حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا الشَّيْبَانِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَكُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَلَمَّا غَابَتْ الشَّمْسُ قَالَ انْزِلْ يَا فُلَانُ فَاجْدَحْ لَنَا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلَيْكَ نَهَارٌ قَالَ انْزِلْ فَاجْدَحْ قَالَ فَفَعَلَ فَنَاوَلَهُ فَشَرِبَ فَلَمَّا شَرِبَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ إِلَى الْمَغْرِبِ فَقَالَ إِذَا غَرَبَتْ الشَّمْسُ هَاهُنَا جَاءَ اللَّيْلُ مِنْ هَاهُنَا فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Ramazon oyida safarda Rasululloh ﷺ bilan birga edik. Quyosh botganda, u zot: «Ey falonchi, (ulovdan) tush va bizga saviqni suvga qorishtirib ber», dedilar. U: «Yo Rasululloh, hali kunduz-ku», dedi. U zot: «Tush va qorishtirib ber», dedilar. U shunday qildi va (idishni) u zotga uzatdi, u zot ichdilar. Ichgach, qoʻllari bilan magʻrib tomonga ishora qilib: «Quyosh mana bu tomondan botsa, tun mana bu tomondan kelsa, roʻzador roʻzasini ochibdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Рамазон ойида сафарда Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик. Қуёш ботганда, у зот: «Эй фалончи, (уловдан) туш ва бизга савиқни сувга қориштириб бер», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, ҳали кундуз-ку», деди. У зот: «Туш ва қориштириб бер», дедилар. У шундай қилди ва (идишни) у зотга узатди, у зот ичдилар. Ичгач, қўллари билан мағриб томонга ишора қилиб: «Қуёш мана бу томондан ботса, тун мана бу томондан келса, рўзадор рўзасини очибди», дедилар.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا الشَّيْبَانِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي الْمُجَالِدِ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَأَرْسَلَنِي ابْنُ شَدَّادٍ وَأَبُو بُرْدَةَ فَقَالَا انْطَلِقْ إِلَى ابْنِ أَبِي أَوْفَى فَقُلْ لَهُ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ شَدَّادٍ وَأَبَا بُرْدَةَ يُقْرِئَانِكَ السَّلَامَ وَيَقُولَانِ هَلْ كُنْتُمْ تُسَلِّفُونَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ وَالزَّبِيبِ قَالَ نَعَمْ كُنَّا نُصِيبُ غَنَائِمَ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنُسَلِّفُهَا فِي الْبُرِّ وَالشَّعِيرِ وَالتَّمْرِ وَالزَّبِيبِ فَقُلْتُ عِنْدَ مَنْ كَانَ لَهُ زَرْعٌ أَوْ عِنْدَ مَنْ لَيْسَ لَهُ زَرْعٌ فَقَالَ مَا كُنَّا نَسْأَلُهُمْ عَنْ ذَلِكَ قَالَ وَقَالَا لِي انْطَلِقْ إِلَى عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى فَاسْأَلْهُ قَالَ فَانْطَلَقَ فَسَأَلَهُ فَقَالَ مِثْلَ مَا قَالَ ابْنُ أَبِي أَوْفَىقَالَ وَكَذَا حَدَّثَنَاهُ أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ زَائِدَةَ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ قَالَ وَالزَّيْتِ

Muhammad ibn Abul-Mujolid aytdi: Ibn Shaddod va Abu Burda meni yuborib: «Ibn Abu Avfoning oldiga borib, unga ayt: Abdulloh ibn Shaddod va Abu Burda senga salom yoʻllab, soʻraydilar: sizlar Rasululloh ﷺ zamonlarida bugʻdoy, arpa va mayizga oldindan haq toʻlab savdo qilarmidingiz?» dedilar. U: «Ha, biz Rasululloh ﷺ zamonlarida gʻanimatlar olardik va ularni bugʻdoy, arpa, xurmo va mayizga oldindan haq toʻlab savdo qilardik», dedi. Men: «Ekini bor kishilarga-mi yoki ekini yoʻq kishilarga-mi?» dedim. U: «Biz ulardan buni soʻramas edik», dedi. Ular menga: «Abdurrahmon ibn Abzoning oldiga borib, undan soʻra», dedilar. Men borib, undan soʻradim, u ham Ibn Abu Avfo aytganday dedi. Boshqa rivoyatda: «va zaytunga», deyilgan.Муҳаммад ибн Абул-Мужолид айтди: Ибн Шаддод ва Абу Бурда мени юбориб: «Ибн Абу Авфонинг олдига бориб, унга айт: Абдуллоҳ ибн Шаддод ва Абу Бурда сенга салом йўллаб, сўрайдилар: сизлар Расулуллоҳ ﷺ замонларида буғдой, арпа ва майизга олдиндан ҳақ тўлаб савдо қилармидингиз?» дедилар. У: «Ҳа, биз Расулуллоҳ ﷺ замонларида ғаниматлар олардик ва уларни буғдой, арпа, хурмо ва майизга олдиндан ҳақ тўлаб савдо қилардик», деди. Мен: «Экини бор кишиларга-ми ёки экини йўқ кишиларга-ми?» дедим. У: «Биз улардан буни сўрамас эдик», деди. Улар менга: «Абдурраҳмон ибн Абзонинг олдига бориб, ундан сўра», дедилар. Мен бориб, ундан сўрадим, у ҳам Ибн Абу Авфо айтгандай деди. Бошқа ривоятда: «ва зайтунга», дейилган.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْهَيْثَمِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ الشَّيْبَانِيِّ عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ نَبِيذِ الْجَرِّ الْأَخْضَرِقَالَ قُلْتُ فَالْأَبْيَضِ قَالَ لَا أَدْرِي

Ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yashil sopol xumda tayyorlangan nabizdan qaytardilar. Men: «Oq xum-chi?» dedim. U: «Bilmayman», dedi.Ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ яшил сопол хумда тайёрланган набиздан қайтардилар. Мен: «Оқ хум-чи?» дедим. У: «Билмайман», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ حَدَّثَنَا أَبُو يَعْفُورٍ عَبْدِيٌّ مَوْلًى لَهُمْ قَالَذَهَبْتُ إِلَى ابْنِ أَبِي أَوْفَى أَسْأَلُهُ عَنْ الْجَرَادِ قَالَ غَزَوْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سِتَّ غَزَوَاتٍ نَأْكُلُ الْجَرَادَ

