالَتْ أَسَرَّ إِلَىَّ " إِنَّ جِبْرِيلَ كَانَ يُعَارِضُنِي الْقُرْآنَ كُلَّ سَنَةٍ مَرَّةً، وَإِنَّهُ عَارَضَنِي الْعَامَ مَرَّتَيْنِ، وَلاَ أُرَاهُ إِلاَّ حَضَرَ أَجَلِي، وَإِنَّكِ أَوَّلُ أَهْلِ بَيْتِي لَحَاقًا بِي ". فَبَكَيْتُ فَقَالَ " أَمَا تَرْضَيْنَ أَنْ تَكُونِي سَيِّدَةَ نِسَاءِ أَهْلِ الْجَنَّةِ ـ أَوْ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ ". فَضَحِكْتُ لِذَلِكَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Fotima — yurib — keldi va uning yurishi Paygʻambar ﷺ ning yurishiga oʻxshardi. Paygʻambar ﷺ: «Marhabo, ey qizim!» — dedi. Soʻng u uni oʻzining oʻng yoki chap tomoniga oʻtqazdi va keyin unga bir sir aytdi — u (Fotima) yigʻlay boshladi. Men undan: «Nega yigʻlayapsan?» — deb soʻradim. U (Paygʻambar) yana unga bir sir aytdi — u (Fotima) kula boshladi. Men: «Men — bugun koʻrganimdek — xursandlikning gʻamga shunchalik yaqin (boʻlganini) hech qachon koʻrmaganman», — dedim. Men undan Paygʻambar ﷺ unga nima deganini soʻradim. U: «Men Allohning Rasulining sirini hech qachon oshkor qilmayman», — dedi. Paygʻambar ﷺ vafot etganda, men undan bu haqda soʻradim. U: «Paygʻambar ﷺ: ‹Har yili Jabroil men bilan Qurʼonni bir marta (takrorlab) koʻrib chiqardi, lekin bu yil u buni ikki marta qildi. Men buni — mening ajalim (yaqinligi)ga ishora (deb) oʻylayman; va sen — mening oilamdan menga birinchi boʻlib qoʻshiladigan (kishi) boʻlasan›, — dedi. Bas, men yigʻlay boshladim. Soʻng u: ‹Sen — jannat ayollarining sarvari yoki moʻmina ayollarning sarvari boʻlishni xohlamaysanmi?› — dedi. Shu sabab men kuldim», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Фотима — юриб — келди ва унинг юриши Пайғамбар ﷺ нинг юришига ўхшарди. Пайғамбар ﷺ: «Марҳабо, эй қизим!» — деди. Сўнг у уни ўзининг ўнг ёки чап томонига ўтқазди ва кейин унга бир сир айтди — у (Фотима) йиғлай бошлади. Мен ундан: «Нега йиғлаяпсан?» — деб сўрадим. У (Пайғамбар) яна унга бир сир айтди — у (Фотима) кула бошлади. Мен: «Мен — бугун кўрганимдек — хурсандликнинг ғамга шунчалик яқин (бўлганини) ҳеч қачон кўрмаганман», — дедим. Мен ундан Пайғамбар ﷺ унга нима деганини сўрадим. У: «Мен Аллоҳнинг Расулининг сирини ҳеч қачон ошкор қилмайман», — деди. Пайғамбар ﷺ вафот этганда, мен ундан бу ҳақда сўрадим. У: «Пайғамбар ﷺ: ‹Ҳар йили Жаброил мен билан Қуръонни бир марта (такрорлаб) кўриб чиқарди, лекин бу йил у буни икки марта қилди. Мен буни — менинг ажалим (яқинлиги)га ишора (деб) ўйлайман; ва сен — менинг оиламдан менга биринчи бўлиб қўшиладиган (киши) бўласан›, — деди. Бас, мен йиғлай бошладим. Сўнг у: ‹Сен — жаннат аёлларининг сарвари ёки мўмина аёлларнинг сарвари бўлишни хоҳламайсанми?› — деди. Шу сабаб мен кулдим», — деди.
حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ قَزَعَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ دَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَاطِمَةَ ابْنَتَهُ فِي شَكْوَاهُ الَّذِي قُبِضَ فِيهِ، فَسَارَّهَا بِشَىْءٍ فَبَكَتْ، ثُمَّ دَعَاهَا، فَسَارَّهَا فَضَحِكَتْ، قَالَتْ فَسَأَلْتُهَا عَنْ ذَلِكَ. فَقَالَتْ سَارَّنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ يُقْبَضُ فِي وَجَعِهِ الَّذِي تُوُفِّيَ فِيهِ فَبَكَيْتُ، ثُمَّ سَارَّنِي فَأَخْبَرَنِي أَنِّي أَوَّلُ أَهْلِ بَيْتِهِ أَتْبَعُهُ فَضَحِكْتُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ oʻzining vafotiga (sabab boʻlgan) kasalligida qizi Fotimani chaqirib, unga bir sir aytdi — shu sabab u yigʻlay boshladi. Soʻng u uni (yana) chaqirib, unga boshqa bir sir aytdi — u kula boshladi. Men undan bu haqda soʻraganimda, u: «Paygʻambar ﷺ menga — u oʻzining oʻsha kasalligida vafot etishini — aytdi, shu sabab men yigʻladim; soʻng u menga sir tarzida — uning oilasidan men birinchi boʻlib unga qoʻshilishimni — aytdi, shu sabab men kuldim», — deb javob berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ўзининг вафотига (сабаб бўлган) касаллигида қизи Фотимани чақириб, унга бир сир айтди — шу сабаб у йиғлай бошлади. Сўнг у уни (яна) чақириб, унга бошқа бир сир айтди — у кула бошлади. Мен ундан бу ҳақда сўраганимда, у: «Пайғамбар ﷺ менга — у ўзининг ўша касаллигида вафот этишини — айтди, шу сабаб мен йиғладим; сўнг у менга сир тарзида — унинг оиласидан мен биринчи бўлиб унга қўшилишимни — айтди, шу сабаб мен кулдим», — деб жавоб берди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَاتَ وَأَبُو بَكْرٍ بِالسُّنْحِ ـ قَالَ إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي بِالْعَالِيَةِ ـ فَقَامَ عُمَرُ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا مَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. قَالَتْ وَقَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ مَا كَانَ يَقَعُ فِي نَفْسِي إِلاَّ ذَاكَ وَلَيَبْعَثَنَّهُ اللَّهُ فَلَيَقْطَعَنَّ أَيْدِيَ رِجَالٍ وَأَرْجُلَهُمْ. فَجَاءَ أَبُو بَكْرٍ فَكَشَفَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَبَّلَهُ قَالَ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي طِبْتَ حَيًّا وَمَيِّتًا، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يُذِيقُكَ اللَّهُ الْمَوْتَتَيْنِ أَبَدًا. ثُمَّ خَرَجَ فَقَالَ أَيُّهَا الْحَالِفُ عَلَى رِسْلِكَ. فَلَمَّا تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ جَلَسَ عُمَرُ. فَحَمِدَ اللَّهَ أَبُو بَكْرٍ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ أَلاَ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم فَإِنَّ مُحَمَّدًا قَدْ مَاتَ، وَمَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ فَإِنَّ اللَّهَ حَىٌّ لاَ يَمُوتُ. وَقَالَ [quran sura="39" aya_start="30" aya_end="30"]{إِنَّكَ مَيِّتٌ وَإِنَّهُمْ مَيِّتُونَ} وَقَالَ [quran sura="3" aya_start="144" aya_end="144"]{وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ أَفَإِنْ مَاتَ أَوْ قُتِلَ انْقَلَبْتُمْ عَلَى أَعْقَابِكُمْ وَمَنْ يَنْقَلِبْ عَلَى عَقِبَيْهِ فَلَنْ يَضُرَّ اللَّهَ شَيْئًا وَسَيَجْزِي اللَّهُ الشَّاكِرِينَ} قَالَ فَنَشَجَ النَّاسُ يَبْكُونَ ـ قَالَ ـ وَاجْتَمَعَتِ الأَنْصَارُ إِلَى سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ فِي سَقِيفَةِ بَنِي