وَحَدَّثَنَاهُ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بِثَمَانَ عَشْرَةَ بَدَنَةً مَعَ رَجُلٍ . ثُمَّ ذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبْدِ الْوَارِثِ وَلَمْ يَذْكُرْ أَوَّلَ الْحَدِيثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishi bilan oʻn sakkizta tuya (qurbonlik) joʻnatdilar. Soʻng (rovi) Abdulvorisning hadisiga oʻxshash qilib zikr qildi, ammo hadisning boshini zikr qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир киши билан ўн саккизта туя (қурбонлик) жўнатдилар. Сўнг (рови) Абдулвориснинг ҳадисига ўхшаш қилиб зикр қилди, аммо ҳадиснинг бошини зикр қилмади.
حَدَّثَنِي أَبُو غَسَّانَ الْمِسْمَعِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سِنَانِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ ذُؤَيْبًا أَبَا قَبِيصَةَ، حَدَّثَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَبْعَثُ مَعَهُ بِالْبُدْنِ ثُمَّ يَقُولُ " إِنْ عَطِبَ مِنْهَا شَىْءٌ فَخَشِيتَ عَلَيْهِ مَوْتًا فَانْحَرْهَا ثُمَّ اغْمِسْ نَعْلَهَا فِي دَمِهَا ثُمَّ اضْرِبْ بِهِ صَفْحَتَهَا وَلاَ تَطْعَمْهَا أَنْتَ وَلاَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ رُفْقَتِكَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Zuvayb Abu Qabisa unga hadis aytib berdiki, Rasululloh ﷺ u bilan qurbonlik tuyalarini joʻnatib, soʻng: «Agar ulardan biri holsizlanib, oʻlib qolishidan qoʻrqsang, uni soʻy, soʻng oyoq kiyimini (boʻyniga osilgan belgisini) uning qoniga botir, soʻng uni hayvonning yon tomoniga ur (qonni surt). Uni na oʻzing, na hamrohlaringdan birortasi yemang», deydilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Зувайб Абу Қабиса унга ҳадис айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ у билан қурбонлик туяларини жўнатиб, сўнг: «Агар улардан бири ҳолсизланиб, ўлиб қолишидан қўрқсанг, уни сўй, сўнг оёқ кийимини (бўйнига осилган белгисини) унинг қонига ботир, сўнг уни ҳайвоннинг ён томонига ур (қонни сурт). Уни на ўзинг, на ҳамроҳларингдан бирортаси еманг», дейдилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُلَيْمَانَ الأَحْوَلِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّاسُ يَنْصَرِفُونَ فِي كُلِّ وَجْهٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَنْفِرَنَّ أَحَدٌ حَتَّى يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ " . قَالَ زُهَيْرٌ يَنْصَرِفُونَ كُلَّ وَجْهٍ . وَلَمْ يَقُلْ فِي .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar har tomonga (tavofsiz) qaytib ketaverardilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Hech kim oxirgi ishi Baytni (tavof qilish) boʻlmaguncha (Makkadan) chiqib ketmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар ҳар томонга (тавофсиз) қайтиб кетаверардилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким охирги иши Байтни (тавоф қилиш) бўлмагунча (Маккадан) чиқиб кетмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ - وَاللَّفْظُ لِسَعِيدٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُمِرَ النَّاسُ أَنْ يَكُونَ، آخِرُ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ إِلاَّ أَنَّهُ خُفِّفَ عَنِ الْمَرْأَةِ الْحَائِضِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar oxirgi ishlari Baytni (tavof qilish) boʻlishiga buyurildilar, faqat hayzli ayoldan bu yengillatildi (soqit qilindi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар охирги ишлари Байтни (тавоф қилиш) бўлишига буюрилдилар, фақат ҳайзли аёлдан бу енгиллатилди (соқит қилинди).
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْكَعْبَةَ وَفِيهَا سِتُّ سَوَارٍ فَقَامَ عِنْدَ سَارِيَةٍ فَدَعَا وَلَمْ يُصَلِّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Kaʼbaga kirdilar, unda olti ustun bor edi. (Rasululloh) bir ustun yonida turib duo qildilar, namoz oʻqimadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Каъбага кирдилар, унда олти устун бор эди. (Расулуллоҳ) бир устун ёнида туриб дуо қилдилар, намоз ўқимадилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ، يَسَارٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ كَانَ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَاءَتْهُ امْرَأَةٌ مِنْ خَثْعَمَ تَسْتَفْتِيهِ فَجَعَلَ الْفَضْلُ يَنْظُرُ إِلَيْهَا وَتَنْظُرُ إِلَيْهِ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَصْرِفُ وَجْهَ الْفَضْلِ إِلَى الشِّقِّ الآخَرِ . قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ فِي الْحَجِّ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا لاَ يَسْتَطِيعُ أَنْ يَثْبُتَ عَلَى الرَّاحِلَةِ أَفَأَحُجُّ عَنْهُ قَالَ " نَعَمْ " . وَذَلِكَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Fazl ibn Abbos Rasululloh ﷺ ning ortlarida (ulovda) oʻtirgan edi. Shunda Xasʼam (qabilasi)dan bir ayol u zotning oldilariga fatvo soʻrab keldi. Fazl unga, u esa Fazlga qaray boshladi. Rasululloh ﷺ Fazlning yuzini boshqa tomonga burib qoʻya boshladilar. (Ayol) dedi: «Yo Rasululloh! Allohning bandalariga farz qilgan haj (amali) otamni keksa chol holida topdi, u ulov ustida (mahkam) turishga qodir emas. Men uning nomidan haj qilaymi?» (U zot): «Ha», dedilar. Bu Vidoʼ hajida boʻlgan edi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Фазл ибн Аббос Расулуллоҳ ﷺ нинг ортларида (уловда) ўтирган эди. Шунда Хасъам (қабиласи)дан бир аёл у зотнинг олдиларига фатво сўраб келди. Фазл унга, у эса Фазлга қарай бошлади. Расулуллоҳ ﷺ Фазлнинг юзини бошқа томонга буриб қўя бошладилар. (Аёл) деди: «Ё Расулуллоҳ! Аллоҳнинг бандаларига фарз қилган ҳаж (амали) отамни кекса чол ҳолида топди, у улов устида (маҳкам) туришга қодир эмас. Мен унинг номидан ҳаж қилайми?» (У зот): «Ҳа», дедилар. Бу Видў ҳажида бўлган эди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، جَمِيعًا عَنِ ابْنِ، عُيَيْنَةَ - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، - عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَقِيَ رَكْبًا بِالرَّوْحَاءِ فَقَالَ " مَنِ الْقَوْمُ " . قَالُوا الْمُسْلِمُونَ . فَقَالُوا مَنْ أَنْتَ قَالَ " رَسُولُ اللَّهِ " . فَرَفَعَتْ إِلَيْهِ امْرَأَةٌ صَبِيًّا فَقَالَتْ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Nabiy ﷺ) Ravhoʼda bir guruh otliqlarni uchratib: «Bu qavm kimlar?» dedilar. Ular: «Musulmonlar», dedilar. Soʻng ular: «Sen kimsan?» dedilar. (U zot): «Rasululloh (Allohning elchisi)man», dedilar. Shunda bir ayol unga bir bolani koʻtarib: «Buning ham haji boʻladimi?» dedi. (U zot): «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Набий ﷺ) Равҳўда бир гуруҳ отлиқларни учратиб: «Бу қавм кимлар?» дедилар. Улар: «Мусулмонлар», дедилар. Сўнг улар: «Сен кимсан?» дедилар. (У зот): «Расулуллоҳ (Аллоҳнинг элчиси)ман», дедилар. Шунда бир аёл унга бир болани кўтариб: «Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. (У зот): «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ، عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَفَعَتِ امْرَأَةٌ صَبِيًّا لَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ " نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol oʻzining bolasini koʻtarib: «Yo Rasululloh! Buning ham haji boʻladimi?» dedi. (U zot): «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл ўзининг боласини кўтариб: «Ё Расулуллоҳ! Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. (У зот): «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، بِمِثْلِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: shuning misli (xuddi shunday hadis) rivoyat qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: шунинг мисли (худди шундай ҳадис) ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، كِلاَهُمَا عَنْ سُفْيَانَ، - قَالَ أَبُو بَكْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، - حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَقُولُ " لاَ يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِامْرَأَةٍ إِلاَّ وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ وَلاَ تُسَافِرِ الْمَرْأَةُ إِلاَّ مَعَ ذِي مَحْرَمٍ " . فَقَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ امْرَأَتِي خَرَجَتْ حَاجَّةً وَإِنِّي اكْتُتِبْتُ فِي غَزْوَةِ كَذَا وَكَذَا . قَالَ " انْطَلِقْ فَحُجَّ مَعَ امْرَأَتِكَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning xutba qilib turib shunday deganlarini eshitdim: «Bir erkak ayol bilan, yonida uning mahrami boʻlmasa, xilvatda qolmasin va ayol kishi mahrami bilan boʻlmasa safar qilmasin». Shunda bir erkak oʻrnidan turib: «Yo Rasululloh! Mening xotinim haj qilgani chiqib ketdi, men esa falon-falon gʻazotga (jihodga) yozildim», dedi. U zot: «Bor, xotining bilan birga haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг хутба қилиб туриб шундай деганларини эшитдим: «Бир эркак аёл билан, ёнида унинг маҳрами бўлмаса, хилватда қолмасин ва аёл киши маҳрами билан бўлмаса сафар қилмасин». Шунда бир эркак ўрнидан туриб: «Ё Расулуллоҳ! Менинг хотиним ҳаж қилгани чиқиб кетди, мен эса фалон-фалон ғазотга (жиҳодга) ёзилдим», деди. У зот: «Бор, хотининг билан бирга ҳаж қил», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْفَتْحِ فَتْحِ مَكَّةَ " لاَ هِجْرَةَ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا " . وَقَالَ يَوْمَ الْفَتْحِ فَتْحِ مَكَّةَ " إِنَّ هَذَا الْبَلَدَ حَرَّمَهُ اللَّهُ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَإِنَّهُ لَمْ يَحِلَّ الْقِتَالُ فِيهِ لأَحَدٍ قَبْلِي وَلَمْ يَحِلَّ لِي إِلاَّ سَاعَةً مِنْ نَهَارٍ فَهُوَ حَرَامٌ بِحُرْمَةِ اللَّهِ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لاَ يُعْضَدُ شَوْكُهُ وَلاَ يُنَفَّرُ صَيْدُهُ وَلاَ يَلْتَقِطُ إِلاَّ مَنْ عَرَّفَهَا وَلاَ يُخْتَلَى خَلاَهَا " . فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِلاَّ الإِذْخِرَ فَإِنَّهُ لِقَيْنِهِمْ وَلِبُيُوتِهِمْ . فَقَالَ " إِلاَّ الإِذْخِرَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Fath kuni — Makka fathi kuni: «(Endi) hijrat yoʻq, balki jihod va niyat (bor); qachon (jangga) chaqirilsangiz, otlaninglar», — dedilar. Va Fath kuni — Makka fathi kuni shunday dedilar: «Albatta, bu shaharni Alloh osmonlar bilan yerni yaratgan kuniyoq harom (muqaddas) qilgan; bas, u Allohning hurmati bilan qiyomat kunigacha harom (muqaddas)dir. Darhaqiqat, mendan oldin hech kimga unda jang qilish halol boʻlmagan, menga ham faqat kunduzning bir soatigina halol qilingan. Bas, u Allohning hurmati bilan qiyomat kunigacha haromdir. Uning tikoni kesilmaydi, ovi hurkitilmaydi, (yoʻqolgan narsasi) faqat uni eʼlon qiluvchidan boshqa kishi tomonidan terib olinmaydi va uning oʻt-oʻlani oʻrilmaydi». Shunda Abbos: «Yo Rasululloh! Izxirdan boshqa (boʻlsin), chunki u ularning temirchilari va uylari uchun (kerak)», — dedi. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Izxirdan boshqa (boʻlsin)», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ куни — Макка фатҳи куни: «(Энди) ҳижрат йўқ, балки жиҳод ва ният (бор); қачон (жангга) чақирилсангиз, отланинглар», — дедилар. Ва Фатҳ куни — Макка фатҳи куни шундай дедилар: «Албатта, бу шаҳарни Аллоҳ осмонлар билан ерни яратган куниёқ ҳаром (муқаддас) қилган; бас, у Аллоҳнинг ҳурмати билан қиёмат кунигача ҳаром (муқаддас)дир. Дарҳақиқат, мендан олдин ҳеч кимга унда жанг қилиш ҳалол бўлмаган, менга ҳам фақат кундузнинг бир соатигина ҳалол қилинган. Бас, у Аллоҳнинг ҳурмати билан қиёмат кунигача ҳаромдир. Унинг тикони кесилмайди, ови ҳуркитилмайди, (йўқолган нарсаси) фақат уни эълон қилувчидан бошқа киши томонидан териб олинмайди ва унинг ўт-ўлани ўрилмайди». Шунда Аббос: «Ё Расулуллоҳ! Изхирдан бошқа (бўлсин), чунки у уларнинг темирчилари ва уйлари учун (керак)», — деди. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Изхирдан бошқа (бўлсин)», — дедилар.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، جَمِيعًا عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، - قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، - عَنْ نَافِعٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ إِنَّ امْرَأَةً اشْتَكَتْ شَكْوَى فَقَالَتْ إِنْ شَفَانِي اللَّهُ لأَخْرُجَنَّ فَلأُصَلِّيَنَّ فِي بَيْتِ الْمَقْدِسِ . فَبَرَأَتْ ثُمَّ تَجَهَّزَتْ تُرِيدُ الْخُرُوجَ فَجَاءَتْ مَيْمُونَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تُسَلِّمُ عَلَيْهَا فَأَخْبَرَتْهَا ذَلِكَ فَقَالَتِ اجْلِسِي فَكُلِي مَا صَنَعْتِ وَصَلِّي فِي مَسْجِدِ الرَّسُولِ صلى الله عليه وسلم فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " صَلاَةٌ فِيهِ أَفْضَلُ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ مِنَ الْمَسَاجِدِ إِلاَّ مَسْجِدَ الْكَعْبَةِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: bir ayol kasal boʻlib qoldi va: «Agar Alloh meni shifo bersa, albatta chiqib, Baytul-Maqdisda namoz oʻqiyman», — deb (aytdi). Soʻng tuzaldi va chiqmoqchi boʻlib hozirlik koʻra boshladi. Keyin Nabiy ﷺ ning zavjalari Maymunaning oldiga unga salom berish uchun keldi va unga buni xabar berdi. Shunda (Maymuna): «Oʻtir, tayyorlagan (yoʻl ozugʻa)ngni yegin va Rasululloh ﷺ ning masjidida namoz oʻqi. Chunki men Rasululloh ﷺ ning shunday deyayotganlarini eshitganman: ‹Undagi (masjiddagi) bir namoz, masjidlardan undan boshqasidagi ming namozdan afzaldir, Kaʼba masjididan boshqasi (boʻlsa)›», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: бир аёл касал бўлиб қолди ва: «Агар Аллоҳ мени шифо берса, албатта чиқиб, Байтул-Мақдисда намоз ўқийман», — деб (айтди). Сўнг тузалди ва чиқмоқчи бўлиб ҳозирлик кўра бошлади. Кейин Набий ﷺ нинг завжалари Маймунанинг олдига унга салом бериш учун келди ва унга буни хабар берди. Шунда (Маймуна): «Ўтир, тайёрлаган (йўл озуға)нгни егин ва Расулуллоҳ ﷺ нинг масжидида намоз ўқи. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деяётганларини эшитганман: ‹Ундаги (масжиддаги) бир намоз, масжидлардан ундан бошқасидаги минг намоздан афзалдир, Каъба масжидидан бошқаси (бўлса)›», — деди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ، نُمَيْرٍ وَإِسْحَاقُ الْحَنْظَلِيُّ جَمِيعًا عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، - قَالَ ابْنُ نُمَيْرٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، - عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ، أَنَّ ابْنَ، عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم تَزَوَّجَ مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ . زَادَ ابْنُ نُمَيْرٍ فَحَدَّثْتُ بِهِ الزُّهْرِيَّ فَقَالَ أَخْبَرَنِي يَزِيدُ بْنُ الأَصَمِّ أَنَّهُ نَكَحَهَا وَهُوَ حَلاَلٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ehromda turib Maymunaga uylandilar. Ibn Numayr (shuni) ziyoda qildi: «Men buni Zuhriyga hadis qilib aytdim, shunda u: ‹Menga Yazid ibn al-Asamm xabar berdiki, u (Nabiy ﷺ) Maymunaga ehromsiz (ehromdan chiqqan) holda uylanganlar›, — dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ эҳромда туриб Маймунага уйландилар. Ибн Нумайр (шуни) зиёда қилди: «Мен буни Зуҳрийга ҳадис қилиб айтдим, шунда у: ‹Менга Язид ибн ал-Асамм хабар бердики, у (Набий ﷺ) Маймунага эҳромсиз (эҳромдан чиққан) ҳолда уйланганлар›, — деди».
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ تَزَوَّجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَيْمُونَةَ وَهُوَ مُحْرِمٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ehromda turib Maymunaga uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эҳромда туриб Маймунага уйландилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا يَحْيَى، بْنُ يَحْيَى - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ قُلْتُ لِمَالِكٍ حَدَّثَكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْفَضْلِ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الأَيِّمُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْذَنُ فِي نَفْسِهَا وَإِذْنُهَا صُمَاتُهَا " . قَالَ نَعَمْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻzi haqida (oʻz nikohiga) valiysidan koʻra haqliroqdir, qizdan esa oʻzi haqida izn soʻraladi va uning izni — sukut qilishidir», — deganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эри йўқ аёл ўзи ҳақида (ўз никоҳига) валийсидан кўра ҳақлироқдир, қиздан эса ўзи ҳақида изн сўралади ва унинг изни — сукут қилишидир», — деганлар.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، سَمِعَ نَافِعَ بْنَ جُبَيْرٍ، يُخْبِرُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الثَّيِّبُ أَحَقُّ بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْمَرُ وَإِذْنُهَا سُكُوتُهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Eri boʻlgan (boʻlib ajragan yoki beva) ayol oʻzi haqida (oʻz nikohiga) valiysidan koʻra haqliroqdir, qizdan esa maslahat soʻraladi va uning izni — sukut qilishidir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эри бўлган (бўлиб ажраган ёки бева) аёл ўзи ҳақида (ўз никоҳига) валийсидан кўра ҳақлироқдир, қиздан эса маслаҳат сўралади ва унинг изни — сукут қилишидир», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالاَ أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ أَنَّ أَحَدَهُمْ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَأْتِيَ أَهْلَهُ قَالَ بِاسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا فَإِنَّهُ إِنْ يُقَدَّرْ بَيْنَهُمَا وَلَدٌ فِي ذَلِكَ لَمْ يَضُرَّهُ شَيْطَانٌ أَبَدًا ".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar biringiz oʻz ayoliga yaqinlik qilmoqchi boʻlganida: ‹Bismillah, Allohumma jannibnash-shaytona va jannibish-shaytona mo razaqtano (Alloh nomi bilan; ey Alloh, bizni shaytondan yiroq qil va bizga ato etadigan narsangni shaytondan yiroq qil)›, — desa, agar shu (qoʻshilishlari) tufayli ularning oʻrtasida bola taqdir qilinsa, unga shayton hech qachon zarar yetkaza olmaydi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар бирингиз ўз аёлига яқинлик қилмоқчи бўлганида: ‹Бисмиллаҳ, Аллоҳумма жаннибнаш-шайтона ва жаннибиш-шайтона мо разақтано (Аллоҳ номи билан; эй Аллоҳ, бизни шайтондан йироқ қил ва бизга ато этадиган нарсангни шайтондан йироқ қил)›, — деса, агар шу (қўшилишлари) туфайли уларнинг ўртасида бола тақдир қилинса, унга шайтон ҳеч қачон зарар етказа олмайди», — дедилар.
وَحَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ، عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أُرِيدَ عَلَى ابْنَةِ حَمْزَةَ فَقَالَ " إِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لِي إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ وَيَحْرُمُ مِنَ الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ مِنَ الرَّحِمِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ga Hamzaning qizini (nikohlash) taklif qilindi. Shunda u zot: «Albatta u menga halol emas, chunki u emikdosh akamning qizidir. Emizish orqali (paydo boʻlgan qarindoshlikda) qarindoshlik (nasab) orqali harom boʻlgan narsa harom boʻladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ га Ҳамзанинг қизини (никоҳлаш) таклиф қилинди. Шунда у зот: «Албатта у менга ҳалол эмас, чунки у эмикдош акамнинг қизидир. Эмизиш орқали (пайдо бўлган қариндошликда) қариндошлик (насаб) орқали ҳаром бўлган нарса ҳаром бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رَافِعٍ - قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ الطَّلاَقُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَسَنَتَيْنِ مِنْ خِلاَفَةِ عُمَرَ طَلاَقُ الثَّلاَثِ وَاحِدَةً فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ إِنَّ النَّاسَ قَدِ اسْتَعْجَلُوا فِي أَمْرٍ قَدْ كَانَتْ لَهُمْ فِيهِ أَنَاةٌ فَلَوْ أَمْضَيْنَاهُ عَلَيْهِمْ . فَأَمْضَاهُ عَلَيْهِمْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ zamonida, Abu Bakr (davrida) va Umar xalifaligining (dastlabki) ikki yilida uch taloq (bir oʻtirishda aytilsa ham) bitta (taloq) deb hisoblanardi. Soʻng Umar ibn al-Xattob: ‹Kishilar oʻzlariga muhlat berilgan ishda shoshilib qolishdi. Agar buni (ularga uch taloq sifatida) joriy qilsak (yaxshi boʻlardi)›, dedi va buni ularga joriy qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ замонида, Абу Бакр (даврида) ва Умар халифалигининг (дастлабки) икки йилида уч талоқ (бир ўтиришда айтилса ҳам) битта (талоқ) деб ҳисобланарди. Сўнг Умар ибн ал-Хаттоб: ‹Кишилар ўзларига муҳлат берилган ишда шошилиб қолишди. Агар буни (уларга уч талоқ сифатида) жорий қилсак (яхши бўларди)›, деди ва буни уларга жорий қилди».
وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ هِشَامٍ، - يَعْنِي الدَّسْتَوَائِيَّ - قَالَ كَتَبَ إِلَىَّ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ يُحَدِّثُ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا . وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ { لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ} .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u (Ibn Abbos) «harom (qilish)» haqida: «Bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir», derdi. Ibn Abbos: «{Darhaqiqat, sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir} (dedi)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у (Ибн Аббос) «ҳаром (қилиш)» ҳақида: «Бу — каффорат тўланадиган қасамдир», дерди. Ибн Аббос: «{Дарҳақиқат, сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир} (деди)», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بِشْرٍ الْحَرِيرِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سَلاَّمٍ - عَنْ يَحْيَى، بْنِ أَبِي كَثِيرٍ أَنَّ يَعْلَى بْنَ حَكِيمٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ إِذَا حَرَّمَ الرَّجُلُ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ فَهْىَ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا وَقَالَ { لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Kishi xotinini oʻziga harom qilsa, bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir». U yana: «{Darhaqiqat, sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir} (dedi)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Киши хотинини ўзига ҳаром қилса, бу — каффорат тўланадиган қасамдир». У яна: «{Дарҳақиқат, сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир} (деди)», деди.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ بِلاَلٍ - أَخْبَرَنِي يَحْيَى، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ بْنُ حُنَيْنٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، يُحَدِّثُ قَالَ مَكَثْتُ سَنَةً وَأَنَا أُرِيدُ، أَنْ أَسْأَلَ، عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ عَنْ آيَةٍ، فَمَا أَسْتَطِيعُ أَنْلَهُ حَتَّى خَرَجَ حَاجًّا فَخَرَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا رَجَعَ فَكُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ إِلَى الأَرَاكِ لِحَاجَةٍ لَهُ فَوَقَفْتُ لَهُ حَتَّى فَرَغَ ثُمَّ سِرْتُ مَعَهُ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ أَزْوَاجِهِ فَقَالَ تِلْكَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ . قَالَ فَقُلْتُ لَهُ وَاللَّهِ إِنْ كُنْتُ لأُرِيدُ أَنْ أَسْأَلَكَ عَنْ هَذَا مُنْذُ سَنَةٍ فَمَا أَسْتَطِيعُ هَيْبَةً لَكَ . قَالَ فَلاَ تَفْعَلْ مَا ظَنَنْتَ أَنَّ عِنْدِي مِنْ عِلْمٍ فَسَلْنِي عَنْهُ فَإِنْ كُنْتُ أَعْلَمُهُ أَخْبَرْتُكَ - قَالَ - وَقَالَ عُمَرُ وَاللَّهِ إِنْ كُنَّا فِي الْجَاهِلِيَّةِ مَا نَعُدُّ لِلنِّسَاءِ أَمْرًا حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى فِيهِنَّ مَا أَنْزَلَ وَقَسَمَ لَهُنَّ مَا قَسَمَ قَالَ فَبَيْنَمَا أَنَا فِي أَمْرٍ أَأْتَمِرُهُ إِذْ قَالَتْ لِي امْرَأَتِي لَوْ صَنَعْتَ كَذَا وَكَذَا فَقُلْتُ لَهَا وَمَا لَكِ أَنْتِ وَلِمَا هَا هُنَا وَمَا تَكَلُّفُكِ فِي أَمْرٍ أُرِيدُهُ فَقَالَتْ لِي عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ مَا تُرِيدُ أَنْ تُرَاجَعَ أَنْتَ وَإِنَّ ابْنَتَكَ لَتُرَاجِعُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ . قَالَ عُمَرُ فَآخُذُ رِدَائِي ثُمَّ أَخْرُجُ مَكَانِي حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لَهَا يَا بُنَيَّةُ إِنَّكِ لَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى يَظَلَّ يَوْمَهُ غَضْبَانَ . فَقَالَتْ حَفْصَةُ وَاللَّهِ إِنَّا لَنُرَاجِعُهُ . فَقُلْتُ تَعْلَمِينَ أَنِّي أُحَذِّرُكِ عُقُوبَةَ اللَّهِ وَغَضَبَ رَسُولِهِ يَا بُنَيَّةُ لاَ يَغُرَّنَّكِ هَذِهِ الَّتِي قَدْ أَعْجَبَهَا حُسْنُهَا وَحُبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِيَّاهَا . ثُمَّ خَرَجْتُ حَتَّى أَدْخُلَ عَلَى أُمِّ سَلَمَةَ لِقَرَابَتِي مِنْهَا فَكَلَّمْتُهَا فَقَالَتْ لِي أُمُّ سَلَمَةَ عَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ قَدْ دَخَلْتَ فِي كُلِّ شَىْءٍ حَتَّى تَبْتَغِي أَنْ تَدْخُلَ بَيْنَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَزْوَاجِهِ . قَالَ فَأَخَذَتْنِي أَخْذًا كَسَرَتْنِي عَنْ بَعْضِ مَا كُنْتُ أَجِدُ فَخَرَجْتُ مِنْ عِنْدِهَا وَكَانَ لِي صَاحِبٌ مِنَ الأَنْصَارِ إِذَا غِبْتُ أَتَانِي بِالْخَبَرِ وَإِذَا غَابَ كُنْتُ أَنَا آتِيهِ بِالْخَبَرِ وَنَحْنُ حِينَئِذٍ نَتَخَوَّفُ مَلِكًا مِنْ مُلُوكِ غَسَّانَ ذُكِرَ لَنَا أَنَّهُ يُرِيدُ أَنْ يَسِيرَ إِلَيْنَا فَقَدِ امْتَلأَتْ صُدُورُنَا مِنْهُ فَأَتَى صَاحِبِي الأَنْصَارِيُّ يَدُقُّ الْبَابَ وَقَالَ افْتَحِ افْتَحْ . فَقُلْتُ جَاءَ الْغَسَّانِيُّ فَقَالَ أَشَدُّ مِنْ ذَلِكَ اعْتَزَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَزْوَاجَهُ . فَقُلْتُ رَغِمَ أَنْفُ حَفْصَةَ وَعَائِشَةَ . ثُمَّ آخُذُ ثَوْبِي فَأَخْرُجُ حَتَّى جِئْتُ فَإِذَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ يُرْتَقَى إِلَيْهَا بِعَجَلَةٍ وَغُلاَمٌ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْوَدُ عَلَى رَأْسِ الدَّرَجَةِ فَقُلْتُ هَذَا عُمَرُ . فَأُذِنَ لِي . قَالَ عُمَرُ فَقَصَصْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ فَلَمَّا بَلَغْتُ حَدِيثَ أُمِّ سَلَمَةَ تَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِنَّهُ لَعَلَى حَصِيرٍ مَا بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ شَىْءٌ وَتَحْتَ رَأْسِهِ وِسَادَةٌ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ وَإِنَّ عِنْدَ رِجْلَيْهِ قَرَظًا مَضْبُورًا وَعِنْدَ رَأْسِهِ أُهُبًا مُعَلَّقَةً فَرَأَيْتُ أَثَرَ الْحَصِيرِ فِي جَنْبِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَكَيْتُ فَقَالَ " مَا يُبْكِيكَ " . فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ كِسْرَى وَقَيْصَرَ فِيمَا هُمَا فِيهِ وَأَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا تَرْضَى أَنْ تَكُونَ لَهُمَا الدُّنْيَا وَلَكَ الآخِرَةُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Umar ibn al-Xattobdan bir oyat haqida soʻrashni istab, bir yil (kutib) turdim, lekin (uning) heybati (sababli) undan (soʻrashga) qodir boʻlmadim. To u haj qilgani chiqquncha. Men ham u bilan birga chiqdim. U qaytayotganida, biz yoʻlning bir (joyi)da boʻlganimizda, u bir hojati uchun arak (daraxti) tomon burildi. Men u (hojatdan) forigʻ boʻlguncha uni kutib turdim, soʻng u bilan birga yurdim va: «Ey moʻminlarning amiri, Rasululloh ﷺ ning xotinlaridan u zotga qarshi til biriktirgan ikki (ayol) kimlar edi?» dedim. U: «Ular Hafsa va Oisha edilar», dedi. (Ibn Abbos) dedi: Men unga: «Allohga qasamki, men sendan bu haqda bir yildan beri soʻrashni istar edim, lekin sening heybating (sababli) qodir boʻlmadim», dedim. U: «Bunday qilma! Menda biror ilm bor deb gumon qilsang, undan soʻra; agar men uni bilsam, senga xabar beraman», dedi. (Ibn Abbos) dedi: Umar shunday dedi: Allohga qasamki, biz johiliyatda ayollarni hech narsaga (sanab) hisoblamas edik, to Alloh taolo ular haqida nozil qiladiganini nozil qilib, ularga (meros va boshqalardan) belgilanganini belgilamaguncha. (Umar) dedi: Men oʻylab koʻrayotgan bir ishda ekanimda, xotinim menga: «Agar shunday-shunday qilsang (yaxshi boʻlar edi)», dedi. Men unga: «Senga nima boʻlibdi, sening bunga nima daxling bor, men istayotgan ishga sen nega oʻzingni urasan?!» dedim. Shunda u menga: «Sendan hayronman, ey Xattobning oʻgʻli! Sen oʻzingga (gap) qaytarilishini istamaysan, holbuki sening qizing Rasululloh ﷺ ga (gap) qaytaradi, hatto u zot kunini gʻazabnok holda oʻtkazadilar», dedi. (Umar) dedi: Men ridomni oldim-da, oʻsha zahoti joyimdan chiqdim, to Hafsaning oldiga kirib: «Ey qizginam, sen Rasululloh ﷺ ga (gap) qaytarar ekansan, hatto u zot kunini gʻazabnok holda oʻtkazadilar (deyishyapti)», dedim. Shunda Hafsa: «Allohga qasamki, biz u zotga (gap) qaytaramiz», dedi. Men: «Bilib qoʻyki, men seni Allohning jazosidan va Uning Rasulining gʻazabidan ogohlantiraman. Ey qizginam, goʻzalligi va Rasululloh ﷺ ning unga muhabbati oʻzini magʻrur qilib qoʻygan ana u (ayol — Oisha) seni aldab qoʻymasin», dedim. Soʻng men chiqib, qarindoshligim sababli Ummu Salamaning oldiga kirdim va u bilan gaplashdim. Shunda Ummu Salama menga: «Sendan hayronman, ey