Abu Yaʼfur aytdi: Men chigirtka haqida soʻrash uchun Ibn Abu Avfoning oldiga bordim. U: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga olti gʻazot qildim, biz chigirtka yer edik», dedi.Абу Яъфур айтди: Мен чигиртка ҳақида сўраш учун Ибн Абу Авфонинг олдига бордим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга олти ғазот қилдим, биз чигиртка ер эдик», деди.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الشَّيْبَانِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى قَالَكُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَقَالَ لِرَجُلٍ انْزِلْ فَاجْدَحْ لَنَا وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ اجْدَحْ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ اجْدَحْ فَجَدَحَ فَشَرِبَ فَلَمَّا شَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْمَأَ بِيَدِهِ نَحْوَ اللَّيْلِ إِذَا رَأَيْتُمْ اللَّيْلَ قَدْ أَقْبَلَ مِنْ هَاهُنَا فَقَدْ أَفْطَرَ الصَّائِمُ

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz safarda Paygʻambar ﷺ bilan birga edik. U zot bir kishiga: «(Ulovdan) tush va bizga saviqni suvga qorishtirib ber», dedilar. U: «Yo Rasululloh!» dedi. U zot: «Qorishtir», dedilar. U yana: «Yo Rasululloh!» dedi. U zot: «Qorishtir», dedilar. U qorishtirdi, u zot ichdilar. Rasululloh ﷺ ichgach, qoʻllari bilan tun tomonga ishora qilib: «Tun mana bu tomondan kelayotganini koʻrsangiz, roʻzador roʻzasini ochibdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз сафарда Пайғамбар ﷺ билан бирга эдик. У зот бир кишига: «(Уловдан) туш ва бизга савиқни сувга қориштириб бер», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ!» деди. У зот: «Қориштир», дедилар. У яна: «Ё Расулуллоҳ!» деди. У зот: «Қориштир», дедилар. У қориштирди, у зот ичдилар. Расулуллоҳ ﷺ ичгач, қўллари билан тун томонга ишора қилиб: «Тун мана бу томондан келаётганини кўрсангиз, рўзадор рўзасини очибди», дедилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ الشَّيْبَانِيِّ عَنِ ابْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَأَصَبْنَا حُمُرًا خَارِجًا مِنْ الْقَرْيَةِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكْفِئُوا الْقُدُورَ بِمَا فِيهَافَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فَقَالَ إِنَّمَا نَهَى عَنْهَا أَنَّهَا كَانَتْ تَأْكُلُ الْعَذِرَةَ

Ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz qishloqdan chiqib kelayotgan eshaklarni (oʻljaga) oldik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qozonlarni ichidagisi bilan toʻkib tashlanglar», dedilar. Men buni Saʼid ibn Jubayrga aytdim, u: «U zot ularni faqat najosat yeganlari uchun qaytarganlar», dedi.Ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз қишлоқдан чиқиб келаётган эшакларни (ўлжага) олдик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қозонларни ичидагиси билан тўкиб ташланглар», дедилар. Мен буни Саъид ибн Жубайрга айтдим, у: «У зот уларни фақат нажосат еганлари учун қайтарганлар», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ الْحَسَنِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ قَالَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَمِلْءَ الْأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ «Samiʼalloohu liman hamidah» deganlarida: «Allohumma Robbanaa lakal hamdu milʼas-samaavaati va milʼal-arzi va milʼa maa shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Allohim, ey Robbimiz! Osmonlar toʻla, yer toʻla va undan keyin Sen istagan narsa toʻla hamd Senga boʻlsin)», der edilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ «Самиъаллооҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида: «Аллоҳумма Роббанаа лакал ҳамду милъас-самааваати ва милъал-арзи ва милъа маа шиъта мин шайъин баъд (Эй Аллоҳим, эй Роббимиз! Осмонлар тўла, ер тўла ва ундан кейин Сен истаган нарса тўла ҳамд Сенга бўлсин)», дер эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا لَيْثٌ عَنْ مُدْرِكٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَىنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَدْعُو فَيَقُولُ اللَّهُمَّ طَهِّرْنِي بِالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَالْمَاءِ الْبَارِدِ اللَّهُمَّ طَهِّرْ قَلْبِي مِنْ الْخَطَايَا كَمَا طَهَّرْتَ الثَّوْبَ الْأَبْيَضَ مِنْ الدَّنَسِ وَبَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ ذُنُوبِي كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ قَلْبٍ لَا يَخْشَعُ وَمِنْ نَفْسٍ لَا تَشْبَعُ وَدُعَاءٍ لَا يُسْمَعُ وَعِلْمٍ لَا يَنْفَعُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ هَؤُلَاءِ الْأَرْبَعِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ عِيشَةً تَقِيَّةً وَمِيتَةً سَوِيَّةً وَمَرَدًّا غَيْرَ مُخْزٍ

