حَدَّثَنَا أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أُمِرْتُ أَنْ أَسْجُدَ عَلَى سَبْعٍ وَلاَ أَكْفِتَ الشَّعْرَ وَلاَ الثِّيَابَ الْجَبْهَةِ وَالأَنْفِ وَالْيَدَيْنِ وَالرُّكْبَتَيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men yetti (suyak) ustiga sajda qilishga, sochni ham, kiyimni ham (yigʻib) tutmaslikka buyurildim: peshona, burun, ikki qoʻl, ikki tizza va ikki oyoq».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен етти (суяк) устига сажда қилишга, сочни ҳам, кийимни ҳам (йиғиб) тутмасликка буюрилдим: пешона, бурун, икки қўл, икки тизза ва икки оёқ».
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ سَوَّادٍ الْعَامِرِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، أَنَّ بُكَيْرًا، حَدَّثَهُ أَنَّ كُرَيْبًا مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الْحَارِثِ يُصَلِّي وَرَأْسُهُ مَعْقُوصٌ مِنْ وَرَائِهِ فَقَامَ فَجَعَلَ يَحُلُّهُ فَلَمَّا انْصَرَفَ أَقْبَلَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ مَا لَكَ وَرَأْسِي فَقَالَ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّمَا مَثَلُ هَذَا مَثَلُ الَّذِي يُصَلِّي وَهُوَ مَكْتُوفٌ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Abdulloh ibn al-Horisning namoz oʻqiyotganini, sochi orqasidan oʻrib bogʻlangan holda ekanini koʻrdi. Shunda u (oʻrnidan) turib, uni yecha boshladi. (Abdulloh ibn al-Horis namozdan) qaytgach, Ibn Abbosga yuzlanib: «Senga nima boʻldi-yu, sochimga (tegding)?», dedi. U: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Bu (kishi) namozni qoʻllari orqasiga bogʻlangan holda oʻqigan kishiga oʻxshaydi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Абдуллоҳ ибн ал-Ҳориснинг намоз ўқиётганини, сочи орқасидан ўриб боғланган ҳолда эканини кўрди. Шунда у (ўрнидан) туриб, уни еча бошлади. (Абдуллоҳ ибн ал-Ҳорис намоздан) қайтгач, Ибн Аббосга юзланиб: «Сенга нима бўлди-ю, сочимга (тегдинг)?», деди. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Бу (киши) намозни қўллари орқасига боғланган ҳолда ўқиган кишига ўхшайди›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقْبَلْتُ رَاكِبًا عَلَى أَتَانٍ وَأَنَا يَوْمَئِذٍ، قَدْ نَاهَزْتُ الاِحْتِلاَمَ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بِالنَّاسِ بِمِنًى فَمَرَرْتُ بَيْنَ يَدَىِ الصَّفِّ فَنَزَلْتُ فَأَرْسَلْتُ الأَتَانَ تَرْتَعُ وَدَخَلْتُ فِي الصَّفِّ فَلَمْ يُنْكِرْ ذَلِكَ عَلَىَّ أَحَدٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: men bir urgʻochi eshakka minib keldim, oʻsha kunlari balogʻatga yetay deb qolgan edim. Rasululloh ﷺ esa Minoda odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqitayotgan edilar. Men saf oldidan oʻtdim, soʻng (eshakdan) tushib, eshakni oʻtlagani qoʻyib yubordim va safga kirdim. Hech kim buni menga (qilib) inkor qilmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: мен бир урғочи эшакка миниб келдим, ўша кунлари балоғатга етай деб қолган эдим. Расулуллоҳ ﷺ эса Минода одамларга (имом бўлиб) намоз ўқитаётган эдилар. Мен саф олдидан ўтдим, сўнг (эшакдан) тушиб, эшакни ўтлагани қўйиб юбордим ва сафга кирдим. Ҳеч ким буни менга (қилиб) инкор қилмади.
حَدَّثَنَا حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، أَقْبَلَ يَسِيرُ عَلَى حِمَارٍ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمٌ يُصَلِّي بِمِنًى فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ يُصَلِّي بِالنَّاسِ - قَالَ - فَسَارَ الْحِمَارُ بَيْنَ يَدَىْ بَعْضِ الصَّفِّ ثُمَّ نَزَلَ عَنْهُ فَصَفَّ مَعَ النَّاسِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u bir eshakka minib kelayotgan edi, Rasululloh ﷺ esa Vidolashuv hajjida Minoda turib odamlarga namoz oʻqitayotgan edilar. (Rovi) dedi: eshak safning bir qismi oldidan yurib oʻtdi, soʻng (Ibn Abbos) undan tushdi va odamlar bilan birga safga turdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у бир эшакка миниб келаётган эди, Расулуллоҳ ﷺ эса Видолашув ҳажжида Минода туриб одамларга намоз ўқитаётган эдилар. (Рови) деди: эшак сафнинг бир қисми олдидан юриб ўтди, сўнг (Ибн Аббос) ундан тушди ва одамлар билан бирга сафга турди.
وَحَدَّثَنَاهُ ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ،
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم مُنْصَرَفَهُ مِنْ أُحُدٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ
اللَّهِ إِنِّي رَأَيْتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ فِي الْمَنَامِ ظُلَّةً تَنْطِفُ السَّمْنَ وَالْعَسَلَ . بِمَعْنَى حَدِيثِ يُونُسَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Uhuddan qaytib kelganlarida bir kishi u zotning oldiga kelib: «Yo Rasululloh! Men bu kecha tushimda sariyogʻ va asal tomib turgan bir soyaboncha (bulut) koʻrdim», dedi — Yunusning hadisi maʼnosida (davom etadi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Уҳуддан қайтиб келганларида бир киши у зотнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Мен бу кеча тушимда сариёғ ва асал томиб турган бир соябонча (булут) кўрдим», деди — Юнуснинг ҳадиси маъносида (давом этади).
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ،
- وَهُوَ ابْنُ كَثِيرٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ مِمَّا يَقُولُ لأَصْحَابِهِ " مَنْ رَأَى مِنْكُمْ رُؤْيَا فَلْيَقُصَّهَا أَعْبُرْهَا
لَهُ " . قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَأَيْتُ ظُلَّةً . بِنَحْوِ حَدِيثِهِمْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sahobalariga aytadigan (gaplaridan biri): «Sizlardan kim bir tush koʻrsa, uni soʻzlab bersin, men uni unga taʼbir qilib beray», (degan soʻzlari) edi. (Ibn Abbos) dedi: Shunda bir kishi kelib: «Yo Rasululloh! Men bir soyaboncha (bulut) koʻrdim», dedi — ularning hadisi kabi (davom etadi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларига айтадиган (гапларидан бири): «Сизлардан ким бир туш кўрса, уни сўзлаб берсин, мен уни унга таъбир қилиб берай», (деган сўзлари) эди. (Ибн Аббос) деди: Шунда бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ! Мен бир соябонча (булут) кўрдим», деди — уларнинг ҳадиси каби (давом этади).
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلٍ التَّمِيمِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ،
بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَدِمَ مُسَيْلِمَةُ الْكَذَّابُ عَلَى عَهْدِ
النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الْمَدِينَةَ فَجَعَلَ يَقُولُ إِنْ جَعَلَ لِي مُحَمَّدٌ الأَمْرَ مِنْ بَعْدِهِ تَبِعْتُهُ
. فَقَدِمَهَا فِي بَشَرٍ كَثِيرٍ مِنْ قَوْمِهِ فَأَقْبَلَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ ثَابِتُ بْنُ
قَيْسِ بْنِ شَمَّاسٍ وَفِي يَدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قِطْعَةُ جَرِيدَةٍ حَتَّى وَقَفَ عَلَى مُسَيْلِمَةَ
فِي أَصْحَابِهِ قَالَ " لَوْ سَأَلْتَنِي هَذِهِ الْقِطْعَةَ مَا أَعْطَيْتُكَهَا وَلَنْ أَتَعَدَّى أَمْرَ اللَّهِ فِيكَ وَلَئِنْ
أَدْبَرْتَ لَيَعْقِرَنَّكَ اللَّهُ وَإِنِّي لأُرَاكَ الَّذِي أُرِيتُ فِيكَ مَا أُرِيتُ وَهَذَا ثَابِتٌ يُجِيبُكَ عَنِّي " .