Xattobning oʻgʻli! Sen har bir narsaga aralashibsan, hatto Rasululloh ﷺ bilan u zotning xotinlari oʻrtasiga ham kirmoqchimisan?!» dedi. (Umar) dedi: U meni shunday (qattiq) tutdiki, men topib (his qilib) turgan baʼzi (gʻazabim)dan meni qaytardi (sindirdi). Men uning huzuridan chiqdim. Menda ansorlardan bir doʻstim bor edi: men (Nabiy huzuridan) gʻoyib boʻlsam, u menga (boʻlgan) xabarni keltirar, u gʻoyib boʻlsa, men unga xabarni keltirardim. Oʻsha paytda biz gʻassoniylar podshohlaridan bir podshohdan qoʻrqar edik. Bizga uning bizga (qarshi) yurish qilmoqchi ekani aytilgan edi, shu sababli koʻksimiz undan (xavotirga) toʻlgan edi. Shunda ansoriy doʻstim eshikni taqillatib keldi-da: «Och, och!» dedi. Men: «Gʻassoniy keldimi?» dedim. U: «Undan ham qattiqroq (narsa): Rasululloh ﷺ xotinlaridan ajralib turibdilar», dedi. Men: «Hafsa bilan Oishaning burni yerga ishqalansin (xor boʻlsin)!» dedim. Soʻng men kiyimimni olib chiqdim, to (Nabiy huzuriga) keldim. Shu payt Rasululloh ﷺ oʻzlarining yuqori xonalarida edilar, unga zina (pogʻona) bilan chiqilardi. Rasululloh ﷺ ning qora (tanli) bir xizmatkori zinaning boshida edi. Men: «Bu Umar», dedim. Shunda menga ruxsat berildi. Umar dedi: Men Rasululloh ﷺ ga shu hadis(da boʻlgan voqea)ni soʻzlab berdim. Ummu Salamaning gapiga yetganimda, Rasululloh ﷺ tabassum qildilar. U zot boʻyra ustida edilar, u zot bilan u (boʻyra) oʻrtasida hech narsa yoʻq edi, boshlari ostida ichi xurmo tolasiga toʻldirilgan teridan (yasalgan) yostiq, oyoqlari yonida bir (boylam) yigʻib qoʻyilgan salla (oshlovchi qaraz) va boshlari yonida osigʻliq (turgan) oshlanmagan terilar bor edi. Men Rasululloh ﷺ ning yonboshlarida boʻyraning izini koʻrdim va yigʻladim. Shunda u zot: «Seni nima yigʻlatyapti?» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, albatta Kisro bilan Qaysar oʻzlari (yashayotgan farovonlik) ichidalar, siz esa Rasululloh ﷺ siz!» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Dunyo ularniki, oxirat senga (bizga) boʻlishiga rozi boʻlmaysanmi?!» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Умар ибн ал-Хаттобдан бир оят ҳақида сўрашни истаб, бир йил (кутиб) турдим, лекин (унинг) ҳейбати (сабабли) ундан (сўрашга) қодир бўлмадим. То у ҳаж қилгани чиққунча. Мен ҳам у билан бирга чиқдим. У қайтаётганида, биз йўлнинг бир (жойи)да бўлганимизда, у бир ҳожати учун арак (дарахти) томон бурилди. Мен у (ҳожатдан) фориғ бўлгунча уни кутиб турдим, сўнг у билан бирга юрдим ва: «Эй мўминларнинг амири, Расулуллоҳ ﷺ нинг хотинларидан у зотга қарши тил бириктирган икки (аёл) кимлар эди?» дедим. У: «Улар Ҳафса ва Оиша эдилар», деди. (Ибн Аббос) деди: Мен унга: «Аллоҳга қасамки, мен сендан бу ҳақда бир йилдан бери сўрашни истар эдим, лекин сенинг ҳейбатинг (сабабли) қодир бўлмадим», дедим. У: «Бундай қилма! Менда бирор илм бор деб гумон қилсанг, ундан сўра; агар мен уни билсам, сенга хабар бераман», деди. (Ибн Аббос) деди: Умар шундай деди: Аллоҳга қасамки, биз жоҳилиятда аёлларни ҳеч нарсага (санаб) ҳисобламас эдик, то Аллоҳ таоло улар ҳақида нозил қиладиганини нозил қилиб, уларга (мерос ва бошқалардан) белгиланганини белгиламагунча. (Умар) деди: Мен ўйлаб кўраётган бир ишда эканимда, хотиним менга: «Агар шундай-шундай қилсанг (яхши бўлар эди)», деди. Мен унга: «Сенга нима бўлибди, сенинг бунга нима дахлинг бор, мен истаётган ишга сен нега ўзингни урасан?!» дедим. Шунда у менга: «Сендан ҳайронман, эй Хаттобнинг ўғли! Сен ўзингга (гап) қайтарилишини истамайсан, ҳолбуки сенинг қизинг Расулуллоҳ ﷺ га (гап) қайтаради, ҳатто у зот кунини ғазабнок ҳолда ўтказадилар», деди. (Умар) деди: Мен ридомни олдим-да, ўша заҳоти жойимдан чиқдим, то Ҳафсанинг олдига кириб: «Эй қизгинам, сен Расулуллоҳ ﷺ га (гап) қайтарар экансан, ҳатто у зот кунини ғазабнок ҳолда ўтказадилар (дейишяпти)», дедим. Шунда Ҳафса: «Аллоҳга қасамки, биз у зотга (гап) қайтарамиз», деди. Мен: «Билиб қўйки, мен сени Аллоҳнинг жазосидан ва Унинг Расулининг ғазабидан огоҳлантираман. Эй қизгинам, гўзаллиги ва Расулуллоҳ ﷺ нинг унга муҳаббати ўзини мағрур қилиб қўйган ана у (аёл — Оиша) сени алдаб қўймасин», дедим. Сўнг мен чиқиб, қариндошлигим сабабли Умму Саламанинг олдига кирдим ва у билан гаплашдим. Шунда Умму Салама менга: «Сендан ҳайронман, эй Хаттобнинг ўғли! Сен ҳар бир нарсага аралашибсан, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ билан у зотнинг хотинлари ўртасига ҳам кирмоқчимисан?!» деди. (Умар) деди: У мени шундай (қаттиқ) тутдики, мен топиб (ҳис қилиб) турган баъзи (ғазабим)дан мени қайтарди (синдирди). Мен унинг ҳузуридан чиқдим. Менда ансорлардан бир дўстим бор эди: мен (Набий ҳузуридан) ғойиб бўлсам, у менга (бўлган) хабарни келтирар, у ғойиб бўлса, мен унга хабарни келтирардим. Ўша пайтда биз ғассонийлар подшоҳларидан бир подшоҳдан қўрқар эдик. Бизга унинг бизга (қарши) юриш қилмоқчи экани айтилган эди, шу сабабли кўксимиз ундан (хавотирга) тўлган эди. Шунда ансорий дўстим эшикни тақиллатиб келди-да: «Оч, оч!» деди. Мен: «Ғассоний келдими?» дедим. У: «Ундан ҳам қаттиқроқ (нарса): Расулуллоҳ ﷺ хотинларидан ажралиб турибдилар», деди. Мен: «Ҳафса билан Оишанинг бурни ерга ишқалансин (хор бўлсин)!» дедим. Сўнг мен кийимимни олиб чиқдим, то (Набий ҳузурига) келдим. Шу пайт Расулуллоҳ ﷺ ўзларининг юқори хоналарида эдилар, унга зина (поғона) билан чиқиларди. Расулуллоҳ ﷺ нинг қора (танли) бир хизматкори зинанинг бошида эди. Мен: «Бу Умар», дедим. Шунда менга рухсат берилди. Умар деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ га шу ҳадис(да бўлган воқеа)ни сўзлаб бердим. Умму Саламанинг гапига етганимда, Расулуллоҳ ﷺ табассум қилдилар. У зот бўйра устида эдилар, у зот билан у (бўйра) ўртасида ҳеч нарса йўқ эди, бошлари остида ичи хурмо толасига тўлдирилган теридан (ясалган) ёстиқ, оёқлари ёнида бир (бойлам) йиғиб қўйилган салла (ошловчи қараз) ва бошлари ёнида осиғлиқ (турган) ошланмаган терилар бор эди. Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг ёнбошларида бўйранинг изини кўрдим ва йиғладим. Шунда у зот: «Сени нима йиғлатяпти?» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, албатта Кисро билан Қайсар ўзлари (яшаётган фаровонлик) ичидалар, сиз эса Расулуллоҳ ﷺ сиз!» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Дунё уларники, охират сенга (бизга) бўлишига рози бўлмайсанми?!» дедилар.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ، سَعِيدٍ عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقْبَلْتُ مَعَ عُمَرَ حَتَّى إِذَا كُنَّا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِطُولِهِ كَنَحْوِ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ قُلْتُ شَأْنُ الْمَرْأَتَيْنِ قَالَ حَفْصَةُ وَأُمُّ سَلَمَةَ . وَزَادَ فِيهِ وَأَتَيْتُ الْحُجَرَ فَإِذَا فِي كُلِّ بَيْتٍ بُكَاءٌ . وَزَادَ أَيْضًا وَكَانَ آلَى مِنْهُنَّ شَهْرًا فَلَمَّا كَانَ تِسْعًا وَعِشْرِينَ نَزَلَ إِلَيْهِنَّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Umar bilan birga (yoʻlga) chiqdim, to biz Marruz-Zahronda boʻlganimizda... — va u hadisni Sulaymon ibn Bilolning hadisiga oʻxshash, toʻliq qilib soʻzlab berdi. Faqat u (shunday) dedi: Men: «Ikki ayolning ishi (qanday boʻlgan)?» dedim. U: «(Ular) Hafsa va Ummu Salama (edi)», dedi. Va unda (quyidagicha) ziyoda qildi: «Men hujralar (yoniga) keldim, shu payt har bir uyda yigʻi (eshitilardi)». Yana (shuni) ziyoda qildi: «U zot ulardan (yaqinlashmaslikka) bir oy qasam ichib (iylo qilib) turgan edilar. Yigirma toʻqqiz (kun) boʻlgach, ularning (huzuriga) tushdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Умар билан бирга (йўлга) чиқдим, то биз Марруз-Заҳронда бўлганимизда... — ва у ҳадисни Сулаймон ибн Билолнинг ҳадисига ўхшаш, тўлиқ қилиб сўзлаб берди. Фақат у (шундай) деди: Мен: «Икки аёлнинг иши (қандай бўлган)?» дедим. У: «(Улар) Ҳафса ва Умму Салама (эди)», деди. Ва унда (қуйидагича) зиёда қилди: «Мен ҳужралар (ёнига) келдим, шу пайт ҳар бир уйда йиғи (эшитиларди)». Яна (шуни) зиёда қилди: «У зот улардан (яқинлашмасликка) бир ой қасам ичиб (ийло қилиб) турган эдилар. Йигирма тўққиз (кун) бўлгач, уларнинг (ҳузурига) тушдилар».