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ duo qilib: «Allohim, meni qor, doʻl va sovuq suv bilan poklagin. Allohim, oq kiyimni kirdan tozalaganing kabi, qalbimni xatolardan poklagin. Mashriq bilan magʻrib orasini uzoqlashtirganing kabi, men bilan gunohlarim orasini uzoqlashtirgin. Allohim, men Sendan xushuʼ qilmaydigan qalbdan, toʻymaydigan nafsdan, eshitilmaydigan duodan va foyda bermaydigan ilmdan panoh soʻrayman. Allohim, men Sendan mana shu toʻrttasidan panoh soʻrayman. Allohim, men Sendan taqvoli hayotni, toʻgʻri oʻlimni va sharmanda qilmaydigan qaytishni soʻrayman», der edilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дуо қилиб: «Аллоҳим, мени қор, дўл ва совуқ сув билан поклагин. Аллоҳим, оқ кийимни кирдан тозалаганинг каби, қалбимни хатолардан поклагин. Машриқ билан мағриб орасини узоқлаштирганинг каби, мен билан гуноҳларим орасини узоқлаштиргин. Аллоҳим, мен Сендан хушуъ қилмайдиган қалбдан, тўймайдиган нафсдан, эшитилмайдиган дуодан ва фойда бермайдиган илмдан паноҳ сўрайман. Аллоҳим, мен Сендан мана шу тўрттасидан паноҳ сўрайман. Аллоҳим, мен Сендан тақволи ҳаётни, тўғри ўлимни ва шарманда қилмайдиган қайтишни сўрайман», дер эдилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنِ القَاسِمِ الشَّيْبَانِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَقَدِمَ مُعَاذٌ الْيَمَنَ أَوْ قَالَ الشَّامَ فَرَأَى النَّصَارَى تَسْجُدُ لِبَطَارِقَتِهَا وَأَسَاقِفَتِهَا فَرَوَّأَ فِي نَفْسِهِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَحَقُّ أَنْ يُعَظَّمَ فَلَمَّا قَدِمَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُ النَّصَارَى تَسْجُدُ لِبَطَارِقَتِهَا وَأَسَاقِفَتِهَا فَرَوَّأْتُ فِي نَفْسِي أَنَّكَ أَحَقُّ أَنْ تُعَظَّمَ فَقَالَ لَوْ كُنْتُ آمِرًا أَحَدًا أَنْ يَسْجُدَ لِأَحَدٍ لَأَمَرْتُ الْمَرْأَةَ أَنْ تَسْجُدَ لِزَوْجِهَا وَلَا تُؤَدِّي الْمَرْأَةُ حَقَّ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ عَلَيْهَا كُلَّهُ حَتَّى تُؤَدِّيَ حَقَّ زَوْجِهَا عَلَيْهَا كُلَّهُ حَتَّى لَوْ سَأَلَهَا نَفْسَهَا وَهِيَ عَلَى ظَهْرِ قَتَبٍ لَأَعْطَتْهُ إِيَّاهُحَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَوْفٍ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ أَحَدِ بَنِي مُرَّةَ بْنِ هَمَّامٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ قَالَ إِنَّهُ أَتَى الشَّامَ فَرَأَى النَّصَارَى فَذَكَرَ مَعْنَاهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ فَقُلْتُ لِأَيِّ شَيْءٍ تَصْنَعُونَ هَذَا قَالُوا هَذَا كَانَ تَحِيَّةَ الْأَنْبِيَاءِ قَبْلَنَا فَقُلْتُ نَحْنُ أَحَقُّ أَنْ نَصْنَعَ هَذَا بِنَبِيِّنَا فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُمْ كَذَبُوا عَلَى أَنْبِيَائِهِمْ كَمَا حَرَّفُوا كِتَابَهُمْ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ أَبْدَلَنَا خَيْرًا مِنْ ذَلِكَ السَّلَامَ تَحِيَّةَ أَهْلِ الْجَنَّةِ

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoz Yamanga — yoki Shomga — bordi va nasroniylarning oʻz sarkardalari hamda yepiskoplariga sajda qilayotganini koʻrdi. Koʻnglidan: «Rasululloh ﷺ ulugʻlanishga haqliroqdirlar», degan oʻy oʻtdi. Qaytib kelgach: «Yo Rasululloh, men nasroniylarning oʻz sarkardalari va yepiskoplariga sajda qilayotganini koʻrdim va koʻnglimdan: ‹Siz ulugʻlanishga haqliroqsiz›, degan oʻy oʻtdi», dedi. Shunda u zot: «Agar men birovga boshqa birovga sajda qilishni buyuradigan boʻlsam, ayolga eri uchun sajda qilishni buyurgan boʻlardim. Ayol erining oʻz zimmasidagi haqqini toʻliq ado etmagunicha, aziz va jalil Allohning oʻz zimmasidagi haqqini toʻliq ado etgan boʻlmaydi — hatto u tuya egari ustida boʻlsa ham, (eri) undan oʻzini talab qilsa, unga bergan boʻlardi», dedilar. Muoz ibn Hishom bizga otasidan, u Kufa ahlidan boʻlgan, Banu Murra ibn Hammomdan bir kishi — Qosim ibn Avfdan, u Abdurrahmon ibn Abu Layladan, u otasidan, u Muoz ibn Jabaldan rivoyat qildi: U Shomga bordi va nasroniylarni koʻrdi — soʻng shu maʼnoni zikr qildi. Faqat unda shunday deyilgan: Men: «Nega bunday qilasizlar?» dedim. Ular: «Bu bizdan oldingi paygʻambarlarning salomlashuvi edi», deyishdi. Men: «Biz oʻz Paygʻambarimizga buni qilishga haqliroqmiz», dedim. Shunda Allohning Nabiysi ﷺ: «Ular oʻz kitoblarini buzganlari kabi, oʻz paygʻambarlariga ham yolgʻon toʻqiganlar. Albatta, aziz va jalil Alloh bizga undan koʻra yaxshirogʻini — jannat ahlining salomlashuvi boʻlmish salomni almashtirib berdi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муоз Яманга — ёки Шомга — борди ва насронийларнинг ўз саркардалари ҳамда епископларига сажда қилаётганини кўрди. Кўнглидан: «Расулуллоҳ ﷺ улуғланишга ҳақлироқдирлар», деган ўй ўтди. Қайтиб келгач: «Ё Расулуллоҳ, мен насронийларнинг ўз саркардалари ва епископларига сажда қилаётганини кўрдим ва кўнглимдан: ‹Сиз улуғланишга ҳақлироқсиз›, деган ўй ўтди», деди. Шунда у зот: «Агар мен бировга бошқа бировга сажда қилишни буюрадиган бўлсам, аёлга эри учун сажда қилишни буюрган бўлардим. Аёл эрининг ўз зиммасидаги ҳаққини тўлиқ адо этмагунича, азиз ва жалил Аллоҳнинг ўз зиммасидаги ҳаққини тўлиқ адо этган бўлмайди — ҳатто у туя эгари устида бўлса ҳам, (эри) ундан ўзини талаб қилса, унга берган бўларди», дедилар. Муоз ибн Ҳишом бизга отасидан, у Куфа аҳлидан бўлган, Бану Мурра ибн Ҳаммомдан бир киши — Қосим ибн Авфдан, у Абдурраҳмон ибн Абу Лайладан, у отасидан, у Муоз ибн Жабалдан ривоят қилди: У Шомга борди ва насронийларни кўрди — сўнг шу маънони зикр қилди. Фақат унда шундай дейилган: Мен: «Нега бундай қиласизлар?» дедим. Улар: «Бу биздан олдинги пайғамбарларнинг саломлашуви эди», дейишди. Мен: «Биз ўз Пайғамбаримизга буни қилишга ҳақлироқмиз», дедим. Шунда Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Улар ўз китобларини бузганлари каби, ўз пайғамбарларига ҳам ёлғон тўқиганлар. Албатта, азиз ва жалил Аллоҳ бизга ундан кўра яхшироғини — жаннат аҳлининг саломлашуви бўлмиш саломни алмаштириб берди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَاهُ قَوْمٌ بِصَدَقَتِهِمْ صَلَّى عَلَيْهِمْ فَأَتَاهُ أَبِي بِصَدَقَتِهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى آلِ أَبِي أَوْفَى