ثُمَّ انْصَرَفَ عَنْهُ .
فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَسَأَلْتُ عَنْ قَوْلِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم " إِنَّكَ أَرَى الَّذِي
أُرِيتُ فِيكَ مَا أُرِيتُ " . فَأَخْبَرَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَا
أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ فِي يَدَىَّ سِوَارَيْنِ مِنْ ذَهَبٍ فَأَهَمَّنِي شَأْنُهُمَا فَأُوحِيَ إِلَىَّ فِي الْمَنَامِ أَنِ
انْفُخْهُمَا فَنَفَخْتُهُمَا فَطَارَا فَأَوَّلْتُهُمَا كَذَّابَيْنِ يَخْرُجَانِ مِنْ بَعْدِي فَكَانَ أَحَدُهُمَا الْعَنْسِيَّ
صَاحِبَ صَنْعَاءَ وَالآخَرُ مُسَيْلِمَةَ صَاحِبَ الْيَمَامَةِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Yolgʻonchi Musaylima Nabiy ﷺ zamonida Madinaga keldi va: «Agar Muhammad (vafotidan) keyin ishni (xalifalikni) menga bersa, men unga ergashaman», deya boshladi. U oʻz qavmidan koʻp odamlar bilan kelgan edi. Shunda Nabiy ﷺ unga qarab keldilar, u zot bilan birga Sobit ibn Qays ibn Shammos bor edi, Nabiy ﷺ ning qoʻllarida esa bir parcha xurmo shoxi bor edi. U zot Musaylimaning oldida, uning ashoblari ichida toʻxtab: «Sen mendan shu bir parchani soʻrasang ham, men uni senga bermas edim. Men sen haqingdagi Allohning amridan oshmayman. Agar (haqdan) yuz oʻgirsang, Alloh seni halok qiladi. Men seni allaqachon sen haqingda koʻrsatilgan narsadagi (kishi) deb bilaman. Mana bu Sobit men tomonimdan senga javob beradi», dedilar. Soʻng u zot undan qaytib ketdilar. Ibn Abbos dedi: Men Nabiy ﷺ ning: «Sen aniq sen haqingda koʻrsatilgan narsadagi (kishi)san», degan soʻzlari haqida soʻradim. Shunda menga Abu Hurayra xabar berdiki, Nabiy ﷺ (shunday) dedilar: «Men uxlab yotganimda qoʻllarimda oltindan ikkita bilakuzuk koʻrdim, ularning ishi meni tashvishga soldi. Shunda menga uyqumda: ‹Ularni puflagin›, deb vahiy qilindi. Men ularni pufladim, ikkovi uchib ketdi. Men ularni mendan keyin chiqadigan ikki yolgʻonchi deb taʼbir qildim. Ulardan biri Sanʼo egasi al-Ansiy, ikkinchisi Yamoma egasi Musaylima edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ёлғончи Мусайлима Набий ﷺ замонида Мадинага келди ва: «Агар Муҳаммад (вафотидан) кейин ишни (халифаликни) менга берса, мен унга эргашаман», дея бошлади. У ўз қавмидан кўп одамлар билан келган эди. Шунда Набий ﷺ унга қараб келдилар, у зот билан бирга Собит ибн Қайс ибн Шаммос бор эди, Набий ﷺ нинг қўлларида эса бир парча хурмо шохи бор эди. У зот Мусайлиманинг олдида, унинг ашоблари ичида тўхтаб: «Сен мендан шу бир парчани сўрасанг ҳам, мен уни сенга бермас эдим. Мен сен ҳақингдаги Аллоҳнинг амридан ошмайман. Агар (ҳақдан) юз ўгирсанг, Аллоҳ сени ҳалок қилади. Мен сени аллақачон сен ҳақингда кўрсатилган нарсадаги (киши) деб биламан. Мана бу Собит мен томонимдан сенга жавоб беради», дедилар. Сўнг у зот ундан қайтиб кетдилар. Ибн Аббос деди: Мен Набий ﷺ нинг: «Сен аниқ сен ҳақингда кўрсатилган нарсадаги (киши)сан», деган сўзлари ҳақида сўрадим. Шунда менга Абу Ҳурайра хабар бердики, Набий ﷺ (шундай) дедилар: «Мен ухлаб ётганимда қўлларимда олтиндан иккита билакузук кўрдим, уларнинг иши мени ташвишга солди. Шунда менга уйқумда: ‹Уларни пуфлагин›, деб ваҳий қилинди. Мен уларни пуфладим, иккови учиб кетди. Мен уларни мендан кейин чиқадиган икки ёлғончи деб таъбир қилдим. Улардан бири Санъо эгаси ал-Ансий, иккинчиси Ямома эгаси Мусайлима эди.»
حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ - عَنِ الزُّهْرِيِّ،
ح وَحَدَّثَنِي أَبُو عِمْرَانَ، مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ زِيَادٍ - وَاللَّفْظُ لَهُ - أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنِ ابْنِ،
شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ
اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَجْوَدَ النَّاسِ بِالْخَيْرِ وَكَانَ أَجْوَدَ مَا يَكُونُ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ
إِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ كَانَ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ سَنَةٍ فِي رَمَضَانَ حَتَّى يَنْسَلِخَ فَيَعْرِضُ عَلَيْهِ
رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْقُرْآنَ فَإِذَا لَقِيَهُ جِبْرِيلُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم أَجْوَدَ بِالْخَيْرِ مِنَ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yaxshilik (xayr) qilishda odamlarning eng saxiysi edilar, ramazon oyida esa eng saxiy boʻlar edilar. Albatta, Jibril alayhissalom u zot bilan har yili ramazonda, u (oy) tugaguncha uchrashar edi va Rasululloh ﷺ unga Qurʼonni (yodlab) oʻqib berar edilar. Jibril u zot bilan uchrashganda, Rasululloh ﷺ yaxshilik qilishda esuvchi shamoldan ham saxiyroq boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ яхшилик (хайр) қилишда одамларнинг энг сахийси эдилар, рамазон ойида эса энг сахий бўлар эдилар. Албатта, Жибрил алайҳиссалом у зот билан ҳар йили рамазонда, у (ой) тугагунча учрашар эди ва Расулуллоҳ ﷺ унга Қуръонни (ёдлаб) ўқиб берар эдилар. Жибрил у зот билан учрашганда, Расулуллоҳ ﷺ яхшилик қилишда эсувчи шамолдан ҳам сахийроқ бўлар эдилар.
حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ زِيَادٍ، قَالَ مَنْصُورٌ حَدَّثَنَا وَقَالَ،
ابْنُ جَعْفَرٍ أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِيَانِ ابْنَ سَعْدٍ - عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ،
اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدُلُونَ أَشْعَارَهُمْ وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ
رُءُوسَهُمْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ مُوَافَقَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ فِيمَا لَمْ يُؤْمَرْ
بِهِ فَسَدَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَاصِيَتَهُ ثُمَّ فَرَقَ بَعْدُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ahli kitob sochlarini (peshonalariga) tushirib qoʻyar, mushriklar esa boshlarini (sochlarini ikki tomonga) ajratar edilar. Rasululloh ﷺ esa oʻzlariga buyurilmagan ishlarda ahli kitobga muvofiq kelishni yaxshi koʻrar edilar. Shu sabab Rasululloh ﷺ peshona sochlarini tushirib qoʻydilar, soʻng keyinroq (sochlarini ikki tomonga) ajratdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аҳли китоб сочларини (пешоналарига) тушириб қўяр, мушриклар эса бошларини (сочларини икки томонга) ажратар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ эса ўзларига буюрилмаган ишларда аҳли китобга мувофиқ келишни яхши кўрар эдилар. Шу сабаб Расулуллоҳ ﷺ пешона сочларини тушириб қўйдилар, сўнг кейинроқ (сочларини икки томонга) ажратдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَهَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ رَوْحِ بْنِ عُبَادَةَ، حَدَّثَنَا
زَكَرِيَّاءُ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم مَكَثَ بِمَكَّةَ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَتُوُفِّيَ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada oʻn uch (yil) turdilar va oltmish uch yoshda vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн уч (йил) турдилар ва олтмиш уч ёшда вафот этдилар.
وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَبِي جَمْرَةَ الضُّبَعِيِّ،
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ ثَلاَثَ عَشْرَةَ سَنَةً يُوحَى
إِلَيْهِ وَبِالْمَدِينَةِ عَشْرًا وَمَاتَ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ سَنَةً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada oʻn uch yil — vahiy nozil etilgan holda — turdilar, Madinada esa oʻn yil (turdilar) va oltmish uch yoshda olamdan oʻtdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн уч йил — ваҳий нозил этилган ҳолда — турдилар, Мадинада эса ўн йил (турдилар) ва олтмиш уч ёшда оламдан ўтдилар.
وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا رَوْحٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ
عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ خَمْسَ
عَشْرَةَ سَنَةً يَسْمَعُ الصَّوْتَ وَيَرَى الضَّوْءَ سَبْعَ سِنِينَ وَلاَ يَرَى شَيْئًا وَثَمَانَ سِنِينَ يُوحَى
إِلَيْهِ وَأَقَامَ بِالْمَدِينَةِ عَشْرًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada oʻn besh yil turdilar: yetti yil ovozni eshitar va nurni koʻrardilar, ammo (oshkora) hech narsa koʻrmasdilar; sakkiz yil esa u (zot)ga vahiy nozil etilardi. Madinada esa oʻn yil turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн беш йил турдилар: етти йил овозни эшитар ва нурни кўрардилар, аммо (ошкора) ҳеч нарса кўрмасдилар; саккиз йил эса у (зот)га ваҳий нозил этиларди. Мадинада эса ўн йил турдилар.
وَحَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنُ عَرْعَرَةَ السَّامِيُّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، - وَتَقَارَبَا فِي
سِيَاقِ الْحَدِيثِ وَاللَّفْظُ لاِبْنِ حَاتِمٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا الْمُثَنَّى بْنُ
سَعِيدٍ عَنْ أَبِي جَمْرَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ لَمَّا بَلَغَ أَبَا ذَرٍّ مَبْعَثُ النَّبِيِّ صلى الله عليه
وسلم بِمَكَّةَ قَالَ لأَخِيهِ ارْكَبْ إِلَى هَذَا الْوَادِي فَاعْلَمْ لِي عِلْمَ هَذَا الرَّجُلِ الَّذِي يَزْعُمُ أَنَّهُ
يَأْتِيهِ الْخَبَرُ مِنَ السَّمَاءِ فَاسْمَعْ مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ ائْتِنِي . فَانْطَلَقَ الآخَرُ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ وَسَمِعَ
مِنْ قَوْلِهِ ثُمَّ رَجَعَ إِلَى أَبِي ذَرٍّ فَقَالَ رَأَيْتُهُ يَأْمُرُ بِمَكَارِمِ الأَخْلاَقِ وَكَلاَمًا مَا هُوَ بِالشِّعْرِ
. فَقَالَ مَا شَفَيْتَنِي فِيمَا أَرَدْتُ . فَتَزَوَّدَ وَحَمَلَ شَنَّةً لَهُ فِيهَا مَاءٌ حَتَّى قَدِمَ مَكَّةَ فَأَتَى الْمَسْجِدَ
فَالْتَمَسَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَلاَ يَعْرِفُهُ وَكَرِهَ أَنْ يَسْأَلَ عَنْهُ حَتَّى أَدْرَكَهُ - يَعْنِي
اللَّيْلَ - فَاضْطَجَعَ فَرَآهُ عَلِيٌّ فَعَرَفَ أَنَّهُ غَرِيبٌ فَلَمَّا رَآهُ تَبِعَهُ فَلَمْ يَسْأَلْ وَاحِدٌ مِنْهُمَا
صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى أَصْبَحَ ثُمَّ احْتَمَلَ قُرَيْبَتَهُ وَزَادَهُ إِلَى الْمَسْجِدِ فَظَلَّ ذَلِكَ الْيَوْمَ وَلاَ
يَرَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى أَمْسَى فَعَادَ إِلَى مَضْجَعِهِ فَمَرَّ بِهِ عَلِيٌّ فَقَالَ مَا أَنَى
لِلرَّجُلِ أَنْ يَعْلَمَ مَنْزِلَهُ فَأَقَامَهُ فَذَهَبَ بِهِ مَعَهُ وَلاَ يَسْأَلُ وَاحِدٌ مِنْهُمَا صَاحِبَهُ عَنْ شَىْءٍ حَتَّى
إِذَا كَانَ يَوْمُ الثَّالِثِ فَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ فَأَقَامَهُ عَلِيٌّ مَعَهُ ثُمَّ قَالَ لَهُ أَلاَ تُحَدِّثُنِي مَا الَّذِي أَقْدَمَكَ
هَذَا الْبَلَدَ قَالَ إِنْ أَعْطَيْتَنِي عَهْدًا وَمِيثَاقًا لَتُرْشِدَنِّي فَعَلْتُ . فَفَعَلَ فَأَخْبَرَهُ فَقَالَ فَإِنَّهُ
حَقٌّ وَهُوَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا أَصْبَحْتَ فَاتَّبِعْنِي فَإِنِّي إِنْ رَأَيْتُ شَيْئًا
أَخَافُ عَلَيْكَ قُمْتُ كَأَنِّي أُرِيقُ الْمَاءَ فَإِنْ مَضَيْتُ فَاتَّبِعْنِي حَتَّى تَدْخُلَ مَدْخَلِي . فَفَعَلَ فَانْطَلَقَ
يَقْفُوهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَدَخَلَ مَعَهُ فَسَمِعَ مِنْ قَوْلِهِ وَأَسْلَمَ مَكَانَهُ
فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ارْجِعْ إِلَى قَوْمِكَ فَأَخْبِرْهُمْ حَتَّى يَأْتِيَكَ أَمْرِي "
. فَقَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لأَصْرُخَنَّ بِهَا بَيْنَ ظَهْرَانَيْهِمْ . فَخَرَجَ حَتَّى أَتَى الْمَسْجِدَ فَنَادَى
بِأَعْلَى صَوْتِهِ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ . وَثَارَ الْقَوْمُ فَضَرَبُوهُ حَتَّى
أَضْجَعُوهُ فَأَتَى الْعَبَّاسُ فَأَكَبَّ عَلَيْهِ فَقَالَ وَيْلَكُمْ أَلَسْتُمْ تَعْلَمُونَ أَنَّهُ مِنْ غِفَارٍ وَأَنَّ طَرِيقَ
تُجَّارِكُمْ إِلَى الشَّامِ عَلَيْهِمْ . فَأَنْقَذَهُ مِنْهُمْ ثُمَّ عَادَ مِنَ الْغَدِ بِمِثْلِهَا وَثَارُوا إِلَيْهِ فَضَرَبُوهُ
فَأَكَبَّ عَلَيْهِ الْعَبَّاسُ فَأَنْقَذَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abu Zarrga Nabiy ﷺ ning Makkada baʼsat qilinishlari (paygʻambar etib yuborilishlari) yetib kelganda, u akasiga: «Ushbu vodiyga (Makkaga) qarab yoʻlga chiq, men uchun osmondan oʻziga xabar kelishini daʼvo qilayotgan bu kishi haqida maʼlumot bil. Uning soʻzidan eshit, soʻng oldimga kel», — dedi. Bas, akasi yoʻlga chiqib, Makkaga keldi va uning soʻzidan eshitdi. Soʻng Abu Zarrning oldiga qaytib: «Men uni goʻzal axloqlarga buyurayotganini koʻrdim, (uning) soʻzi esa sheʼr emas ekan», — dedi. (Abu Zarr): «Sen meni xohlagan narsamda qanoatlantirmading (mendagi ishtiyoqni qondirmading)», — dedi. Soʻng u (yoʻl) ozuqasini olib, oʻzining bir meshini — ichida suvi bor — koʻtarib, Makkaga keldi. Masjidga (Kaʼbaga) kelib, Nabiy ﷺ ni qidirdi, ammo u zotni tanimas edi va u haqda (birovdan) soʻrashni xohlamadi, hatto tun yetib keldi. U yotdi. Uni Ali koʻrib, gʻarib (begona) ekanini bildi. Uni koʻrgach, (Ali) uning ortidan bordi. Tong otgunicha ikkovidan birortasi hamrohidan hech narsa soʻramadi. Soʻng (Abu Zarr) meshchasini va ozugʻini koʻtarib, Masjidga keldi va oʻsha kunni (shu yerda) oʻtkazdi, ammo kechgacha Nabiy ﷺ ni koʻrmadi. Soʻng oʻz yotogʻiga qaytdi. Uning yonidan Ali oʻtib: «Bu kishiga oʻz manzilini bilish vaqti boʻlmadimi?» — dedi va uni turgʻizib, oʻzi bilan olib ketdi. Ikkovidan birortasi hamrohidan hech narsa soʻramadi. Uchinchi kun boʻlganda, (Abu Zarr) shunday qildi (yana Masjidda qoldi) va Ali uni oʻzi bilan turgʻizdi. Soʻng unga: «Seni bu yurtga olib kelgan narsa nima ekanini menga aytib bermaysanmi?» — dedi. (Abu Zarr): «Agar sen menga meni toʻgʻri yoʻlga boshlashing haqida ahd va vasiqa bersang, (aytib beraman)», — dedi. (Ali) shunday qildi. Bas, u (Ali)ga xabar berdi. (Ali): «Albatta u (din) haqdir va u Rasululloh ﷺ dir. Tong otganda, mening ortimdan ergash. Agar men senga (xavf) deb qoʻrqadigan biror narsani koʻrsam, xuddi suv toʻkayotgandek turib qolaman; agar yurib ketsam, men kirgan joyga kirguningcha mening ortimdan ergash», — dedi. (Abu Zarr) shunday qildi va uning izidan ketdi, hatto u (Ali) Nabiy ﷺ ning huzurlariga kirdi, (Abu Zarr) ham u bilan birga kirdi va u zotning soʻzlaridan eshitib, oʻsha joyda Islomni qabul qildi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Qavmingga qayt va mening buyrugʻim senga yetib kelgunicha ularga (ushbu xabarni) yetkaz», — dedilar. (Abu Zarr): «Jonim Qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, men buni (kalimani) ular orasida baland ovozda qichqiraman», — dedi. Soʻng u chiqib, Masjidga keldi va eng baland ovozi bilan: «Ashhadu an lo ilaha illalloh va anna Muhammadan Rasululloh (Guvohlik beramanki, Allohdan boshqa iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasulidir)», — deya nido qildi. Shunda qavm (Quraysh) qoʻzgʻalib, uni yiqitgunlaricha urishdi. Bas, Abbos kelib, uning ustiga engashib: «Holingizga voy! Bilmaysizmi, u Gʻifordandir va Shomga (boradigan) savdogarlaringizning yoʻli ular (Gʻifor)ning ustidandir?!» — dedi va uni ulardan qutqarib oldi. Soʻng (Abu Zarr) ertasi kuni yana shunga oʻxshash (kalimani aytib qaytdi) va ular yana unga tashlanib, urishdi. Bas, Abbos uning ustiga engashib, uni qutqarib oldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абу Заррга Набий ﷺ нинг Маккада баъсат қилинишлари (пайғамбар этиб юборилишлари) етиб келганда, у акасига: «Ушбу водийга (Маккага) қараб йўлга чиқ, мен учун осмондан ўзига хабар келишини даъво қилаётган бу киши ҳақида маълумот бил. Унинг сўзидан эшит, сўнг олдимга кел», — деди. Бас, акаси йўлга чиқиб, Маккага келди ва унинг сўзидан эшитди. Сўнг Абу Заррнинг олдига қайтиб: «Мен уни гўзал ахлоқларга буюраётганини кўрдим, (унинг) сўзи эса шеър эмас экан», — деди. (Абу Зарр): «Сен мени хоҳлаган нарсамда қаноатлантирмадинг (мендаги иштиёқни қондирмадинг)», — деди. Сўнг у (йўл) озуқасини олиб, ўзининг бир мешини — ичида суви бор — кўтариб, Маккага келди. Масжидга (Каъбага) келиб, Набий ﷺ ни қидирди, аммо у зотни танимас эди ва у ҳақда (бировдан) сўрашни хоҳламади, ҳатто тун етиб келди. У ётди. Уни Али кўриб, ғариб (бегона) эканини билди. Уни кўргач, (Али) унинг ортидан борди. Тонг отгунича икковидан бирортаси ҳамроҳидан ҳеч нарса сўрамади. Сўнг (Абу Зарр) мешчасини ва озуғини кўтариб, Масжидга келди ва ўша кунни (шу ерда) ўтказди, аммо кечгача Набий ﷺ ни кўрмади. Сўнг ўз ётоғига қайтди. Унинг ёнидан Али ўтиб: «Бу кишига ўз манзилини билиш вақти бўлмадими?» — деди ва уни турғизиб, ўзи билан олиб кетди. Икковидан бирортаси ҳамроҳидан ҳеч нарса сўрамади. Учинчи кун бўлганда, (Абу Зарр) шундай қилди (яна Масжидда қолди) ва Али уни ўзи билан турғизди. Сўнг унга: «Сени бу юртга олиб келган нарса нима эканини менга айтиб бермайсанми?» — деди. (Абу Зарр): «Агар сен менга мени тўғри йўлга бошлашинг ҳақида аҳд ва васиқа берсанг, (айтиб бераман)», — деди. (Али) шундай қилди. Бас, у (Али)га хабар берди. (Али): «Албатта у (дин) ҳақдир ва у Расулуллоҳ ﷺ дир. Тонг отганда, менинг ортимдан эргаш. Агар мен сенга (хавф) деб қўрқадиган бирор нарсани кўрсам, худди сув тўкаётгандек туриб қоламан; агар юриб кетсам, мен кирган жойга киргунингча менинг ортимдан эргаш», — деди. (Абу Зарр) шундай қилди ва унинг изидан кетди, ҳатто у (Али) Набий ﷺ нинг ҳузурларига кирди, (Абу Зарр) ҳам у билан бирга кирди ва у зотнинг сўзларидан эшитиб, ўша жойда Исломни қабул қилди. Шунда Набий ﷺ унга: «Қавмингга қайт ва менинг буйруғим сенга етиб келгунича уларга (ушбу хабарни) етказ», — дедилар. (Абу Зарр): «Жоним Қўлида бўлган Зот билан қасамки, мен буни (калимани) улар орасида баланд овозда қичқираман», — деди. Сўнг у чиқиб, Масжидга келди ва энг баланд овози билан: «Ашҳаду ан ло илаҳа иллаллоҳ ва анна Муҳаммадан Расулуллоҳ (Гувоҳлик бераманки, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расулидир)», — дея нидо қилди. Шунда қавм (Қурайш) қўзғалиб, уни йиқитгунларича уришди. Бас, Аббос келиб, унинг устига энгашиб: «Ҳолингизга вой! Билмайсизми, у Ғифордандир ва Шомга (борадиган) савдогарларингизнинг йўли улар (Ғифор)нинг устидандир?!» — деди ва уни улардан қутқариб олди. Сўнг (Абу Зарр) эртаси куни яна шунга ўхшаш (калимани айтиб қайтди) ва улар яна унга ташланиб, уришди. Бас, Аббос унинг устига энгашиб, уни қутқариб олди.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ النَّضْرِ قَالاَ حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ، حَدَّثَنَا
وَرْقَاءُ بْنُ عُمَرَ الْيَشْكُرِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ أَبِي يَزِيدَ، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّوسلم أَتَى الْخَلاَءَ فَوَضَعْتُ لَهُ وَضُوءًا فَلَمَّا خَرَجَ قَالَ " مَنْ وَضَعَ
هَذَا " . فِي رِوَايَةِ زُهَيْرٍ قَالُوا . وَفِي رِوَايَةِ أَبِي بَكْرٍ قُلْتُ ابْنُ عَبَّاسٍ . قَالَ " اللَّهُمَّ فَقِّهْهُ
" .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ hojatxonaga kirdilar. Men u zotga (tahorat uchun) suv qoʻyib qoʻydim. U zot chiqqach: «Buni kim qoʻydi?» — dedilar. Zuhayrning rivoyatida (sahobalar): «(Ular shunday) dedi», deyilgan, Abu Bakrning rivoyatida esa: «Men: ‹Ibn Abbos (qoʻydi)›, dedim», deyilgan. (Shunda) u zot: «Yo Alloh, uni dinda faqih (chuqur bilimli) qilgin», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ҳожатхонага кирдилар. Мен у зотга (таҳорат учун) сув қўйиб қўйдим. У зот чиққач: «Буни ким қўйди?» — дедилар. Зуҳайрнинг ривоятида (саҳобалар): «(Улар шундай) деди», дейилган, Абу Бакрнинг ривоятида эса: «Мен: ‹Ибн Аббос (қўйди)›, дедим», дейилган. (Шунда) у зот: «Ё Аллоҳ, уни динда фақиҳ (чуқур билимли) қилгин», — дедилар.