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ أَبِي عُمَرَ، - وَتَقَارَبَا فِي لَفْظِ الْحَدِيثِ - قَالَ ابْنُ أَبِي عُمَرَ حَدَّثَنَا وَقَالَ، إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمْ أَزَلْ حَرِيصًا أَنْأَسْأَلَ عُمَرَ عَنِ الْمَرْأَتَيْنِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَيْنِ قَالَ اللَّهُ تَعَالَى {إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} حَتَّى حَجَّ عُمَرُ وَحَجَجْتُ مَعَهُ فَلَمَّا كُنَّا بِبَعْضِ الطَّرِيقِ عَدَلَ عُمَرُ وَعَدَلْتُ مَعَهُ بِالإِدَاوَةِ فَتَبَرَّزَ ثُمَّ أَتَانِي فَسَكَبْتُ عَلَى يَدَيْهِ فَتَوَضَّأَ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنِ الْمَرْأَتَانِ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللَّتَانِ قَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لَهُمَا { إِنْ تَتُوبَا إِلَى اللَّهِ فَقَدْ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا} قَالَ عُمَرُ وَاعَجَبًا لَكَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ - قَالَ الزُّهْرِيُّ كَرِهَ وَاللَّهِ مَا سَأَلَهُ عَنْهُ وَلَمْ يَكْتُمْهُ - قَالَ هِيَ حَفْصَةُ وَعَائِشَةُ . ثُمَّ أَخَذَ يَسُوقُ الْحَدِيثَ قَالَ كُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ - قَالَ - وَكَانَ مَنْزِلِي فِي بَنِي أُمَيَّةَ بْنِ زَيْدٍ بِالْعَوَالِي فَتَغَضَّبْتُ يَوْمًا عَلَى امْرَأَتِي فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي . فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ . فَانْطَلَقْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ أَتُرَاجِعِينَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ نَعَمْ . فَقُلْتُ أَتَهْجُرُهُ إِحْدَاكُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ قَالَتْ نَعَمْ . قُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْكُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاكُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ لاَ تُرَاجِعِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلاَ تَسْأَلِيهِ شَيْئًا وَسَلِينِي مَا بَدَا لَكِ وَلاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمَ وَأَحَبَّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكِ - يُرِيدُ عَائِشَةَ - قَالَ وَكَانَ لِي جَارٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَكُنَّا نَتَنَاوَبُ النُّزُولَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَيَنْزِلُ يَوْمًا وَأَنْزِلُ يَوْمًا فَيَأْتِينِي بِخَبَرِ الْوَحْىِ وَغَيْرِهِ وَآتِيهِ بِمِثْلِ ذَلِكَ وَكُنَّا نَتَحَدَّثُ أَنَّ غَسَّانَ تُنْعِلُ الْخَيْلَ لِتَغْزُوَنَا فَنَزَلَ صَاحِبِي ثُمَّ أَتَانِي عِشَاءً فَضَرَبَ بَابِي ثُمَّ نَادَانِي فَخَرَجْتُ إِلَيْهِ فَقَالَ حَدَثَ أَمْرٌ عَظِيمٌ . قُلْتُ مَاذَا أَجَاءَتْ غَسَّانُ قَالَ لاَ بَلْ أَعْظَمُ مِنْ ذَلِكَ وَأَطْوَلُ طَلَّقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم نِسَاءَهُ . فَقُلْتُ قَدْ خَابَتْ حَفْصَةُ وَخَسِرَتْ قَدْ كُنْتُ أَظُنُّ هَذَا كَائِنًا حَتَّى إِذَا صَلَّيْتُ الصُّبْحَ شَدَدْتُ عَلَىَّ ثِيَابِي ثُمَّ نَزَلْتُ فَدَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ وَهْىَ تَبْكِي فَقُلْتُ أَطَلَّقَكُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ لاَ أَدْرِي هَا هُوَ ذَا مُعْتَزِلٌ فِي هَذِهِ الْمَشْرُبَةِ . فَأَتَيْتُ غُلاَمًا لَهُ أَسْوَدَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ . فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَىَّ فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ فَانْطَلَقْتُ حَتَّى انْتَهَيْتُ إِلَى الْمِنْبَرِ فَجَلَسْتُ فَإِذَا عِنْدَهُ رَهْطٌ جُلُوسٌ يَبْكِي بَعْضُهُمْ فَجَلَسْتُ قَلِيلاً ثُمَّ غَلَبَنِي مَا أَجِدُ ثُمَّ أَتَيْتُ الْغُلاَمَ فَقُلْتُ اسْتَأْذِنْ لِعُمَرَ . فَدَخَلَ ثُمَّ خَرَجَ إِلَىَّ . فَقَالَ قَدْ ذَكَرْتُكَ لَهُ فَصَمَتَ . فَوَلَّيْتُ مُدْبِرًا فَإِذَا الْغُلاَمُ يَدْعُونِي فَقَالَ ادْخُلْ فَقَدْ أَذِنَ لَكَ فَدَخَلْتُ فَسَلَّمْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هُوَ مُتَّكِئٌ عَلَى رَمْلِ حَصِيرٍ قَدْ أَثَّرَ فِي جَنْبِهِ فَقُلْتُ أَطَلَّقْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ نِسَاءَكَ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَىَّ وَقَالَ " لاَ " . فَقُلْتُ اللَّهُ أَكْبَرُ لَوْ رَأَيْتَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَكُنَّا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ قَوْمًا نَغْلِبُ النِّسَاءَ فَلَمَّا قَدِمْنَا الْمَدِينَةَ وَجَدْنَا قَوْمًا تَغْلِبُهُمْ نِسَاؤُهُمْ فَطَفِقَ نِسَاؤُنَا يَتَعَلَّمْنَ مِنْ نِسَائِهِمْ فَتَغَضَّبْتُ عَلَى امْرَأَتِي يَوْمًا فَإِذَا هِيَ تُرَاجِعُنِي فَأَنْكَرْتُ أَنْ تُرَاجِعَنِي . فَقَالَتْ مَا تُنْكِرُ أَنْ أُرَاجِعَكَ فَوَاللَّهِ إِنَّ أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم لَيُرَاجِعْنَهُ وَتَهْجُرُهُ إِحْدَاهُنَّ الْيَوْمَ إِلَى اللَّيْلِ . فَقُلْتُ قَدْ خَابَ مَنْ فَعَلَ ذَلِكَ مِنْهُنَّ وَخَسِرَ أَفَتَأْمَنُ إِحْدَاهُنَّ أَنْ يَغْضَبَ اللَّهُ عَلَيْهَا لِغَضَبِ رَسُولِهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا هِيَ قَدْ هَلَكَتْ فَتَبَسَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ دَخَلْتُ عَلَى حَفْصَةَ فَقُلْتُ لاَ يَغُرَّنَّكِ أَنْ كَانَتْ جَارَتُكِ هِيَ أَوْسَمُ مِنْكِ وَأَحَبُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْكِ . فَتَبَسَّمَ أُخْرَى فَقُلْتُ أَسْتَأْنِسُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " نَعَمْ " . فَجَلَسْتُ فَرَفَعْتُ رَأْسِي فِي الْبَيْتِ فَوَاللَّهِ مَا رَأَيْتُ فِيهِ شَيْئًا يَرُدُّ الْبَصَرَ إِلاَّ أُهُبًا ثَلاَثَةً فَقُلْتُ ادْعُ اللَّهَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْ يُوَسِّعَ عَلَى أُمَّتِكَ فَقَدْ وَسَّعَ عَلَى فَارِسَ وَالرُّومِ وَهُمْ لاَ يَعْبُدُونَ اللَّهَ فَاسْتَوَى جَالِسًا ثُمَّ قَالَ " أَفِي شَكٍّ أَنْتَ يَا ابْنَ الْخَطَّابِ أُولَئِكَ قَوْمٌ عُجِّلَتْ لَهُمْ طَيِّبَاتُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا " . فَقُلْتُ اسْتَغْفِرْ لِي يَا رَسُولَ اللَّهِ . وَكَانَ أَقْسَمَ أَنْ لاَ يَدْخُلَ عَلَيْهِنَّ شَهْرًا مِنْ شِدَّةِ مَوْجِدَتِهِ عَلَيْهِنَّ . حَتَّى عَاتَبَهُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ .
قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا مَضَى تِسْعٌ وَعِشْرُونَ لَيْلَةً دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَدَأَ بِي فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ أَقْسَمْتَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ عَلَيْنَا شَهْرًا وَإِنَّكَ دَخَلْتَ مِنْ تِسْعٍ وَعِشْرِينَ أَعُدُّهُنَّ . فَقَالَ " إِنَّ الشَّهْرَ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ - ثُمَّ قَالَ - يَا عَائِشَةُ إِنِّي ذَاكِرٌ لَكِ أَمْرًا فَلاَ عَلَيْكِ أَنْ لاَ تَعْجَلِي فِيهِ حَتَّى تَسْتَأْمِرِي أَبَوَيْكِ " . ثُمَّ قَرَأَ عَلَىَّ الآيَةَ { يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لأَزْوَاجِكَ} حَتَّى بَلَغَ { أَجْرًا عَظِيمًا} قَالَتْ عَائِشَةُ قَدْ عَلِمَ وَاللَّهِ أَنَّ أَبَوَىَّ لَمْ يَكُونَا لِيَأْمُرَانِي بِفِرَاقِهِ قَالَتْ فَقُلْتُ أَوَفِي هَذَا أَسْتَأْمِرُ أَبَوَىَّ فَإِنِّي أُرِيدُ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالدَّارَ الآخِرَةَ . قَالَ مَعْمَرٌ فَأَخْبَرَنِي أَيُّوبُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ لاَ تُخْبِرْ نِسَاءَكَ أَنِّي اخْتَرْتُكَ فَقَالَ لَهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ أَرْسَلَنِي مُبَلِّغًا وَلَمْ يُرْسِلْنِي مُتَعَنِّتًا " . قَالَ قَتَادَةُ صَغَتْ قُلُوبُكُمَا مَالَتْ قُلُوبُكُمَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Umardan, Alloh taolo: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz, (yaxshi boʻladi, chunki) qalblaringiz (haqdan) ogʻib ketgan} (Tahrim 4) degan Nabiy ﷺ ning ikki xotini haqida soʻrashga doim ishtiyoqmand edim, toki Umar haj qildi va men ham u bilan haj qildim. Yoʻlning bir joyiga yetganimizda Umar koʻza bilan (yoʻldan) burildi, men ham u bilan burildim. U hojatga chiqdi, soʻng oldimga keldi va men uning qoʻllariga (suv) quydim, u tahorat oldi. Men: ‹Yo amirul-moʻminin! Alloh azza va jalla ular haqida: {Agar ikkovingiz Allohga tavba qilsangiz, qalblaringiz (haqdan) ogʻib ketgan} degan, Nabiy ﷺ ning xotinlaridan boʻlgan u ikki ayol kim?› dedim. Umar: ‹Senga ajabo, ey Ibn Abbos!› dedi.» — Zuhriy: «Vallohi, u (Umar) undan soʻralgan narsani yoqtirmadi, lekin uni yashirmadi ham», dedi. — (Umar) dedi: «Ular Hafsa bilan Oisha». Soʻng u hadisni davom ettira boshlab dedi: «Biz Quraysh jamoasi xotinlardan ustun keladigan qavm edik. Madinaga kelganimizda esa xotinlari ularning ustidan keladigan qavmni koʻrdik, shunda bizning xotinlarimiz ularning xotinlaridan (shu odatni) oʻrgana boshladilar. Mening uyim Avoliyda Banu Umayya ibn Zayd (mahallasi)da edi. Bir kuni xotinimga gʻazablandim, qarasam u menga (gap) qaytaryapti. Menga gap qaytarishini inkor qildim. U: ‹Sen menga gap qaytarishimni inkor qilasanmi? Vallohi, Nabiy ﷺ ning xotinlari u zotga gap qaytaradilar, ulardan biri u zotni kundan tunga qadar tark etib turadi›, dedi. Men yoʻlga chiqib Hafsaning oldiga kirdim va: ‹Sen Rasululloh ﷺ ga gap qaytarasanmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Sizlardan biringiz u zotni kundan tunga qadar tark etib turasizmi?