سَاعِدَةَ فَقَالُوا مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ، فَذَهَبَ إِلَيْهِمْ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ، فَذَهَبَ عُمَرُ يَتَكَلَّمُ فَأَسْكَتَهُ أَبُو بَكْرٍ، وَكَانَ عُمَرُ يَقُولُ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ بِذَلِكَ إِلاَّ أَنِّي قَدْ هَيَّأْتُ كَلاَمًا قَدْ أَعْجَبَنِي خَشِيتُ أَنْ لاَ يَبْلُغَهُ أَبُو بَكْرٍ، ثُمَّ تَكَلَّمَ أَبُو بَكْرٍ فَتَكَلَّمَ أَبْلَغَ النَّاسِ فَقَالَ فِي كَلاَمِهِ نَحْنُ الأُمَرَاءُ وَأَنْتُمُ الْوُزَرَاءُ. فَقَالَ حُبَابُ بْنُ الْمُنْذِرِ لاَ وَاللَّهِ لاَ نَفْعَلُ، مِنَّا أَمِيرٌ وَمِنْكُمْ أَمِيرٌ. فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ لاَ، وَلَكِنَّا الأُمَرَاءُ وَأَنْتُمُ الْوُزَرَاءُ هُمْ أَوْسَطُ الْعَرَبِ دَارًا، وَأَعْرَبُهُمْ أَحْسَابًا فَبَايِعُوا عُمَرَ أَوْ أَبَا عُبَيْدَةَ. فَقَالَ عُمَرُ بَلْ نُبَايِعُكَ أَنْتَ، فَأَنْتَ سَيِّدُنَا وَخَيْرُنَا وَأَحَبُّنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَأَخَذَ عُمَرُ بِيَدِهِ فَبَايَعَهُ، وَبَايَعَهُ النَّاسُ، فَقَالَ قَائِلٌ قَتَلْتُمْ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ. فَقَالَ عُمَرُ قَتَلَهُ اللَّهُ.
Rasululloh ﷺ vafot etdilar, Abu Bakr esa Sunh (degan joy)da edi — Ismoil: «Yaʼni Aliyada» dedi. Shunda Umar turib: «Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ vafot etgan emaslar», derdi. (Oisha) aytdi: Umar (keyin): «Allohga qasamki, koʻnglimga faqat shu (u zot vafot etmaganlari) tushardi. Albatta Alloh u zotni (yana) tiriltiradi va u zot baʼzi kishilarning qoʻl-oyoqlarini kesadi», dedi. Soʻng Abu Bakr kelib, Rasululloh ﷺning (yuzlarini) ochib, u zotni oʻpdi va: «Otam-onam sizga fido boʻlsin, siz tirikligingizda ham, vafotingizdan keyin ham poksiz. Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, Alloh sizga ikki marta oʻlimni totdirmaydi», dedi. Soʻng (tashqariga) chiqib: «Ey qasam ichuvchi, shoshilma!» dedi. Abu Bakr gapira boshlaganda, Umar oʻtirdi. Abu Bakr Allohga hamd va sano aytib: «Ogoh boʻlinglar! Kim Muhammadga ﷺ ibodat qilayotgan boʻlsa, albatta Muhammad vafot etdilar. Kim Allohga ibodat qilayotgan boʻlsa, albatta Alloh Tirikdir, oʻlmaydi», dedi. Soʻng: «(Ey Muhammad,) albatta sen ham oʻluvchisan, ular ham oʻluvchidirlar» (Zumar surasi, 30) (oyatini) oʻqidi. Yana: «Muhammad faqat bir Rasuldir, undan oldin ham (koʻp) paygʻambarlar oʻtgan. Agar u vafot etsa yoki oʻldirilsa, ortingizga (orqangizga) qaytib ketasizlarmi? Kim ortiga qaytib ketsa, Allohga hech qanday zarar yetkaza olmaydi. Alloh shukr qiluvchilarni mukofotlaydi» (Oli Imron surasi, 144) (oyatini) oʻqidi. (Rovi) aytdi: Shunda odamlar (oʻkirib) yigʻlashdi. Ansorlar Saʼd ibn Ubodaning oldida Bani Soida soyabonida toʻplanib: «Bizdan bir amir, sizlardan bir amir (boʻlsin)», deyishdi. Shunda ularning oldiga Abu Bakr, Umar ibn Xattob va Abu Ubayda ibnul-Jarroh borishdi. Umar gapirmoqchi boʻldi, ammo Abu Bakr uni jim qildirdi. Umar (keyin): «Allohga qasamki, men bu bilan faqat oʻzimga yoqqan bir gapni tayyorlab qoʻyganimni (aytmoqchi edim), Abu Bakr uni (shunchalik yaxshi) yetkaza olmaydi deb qoʻrqqandim. Soʻng Abu Bakr gapirdi va odamlarning eng fasih (notiqlik bilan) gapirganidek gapirdi», derdi. U oʻz gapida: «Biz amirlarmiz, sizlar vazirlarsiz», dedi. Shunda Hubob ibnul-Munzir: «Yoʻq, Allohga qasamki, bunday qilmaymiz. Bizdan bir amir, sizlardan bir amir (boʻlsin)», dedi. Abu Bakr: «Yoʻq, balki biz amirlarmiz, sizlar vazirlarsiz. Ular (Quraysh) arablarning makoni jihatidan eng oʻrtadagisi, nasab jihatidan eng asili. Bas, Umarga yoki Abu Ubaydaga bayʼat qilinglar», dedi. Umar: «Yoʻq, balki biz senga bayʼat qilamiz. Sen bizning sayyidimiz, eng yaxshimiz va Rasululloh ﷺga eng sevimlimizsan», dedi va Umar uning qoʻlini olib bayʼat qildi, odamlar ham unga bayʼat qilishdi. Shunda bir kishi: «Saʼd ibn Ubodani oʻldirdingiz!» dedi. Umar: «Uni Alloh oʻldirsin!» dedi.Расулуллоҳ ﷺ вафот этдилар, Абу Бакр эса Сунҳ (деган жой)да эди — Исмоил: «Яъни Алияда» деди. Шунда Умар туриб: «Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ вафот этган эмаслар», дерди. (Оиша) айтди: Умар (кейин): «Аллоҳга қасамки, кўнглимга фақат шу (у зот вафот этмаганлари) тушарди. Албатта Аллоҳ у зотни (яна) тирилтиради ва у зот баъзи кишиларнинг қўл-оёқларини кесади», деди. Сўнг Абу Бакр келиб, Расулуллоҳ ﷺнинг (юзларини) очиб, у зотни ўпди ва: «Отам-онам сизга фидо бўлсин, сиз тириклигингизда ҳам, вафотингиздан кейин ҳам поксиз. Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, Аллоҳ сизга икки марта ўлимни тотдирмайди», деди. Сўнг (ташқарига) чиқиб: «Эй қасам ичувчи, шошилма!» деди. Абу Бакр гапира бошлаганда, Умар ўтирди. Абу Бакр Аллоҳга ҳамд ва сано айтиб: «Огоҳ бўлинглар! Ким Муҳаммадга ﷺ ибодат қилаётган бўлса, албатта Муҳаммад вафот этдилар. Ким Аллоҳга ибодат қилаётган бўлса, албатта Аллоҳ Тирикдир, ўлмайди», деди. Сўнг: «(Эй Муҳаммад,) албатта сен ҳам ўлувчисан, улар ҳам ўлувчидирлар» (Зумар сураси, 30) (оятини) ўқиди. Яна: «Муҳаммад фақат бир Расулдир, ундан олдин ҳам (кўп) пайғамбарлар ўтган. Агар у вафот эца ёки ўлдирилса, ортингизга (орқангизга) қайтиб кетасизларми? Ким ортига қайтиб кеца, Аллоҳга ҳеч қандай зарар етказа олмайди. Аллоҳ шукр қилувчиларни мукофотлайди» (Оли Имрон сураси, 144) (оятини) ўқиди. (Рови) айтди: Шунда одамлар (ўкириб) йиғлашди. Ансорлар Саъд ибн Убоданинг олдида Бани Соида соябонида тўпланиб: «Биздан бир амир, сизлардан бир амир (бўлсин)», дейишди. Шунда уларнинг олдига Абу Бакр, Умар ибн Хаттоб ва Абу Убайда ибнул-Жарроҳ боришди. Умар гапирмоқчи бўлди, аммо Абу Бакр уни жим қилдирди. Умар (кейин): «Аллоҳга қасамки, мен бу билан фақат ўзимга ёққан бир гапни тайёрлаб қўйганимни (айтмоқчи эдим), Абу Бакр уни (шунчалик яхши) етказа олмайди деб қўрққандим. Сўнг Абу Бакр гапирди ва одамларнинг энг фасиҳ (нотиқлик билан) гапирганидек гапирди», дерди. У ўз гапида: «Биз амирлармиз, сизлар вазирларсиз», деди. Шунда Ҳубоб ибнул-Мунзир: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, бундай қилмаймиз. Биздан бир амир, сизлардан бир амир (бўлсин)», деди. Абу Бакр: «Йўқ, балки биз амирлармиз, сизлар вазирларсиз. Улар (Қурайш) арабларнинг макони жиҳатидан энг ўртадагиси, насаб жиҳатидан энг асили. Бас, Умарга ёки Абу Убайдага байъат қилинглар», деди. Умар: «Йўқ, балки биз сенга байъат қиламиз. Сен бизнинг саййидимиз, энг яхшимиз ва Расулуллоҳ ﷺга энг севимлимизсан», деди ва Умар унинг қўлини олиб байъат қилди, одамлар ҳам унга байъат қилишди. Шунда бир киши: «Саъд ибн Убодани ўлдирдингиз!» деди. Умар: «Уни Аллоҳ ўлдирсин!» деди.
وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَالِمٍ عَنِ الزُّبَيْدِيِّ، قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْقَاسِمِ أَخْبَرَنِي الْقَاسِمُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ شَخَصَ بَصَرُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَالَ " فِي الرَّفِيقِ الأَعْلَى ". ثَلاَثًا، وَقَصَّ الْحَدِيثَ، قَالَتْ فَمَا كَانَتْ مِنْ خُطْبَتِهِمَا مِنْ خُطْبَةٍ إِلاَّ نَفَعَ اللَّهُ بِهَا، لَقَدْ خَوَّفَ عُمَرُ النَّاسَ وَإِنَّ فِيهِمْ لَنِفَاقًا، فَرَدَّهُمُ اللَّهُ بِذَلِكَ. ثُمَّ لَقَدْ بَصَّرَ أَبُو بَكْرٍ النَّاسَ الْهُدَى وَعَرَّفَهُمُ الْحَقَّ الَّذِي عَلَيْهِمْ وَخَرَجُوا بِهِ يَتْلُونَ [quran sura="3" aya_start="144" aya_end="144"]{وَمَا مُحَمَّدٌ إِلاَّ رَسُولٌ قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِهِ الرُّسُلُ} إِلَى {الشَّاكِرِينَ}
Oisha (roziyallohu anho) aytdi: Paygʻambar ﷺning koʻzlari (yuqoriga) tikildi, soʻng uch marta: «Eng oliy doʻstlar bilan (boʻlay)», dedilar va u hadisni hikoya qildi. (Oisha) aytdi: «Ularning (Abu Bakr va Umarning) ikki xutbasidan biror xutba boʻlmadiki, Alloh u bilan (odamlarga) manfaat bermagan boʻlsa. Umar odamlarni qoʻrqitdi, ularda nifoq bor edi, shu sababli Alloh ularni u bilan (fitnadan) qaytardi. Soʻng Abu Bakr odamlarga hidoyatni koʻrsatdi va ular zimmasidagi haqni tanitdi. Ular: ‹Muhammad faqat bir Rasuldir, undan oldin ham (koʻp) paygʻambarlar oʻtgan...› dan to ‹...shukr qiluvchilar (ga mukofot beradi)› gacha (oyatni) tilovat qilgan holda chiqishdi (Oli Imron surasi, 144)».Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди: Пайғамбар ﷺнинг кўзлари (юқорига) тикилди, сўнг уч марта: «Энг олий дўстлар билан (бўлай)», дедилар ва у ҳадисни ҳикоя қилди. (Оиша) айтди: «Уларнинг (Абу Бакр ва Умарнинг) икки хутбасидан бирор хутба бўлмадики, Аллоҳ у билан (одамларга) манфаат бермаган бўлса. Умар одамларни қўрқитди, уларда нифоқ бор эди, шу сабабли Аллоҳ уларни у билан (фитнадан) қайтарди. Сўнг Абу Бакр одамларга ҳидоятни кўрсатди ва улар зиммасидаги ҳақни танитди. Улар: ‹Муҳаммад фақат бир Расулдир, ундан олдин ҳам (кўп) пайғамбарлар ўтган...› дан то ‹...шукр қилувчилар (га мукофот беради)› гача (оятни) тиловат қилган ҳолда чиқишди (Оли Имрон сураси, 144)».