حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا بِشْرٍ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُأَنَّ رَجُلًا أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَوَقَعَ مِنْ نَاقَتِهِ فَأَوْقَصَتْهُ فَأَمَرَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُغْسَلَ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَأَنْ يُكَفَّنَ فِي ثَوْبَيْنِ وَقَالَ لَا تَمَسُّوهُ بِطِيبٍ خَارِجَ رَأْسِهِ قَالَ شُعْبَةُ ثُمَّ إِنَّهُ حَدَّثَنِي بِهِ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَالَ خَارِجَ رَأْسِهِ أَوْ وَجْهِهِ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّدًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga keldi, u ehromda edi. Soʻng u tuyasidan yiqilib, boʻyni sinib (vafot etdi). Shunda Rasululloh ﷺ uni suv va sidr bilan yuvishga, ikki kiyimga kafanlashga buyurib: «Boshidan tashqarisiga xushboʻylik tegizmanglar», dedilar. Shuʼba dedi: Soʻng u menga buni shundan keyin: «boshidan yoki yuzidan tashqarisiga; chunki u qiyomat kuni sochini yopishtirgan holida tiriltiriladi», deb aytib berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келди, у эҳромда эди. Сўнг у туясидан йиқилиб, бўйни синиб (вафот этди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ уни сув ва сидр билан ювишга, икки кийимга кафанлашга буюриб: «Бошидан ташқарисига хушбўйлик тегизманглар», дедилар. Шуъба деди: Сўнг у менга буни шундан кейин: «бошидан ёки юзидан ташқарисига; чунки у қиёмат куни сочини ёпиштирган ҳолида тирилтирилади», деб айтиб берди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا ابْنُ عَشْرِ سِنِينَ وَأَنَا مَخْتُونٌ وَقَدْ قَرَأْتُ الْمُحْكَمَ مِنْ الْقُرْآنِقَالَ فَقُلْتُ لِأَبِي بِشْرٍ مَا الْمُحْكَمُ قَالَ الْمُفَصَّلُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida men oʻn yoshda edim, xatna qilingan edim va Qurʼondan muhkamni oʻqigan edim». (Roviy) dedi: Men Abu Bishrga: «Muhkam nima?» dedim. U: «Mufassaldir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида мен ўн ёшда эдим, хатна қилинган эдим ва Қуръондан муҳкамни ўқиган эдим». (Ровий) деди: Мен Абу Бишрга: «Муҳкам нима?» дедим. У: «Муфассалдир», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَخَذَنِي فَجَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺ namoz oʻqiyotganlarida huzurlariga keldi va chap tomonlarida turdi. Shunda u zot uni ushlab, oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺ намоз ўқиётганларида ҳузурларига келди ва чап томонларида турди. Шунда у зот уни ушлаб, ўнг томонларига ўтказдилар.
قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ زَائِرَاتِ الْقُبُورِ وَالْمُتَّخِذِينَ عَلَيْهَا الْمَسَاجِدَ وَالسُّرُجَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qabrlarni ziyorat qiluvchi ayollarni, qabrlar ustiga masjidlar va chiroqlar quruvchilarni laʼnatladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қабрларни зиёрат қилувчи аёлларни, қабрлар устига масжидлар ва чироқлар қурувчиларни лаънатладилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُسَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ شَيْءٍ مِنْ أَمْرِ الصَّلَاةِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَلِّلْ أَصَابِعَ يَدَيْكَ وَرِجْلَيْكَ يَعْنِي إِسْبَاغَ الْوُضُوءِ وَكَانَ فِيمَا قَالَ لَهُ إِذَا رَكَعْتَ فَضَعْ كَفَّيْكَ عَلَى رُكْبَتَيْكَ حَتَّى تَطْمَئِنَّ وَقَالَ الْهَاشِمِيُّ مَرَّةً حَتَّى تَطْمَئِنَّا وَإِذَا سَجَدْتَ فَأَمْكِنْ جَبْهَتَكَ مِنْ الْأَرْضِ حَتَّى تَجِدَ حَجْمَ الْأَرْضِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Bir kishi Nabiy ﷺdan namoz ishidan biror narsa haqida soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Qoʻllaring va oyoqlaring barmoqlari orasini xilolla», yaʼni tahoratni komil qilishni (aytdilar). U zot unga aytgan narsalar orasida: «Rukuʼ qilsang, kaftlaringni tizzalaringga qoʻy, toki tinchlansin — Hoshimiy bir marta: toki ikkovi tinchlansin, dedi — sajda qilsang, peshonangni yerga tekkiz, toki