(Amr ibn Murra aytdi:) Men Abdulloh ibn Abu Avfoni eshitdim, u aytdi: Paygʻambar ﷺning oldilariga bir qavm sadaqasi bilan kelsa, u zot: «Allohim, ularga (rahmat va) salovat ayt», derdilar. Otam u zotning oldiga oʻz sadaqasi bilan keldi, u zot: «Allohim, Abu Avfo oilasiga salovat ayt», dedilar.(Амр ибн Мурра айтди:) Мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфони эшитдим, у айтди: Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бир қавм садақаси билан келса, у зот: «Аллоҳим, уларга (раҳмат ва) саловат айт», дердилар. Отам у зотнинг олдига ўз садақаси билан келди, у зот: «Аллоҳим, Абу Авфо оиласига саловат айт», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ قَالَقُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بنِ أَبِي أَوْفَى هَلْ بَشَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَدِيجَةَ قَالَ نَعَمْ بَشَّرَهَا بِبَيْتٍ مِنْ قَصَبٍ لَا صَخَبٌ فِيهِ وَلَا نَصَبٌ

Ismoil ibn Abu Xolid aytdi: Men Abdulloh ibn Abu Avfoga: «Rasululloh ﷺ Xadijani xushxabarlaganmidilar?» dedim. U: «Ha, u zot uni marvariddan boʻlgan bir uy bilan xushxabar qildilar, unda na shovqin bor, na charchoq», dedi.Исмоил ибн Абу Холид айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфога: «Расулуллоҳ ﷺ Хадижани хушхабарлаганмидилар?» дедим. У: «Ҳа, у зот уни марвариддан бўлган бир уй билан хушхабар қилдилар, унда на шовқин бор, на чарчоқ», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي أَوْفَى قَالَاعْتَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ خَرَجَ فَطَافَ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ وَجَعَلْنَا نَسْتُرُهُ مِنْ أَهْلِ مَكَّةَ أَنْ يَرْمِيَهُ أَحَدٌ أَوْ يُصِيبَهُ بِشَيْءٍ فَسَمِعْتُهُ يَدْعُو عَلَى الْأَحْزَابِ يَقُولُ اللَّهُمَّ مُنْزِلَ الْكِتَابِ سَرِيعَ الْحِسَابِ هَازِمَ الْأَحْزَابِ اللَّهُمَّ اهْزِمْهُمْ وَزَلْزِلْهُمْ

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ umra qildilar; Baytni tavof qildilar, soʻng chiqib, Safo bilan Marva orasida saʼy qildilar. Biz esa u zotni Makka ahlidan — birortasi u zotga biror narsa otmasin yoki biror ozor yetkazmasin deb — toʻsib turardik. Men u zotning ahzobga qarshi duo qilib: «Allohumma munzilal-Kitob, sariyal-hisob, hozimal-ahzob, allohummahzimhum va zalzilhum» (Allohim, ey Kitobni nozil qilguvchi, hisobni tez qilguvchi, guruhlarni tor-mor etguvchi! Allohim, ularni magʻlub et va larzaga sol), deganlarini eshitdim.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ умра қилдилар; Байтни тавоф қилдилар, сўнг чиқиб, Сафо билан Марва орасида саъй қилдилар. Биз эса у зотни Макка аҳлидан — бирортаси у зотга бирор нарса отмасин ёки бирор озор етказмасин деб — тўсиб турардик. Мен у зотнинг аҳзобга қарши дуо қилиб: «Аллоҳумма мунзилал-Китоб, сариял-ҳисоб, ҳозимал-аҳзоб, аллоҳуммаҳзимҳум ва залзилҳум» (Аллоҳим, эй Китобни нозил қилгувчи, ҳисобни тез қилгувчи, гуруҳларни тор-мор этгувчи! Аллоҳим, уларни мағлуб эт ва ларзага сол), деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ عَنْ طَلْحَةَ بْنِ مُصَرِّفٍ قَالَقُلْتُ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى أَوْصَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِشَيْءٍ قَالَ لَا قُلْتُ فَكَيْفَ أَمْرَ الْمُسْلِمِينَ بِالْوَصِيَّةِ قَالَ أَوْصَى بِكِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّقَالَ مَالِكُ بْنُ مِغْوَلٍ قَالَ طَلْحَةُ وَقَالَ الْهُزَيْلُ بْنُ شُرَحْبِيلَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ كَانَ يَتَأَمَّرُ عَلَى وَصِيِّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدَّ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ أَنَّهُ وَجَدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَهْدًا فَخُزِمَ أَنْفُهُ بِخِزَامٍ