حَدَّثَنِي عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَعْقِرِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا
النَّضْرُ، - وَهُوَ ابْنُ مُحَمَّدٍ الْيَمَامِيُّ - حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، حَدَّثَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ،
قَالَ كَانَ الْمُسْلِمُونَ لاَ يَنْظُرُونَ إِلَى أَبِي سُفْيَانَ وَلاَ يُقَاعِدُونَهُ فَقَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه
وسلم يَا نَبِيَّ اللَّهِ ثَلاَثٌ أَعْطِنِيهِنَّ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ عِنْدِي أَحْسَنُ الْعَرَبِ وَأَجْمَلُهُ أُمُّ
حَبِيبَةَ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ أُزَوِّجُكَهَا قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ وَمُعَاوِيَةُ تَجْعَلُهُ كَاتِبًا بَيْنَ يَدَيْكَ
. قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ وَتُؤَمِّرُنِي حَتَّى أُقَاتِلَ الْكُفَّارَ كَمَا كُنْتُ أُقَاتِلُ الْمُسْلِمِينَ . قَالَ "
نَعَمْ " . قَالَ أَبُو زُمَيْلٍ وَلَوْلاَ أَنَّهُ طَلَبَ ذَلِكَ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا أَعْطَاهُ ذَلِكَ
لأَنَّهُ لَمْ يَكُنْ يُسْئَلُ شَيْئًا إِلاَّ قَالَ " نَعَمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlar Abu Sufyonga (eʼtibor bilan) qaramas va uni yonlariga oʻtqazmas edilar. Shunda u Nabiy ﷺ ga: «Yo Nabiyalloh! Uchta narsani menga ato eting», — dedi. U zot: «Mayli», — dedilar. U: «Mening huzurimda arablarning eng goʻzali va eng chiroylisi — Abu Sufyonning qizi Ummu Habiba bor, men uni sizga turmushga beray», — dedi. U zot: «Mayli», — dedilar. U: «Muoviyani esa oʻz huzuringizda kotib qilib oling», — dedi. U zot: «Mayli», — dedilar. U: «Meni (qoʻshinga) amir qiling, toki men musulmonlarga qarshi jang qilganimdek, kofirlarga qarshi jang qilay», — dedi. U zot: «Mayli», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусулмонлар Абу Суфёнга (эътибор билан) қарамас ва уни ёнларига ўтқазмас эдилар. Шунда у Набий ﷺ га: «Ё Набияллоҳ! Учта нарсани менга ато этинг», — деди. У зот: «Майли», — дедилар. У: «Менинг ҳузуримда арабларнинг энг гўзали ва энг чиройлиси — Абу Суфённинг қизи Умму Ҳабиба бор, мен уни сизга турмушга берай», — деди. У зот: «Майли», — дедилар. У: «Муовияни эса ўз ҳузурингизда котиб қилиб олинг», — деди. У зот: «Майли», — дедилар. У: «Мени (қўшинга) амир қилинг, токи мен мусулмонларга қарши жанг қилганимдек, кофирларга қарши жанг қилай», — деди. У зот: «Майли», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى الْعَنَزِيُّ، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ بَشَّارٍ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى -
قَالاَ حَدَّثَنَا أُمَيَّةُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ الْقَصَّابِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنْتُ
أَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَوَارَيْتُ خَلْفَ بَابٍ - قَالَ -
فَجَاءَ فَحَطَأَنِي حَطْأَةً وَقَالَ " اذْهَبْ وَادْعُ لِي مُعَاوِيَةَ " . قَالَ فَجِئْتُ فَقُلْتُ هُوَ يَأْكُلُ
- قَالَ - ثُمَّ قَالَ لِيَ " اذْهَبْ وَادْعُ لِي مُعَاوِيَةَ " . قَالَ فَجِئْتُ فَقُلْتُ هُوَ يَأْكُلُ فَقَالَ "
لاَ أَشْبَعَ اللَّهُ بَطْنَهُ " . قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى قُلْتُ لأُمَيَّةَ مَا حَطَأَنِي قَالَ قَفَدَنِي قَفْدَةً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u dedi: Men bolalar bilan oʻynayotgan edim, Rasululloh ﷺ keldilar. Men eshik orqasiga yashirindim. (Roviy) aytdi: Soʻng (Rasululloh ﷺ) kelib, meni (yelkamga) sekin urdilar va: «Bor, menga Muoviyani chaqirib kel», dedilar. (Ibn Abbos) aytdi: Men borib (qaytdim va): «U ovqat yeyapti», dedim. (Roviy) aytdi: Soʻng (Rasululloh ﷺ) menga yana: «Bor, menga Muoviyani chaqirib kel», dedilar. (Ibn Abbos) aytdi: Men borib (qaytdim va): «U ovqat yeyapti», dedim. Shunda (Rasululloh ﷺ): «Alloh uning qornini toʻydirmasin!» dedilar. Ibn al-Musanno aytdi: Men Umayyaga: «‹Hataʼaniy› nima (degani)?» dedim. U: «Yelkamga sekin urdilar (degani)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у деди: Мен болалар билан ўйнаётган эдим, Расулуллоҳ ﷺ келдилар. Мен эшик орқасига яшириндим. (Ровий) айтди: Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) келиб, мени (елкамга) секин урдилар ва: «Бор, менга Муовияни чақириб кел», дедилар. (Ибн Аббос) айтди: Мен бориб (қайтдим ва): «У овқат еяпти», дедим. (Ровий) айтди: Сўнг (Расулуллоҳ ﷺ) менга яна: «Бор, менга Муовияни чақириб кел», дедилар. (Ибн Аббос) айтди: Мен бориб (қайтдим ва): «У овқат еяпти», дедим. Шунда (Расулуллоҳ ﷺ): «Аллоҳ унинг қорнини тўйдирмасин!» дедилар. Ибн ал-Мусанно айтди: Мен Умайяга: «‹Ҳатаъаний› нима (дегани)?» дедим. У: «Елкамга секин урдилар (дегани)», деди.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا أَبُو
حَمْزَةَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ كُنْتُ أَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم فَاخْتَبَأْتُ مِنْهُ . فَذَكَرَ بِمِثْلِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men bolalar bilan oʻynayotgan edim, Rasululloh ﷺ keldilar. Men u zotdan yashirindim. Soʻng (roviy) shunga oʻxshash (hadisni) zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен болалар билан ўйнаётган эдим, Расулуллоҳ ﷺ келдилар. Мен у зотдан яшириндим. Сўнг (ровий) шунга ўхшаш (ҳадисни) зикр қилди.
وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ،
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَطْفَالِ الْمُشْرِكِينَ قَالَ
" اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ إِذْ خَلَقَهُمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dan mushriklarning bolalari haqida soʻralganda, u zot: «Alloh ularni yaratganida nima qiluvchi boʻlganliklarini yaxshiroq biluvchidir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дан мушрикларнинг болалари ҳақида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларни яратганида нима қилувчи бўлганликларини яхшироқ билувчидир», — дедилар.