› dedim. U: ‹Ha›, dedi. Men: ‹Sizlardan kim shunday qilgan boʻlsa, u zarar koʻrdi va xor boʻldi. Sizlardan biringiz Allohning Rasuli ﷺ ning gʻazabi sababli Allohning unga gʻazablanishidan, soʻng halok boʻlib qolishidan xotirjammisiz? Rasululloh ﷺ ga gap qaytarma va undan hech narsa soʻrama. (Nima xohlasang) mendan soʻra. Qoʻshning (Oisha) sendan koʻra goʻzalroq va Rasululloh ﷺ ga sendan koʻra suyukliroq boʻlsa ham, bu seni aldab qoʻymasin› dedim» — u Oishani nazarda tutardi. (Umar) dedi: «Mening ansorlardan bir qoʻshnim bor edi, biz navbatma-navbat Rasululloh ﷺ ning oldiga tushib turardik: u bir kun tushardi, men bir kun tushardim. U menga vahiy va boshqa xabarlarni keltirardi, men ham unga shunga oʻxshashini keltirardim. Biz Gʻassonliklar bizga hujum qilish uchun otlarni naʼllayotgani haqida gaplashib yurardik. Sherigim (bir kuni) tushdi, soʻng menga xufton paytida keldi, eshigimni qoqdi va meni chaqirdi. Men uning oldiga chiqdim. U: ‹Katta bir ish yuz berdi›, dedi. Men: ‹Nima boʻldi? Gʻassonliklar keldimi?› dedim. U: ‹Yoʻq, undan ham kattaroq va ogʻirroq: Nabiy ﷺ xotinlarini taloq qildilar›, dedi. Men: ‹Hafsa zarar koʻrdi va xor boʻldi. Men buning boʻlishini gumon qilib yurardim›, dedim. Bomdod namozini oʻqigach, kiyimimni mahkam bogʻladim, soʻng (uydan) tushib Hafsaning oldiga kirdim, u yigʻlardi. Men: ‹Rasululloh ﷺ sizlarni taloq qildilarmi?› dedim. U: ‹Bilmadim. Mana u zot ana shu balanddagi (hujradan) chetlanib turibdilar›, dedi. Men u zotning qora bir xizmatkori oldiga keldim va: ‹Umar uchun (kirishga) izn soʻra›, dedim. U kirdi, soʻng oldimga chiqib: ‹Men seni u zotga aytdim, lekin u zot jim qoldilar›, dedi. Men yoʻlga tushib minbar oldiga yetdim va oʻtirdim. Qarasam, u zotning yonida bir guruh odam oʻtirgan, baʼzilari yigʻlardi. Men ozgina oʻtirdim, soʻng (dilimdagi) narsa meni yengdi. Yana xizmatkor oldiga keldim va: ‹Umar uchun izn soʻra›, dedim. U kirdi, soʻng oldimga chiqib: ‹Men seni u zotga aytdim, lekin u zot jim qoldilar›, dedi. Men ortga qaytib ketayotgan edim, qarasam, xizmatkor meni chaqiryapti va: ‹Kir, u zot senga izn berdilar›, dedi. Men kirib Rasululloh ﷺ ga salom berdim. Qarasam, u zot boʻyrali toʻshakka suyanib yotgan ekanlar, (boʻyra) yon bagʻirlarida iz qoldirgan edi. Men: ‹Yo Rasululloh! Xotinlaringizni taloq qildingizmi?› dedim. U zot menga boshlarini koʻtarib: ‹Yoʻq›, dedilar. Men: ‹Allohu akbar! Yo Rasululloh, qaniydi bizni koʻrsangiz! Biz Quraysh jamoasi xotinlardan ustun keladigan qavm edik. Madinaga kelganimizda xotinlari ularning ustidan keladigan qavmni koʻrdik, shunda bizning xotinlarimiz ularning xotinlaridan (shuni) oʻrgana boshladilar. Bir kuni xotinimga gʻazablandim, qarasam u menga gap qaytaryapti. Menga gap qaytarishini inkor qildim. U: ‹Menga gap qaytarishimni inkor qilasanmi? Vallohi, Nabiy ﷺ ning xotinlari u zotga gap qaytaradilar, ulardan biri u zotni kundan tunga qadar tark etib turadi›, dedi. Men: ‹Ulardan kim shunday qilgan boʻlsa, u zarar koʻrdi va xor boʻldi. Ulardan biri Allohning Rasuli ﷺ ning gʻazabi sababli Allohning unga gʻazablanishidan, soʻng halok boʻlib qolishidan xotirjammi?› dedim›, dedim. Shunda Rasululloh ﷺ tabassum qildilar. Men: ‹Yo Rasululloh! Men Hafsaning oldiga kirib: Qoʻshning (Oisha) sendan goʻzalroq va Rasululloh ﷺ ga sendan suyukliroq boʻlsa ham, bu seni aldab qoʻymasin, dedim›, dedim. Shunda u zot yana tabassum qildilar. Men: ‹Yo Rasululloh, suhbatlashsam (boʻladimi)?› dedim. U zot: ‹Ha›, dedilar. Men oʻtirdim va boshimni koʻtarib uy (ichi)ga qaradim. Vallohi, men u yerda koʻzni qamashtiradigan (qimmatli) hech narsa koʻrmadim, faqat uchta oshlangan teri (bor edi). Men: ‹Yo Rasululloh! Allohga ummatingizga (rizq) keng qilishi uchun duo qiling. Forslar va rumliklarga (rizqni) keng qildi, holbuki ular Allohga ibodat qilmaydilar›, dedim. Shunda u zot tik oʻtirib oldilar, soʻng: ‹Sen shubhadamisan, ey Ibn Xattob? Ular shunday qavmki, ularga yaxshiliklari (huzurlari) shu dunyo hayotidayoq tezlatib berilgan›, dedilar. Men: ‹Yo Rasululloh, men uchun magʻfirat soʻrang›, dedim. U zot ularga boʻlgan qattiq gʻazabi sababli bir oy ularning oldiga kirmaslikka qasam ichgan edilar, toki Alloh azza va jalla u zotga (bu haqda) eslatdi.» Zuhriy dedi: menga Urva Oishadan xabar berdi, u shunday dedi: «Yigirma toʻqqiz kecha oʻtgach, Rasululloh ﷺ mening oldimga kirdilar, mendan boshladilar. Men: ‹Yo Rasululloh, siz bir oy oldimizga kirmaslikka qasam ichgan edingiz, holbuki yigirma toʻqqiz (kun)dayoq kirdingiz, men ularni sanab turibman›, dedim. U zot: ‹Bir oy yigirma toʻqqiz (kun ham) boʻladi›, dedilar. Soʻng: ‹Ey Oisha, men senga bir ishni aytmoqchiman, sen unda ota-onang bilan maslahatlashmaguningcha shoshilmasang ham boʻladi›, dedilar. Soʻng menga ushbu oyatni: {Ey Nabiy! Xotinlaringga aytgin} (oyatdan) {ulkan ajr} (Ahzob 28-29) gacha oʻqib berdilar.» Oisha dedi: «Vallohi, u zot ota-onam meni u zotdan ajralishga buyurmasligini bilardilar. Men: ‹Shu narsada ota-onam bilan maslahatlashamanmi?! Men Allohni, Rasulini va oxirat diyorini istayman›, dedim.» Maʼmar dedi: menga Ayyub xabar berishicha, Oisha: «Xotinlaringga men sizni ixtiyor qildim, deb aytmang», dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Alloh meni (din)ni yetkazuvchi qilib yubordi, qiynovchi qilib yubormadi», dedilar. Qatoda dedi: «{Sagʻat qulubukumo} — qalblaringiz (haqdan) ogʻib ketdi (degani)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Умардан, Аллоҳ таоло: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз, (яхши бўлади, чунки) қалбларингиз (ҳақдан) оғиб кетган} (Таҳрим 4) деган Набий ﷺ нинг икки хотини ҳақида сўрашга доим иштиёқманд эдим, токи Умар ҳаж қилди ва мен ҳам у билан ҳаж қилдим. Йўлнинг бир жойига етганимизда Умар кўза билан (йўлдан) бурилди, мен ҳам у билан бурилдим. У ҳожатга чиқди, сўнг олдимга келди ва мен унинг қўлларига (сув) қуйдим, у таҳорат олди. Мен: ‹Ё амирул-мўминин! Аллоҳ азза ва жалла улар ҳақида: {Агар икковингиз Аллоҳга тавба қилсангиз, қалбларингиз (ҳақдан) оғиб кетган} деган, Набий ﷺ нинг хотинларидан бўлган у икки аёл ким?› дедим. Умар: ‹Сенга ажабо, эй Ибн Аббос!› деди.» — Зуҳрий: «Валлоҳи, у (Умар) ундан сўралган нарсани ёқтирмади, лекин уни яширмади ҳам», деди. — (Умар) деди: «Улар Ҳафса билан Оиша». Сўнг у ҳадисни давом эттира бошлаб деди: «Биз Қурайш жамоаси хотинлардан устун келадиган қавм эдик. Мадинага келганимизда эса хотинлари уларнинг устидан келадиган қавмни кўрдик, шунда бизнинг хотинларимиз уларнинг хотинларидан (шу одатни) ўргана бошладилар. Менинг уйим Аволийда Бану Умайя ибн Зайд (маҳалласи)да эди. Бир куни хотинимга ғазабландим, қарасам у менга (гап) қайтаряпти. Менга гап қайтаришини инкор қилдим. У: ‹Сен менга гап қайтаришимни инкор қиласанми? Валлоҳи, Набий ﷺ нинг хотинлари у зотга гап қайтарадилар, улардан бири у зотни кундан тунга қадар тарк этиб туради›, деди. Мен йўлга чиқиб Ҳафсанинг олдига кирдим ва: ‹Сен Расулуллоҳ ﷺ га гап қайтарасанми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Сизлардан бирингиз у зотни кундан тунга қадар тарк этиб турасизми?› дедим. У: ‹Ҳа›, деди. Мен: ‹Сизлардан ким шундай қилган бўлса, у зарар кўрди ва хор бўлди. Сизлардан бирингиз Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ғазаби сабабли Аллоҳнинг унга ғазабланишидан, сўнг ҳалок бўлиб қолишидан хотиржаммисиз? Расулуллоҳ ﷺ га гап қайтарма ва ундан ҳеч нарса сўрама. (Нима хоҳласанг) мендан сўра. Қўшнинг (Оиша) сендан кўра гўзалроқ ва Расулуллоҳ ﷺ га сендан кўра суюклироқ бўлса ҳам, бу сени алдаб қўймасин› дедим» — у Оишани назарда тутарди. (Умар) деди: «Менинг ансорлардан бир қўшним бор эди, биз навбатма-навбат Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига тушиб турардик: у бир кун тушарди, мен бир кун тушардим. У менга ваҳий ва бошқа хабарларни келтирарди, мен ҳам унга шунга ўхшашини келтирардим. Биз Ғассонликлар бизга ҳужум қилиш учун отларни наъллаётгани ҳақида гаплашиб юрардик. Шеригим (бир куни) тушди, сўнг менга хуфтон пайтида келди, эшигимни қоқди ва мени чақирди. Мен унинг олдига чиқдим. У: ‹Катта бир иш юз берди›, деди. Мен: ‹Нима бўлди? Ғассонликлар келдими?› дедим. У: ‹Йўқ, ундан ҳам каттароқ ва оғирроқ: Набий ﷺ хотинларини талоқ қилдилар›, деди. Мен: ‹Ҳафса зарар кўрди ва хор бўлди. Мен бунинг бўлишини гумон қилиб юрардим›, дедим. Бомдод намозини ўқигач, кийимимни маҳкам боғладим, сўнг (уйдан) тушиб Ҳафсанинг олдига кирдим, у йиғларди. Мен: ‹Расулуллоҳ ﷺ сизларни талоқ қилдиларми?› дедим. У: ‹Билмадим. Мана у зот ана шу баланддаги (ҳужрадан) четланиб турибдилар›, деди. Мен у зотнинг қора бир хизматкори олдига келдим ва: ‹Умар учун (киришга) изн сўра›, дедим. У кирди, сўнг олдимга чиқиб: ‹Мен сени у зотга айтдим, лекин у зот жим қолдилар›, деди. Мен йўлга тушиб минбар олдига етдим ва ўтирдим. Қарасам, у зотнинг ёнида бир гуруҳ одам ўтирган, баъзилари йиғларди. Мен озгина ўтирдим, сўнг (дилимдаги) нарса мени енгди. Яна хизматкор олдига келдим ва: ‹Умар учун изн сўра›, дедим. У кирди, сўнг олдимга чиқиб: ‹Мен сени у зотга айтдим, лекин у зот жим қолдилар›, деди. Мен ортга қайтиб кетаётган эдим, қарасам, хизматкор мени чақиряпти ва: ‹Кир, у зот сенга изн бердилар›, деди. Мен кириб Расулуллоҳ ﷺ га салом бердим. Қарасам, у зот бўйрали тўшакка суяниб ётган эканлар, (бўйра) ён бағирларида из қолдирган эди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Хотинларингизни талоқ қилдингизми?