Talha ibn Musarrif aytdi: Men Abdulloh ibn Abu Avfoga: «Nabiy ﷺ biror narsani vasiyat qildilarmi?» dedim. U: «Yoʻq», dedi. Men: «Unda nega musulmonlarni vasiyat qilishga buyurdilar?» dedim. U: «Aziz va jalil Allohning Kitobiga (amal qilishni) vasiyat qildilar», dedi. Molik ibn Migʻval aytdi: Talha aytdi: Huzayl ibn Shurahbil shunday dedi: Abu Bakr (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning vasiylari ustidan amirlik qilarmidi? Abu Bakr (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan biror ahdnoma topishni juda istar edi — (topilganida) uning burniga jilov solingan boʻlar edi.Талҳа ибн Мусарриф айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфога: «Набий ﷺ бирор нарсани васият қилдиларми?» дедим. У: «Йўқ», деди. Мен: «Унда нега мусулмонларни васият қилишга буюрдилар?» дедим. У: «Азиз ва жалил Аллоҳнинг Китобига (амал қилишни) васият қилдилар», деди. Молик ибн Миғвал айтди: Талҳа айтди: Ҳузайл ибн Шураҳбил шундай деди: Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг васийлари устидан амирлик қилармиди? Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан бирор аҳднома топишни жуда истар эди — (топилганида) унинг бурнига жилов солинган бўлар эди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنْ إِبْرَاهِيمَ أَبِي إِسْمَاعِيلَ السَّكْسَكِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى قَالَأَتَى رَجُلٌ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي لَا أَقْرَأُ الْقُرْآنَ فَمُرْنِي بِمَا يُجْزِئُنِي مِنْهُ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْ الْحَمْدُ لِلَّهِ وَسُبْحَانَ اللَّهِ وَلَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَلَا حَوْلَ وَلَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ قَالَ فَقَالَهَا الرَّجُلُ وَقَبَضَ كَفَّهُ وَعَدَّ خَمْسًا مَعَ إِبْهَامِهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا لِلَّهِ تَعَالَى فَمَا لِنَفْسِي قَالَ قُلْ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَعَافِنِي وَاهْدِنِي وَارْزُقْنِي قَالَ فَقَالَهَا وَقَبَضَ عَلَى كَفِّهِ الْأُخْرَى وَعَدَّ خَمْسًا مَعَ إِبْهَامِهِ فَانْطَلَقَ الرَّجُلُ وَقَدْ قَبَضَ كَفَّيْهِ جَمِيعًا فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَقَدْ مَلَأَ كَفَّيْهِ مِنْ الْخَيْرِقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ وَكَانَ فِي كِتَابِ أَبِي حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا فَائِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى قَالَ كُنْتُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَتَاهُ غُلَامٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هَاهُنَا غُلَامًا يَتِيمًا لَهُ أُمٌّ أَرْمَلَةٌ وَأُخْتٌ يَتِيمَةٌ أَطْعِمْنَا مِمَّا أَطْعَمَكَ اللَّهُ تَعَالَى أَعْطَاكَ اللَّهُ مِمَّا عِنْدَهُ حَتَّى تَرْضَى فَذَكَرَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ قَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ وَكَانَ فِي كِتَابِ أَبِي حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ أَخْبَرَنَا فَائِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَ سَمِعْتُ

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, men Qurʼonni oʻqiy olmayman, menga undan kifoya qiladigan bir narsani buyuring», dedi. Nabiy ﷺ unga: «Alhamdulillah, subhanalloh, la ilaha illalloh, vallohu akbar, va la havla va la quvvata illa billah, deb ayt», dedilar. U kishi buni aytdi va kaftini yumib, bosh barmogʻi bilan birga beshtasini sanadi. Soʻng: «Yo Rasululloh, bu Alloh taolo uchun boʻldi, oʻzim uchun nima bor?» dedi. U zot: «Allohummagʻfir li, varhamni, va ofini, vahdini, varzuqni, deb ayt», dedilar. U buni aytdi va ikkinchi kaftini yumib, bosh barmogʻi bilan birga beshtasini sanadi. Soʻng u kishi ikkala kaftini yumgan holda ketdi. Shunda Nabiy ﷺ: «U ikkala kaftini yaxshilikka toʻldirdi», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: Otamning kitobida shunday edi: Bizga Yazid ibn Horun soʻzlab berdi, unga Foid ibn Abdurrahmon xabar berdi, u aytdi: Men Abdulloh ibn Abu Avfoni eshitdim, u aytdi: Men Rasululloh ﷺ huzurlarida edim. U zotning oldilariga bir bola kelib: «Yo Rasululloh, mana bu yerda bir yetim bola bor, uning tul onasi va yetim singlisi bor; Alloh taolo Sizga bergan narsadan bizga ham yediring, Alloh Sizga Oʻz huzuridagi narsadan, Siz rozi boʻlguningizcha, bergay», dedi — soʻng hadisni toʻliq zikr qildi. Abu Abdurrahmon aytdi: Otamning kitobida shunday edi: Bizga Yazid ibn Horun soʻzlab berdi, unga Foid ibn Abdurrahmon xabar berdi, u aytdi: Men eshitdim.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен Қуръонни ўқий олмайман, менга ундан кифоя қиладиган бир нарсани буюринг», деди. Набий ﷺ унга: «Алҳамдулиллаҳ, субҳаналлоҳ, ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар, ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ, деб айт», дедилар. У киши буни айтди ва кафтини юмиб, бош бармоғи билан бирга бештасини санади. Сўнг: «Ё Расулуллоҳ, бу Аллоҳ таоло учун бўлди, ўзим учун нима бор?» деди. У зот: «Аллоҳуммағфир ли, варҳамни, ва офини, ваҳдини, варзуқни, деб айт», дедилар. У буни айтди ва иккинчи кафтини юмиб, бош бармоғи билан бирга бештасини санади. Сўнг у киши иккала кафтини юмган ҳолда кетди. Шунда Набий ﷺ: «У иккала кафтини яхшиликка тўлдирди», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: Отамнинг китобида шундай эди: Бизга Язид ибн Ҳорун сўзлаб берди, унга Фоид ибн Абдурраҳмон хабар берди, у айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфони эшитдим, у айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида эдим. У зотнинг олдиларига бир бола келиб: «Ё Расулуллоҳ, мана бу ерда бир етим бола бор, унинг тул онаси ва етим синглиси бор; Аллоҳ таоло Сизга берган нарсадан бизга ҳам едиринг, Аллоҳ Сизга Ўз ҳузуридаги нарсадан, Сиз рози бўлгунингизча, бергай», деди — сўнг ҳадисни тўлиқ зикр қилди. Абу Абдурраҳмон айтди: Отамнинг китобида шундай эди: Бизга Язид ибн Ҳорун сўзлаб берди, унга Фоид ибн Абдурраҳмон хабар берди, у айтди: Мен эшитдим.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ وَحَجَّاجٌ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا الْمُخْتَارِ مِنْ بَنِي أَسَدٍ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى قَالَأَصَابَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابَهُ عَطَشٌ قَالَ فَنَزَلَ مَنْزِلًا فَأُتِيَ بِإِنَاءٍ فَجَعَلَ يَسْقِي أَصْحَابَهُ وَجَعَلُوا يَقُولُونَ اشْرَبْ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَاقِي الْقَوْمِ آخِرُهُمْ حَتَّى سَقَاهُمْ كُلَّهُمْ