حَدَّثَنِي حَجَّاجُ بْنُ الشَّاعِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ،
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، حَدَّثَنِي ابْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمُرَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى
الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ لَكَ أَسْلَمْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَعَلَيْكَ تَوَكَّلْتُ وَإِلَيْكَ أَنَبْتُ وَبِكَ
خَاصَمْتُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِعِزَّتِكَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْ تُضِلَّنِي أَنْتَ الْحَىُّ الَّذِي لاَ يَمُوتُ وَالْجِنُّ
وَالإِنْسُ يَمُوتُونَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday der edilar: «Allohim, Senga taslim boʻldim, Senga iymon keltirdim, Senga tavakkul qildim, Senga qaytdim (tavba qildim) va Sen (bergan dalil) bilan (xusumat qilganlarga) qarshi kurashdim. Allohim, izzating bilan panoh soʻrayman — Sendan oʻzga iloh yoʻq — meni adashtirib qoʻyishingdan. Sen oʻlmaydigan Tirik (Zot)san, jin va inson esa oʻladi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дер эдилар: «Аллоҳим, Сенга таслим бўлдим, Сенга иймон келтирдим, Сенга таваккул қилдим, Сенга қайтдим (тавба қилдим) ва Сен (берган далил) билан (хусумат қилганларга) қарши курашдим. Аллоҳим, иззатинг билан паноҳ сўрайман — Сендан ўзга илоҳ йўқ — мени адаштириб қўйишингдан. Сен ўлмайдиган Тирик (Зот)сан, жин ва инсон эса ўлади.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ سَعِيدٍ
- قَالُوا حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،
أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ عِنْدَ الْكَرْبِ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَظِيمُ الْحَلِيمُ لاَ
إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ السَّمَوَاتِ وَرَبُّ الأَرْضِ وَرَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ
" .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ gʻam-anduh paytida shu (duoni) aytar edilar: «La ilaha illalohul Azimul Halim, la ilaha illalohu Rabbul Arshil Azim, la ilaha illalohu Rabbus-samavati va Rabbul-arzi va Rabbul Arshil Karim (Buyuk va Halim boʻlgan Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Ulugʻ Arshning Robbi boʻlgan Allohdan oʻzga iloh yoʻq, osmonlarning Robbi, yerning Robbi va Karim Arshning Robbi boʻlgan Allohdan oʻzga iloh yoʻq)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ ғам-андуҳ пайтида шу (дуони) айтар эдилар: «Ла илаҳа иллалоҳул Азимул Ҳалим, ла илаҳа иллалоҳу Раббул Аршил Азим, ла илаҳа иллалоҳу Раббус-самавати ва Раббул-арзи ва Раббул Аршил Карим (Буюк ва Ҳалим бўлган Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Улуғ Аршнинг Робби бўлган Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, осмонларнинг Робби, ернинг Робби ва Карим Аршнинг Робби бўлган Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ)».
وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي عَرُوبَةَ،
عَنْ قَتَادَةَ، أَنَّ أَبَا الْعَالِيَةِ الرِّيَاحِيَّ، حَدَّثَهُمْ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه
وسلم كَانَ يَدْعُو بِهِنَّ وَيَقُولُهُنَّ عِنْدَ الْكَرْبِ فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ مُعَاذِ بْنِ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ
قَتَادَةَ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ " رَبُّ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ gʻam-anduh paytida bularni (aytib) duo qilar va shularni aytar edilar. (Yuqoridagi hadis misli, faqat u:) «Rabbus-samavati val-arzi (osmonlar va yerning Robbi)», deb aytdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ғам-андуҳ пайтида буларни (айтиб) дуо қилар ва шуларни айтар эдилар. (Юқоридаги ҳадис мисли, фақат у:) «Раббус-самавати вал-арзи (осмонлар ва ернинг Робби)», деб айтди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا بَهْزٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، أَخْبَرَنِي يُوسُفُ بْنُ،
عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ
إِذَا حَزَبَهُ أَمْرٌ قَالَ . فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ مُعَاذٍ عَنْ أَبِيهِ وَزَادَ مَعَهُنَّ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ رَبُّ الْعَرْشِ الْكَرِيمِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ni biror ish qiynab qoʻyganda (shuni) aytar edilar. (Yuqoridagi hadis misli, faqat unga yana shuni qoʻshdi:) «La ilaha illalohu Rabbul Arshil Karim (Karim Arshning Robbi boʻlgan Allohdan oʻzga iloh yoʻq)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ни бирор иш қийнаб қўйганда (шуни) айтар эдилар. (Юқоридаги ҳадис мисли, фақат унга яна шуни қўшди:) «Ла илаҳа иллалоҳу Раббул Аршил Карим (Карим Аршнинг Робби бўлган Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ)».
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ،
الْعُطَارِدِيِّ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ قَالَ مُحَمَّدٌ صلى الله عليه وسلم " اطَّلَعْتُ فِي
الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ وَاطَّلَعْتُ فِي النَّارِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺ: «Men jannatga nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi kambagʻallar ekanini koʻrdim. Doʻzaxga ham nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺ: «Мен жаннатга назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги камбағаллар эканини кўрдим. Дўзахга ҳам назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», — дедилар.
وَحَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الثَّقَفِيُّ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Muhammad ﷺ: «Men jannatga nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi kambagʻallar ekanini koʻrdim. Doʻzaxga ham nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Муҳаммад ﷺ: «Мен жаннатга назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги камбағаллар эканини кўрдим. Дўзахга ҳам назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим», — дедилар.
وَحَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَشْهَبِ، حَدَّثَنَا أَبُو رَجَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،
أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اطَّلَعَ فِي النَّارِ . فَذَكَرَ بِمِثْلِ حَدِيثِ أَيُّوبَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ doʻzaxga nazar soldilar. Soʻng (rovi) Ayyubning hadisiga oʻxshashini zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дўзахга назар солдилар. Сўнг (рови) Айюбнинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди.
حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، قَالَ أَخْبَرَنِي بِذَا أَبُو مَعْبَدٍ، - ثُمَّ أَنْكَرَهُ بَعْدُ - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كُنَّا نَعْرِفُ انْقِضَاءَ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالتَّكْبِيرِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ namozlarining tugaganini takbir bilan bilar edik», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ намозларининг тугаганини такбир билан билар эдик», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ سَمِعَهُ يُخْبِرُ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَا كُنَّا نَعْرِفُ انْقِضَاءَ صَلاَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ بِالتَّكْبِيرِ . قَالَ عَمْرٌو فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لأَبِي مَعْبَدٍ فَأَنْكَرَهُ وَقَالَ لَمْ أُحَدِّثْكَ بِهَذَا . قَالَ عَمْرٌو وَقَدْ أَخْبَرَنِيهِ قَبْلَ ذَلِكَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ namozlarining tugaganini faqat takbir bilan bilar edik», dedi. Amr: «Men buni Abu Maʼbadga zikr qilgan edim, u inkor qilib: ‹Men buni senga aytmaganman›, dedi». Amr: «Holbuki, u buni menga bundan oldin xabar bergan edi», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ намозларининг тугаганини фақат такбир билан билар эдик», деди. Амр: «Мен буни Абу Маъбадга зикр қилган эдим, у инкор қилиб: ‹Мен буни сенга айтмаганман›, деди». Амр: «Ҳолбуки, у буни менга бундан олдин хабар берган эди», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، ح قَالَ وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّ أَبَا مَعْبَدٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَفْعَ الصَّوْتِ بِالذِّكْرِ حِينَ يَنْصَرِفُ النَّاسُ مِنَ الْمَكْتُوبَةِ كَانَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَأَنَّهُ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنْتُ أَعْلَمُ إِذَا انْصَرَفُوا بِذَلِكَ إِذَا سَمِعْتُهُ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: odamlar farz namozdan chiqayotganlarida zikrni baland ovoz bilan aytish Nabiy ﷺ zamonlarida (odat) boʻlgan. Va u: «Men buni eshitganimda, ularning (namozdan) chiqqanlarini shu (zikr) bilan bilar edim», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: одамлар фарз намоздан чиқаётганларида зикрни баланд овоз билан айтиш Набий ﷺ замонларида (одат) бўлган. Ва у: «Мен буни эшитганимда, уларнинг (намоздан) чиққанларини шу (зикр) билан билар эдим», деди.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، - فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ - عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ " قُولُوا اللَّهُمَّ إِنَّا نَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ " . قَالَ مُسْلِمُ بْنُ الْحَجَّاجِ بَلَغَنِي أَنَّ طَاوُسًا قَالَ لاِبْنِهِ أَدَعَوْتَ بِهَا فِي صَلاَتِكَ فَقَالَ لاَ . قَالَ أَعِدْ صَلاَتَكَ لأَنَّ طَاوُسًا رَوَاهُ عَنْ ثَلاَثَةٍ أَوْ أَرْبَعَةٍ أَوْ كَمَا قَالَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Quroldan suralarni oʻrgatganlaridek, ularga ushbu duoni ham oʻrgatar edilar. U zot: «Aytinglar: ‹Allohim! Biz jahannam azobidan Senga panoh tilaymiz; qabr azobidan Senga panoh tilayman; Masih Dajjol fitnasidan Senga panoh tilayman; hayot va mamot fitnasidan Senga panoh tilayman›», derdilar. Muslim ibn al-Hajjoj dedi: Menga yetib kelishicha, Tovus oʻgliga: «Sen buni namozingda oʻqidingmi?» dedi. (Oʻgli): «Yoʻq», dedi. (Tovus): «Namozingni qaytadan oʻqi, chunki Tovus buni uch yoki toʻrt (kishi)dan rivoyat qilgan», dedi — yoki aytganidek (dedi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Қуролдан сураларни ўргатганларидек, уларга ушбу дуони ҳам ўргатар эдилар. У зот: «Айтинглар: ‹Аллоҳим! Биз жаҳаннам азобидан Сенга паноҳ тилаймиз; қабр азобидан Сенга паноҳ тилайман; Масиҳ Дажжол фитнасидан Сенга паноҳ тилайман; ҳаёт ва мамот фитнасидан Сенга паноҳ тилайман›», дердилар. Муслим ибн ал-Ҳажжож деди: Менга етиб келишича, Товус ўглига: «Сен буни намозингда ўқидингми?» деди. (Ўгли): «Йўқ», деди. (Товус): «Намозингни қайтадан ўқи, чунки Товус буни уч ёки тўрт (киши)дан ривоят қилган», деди — ёки айтганидек (деди).
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ قُرَيْشٍ التَّمِيمِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ بَكْرِ بْنِ مُضَرَ، حَدَّثَنِي أَبِي،
حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ رَبِيعَةَ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ،
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ الْقَمَرَ انْشَقَّ عَلَى زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Albatta, oy Rasululloh ﷺ zamonida yorildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Албатта, ой Расулуллоҳ ﷺ замонида ёрилди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَابْنُ أَبِي،
عُمَرَ قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ،
بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ وَهُوَ يَقُولُ " إِنَّكُمْ مُلاَقُو
اللَّهِ مُشَاةً حُفَاةً عُرَاةً غُرْلاً " . وَلَمْ يَذْكُرْ زُهَيْرٌ فِي حَدِيثِهِ يَخْطُبُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u Nabiy ﷺ ni xutba qilayotganlarida shunday deganlarini eshitdi: «Sizlar Allohga piyoda, yalangoyoq, yalangʻoch, sunnatsiz holda yoʻliqasizlar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у Набий ﷺ ни хутба қилаётганларида шундай деганларини эшитди: «Сизлар Аллоҳга пиёда, ялангоёқ, яланғоч, суннатсиз ҳолда йўлиқасизлар».
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ سُمَيْعٍ، عَنْ مُسْلِمٍ،
الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
" مَنْ سَمَّعَ سَمَّعَ اللَّهُ بِهِ وَمَنْ رَاءَى رَاءَى اللَّهُ بِهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim (amalini) eshittirsa (riyo uchun yoysa), Alloh uning (sharmandaligini) eshittiradi; kim (amalini) koʻz-koʻz qilsa, Alloh uni (qiyomatda) koʻz-koʻz qiladi», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким (амалини) эшиттирса (риё учун ёйса), Аллоҳ унинг (шармандалигини) эшиттиради; ким (амалини) кўз-кўз қилса, Аллоҳ уни (қиёматда) кўз-кўз қилади», — дедилар.
حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ اللَّيْثِيُّ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - يَعْنِي شَيْبَانَ - عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ،قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ بِمَكَّةَ { وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ} إِلَى قَوْلِهِ { مُهَانًا} فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ وَمَا يُغْنِي عَنَّا الإِسْلاَمُ وَقَدْ عَدَلْنَا بِاللَّهِ وَقَدْ قَتَلْنَا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ وَأَتَيْنَا الْفَوَاحِشَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { إِلاَّ مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صَالِحًا} إِلَى آخِرِ الآيَةِ . قَالَ فَأَمَّا مَنْ دَخَلَ فِي الإِسْلاَمِ وَعَقَلَهُ ثُمَّ قَتَلَ فَلاَ تَوْبَةَ لَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mana shu {Va ular Alloh bilan birga boshqa bir ilohga ibodat qilmaydilar…} oyati to {…xor (boʻlgan holda)} degan soʻzigacha Makkada nozil boʻldi. Shunda mushriklar: «Islom bizga nima foyda beradi? Holbuki biz Allohga (boshqani) teng qildik, Alloh harom qilgan jonni oʻldirdik va fahsh (zino) ishlarni qildik», deyishdi. Bas, Alloh azza va jalla: {Magar kim tavba qilib, iymon keltirib va yaxshi amal qilsa…} (deb) oyatning oxirigacha nozil qildi. (Ibn Abbos) dedi: «Ammo kim Islomga kirib, uni anglab yetgach, soʻng (bir moʼminni) oʻldirsa, uning uchun tavba yoʻqdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мана шу {Ва улар Аллоҳ билан бирга бошқа бир илоҳга ибодат қилмайдилар…} ояти то {…хор (бўлган ҳолда)} деган сўзигача Маккада нозил бўлди. Шунда мушриклар: «Ислом бизга нима фойда беради? Ҳолбуки биз Аллоҳга (бошқани) тенг қилдик, Аллоҳ ҳаром қилган жонни ўлдирдик ва фаҳш (зино) ишларни қилдик», дейишди. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: {Магар ким тавба қилиб, иймон келтириб ва яхши амал қилса…} (деб) оятнинг охиригача нозил қилди. (Ибн Аббос) деди: «Аммо ким Исломга кириб, уни англаб етгач, сўнг (бир мўминни) ўлдирса, унинг учун тавба йўқдир», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدَةَ الضَّبِّيُّ، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ أَبِي شَيْبَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَقِيَ نَاسٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ رَجُلاً فِي غُنَيْمَةٍ لَهُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ . فَأَخَذُوهُ فَقَتَلُوهُ وَأَخَذُوا تِلْكَ الْغُنَيْمَةَ فَنَزَلَتْ { وَلاَ تَقُولُوا لِمَنْ أَلْقَى إِلَيْكُمُ السَّلَمَ لَسْتَ مُؤْمِنًا} وَقَرَأَهَا ابْنُ عَبَّاسٍ السَّلاَمَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Musulmonlardan baʼzilari oʻzining kichik qoʻy podasini boqib turgan bir kishiga duch kelishdi. U: «Assalomu alaykum», dedi. Shunda ular uni tutib oʻldirishdi va oʻsha podani olib qoʻyishdi. Bas, {Sizlarga salom bergan kishiga: ‹Sen moʼmin emassan›, demanglar} (oyati) nozil boʻldi. Ibn Abbos uni «as-salam» (oʻrniga) «as-salom» deb oʻqidi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мусулмонлардан баъзилари ўзининг кичик қўй подасини боқиб турган бир кишига дуч келишди. У: «Ассалому алайкум», деди. Шунда улар уни тутиб ўлдиришди ва ўша подани олиб қўйишди. Бас, {Сизларга салом берган кишига: ‹Сен мўмин эмассан›, деманглар} (ояти) нозил бўлди. Ибн Аббос уни «ас-салам» (ўрнига) «ас-салом» деб ўқиди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ، جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَتِ الْمَرْأَةُ تَطُوفُ بِالْبَيْتِ وَهِيَ عُرْيَانَةٌ فَتَقُولُ مَنْ يُعِيرُنِي تِطْوَافًا تَجْعَلُهُ عَلَى فَرْجِهَا وَتَقُولُ الْيَوْمَ يَبْدُو بَعْضُهُ أَوْ كُلُّهُ فَمَا بَدَا مِنْهُ فَلاَ أُحِلُّهُ فَنَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةَ { خُذُوا زِينَتَكُمْ عِنْدَ كُلِّ مَسْجِدٍ}
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Ayol Baytni (Kaʼbani) yalangʻoch holatda tavof qilar va: ‹Kim menga avratimni yopadigan bir parcha mato (tasvof) berib turadi?› — der, soʻng: ‹Bugun (avratning) baʼzisi yoki barchasi koʻrinadi; (ammo) undan koʻringan narsani men halol qilmayman›, — der edi». Shunda mana bu oyat nozil boʻldi: {Har bir sajdagohda (namoz oʻqiganingizda) ziynatingizni (kiyimingizni) oling}. (Aʼrof 31).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Аёл Байтни (Каъбани) яланғоч ҳолатда тавоф қилар ва: ‹Ким менга авратимни ёпадиган бир парча мато (тасвоф) бериб туради?› — дер, сўнг: ‹Бугун (авратнинг) баъзиси ёки барчаси кўринади; (аммо) ундан кўринган нарсани мен ҳалол қилмайман›, — дер эди». Шунда мана бу оят нозил бўлди: {Ҳар бир саждагоҳда (намоз ўқиганингизда) зийнатингизни (кийимингизни) олинг}. (Аъроф 31).