› дедим. У зот менга бошларини кўтариб: ‹Йўқ›, дедилар. Мен: ‹Аллоҳу акбар! Ё Расулуллоҳ, қанийди бизни кўрсангиз! Биз Қурайш жамоаси хотинлардан устун келадиган қавм эдик. Мадинага келганимизда хотинлари уларнинг устидан келадиган қавмни кўрдик, шунда бизнинг хотинларимиз уларнинг хотинларидан (шуни) ўргана бошладилар. Бир куни хотинимга ғазабландим, қарасам у менга гап қайтаряпти. Менга гап қайтаришини инкор қилдим. У: ‹Менга гап қайтаришимни инкор қиласанми? Валлоҳи, Набий ﷺ нинг хотинлари у зотга гап қайтарадилар, улардан бири у зотни кундан тунга қадар тарк этиб туради›, деди. Мен: ‹Улардан ким шундай қилган бўлса, у зарар кўрди ва хор бўлди. Улардан бири Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ғазаби сабабли Аллоҳнинг унга ғазабланишидан, сўнг ҳалок бўлиб қолишидан хотиржамми?› дедим›, дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ табассум қилдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Мен Ҳафсанинг олдига кириб: Қўшнинг (Оиша) сендан гўзалроқ ва Расулуллоҳ ﷺ га сендан суюклироқ бўлса ҳам, бу сени алдаб қўймасин, дедим›, дедим. Шунда у зот яна табассум қилдилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, суҳбатлашсам (бўладими)?› дедим. У зот: ‹Ҳа›, дедилар. Мен ўтирдим ва бошимни кўтариб уй (ичи)га қарадим. Валлоҳи, мен у ерда кўзни қамаштирадиган (қимматли) ҳеч нарса кўрмадим, фақат учта ошланган тери (бор эди). Мен: ‹Ё Расулуллоҳ! Аллоҳга умматингизга (ризқ) кенг қилиши учун дуо қилинг. Форслар ва румликларга (ризқни) кенг қилди, ҳолбуки улар Аллоҳга ибодат қилмайдилар›, дедим. Шунда у зот тик ўтириб олдилар, сўнг: ‹Сен шубҳадамисан, эй Ибн Хаттоб? Улар шундай қавмки, уларга яхшиликлари (ҳузурлари) шу дунё ҳаётидаёқ тезлатиб берилган›, дедилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мен учун мағфират сўранг›, дедим. У зот уларга бўлган қаттиқ ғазаби сабабли бир ой уларнинг олдига кирмасликка қасам ичган эдилар, токи Аллоҳ азза ва жалла у зотга (бу ҳақда) эслатди.» Зуҳрий деди: менга Урва Оишадан хабар берди, у шундай деди: «Йигирма тўққиз кеча ўтгач, Расулуллоҳ ﷺ менинг олдимга кирдилар, мендан бошладилар. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, сиз бир ой олдимизга кирмасликка қасам ичган эдингиз, ҳолбуки йигирма тўққиз (кун)даёқ кирдингиз, мен уларни санаб турибман›, дедим. У зот: ‹Бир ой йигирма тўққиз (кун ҳам) бўлади›, дедилар. Сўнг: ‹Эй Оиша, мен сенга бир ишни айтмоқчиман, сен унда ота-онанг билан маслаҳатлашмагунингча шошилмасанг ҳам бўлади›, дедилар. Сўнг менга ушбу оятни: {Эй Набий! Хотинларингга айтгин} (оятдан) {улкан ажр} (Аҳзоб 28-29) гача ўқиб бердилар.» Оиша деди: «Валлоҳи, у зот ота-онам мени у зотдан ажралишга буюрмаслигини билардилар. Мен: ‹Шу нарсада ота-онам билан маслаҳатлашаманми?! Мен Аллоҳни, Расулини ва охират диёрини истайман›, дедим.» Маъмар деди: менга Айюб хабар беришича, Оиша: «Хотинларингга мен сизни ихтиёр қилдим, деб айтманг», деди. Шунда Набий ﷺ унга: «Аллоҳ мени (дин)ни етказувчи қилиб юборди, қийновчи қилиб юбормади», дедилар. Қатода деди: «{Сағат қулубукумо} — қалбларингиз (ҳақдан) оғиб кетди (дегани)».
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، وَعِيسَى بْنُ حَمَّادٍ الْمِصْرِيَّانِ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ رُمْحٍ - قَالاَ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنِ الْقَاسِمِ، بْنِ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ ذُكِرَ التَّلاَعُنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ عَاصِمُ بْنُ عَدِيٍّ فِي ذَلِكَ قَوْلاً ثُمَّ انْصَرَفَ فَأَتَاهُ رَجُلٌ مِنْ قَوْمِهِ يَشْكُو إِلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَ مَعَ أَهْلِهِ رَجُلاً . فَقَالَ عَاصِمٌ مَا ابْتُلِيتُ بِهَذَا إِلاَّ لِقَوْلِي فَذَهَبَ بِهِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَهُ بِالَّذِي وَجَدَ عَلَيْهِ امْرَأَتَهُ وَكَانَ ذَلِكَ الرَّجُلُ مُصْفَرًّا قَلِيلَ اللَّحْمِ سَبِطَ الشَّعَرِ وَكَانَ الَّذِي ادَّعَى عَلَيْهِ أَنَّهُ وَجَدَ عِنْدَ أَهْلِهِ خَدْلاً آدَمَ كَثِيرَ اللَّحْمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ بَيِّنْ " . فَوَضَعَتْ شَبِيهًا بِالرَّجُلِ الَّذِي ذَكَرَ زَوْجُهَا أَنَّهُ وَجَدَهُ عِنْدَهَا فَلاَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَهُمَا فَقَالَ رَجُلٌ لاِبْنِ عَبَّاسٍ فِي الْمَجْلِسِ أَهِيَ الَّتِي قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ رَجَمْتُ أَحَدًا بِغَيْرِ بَيِّنَةٍ رَجَمْتُ هَذِهِ " . فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لاَ تِلْكَ امْرَأَةٌ كَانَتْ تُظْهِرُ فِي الإِسْلاَمِ السُّوءَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ huzurida laʼnlashish (tilga olinib) zikr qilindi. Shunda Osim ibn Adiy bu haqda (gap) gapirdi, soʻng qaytib ketdi. Keyin uning qavmidan bir kishi uning oldiga kelib: «Men xotinim bilan (yot) bir erkakni topib qoldim», — deb shikoyat qildi. Osim: «Bu (balo)ga faqat (oldingi) gapim sababli mubtalo boʻldim», — dedi. Soʻng uni Rasululloh ﷺ huzuriga olib bordi va xotinini qaysi holatda topganini (Rasulullohga) xabar berdi. U kishi (eri) sargʻish rang, eti oz, sochi tekis edi; xotinining huzurida topdim deb daʼvo qilingan kishi esa baquvvat boldirli, bugʻdoyrang (qoramtir), eti koʻp (toʻladan) kishi edi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Allohim! (Haqiqatni) ayon qilgin», — dedilar. Soʻng (xotin) eri uning huzurida topdim deb zikr qilgan kishiga oʻxshash (bola) tugʻdi. Shunda Rasululloh ﷺ ikkovining orasida laʼnlashtirdi. Majlisda bir kishi Ibn Abbosga: «Rasululloh ﷺ ‹Agar birovni dalilsiz toshboʻron qiladigan boʻlganimda, mana shuni toshboʻron qilardim› deganlari shu (ayol)mi?» — dedi. Ibn Abbos: «Yoʻq. U esa Islomda yomonlikni oshkora qilib yurgan (boshqa) bir ayol edi», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида лаънлашиш (тилга олиниб) зикр қилинди. Шунда Осим ибн Адий бу ҳақда (гап) гапирди, сўнг қайтиб кетди. Кейин унинг қавмидан бир киши унинг олдига келиб: «Мен хотиним билан (ёт) бир эркакни топиб қолдим», — деб шикоят қилди. Осим: «Бу (бало)га фақат (олдинги) гапим сабабли мубтало бўлдим», — деди. Сўнг уни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига олиб борди ва хотинини қайси ҳолатда топганини (Расулуллоҳга) хабар берди. У киши (эри) сарғиш ранг, эти оз, сочи текис эди; хотинининг ҳузурида топдим деб даъво қилинган киши эса бақувват болдирли, буғдойранг (қорамтир), эти кўп (тўладан) киши эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим! (Ҳақиқатни) аён қилгин», — дедилар. Сўнг (хотин) эри унинг ҳузурида топдим деб зикр қилган кишига ўхшаш (бола) туғди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ икковининг орасида лаънлаштирди. Мажлисда бир киши Ибн Аббосга: «Расулуллоҳ ﷺ ‹Агар бировни далилсиз тошбўрон қиладиган бўлганимда, мана шуни тошбўрон қилардим› деганлари шу (аёл)ми?» — деди. Ибн Аббос: «Йўқ. У эса Исломда ёмонликни ошкора қилиб юрган (бошқа) бир аёл эди», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُتَوَكِّلِ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ، حَدَّثَهُ أَنَّهُ، بَاتَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَامَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ فَخَرَجَ فَنَظَرَ فِي السَّمَاءِ ثُمَّ تَلاَ هَذِهِ الآيَةَ فِي آلِ عِمْرَانَ { إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَاخْتِلاَفِ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ} حَتَّى بَلَغَ { فَقِنَا عَذَابَ النَّارِ} ثُمَّ رَجَعَ إِلَى الْبَيْتِ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى ثُمَّ اضْطَجَعَ ثُمَّ قَامَ فَخَرَجَ فَنَظَرَ إِلَى السَّمَاءِ فَتَلاَ هَذِهِ الآيَةَ ثُمَّ رَجَعَ فَتَسَوَّكَ فَتَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir kecha Paygʻambar ﷺ ning oldilarida tunadi. Bas, Allohning Paygʻambari ﷺ kechaning oxirida turib, (tashqariga) chiqdilar-da, osmonga qaradilar. Soʻng Ol-i Imron(dagi) mana bu oyatni tilovat qildilar: {Albatta osmonlar va yer yaratilishida hamda kecha bilan kunduzning almashinishida...} — toki {...bizni doʻzax azobidan saqla} (degan joy)gacha —. Soʻng uyga qaytib, misvok qildi (tish tozaladi) va tahorat qildi; soʻng turib, namoz oʻqidi; soʻng yotdi. Soʻng (yana) turib, (tashqariga) chiqdi-da, osmonga qaradi va mana shu oyatni tilovat qildi; soʻng qaytib, misvok qildi va tahorat qildi; soʻng turib, namoz oʻqidi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир кеча Пайғамбар ﷺ нинг олдиларида тунади. Бас, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ кечанинг охирида туриб, (ташқарига) чиқдилар-да, осмонга қарадилар. Сўнг Ол-и Имрон(даги) мана бу оятни тиловат қилдилар: {Албатта осмонлар ва ер яратилишида ҳамда кеча билан кундузнинг алмашинишида...} — токи {...бизни дўзах азобидан сақла} (деган жой)гача —. Сўнг уйга қайтиб, мисвок қилди (тиш тозалади) ва таҳорат қилди; сўнг туриб, намоз ўқиди; сўнг ётди. Сўнг (яна) туриб, (ташқарига) чиқди-да, осмонга қаради ва мана шу оятни тиловат қилди; сўнг қайтиб, мисвок қилди ва таҳорат қилди; сўнг туриб, намоз ўқиди.
وَحَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، وَأَبُو كُرَيْبٍ مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ " أَمَا إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ وَأَمَّا الآخَرُ فَكَانَ لاَ يَسْتَتِرُ مِنْ بَوْلِهِ " . قَالَ فَدَعَا بِعَسِيبٍ رَطْبٍ فَشَقَّهُ بِاثْنَيْنِ ثُمَّ غَرَسَ عَلَى هَذَا وَاحِدًا وَعَلَى هَذَا وَاحِدًا ثُمَّ قَالَ " لَعَلَّهُ أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki qabr yonidan oʻtdilar-da: «Ogohki, albatta bu ikkovi azoblanayapti; va ular katta (deb sanalgan) bir (gunoh) sababli azoblanayotgani ham yoʻq (yaʼni ularga oson koʻringan narsa sababli). Biriga kelsak, u chaqimchilik (gʻiybat tarqatish) bilan yurar edi; ikkinchisiga kelsak, u oʻz bavlidan (saqlanib) berkinmas (poklanmas) edi», dedilar. (Roviy) dedi: Soʻng U Zot hoʻl (yashil) bir xurmo shoxini soʻradilar-da, uni ikkiga boʻldilar; soʻng bunga (qabrga) bittasini, bunga bittasini sanchib (ekib) qoʻydilar. Soʻng: «Shoyad, ular ikkovi qurib qolmaguniga qadar, ular(ning azobi)dan yengillashtirilsa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки қабр ёнидан ўтдилар-да: «Огоҳки, албатта бу иккови азобланаяпти; ва улар катта (деб саналган) бир (гуноҳ) сабабли азобланаётгани ҳам йўқ (яъни уларга осон кўринган нарса сабабли). Бирига келсак, у чақимчилик (ғийбат тарқатиш) билан юрар эди; иккинчисига келсак, у ўз бавлидан (сақланиб) беркинмас (покланмас) эди», дедилар. (Ровий) деди: Сўнг У Зот ҳўл (яшил) бир хурмо шохини сўрадилар-да, уни иккига бўлдилар; сўнг бунга (қабрга) биттасини, бунга биттасини санчиб (экиб) қўйдилар. Сўнг: «Шояд, улар иккови қуриб қолмагунига қадар, улар(нинг азоби)дан енгиллаштирилса», дедилар.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ تُتَلَقَّى الرُّكْبَانُ وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ . قَالَ فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لاَ يَكُنْ لَهُ سِمْسَارًا.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ulovlilarni (yoʻlda) qarshilab chiqishdan va shaharlik kishi sahroyilik uchun sotishidan man etdilar. (Roviy) dedi: men Ibn Abbosga: «‹Shaharlik kishi sahroyilik uchun› degan soʻzining maʼnosi nima?» dedim. U: «Unga dallol boʻlmasin (degani)», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уловлиларни (йўлда) қаршилаб чиқишдан ва шаҳарлик киши саҳройилик учун сотишидан ман этдилар. (Ровий) деди: мен Ибн Аббосга: «‹Шаҳарлик киши саҳройилик учун› деган сўзининг маъноси нима?» дедим. У: «Унга даллол бўлмасин (дегани)», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الْعَتَكِيُّ، وَقُتَيْبَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَسْتَوْفِيَهُ " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ كُلَّ شَىْءٍ مِثْلَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni oʻz tasarrufiga toʻliq olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Ibn Abbos: «Men har bir narsa ham xuddi shunday (hukmda) deb oʻylayman», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни ўз тасарруфига тўлиқ олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса ҳам худди шундай (ҳукмда) деб ўйлайман», — деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ ابْنُ رَافِعٍ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ كُلَّ شَىْءٍ بِمَنْزِلَةِ الطَّعَامِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni qoʻliga olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Ibn Abbos: «Men har bir narsa ham taom oʻrnida (xuddi shunday hukmda) deb oʻylayman», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни қўлига олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса ҳам таом ўрнида (худди шундай ҳукмда) деб ўйлайман», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَأَبُو كُرَيْبٍ وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلاَ يَبِعْهُ حَتَّى يَكْتَالَهُ " . فَقُلْتُ لاِبْنِ عَبَّاسٍ لِمَ فَقَالَ أَلاَ تَرَاهُمْ يَتَبَايَعُونَ بِالذَّهَبِ وَالطَّعَامُ مُرْجَأٌ وَلَمْ يَقُلْ أَبُو كُرَيْبٍ مُرْجَأٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni oʻlchab olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Men Ibn Abbosga: «Nega?» — dedim. U: «Ular oltinga (qarzga) savdo qilayotganini, taom esa keyinga qoldirilayotganini koʻrmayapsanmi?» — dedi. Abu Kurayb «keyinga qoldirilgan (murja)» (soʻzini) aytmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни ўлчаб олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Мен Ибн Аббосга: «Нега?» — дедим. У: «Улар олтинга (қарзга) савдо қилаётганини, таом эса кейинга қолдирилаётганини кўрмаяпсанми?» — деди. Абу Курайб «кейинга қолдирилган (муржа)» (сўзини) айтмади.
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، - قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنَا وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لأَنْ يَمْنَحَ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ أَرْضَهُ خَيْرٌ لَهُ مِنْ أَنْ يَأْخُذَ عَلَيْهَا كَذَا وَكَذَا " . لِشَىْءٍ مَعْلُومٍ . قَالَ وَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ هُوَ الْحَقْلُ وَهُوَ بِلِسَانِ الأَنْصَارِ الْمُحَاقَلَةُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Birortangizning oʻz birodariga yerini (bepul) berishi, undan maʼlum bir narsa uchun ancha-muncha (haq) olishidan koʻra oʻzi uchun yaxshiroqdir», dedilar. (Roviy) dedi: Ibn Abbos: «U haqldir, ansorlarning tilida esa u muhoqaladir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бирортангизнинг ўз биродарига ерини (бепул) бериши, ундан маълум бир нарса учун анча-мунча (ҳақ) олишидан кўра ўзи учун яхшироқдир», дедилар. (Ровий) деди: Ибн Аббос: «У ҳақлдир, ансорларнинг тилида эса у муҳоқаладир», деди.
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الرَّقِّيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ أَبِي زَيْدٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ، عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَإِنَّهُ أَنْ يَمْنَحَهَا أَخَاهُ خَيْرٌ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimning yeri boʻlsa, uni oʻz birodariga (bepul) berishi yaxshiroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимнинг ери бўлса, уни ўз биродарига (бепул) бериши яхшироқдир», дедилар.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، ح وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْمَخْزُومِيُّ، كِلاَهُمَا عَنْ وُهَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْتَجَمَ وَأَعْطَى الْحَجَّامَ أَجْرَهُ وَاسْتَعَطَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qon oldirdilar va hajjomga uning haqini berdilar hamda burunlariga dori tomizdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қон олдирдилар ва ҳажжомга унинг ҳақини бердилар ҳамда бурунларига дори томиздилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لِعَبْدٍ - قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ، الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَجَمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَبْدٌ لِبَنِي بَيَاضَةَ فَأَعْطَاهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَجْرَهُ وَكَلَّمَ سَيِّدَهُ فَخَفَّفَ عَنْهُ مِنْ ضَرِيبَتِهِ وَلَوْ كَانَ سُحْتًا لَمْ يُعْطِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ni Banu Bayoza (qabilasi)ning bir quli qon olib davoladi, shunda Nabiy ﷺ unga haqini berdilar va uning xoʻjayini bilan gaplashdilar, u esa uning (toʻlashi lozim boʻlgan) belgilangan haqidan yengillatdi. Agar u (daromad) harom boʻlganida, Nabiy ﷺ unga (haqini) bermagan boʻlardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ни Бану Баёза (қабиласи)нинг бир қули қон олиб даволади, шунда Набий ﷺ унга ҳақини бердилар ва унинг хўжайини билан гаплашдилар, у эса унинг (тўлаши лозим бўлган) белгиланган ҳақидан енгиллатди. Агар у (даромад) ҳаром бўлганида, Набий ﷺ унга (ҳақини) бермаган бўлардилар.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالُوا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَلَغَ عُمَرَ أَنَّ سَمُرَةَ، بَاعَ خَمْرًا فَقَالَ قَاتَلَ اللَّهُ سَمُرَةَ أَلَمْ يَعْلَمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَعَنَ اللَّهُ الْيَهُودَ حُرِّمَتْ عَلَيْهِمُ الشُّحُومُ فَجَمَلُوهَا فَبَاعُوهَا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Umarga Samuraning xamr sotgani xabari yetib bordi. Shunda u: ‹Alloh Samurani halok qilsin! Rasululloh ﷺ ning: ‹Alloh yahudiylarni laʼnatlasin! Ularga yogʻlar harom qilingan edi, ular uni eritib, soʻng sotdilar› deganlarini u bilmasmidi?› dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Умарга Самуранинг хамр сотгани хабари етиб борди. Шунда у: ‹Аллоҳ Самурани ҳалок қилсин! Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Аллоҳ яҳудийларни лаънатласин! Уларга ёғлар ҳаром қилинган эди, улар уни эритиб, сўнг сотдилар› деганларини у билмасмиди?› деди».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنَا وَقَالَ يَحْيَى - أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَدِمَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ وَهُمْ يُسْلِفُونَ فِي الثِّمَارِ السَّنَةَ وَالسَّنَتَيْنِ فَقَالَ " مَنْ أَسْلَفَ فِي تَمْرٍ فَلْيُسْلِفْ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ إِلَى أَجَلٍ مَعْلُومٍ" .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madinaga keldilar va ular mevalarga bir yil hamda ikki yilga oldindan toʻlov (salaf) qilishar edi. Shunda u zot: «Kim xurmoga oldindan toʻlov qilsa, belgilangan oʻlchov, belgilangan vazn bilan belgilangan muddatga oldindan toʻlov qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадинага келдилар ва улар меваларга бир йил ҳамда икки йилга олдиндан тўлов (салаф) қилишар эди. Шунда у зот: «Ким хурмога олдиндан тўлов қилса, белгиланган ўлчов, белгиланган вазн билан белгиланган муддатга олдиндан тўлов қилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نَجِيحٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، بْنُ كَثِيرٍ عَنْ أَبِي الْمِنْهَالِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسُ يُسْلِفُونَ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَسْلَفَ فَلاَ يُسْلِفْ إِلاَّ فِي كَيْلٍ مَعْلُومٍ وَوَزْنٍ مَعْلُومٍ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (Madinaga) keldilar va odamlar oldindan toʻlov (salaf) qilishar edi. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Kim oldindan toʻlov qilsa, faqat belgilangan oʻlchov va belgilangan vazn bilangina oldindan toʻlov qilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (Мадинага) келдилар ва одамлар олдиндан тўлов (салаф) қилишар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Ким олдиндан тўлов қилса, фақат белгиланган ўлчов ва белгиланган вазн билангина олдиндан тўлов қилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ حَمَّادٍ، - وَهُوَ النَّرْسِيُّ - حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا فَمَا بَقِيَ فَهُوَ لأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farzlarni (belgilangan ulushlarni) ularning ahliga yetkazinglar; ortib qolgani esa eng yaqin erkak kishiniki boʻladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарзларни (белгиланган улушларни) уларнинг аҳлига етказинглар; ортиб қолгани эса энг яқин эркак кишиники бўлади», — дедилар.
حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ بِسْطَامَ الْعَيْشِيُّ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا فَمَا تَرَكَتِ الْفَرَائِضُ فَلأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Farzlarni (belgilangan ulushlarni) ularning ahliga yetkazinglar; farzlardan ortib qolgani esa eng yaqin erkak kishiniki boʻladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фарзларни (белгиланган улушларни) уларнинг аҳлига етказинглар; фарзлардан ортиб қолгани эса энг яқин эркак кишиники бўлади», — дедилар.