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ va ashoblariga chanqoqlik yetdi. U zot bir manzilga tushdilar, u zotga bir idish keltirildi va u zot ashoblariga suv bera boshladilar. Ular esa: «Oʻzingiz iching», deyishardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Qavmga suv quyguvchi ularning eng oxirgisidir», dedilar va ularning barchasiga suv berib boʻldilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ва ашобларига чанқоқлик етди. У зот бир манзилга тушдилар, у зотга бир идиш келтирилди ва у зот ашобларига сув бера бошладилар. Улар эса: «Ўзингиз ичинг», дейишарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Қавмга сув қуйгувчи уларнинг энг охиргисидир», дедилар ва уларнинг барчасига сув бериб бўлдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ الشَّيْبَانِيِّ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ وَهُوَ صَائِمٌ فَدَعَا صَاحِبَ شَرَابِهِ بِشَرَابٍ فَقَالَ صَاحِبُ شَرَابِهِ لَوْ أَمْسَيْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ثُمَّ دَعَاهُ فَقَالَ لَهُ لَوْ أَمْسَيْتَ ثَلَاثًا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ اللَّيْلُ مِنْ هَاهُنَا فَقَدْ حَلَّ الْإِفْطَارُأَوْ كَلِمَةً هَذَا مَعْنَاهَا

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarda edilar va roʻza tutgan edilar. U zot ichimlik masuliga ichimlik keltirishni buyurdilar. Ichimlik masuli: «Yo Rasululloh, kech kirsa boʻlmasmidi?» dedi. Soʻng u zot yana chaqirdilar, u yana: «Kech kirsa boʻlmasmidi?» dedi — uch marta. Shunda Rasululloh ﷺ: «Tun mana bu tomondan kelsa, iftor qilish halol boʻladi», dedilar — yoki shu maʼnodagi bir soʻzni aytdilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарда эдилар ва рўза тутган эдилар. У зот ичимлик масулига ичимлик келтиришни буюрдилар. Ичимлик масули: «Ё Расулуллоҳ, кеч кирса бўлмасмиди?» деди. Сўнг у зот яна чақирдилар, у яна: «Кеч кирса бўлмасмиди?» деди — уч марта. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Тун мана бу томондан келса, ифтор қилиш ҳалол бўлади», дедилар — ёки шу маънодаги бир сўзни айтдилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ وَعَفَّانُ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا حَمَّادٌ يَعْنِي ابْنَ سَلَمَةَ قَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ جُمْهَانَ وَقَالَ بَهْزٌ فِي حَدِيثِهِ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ جُمْهَانَ قَالَكُنَّا مَعَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى يُقَاتِلُ الْخَوَارِجَ وَقَدْ لَحِقَ غُلَامٌ لِابْنِ أَبِي أَوْفَى بِالْخَوَارِجِ فَنَادَيْنَاهُ يَا فَيْرُوزُ هَذَا ابْنُ أَبِي أَوْفَى قَالَ نِعْمَ الرَّجُلُ لَوْ هَاجَرَ قَالَ مَا يَقُولُ عَدُوُّ اللَّهِ قَالَ يَقُولُ نِعْمَ الرَّجُلُ لَوْ هَاجَرَ فَقَالَ هِجْرَةٌ بَعْدَ هِجْرَتِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرَدِّدُهَا ثَلَاثًا سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ طُوبَى لِمَنْ قَتَلَهُمْ ثُمَّ قَتَلُوهُ قَالَ عَفَّانُ فِي حَدِيثِهِ وَقَتَلُوهُ ثَلَاثًا

Said ibn Jumhon aytdi: Biz Abdulloh ibn Abu Avfo bilan birga edik, u xorijiylarga qarshi jang qilardi. Ibn Abu Avfoning bir xizmatkori xorijiylarga qoʻshilib ketgan edi. Biz unga: «Ey Fayruz, mana bu Ibn Abu Avfo», deb nido qildik. U: «Agar hijrat qilganida, yaxshi kishi edi», dedi. (Ibn Abu Avfo:) «Allohning dushmani nima deyapti?» dedi. «U: ‹Agar hijrat qilganida, yaxshi kishi edi›, deyapti», deyishdi. Shunda u: «Rasululloh ﷺ bilan birga qilgan hijratimdan keyin yana hijratmi?» dedi — buni uch marta takrorladi — va: «Men Rasululloh ﷺning: ‹Ularni oʻldirgan, soʻng ular uni oʻldirgan kishiga xush boʻlsin›, deganlarini eshitdim», dedi. Affon oʻz rivoyatida: «Va ular uni oʻldirdilar», dedi — uch marta.Саид ибн Жумҳон айтди: Биз Абдуллоҳ ибн Абу Авфо билан бирга эдик, у хорижийларга қарши жанг қиларди. Ибн Абу Авфонинг бир хизматкори хорижийларга қўшилиб кетган эди. Биз унга: «Эй Файруз, мана бу Ибн Абу Авфо», деб нидо қилдик. У: «Агар ҳижрат қилганида, яхши киши эди», деди. (Ибн Абу Авфо:) «Аллоҳнинг душмани нима деяпти?» деди. «У: ‹Агар ҳижрат қилганида, яхши киши эди›, деяпти», дейишди. Шунда у: «Расулуллоҳ ﷺ билан бирга қилган ҳижратимдан кейин яна ҳижратми?» деди — буни уч марта такрорлади — ва: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Уларни ўлдирган, сўнг улар уни ўлдирган кишига хуш бўлсин›, деганларини эшитдим», деди. Аффон ўз ривоятида: «Ва улар уни ўлдирдилар», деди — уч марта.

حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا الْحَشْرَجُ ابْنُ نُبَاتَةَ الْعَبْسِيُّ كُوفِيٌّ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ جُمْهَانَ قَالَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى وَهُوَ مَحْجُوبُ الْبَصَرِ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ قَالَ لِي مَنْ أَنْتَ فَقُلْتُ أَنَا سَعِيدُ بْنُ جُمْهَانَ قَالَ فَمَا فَعَلَ وَالِدُكَ قَالَ قُلْتُ قَتَلَتْهُ الْأَزَارِقَةُ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ الْأَزَارِقَةَ لَعَنَ اللَّهُ الْأَزَارِقَةَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُمْ كِلَابُ النَّارِقَالَ قُلْتُ الْأَزَارِقَةُ وَحْدَهُمْ أَمْ الْخَوَارِجُ كُلُّهَا قَالَ بَلَى الْخَوَارِجُ كُلُّهَا قَالَ قُلْتُ فَإِنَّ السُّلْطَانَ يَظْلِمُ النَّاسَ وَيَفْعَلُ بِهِمْ قَالَ فَتَنَاوَلَ يَدِي فَغَمَزَهَا بِيَدِهِ غَمْزَةً شَدِيدَةً ثُمَّ قَالَ وَيْحَكَ يَا ابْنَ جُمْهَانَ عَلَيْكَ بِالسَّوَادِ الْأَعْظَمِ عَلَيْكَ بِالسَّوَادِ الْأَعْظَمِ إِنْ كَانَ السُّلْطَانُ يَسْمَعُ مِنْكَ فَأْتِهِ فِي بَيْتِهِ فَأَخْبِرْهُ بِمَا تَعْلَمُ فَإِنْ قَبِلَ مِنْكَ وَإِلَّا فَدَعْهُ فَإِنَّكَ لَسْتَ بِأَعْلَمَ مِنْهُ

Said ibn Jumhon aytdi: Men Abdulloh ibn Abu Avfoga roʻpara boʻldim, uning koʻzi koʻrmas edi. Men unga salom berdim. U menga: «Sen kimsan?» dedi. Men: «Men Said ibn Jumhonman», dedim. U: «Otangga nima boʻldi?» dedi. Men: «Uni azoriqalar oʻldirdi», dedim. U: «Alloh azoriqalarni laʼnatlasin, Alloh azoriqalarni laʼnatlasin! Rasululloh ﷺ bizga ular doʻzax itlari ekanini soʻzlab berganlar», dedi. Men: «Yolgʻiz azoriqalarmi yoki xorijiylarning barchasimi?» dedim. U: «Yoʻq, xorijiylarning barchasi», dedi. Men: «Sulton odamlarga zulm qilyapti va ularga (turli ishlarni) qilyapti-ku», dedim. Shunda u qoʻlimdan tutib, uni qattiq siqdi, soʻng: «Voy senga, ey Ibn Jumhon! Sen katta jamoatni lozim tut, katta jamoatni lozim tut! Agar sulton sendan (soʻzingni) eshitadigan boʻlsa, uning uyiga borib, oʻzing bilgan narsani unga aytgin. Agar sendan qabul qilsa (yaxshi), boʻlmasa uni oʻz holiga qoʻy. Chunki sen undan koʻra bilimliroq emassan», dedi.Саид ибн Жумҳон айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфога рўпара бўлдим, унинг кўзи кўрмас эди. Мен унга салом бердим. У менга: «Сен кимсан?» деди. Мен: «Мен Саид ибн Жумҳонман», дедим. У: «Отангга нима бўлди?» деди. Мен: «Уни азориқалар ўлдирди», дедим. У: «Аллоҳ азориқаларни лаънатласин, Аллоҳ азориқаларни лаънатласин! Расулуллоҳ ﷺ бизга улар дўзах итлари эканини сўзлаб берганлар», деди. Мен: «Ёлғиз азориқаларми ёки хорижийларнинг барчасими?» дедим. У: «Йўқ, хорижийларнинг барчаси», деди. Мен: «Султон одамларга зулм қиляпти ва уларга (турли ишларни) қиляпти-ку», дедим. Шунда у қўлимдан тутиб, уни қаттиқ сиқди, сўнг: «Вой сенга, эй Ибн Жумҳон! Сен катта жамоатни лозим тут, катта жамоатни лозим тут! Агар султон сендан (сўзингни) эшитадиган бўлса, унинг уйига бориб, ўзинг билган нарсани унга айтгин. Агар сендан қабул қилса (яхши), бўлмаса уни ўз ҳолига қўй. Чунки сен ундан кўра билимлироқ эмассан», деди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ عَمْرُو بْنُ مُرَّةَ أَنْبَأَنِي قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي أَوْفَى قَالَ وَكَانَ مِنْ أَصْحَابِ الشَّجَرَةِ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَاهُ رَجُلٌ بِصَدَقَتِهِ قَالَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى آلِ فُلَانٍ قَالَ فَأَتَاهُ أَبِي بِصَدَقَتِهِ فَقَالَ اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى آلِ أَبِي أَوْفَى