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَسَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَأَبُو الرَّبِيعِ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرُونَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فَرَضَ اللَّهُ الصَّلاَةَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم فِي الْحَضَرِ أَرْبَعًا وَفِي السَّفَرِ رَكْعَتَيْنِ وَفِي الْخَوْفِ رَكْعَةً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Alloh namozni Paygʻambaringiz ﷺ tili orqali muqimlikda toʻrt rakaat, safarda ikki rakaat va xavf paytida bir rakaat qilib farz qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Аллоҳ намозни Пайғамбарингиз ﷺ тили орқали муқимликда тўрт ракаат, сафарда икки ракаат ва хавф пайтида бир ракаат қилиб фарз қилди».
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، جَمِيعًا عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مَالِكٍ، - قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنَا قَاسِمُ بْنُ مَالِكٍ الْمُزَنِيُّ، - حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ عَائِذٍ الطَّائِيُّ، عَنْ بُكَيْرِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ اللَّهَ فَرَضَ الصَّلاَةَ عَلَى لِسَانِ نَبِيِّكُمْ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمُسَافِرِ رَكْعَتَيْنِ وَعَلَى الْمُقِيمِ أَرْبَعًا وَفِي الْخَوْفِ رَكْعَةً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Albatta, Alloh namozni Paygʻambaringiz ﷺ tili orqali musofirga ikki rakaat, muqimga toʻrt rakaat va xavf paytida bir rakaat qilib farz qildi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Албатта, Аллоҳ намозни Пайғамбарингиз ﷺ тили орқали мусофирга икки ракаат, муқимга тўрт ракаат ва хавф пайтида бир ракаат қилиб фарз қилди».
وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ، صَاحِبِ الزِّيَادِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ قَالَ لِمُؤَذِّنِهِ فِي يَوْمٍ مَطِيرٍ إِذَا قُلْتَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ أَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ فَلاَ تَقُلْ حَىَّ عَلَى الصَّلاَةِ قُلْ صَلُّوا فِي بُيُوتِكُمْ - قَالَ - فَكَأَنَّ النَّاسَ اسْتَنْكَرُوا ذَاكَ فَقَالَ أَتَعْجَبُونَ مِنْ ذَا قَدْ فَعَلَ ذَا مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنِّي إِنَّ الْجُمُعَةَ عَزْمَةٌ وَإِنِّي كَرِهْتُ أَنْ أُحْرِجَكُمْ فَتَمْشُوا فِي الطِّينِ وَالدَّحْضِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u yomgʻirli bir kunda oʻz muazziniga dedi: «Qachon sen ‹Ashhadu allo iloha illalloh, ashhadu anna Muhammadar Rasululloh› desang, ‹Hayya alas-salah› dema, ‹Uylaringizda namoz oʻqinglar› degin». (Rovi) dedi: Goʻyo odamlar buni gʻalati (yoqtirmay) topishdi. Shunda (Ibn Abbos): «Bundan ajablanyapsizmi? Buni mendan koʻra yaxshiroq zot ham qilgan. Albatta jumʼa (namozi) qatʼiy (vojib)dir, lekin men sizlarni qiynab, loy va sirpanchiq (joy)da yurishingizni xohlamadim», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у ёмғирли бир кунда ўз муаззинига деди: «Қачон сен ‹Ашҳаду алло илоҳа иллаллоҳ, ашҳаду анна Муҳаммадар Расулуллоҳ› десанг, ‹Ҳайя алас-салаҳ› дема, ‹Уйларингизда намоз ўқинглар› дегин». (Рови) деди: Гўё одамлар буни ғалати (ёқтирмай) топишди. Шунда (Ибн Аббос): «Бундан ажабланяпсизми? Буни мендан кўра яхшироқ зот ҳам қилган. Албатта жумъа (намози) қатъий (вожиб)дир, лекин мен сизларни қийнаб, лой ва сирпанчиқ (жой)да юришингизни хоҳламадим», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، قَالَ قَرَأْتُ عَلَى مَالِكٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا وَالْمَغْرِبَ وَالْعِشَاءَ جَمِيعًا فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلاَ سَفَرٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ na qoʻrquv va na safar (holati) boʻlmagan vaqtda peshin bilan asrni jamlab, shom bilan xuftonni jamlab oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ на қўрқув ва на сафар (ҳолати) бўлмаган вақтда пешин билан асрни жамлаб, шом билан хуфтонни жамлаб ўқидилар.
وَحَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، وَعَوْنُ بْنُ سَلاَّمٍ، جَمِيعًا عَنْ زُهَيْرٍ، - قَالَ ابْنُ يُونُسَ حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، - حَدَّثَنَا أَبُو الزُّبَيْرِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ جَمِيعًا بِالْمَدِينَةِ فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلاَ سَفَرٍ . قَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ فَسَأَلْتُ سَعِيدًا لِمَ فَعَلَ ذَلِكَ فَقَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ كَمَا سَأَلْتَنِي فَقَالَ أَرَادَ أَنْ لاَ يُحْرِجَ أَحَدًا مِنْ أُمَّتِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinada na qoʻrquv va na safar (holati) boʻlmagan vaqtda peshin bilan asrni jamlab oʻqidilar. Abuz-Zubayr dedi: Men Saiddan: «Nega u zot shunday qildilar?» deb soʻradim. (Said) dedi: «Sen mendan soʻraganingdek, men ham Ibn Abbosdan soʻragan edim. Shunda u: ‹U zot ummatlaridan birortasini qiyin ahvolga solib qoʻymaslikni istadilar›, dedi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинада на қўрқув ва на сафар (ҳолати) бўлмаган вақтда пешин билан асрни жамлаб ўқидилар. Абуз-Зубайр деди: Мен Саиддан: «Нега у зот шундай қилдилар?» деб сўрадим. (Саид) деди: «Сен мендан сўраганингдек, мен ҳам Ибн Аббосдан сўраган эдим. Шунда у: ‹У зот умматларидан бирортасини қийин аҳволга солиб қўймасликни истадилар›, деди».