Abdulloh ibn Abu Avfo (roziyallohu anhu) — u daraxt ahlidan edi — aytdi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi oʻz sadaqasi bilan kelsa, u zot: «Allohim, falonchining oilasiga salovat ayt», der edilar. Otam u zotning oldilariga oʻz sadaqasi bilan keldi. Shunda u zot: «Allohim, Abu Avfo oilasiga salovat ayt», dedilar.Абдуллоҳ ибн Абу Авфо (розияллоҳу анҳу) — у дарахт аҳлидан эди — айтди: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши ўз садақаси билан келса, у зот: «Аллоҳим, фалончининг оиласига саловат айт», дер эдилар. Отам у зотнинг олдиларига ўз садақаси билан келди. Шунда у зот: «Аллоҳим, Абу Авфо оиласига саловат айт», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَاصِمٍ أَخْبَرَنَا الْهَجَرِيُّ قَالَخَرَجْتُ فِي جِنَازَةِ بِنْتِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى وَهُوَ عَلَى بَغْلَةٍ لَهُ حَوَّاءَ يَعْنِي سَوْدَاءَ قَالَ فَجَعَلَ النِّسَاءُ يَقُلْنَ لِقَائِدِهِ قَدِّمْهُ أَمَامَ الْجِنَازَةِ فَفَعَلَ قَالَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ لَهُ أَيْنَ الْجِنَازَةُ قَالَ فَقَالَ خَلْفَكَ قَالَ فَفَعَلَ ذَلِكَ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ قَالَ أَلَمْ أَنْهَكَ أَنْ تُقَدِّمَنِي أَمَامَ الْجِنَازَةِ قَالَ فَسَمِعَ امْرَأَةً تَلْتَدِمُ وَقَالَ مَرَّةً تَرْثِي فَقَالَ مَهْ أَلَمْ أَنْهَكُنَّ عَنْ هَذَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَنْهَى عَنْ الْمَرَاثِي لِتُفِضْ إِحْدَاكُنَّ مِنْ عَبْرَتِهَا مَا شَاءَتْ فَلَمَّا وُضِعَتْ الْجِنَازَةُ تَقَدَّمَ فَكَبَّرَ عَلَيْهَا أَرْبَعَ تَكْبِيرَاتٍ ثُمَّ قَامَ هُنَيْهَةً فَسَبَّحَ بِهِ بَعْضُ الْقَوْمِ فَانْفَتَلَ فَقَالَ أَكُنْتُمْ تَرَوْنَ أَنِّي أُكَبِّرُ الْخَامِسَةَ قَالُوا نَعَمْ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا كَبَّرَ الرَّابِعَةَ قَامَ هُنَيَّةً فَلَمَّا وُضِعَتْ الْجِنَازَةُ جَلَسَ وَجَلَسْنَا إِلَيْهِ فَسُئِلَ عَنْ لُحُومِ الْحُمُرِ الْأَهْلِيَّةِ فَقَالَ تَلَقَّانَا يَوْمَ خَيْبَرَ حُمُرٌ أَهْلِيَّةٌ خَارِجًا مِنْ الْقَرْيَةِ فَوَقَعَ النَّاسُ فِيهَا فَذَبَحُوهَا فَإِنَّ الْقُدُورَ لَتَغْلِي بِبَعْضِهَا إِذْ نَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَهْرِيقُوهَا فَأَهْرَقْنَاهَاوَرَأَيْتُ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي أَوْفَى مِطْرَفًا مِنْ خَزٍّ أَخْضَرَ

Hajariy aytdi: Men Abdulloh ibn Abu Avfoning qizining janozasiga chiqdim; uning oʻzi qora xachiri ustida edi. Ayollar uni yetaklab borayotgan kishiga: «Uni janozaning oldiga oʻtkaz», deya boshladilar, u shunday qildi. Men uning oʻsha kishiga: «Janoza qani?» deganini eshitdim. U: «Ortingizda», dedi. Bu bir yoki ikki marta takrorlandi, soʻng u: «Men seni meni janozaning oldiga oʻtkazishdan qaytarmaganmidim?» dedi. Soʻng u bir ayolning (yuz-koʻksiga urib) dod solayotganini eshitib: «Boʻldi! Men sizlarni bundan qaytarmaganmidim? Rasululloh ﷺ marsiyalardan qaytarar edilar; sizlardan biringiz koʻz yoshini xohlaganicha toʻksin», dedi. Janoza qoʻyilganda, u oldinga oʻtib, unga toʻrt takbir aytdi, soʻng bir oz turdi. Qavmdan baʼzilari unga tasbeh aytib (eslatdi), u burilib: «Sizlar meni beshinchi takbirni aytadi deb oʻyladingizmi?» dedi. Ular: «Ha», deyishdi. U: «Rasululloh ﷺ toʻrtinchi takbirni aytganlarida, bir oz turar edilar», dedi. Janoza (qabrga) qoʻyilgach, u oʻtirdi, biz ham uning yoniga oʻtirdik. Undan xonaki eshaklarning goʻshti haqida soʻraldi. U: «Xaybar kuni bizni qishloqdan chiqib kelayotgan xonaki eshaklar qarshi oldi; odamlar ularga tashlanib, ularni soʻydilar. Qozonlar ularning baʼzisi bilan qaynab turgan edi, shunda Rasululloh ﷺning jarchisi: ‹Ularni toʻkib tashlanglar›, deb nido qildi, biz ham toʻkib tashladik», dedi. Men Abdulloh ibn Abu Avfoning ustida yashil xazdan (toʻqilgan) toʻn koʻrdim.Ҳажарий айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфонинг қизининг жанозасига чиқдим; унинг ўзи қора хачири устида эди. Аёллар уни етаклаб бораётган кишига: «Уни жанозанинг олдига ўтказ», дея бошладилар, у шундай қилди. Мен унинг ўша кишига: «Жаноза қани?» деганини эшитдим. У: «Ортингизда», деди. Бу бир ёки икки марта такрорланди, сўнг у: «Мен сени мени жанозанинг олдига ўтказишдан қайтармаганмидим?» деди. Сўнг у бир аёлнинг (юз-кўксига уриб) дод солаётганини эшитиб: «Бўлди! Мен сизларни бундан қайтармаганмидим? Расулуллоҳ ﷺ марсиялардан қайтарар эдилар; сизлардан бирингиз кўз ёшини хоҳлаганича тўксин», деди. Жаноза қўйилганда, у олдинга ўтиб, унга тўрт такбир айтди, сўнг бир оз турди. Қавмдан баъзилари унга тасбеҳ айтиб (эслатди), у бурилиб: «Сизлар мени бешинчи такбирни айтади деб ўйладингизми?» деди. Улар: «Ҳа», дейишди. У: «Расулуллоҳ ﷺ тўртинчи такбирни айтганларида, бир оз турар эдилар», деди. Жаноза (қабрга) қўйилгач, у ўтирди, биз ҳам унинг ёнига ўтирдик. Ундан хонаки эшакларнинг гўшти ҳақида сўралди. У: «Хайбар куни бизни қишлоқдан чиқиб келаётган хонаки эшаклар қарши олди; одамлар уларга ташланиб, уларни сўйдилар. Қозонлар уларнинг баъзиси билан қайнаб турган эди, шунда Расулуллоҳ ﷺнинг жарчиси: ‹Уларни тўкиб ташланглар›, деб нидо қилди, биз ҳам тўкиб ташладик», деди. Мен Абдуллоҳ ибн Абу Авфонинг устида яшил хаздан (тўқилган) тўн кўрдим.