yerning qattiqligini his qilgin», (degan soʻzlari ham) bor edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Бир киши Набий ﷺдан намоз ишидан бирор нарса ҳақида сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қўлларинг ва оёқларинг бармоқлари орасини хилолла», яъни таҳоратни комил қилишни (айтдилар). У зот унга айтган нарсалар орасида: «Рукуъ қилсанг, кафтларингни тиззаларингга қўй, токи тинчлансин — Ҳошимий бир марта: токи иккови тинчлансин, деди — сажда қилсанг, пешонангни ерга теккиз, токи ернинг қаттиқлигини ҳис қилгин», (деган сўзлари ҳам) бор эди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَعَتَّابٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَسْدِلُ شَعْرَهُ وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ وَكَانَ أَهْلُ الْكِتَابِ يَسْدِلُونَ شُعُورَهُمْ وَكَانَ يُحِبُّ مُوَافَقَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ فِيمَا لَمْ يُؤْمَرْ فِيهِ بِشَيْءٍ ثُمَّ فَرَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sochlarini (peshonalariga) tushirib qoʻyar edilar, mushriklar esa boshlarining sochini (ikkiga) ajratar edi. Kitob ahli ham sochlarini tushirib qoʻyar edi, u zot esa oʻzlariga biror narsa buyurilmagan ishlarda Kitob ahliga muvofiq boʻlishni yoqtirar edilar. Soʻng Rasululloh ﷺ sochlarini (ikkiga) ajratdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сочларини (пешоналарига) тушириб қўяр эдилар, мушриклар эса бошларининг сочини (иккига) ажратар эди. Китоб аҳли ҳам сочларини тушириб қўяр эди, у зот эса ўзларига бирор нарса буюрилмаган ишларда Китоб аҳлига мувофиқ бўлишни ёқтирар эдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ сочларини (иккига) ажратдилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عِكْرِمَةَأَنَّ رَجُلًا سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ نَبِيذِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ كَانَ يَشْرَبُ بِالنَّهَارِ مَا صُنِعَ بِاللَّيْلِ وَيَشْرَبُ بِاللَّيْلِ مَا صُنِعَ بِالنَّهَارِ
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Rasululloh ﷺning nabizlari haqida soʻradi. U: «U zot kunduzi kechasi tayyorlangan (nabiz)ni, kechasi esa kunduzi tayyorlangan (nabiz)ni ichar edilar», dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг набизлари ҳақида сўради. У: «У зот кундузи кечаси тайёрланган (набиз)ни, кечаси эса кундузи тайёрланган (набиз)ни ичар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ النَّبِيذِ فِي النَّقِيرِ وَالدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ وَقَالَ لَا تَشْرَبُوا إِلَّا فِي ذِي إِكَاءٍ فَصَنَعُوا جُلُودَ الْإِبِلِ ثُمَّ جَعَلُوا لَهَا أَعْنَاقًا مِنْ جُلُودِ الْغَنَمِ فَبَلَغَهُ ذَلِكَ فَقَالَ لَا تَشْرَبُوا إِلَّا فِيمَا أَعْلَاهُ مِنْهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ naqir, dubbo va muzaffatda nabiz (tayyorlash)dan qaytarib: «Faqat ogʻzi bogʻlanadigan (idish)dagini ichinglar», dedilar. Shunda odamlar tuya terisidan (idish) yasab, ularga qoʻy terisidan boʻgʻiz qildilar. Bu u zotga yetganda: «Faqat yuqori qismi ham oʻzidan boʻlgan (idish)dagini ichinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нақир, дуббо ва музаффатда набиз (тайёрлаш)дан қайтариб: «Фақат оғзи боғланадиган (идиш)дагини ичинглар», дедилар. Шунда одамлар туя терисидан (идиш) ясаб, уларга қўй терисидан бўғиз қилдилар. Бу у зотга етганда: «Фақат юқори қисми ҳам ўзидан бўлган (идиш)дагини ичинглар», дедилар.
قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ وَعَتَّابٌ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا عَاصِمٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ حَدَّثَهُ قَالَسَقَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ زَمْزَمَ فَشَرِبَ وَهُوَ قَائِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺga Zamzamdan (suv) berdim, u zot uni tik turgan hollarida ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺга Замзамдан (сув) бердим, у зот уни тик турган ҳолларида ичдилар.
حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَمَا نَصَرَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فِي مَوْطِنٍ كَمَا نَصَرَ يَوْمَ أُحُدٍ قَالَ فَأَنْكَرْنَا ذَلِكَ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ بَيْنِي وَبَيْنَ مَنْ أَنْكَرَ ذَلِكَ كِتَابُ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ فِي يَوْمِ أُحُدٍ {وَلَقَدْ صَدَقَكُمْ اللَّهُ وَعْدَهُ إِذْ تَحُسُّونَهُمْ بِإِذْنِهِ} يَقُولُ ابْنُ عَبَّاسٍ وَالْحَسُّ الْقَتْلُ {حَتَّى إِذَا فَشِلْتُمْ إِلَى قَوْلِهِ وَلَقَدْ عَفَا عَنْكُمْ وَاللَّهُ ذُو فَضْلٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ} وَإِنَّمَا عَنَى بِهَذَا الرُّمَاةَ وَذَلِكَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَقَامَهُمْ فِي مَوْضِعٍ ثُمَّ قَالَ احْمُوا ظُهُورَنَا فَإِنْ رَأَيْتُمُونَا نُقْتَلُ فَلَا تَنْصُرُونَا وَإِنْ رَأَيْتُمُونَا قَدْ غَنِمْنَا فَلَا تَشْرَكُونَا فَلَمَّا غَنِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبَاحُوا عَسْكَرَ الْمُشْرِكِينَ أَكَبَّ الرُّمَاةُ جَمِيعًا فَدَخَلُوا فِي الْعَسْكَرِ يَنْهَبُونَ وَقَدْ الْتَقَتْ صُفُوفُ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَهُمْ كَذَا وَشَبَّكَ بَيْنَ أَصَابِعِ يَدَيْهِ وَالْتَبَسُوا فَلَمَّا أَخَلَّ الرُّمَاةُ تِلْكَ الْخَلَّةَ الَّتِي كَانُوا فِيهَا دَخَلَتْ الْخَيْلُ مِنْ ذَلِكَ الْمَوْضِعِ عَلَى أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَضَرَبَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا وَالْتَبَسُوا وَقُتِلَ مِنْ الْمُسْلِمِينَ نَاسٌ كَثِيرٌ وَقَدْ كَانَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابِهِ أَوَّلُ النَّهَارِ حَتَّى قُتِلَ مِنْ أَصْحَابِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u shunday dedi: Alloh tabaraka va taolo hech bir joyda Uhud kunidagidek nusrat bermagan. (Roviy) dedi: Biz buni inkor qildik. Shunda Ibn Abbos: «Men bilan buni inkor qilgan kishi oʻrtasida Alloh tabaraka va taoloning Kitobi (hakam)dir. Alloh azza va jalla Uhud kuni haqida: {Alloh sizlarga Oʻz vaʼdasini rost qildi — Uning izni bilan ularni qirayotganingizda} deydi», dedi. Ibn Abbos: «Hass — oʻldirishdir», deydi. {Toki sustlashganingizda} — Uning: {Alloh sizlarni afv etdi. Alloh moʻminlarga fazl egasidir} degan soʻzigacha. Bu bilan faqat kamonchilar nazarda tutilgan. Chunki Nabiy ﷺ ularni bir joyga turgʻizib, soʻng: «Orqamizni himoya qilinglar. Agar bizni oʻldirilayotganimizni koʻrsangiz ham, bizga yordamga kelmanglar; agar gʻanimat olganimizni koʻrsangiz ham, bizga sherik boʻlmanglar», dedilar. Nabiy ﷺ gʻanimat olib, mushriklar lashkargohi (musulmonlarga) ochib berilganida, kamonchilarning barchasi (joyini) tashlab, oʻlja terish uchun lashkargohga kirib ketishdi. Rasululloh ﷺ sahobalarining saflari esa (dushman bilan) tutashib — u mana bunday (dedi) va ikki qoʻli barmoqlarini bir-biriga kiritdi — aralashib ketgan edi. Kamonchilar oʻzlari turgan oʻsha joyni boʻsh qoʻyganlarida, oʻsha joydan otliqlar Nabiy ﷺ sahobalarining ustiga kirib keldi. Shunda ular bir-birlarini ura boshladilar va aralashib ketishdi, musulmonlardan koʻp odam oʻldirildi. Kunning avvalida esa Rasululloh ﷺ va sahobalari uchun (gʻalaba) boʻlgan edi, toki sahobalaridan…Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у шундай деди: Аллоҳ табарака ва таоло ҳеч бир жойда Уҳуд кунидагидек нусрат бермаган. (Ровий) деди: Биз буни инкор қилдик. Шунда Ибн Аббос: «Мен билан буни инкор қилган киши ўртасида Аллоҳ табарака ва таолонинг Китоби (ҳакам)дир. Аллоҳ азза ва жалла Уҳуд куни ҳақида: {Аллоҳ сизларга Ўз ваъдасини рост қилди — Унинг изни билан уларни қираётганингизда} дейди», деди. Ибн Аббос: «Ҳасс — ўлдиришдир», дейди. {Токи сустлашганингизда} — Унинг: {Аллоҳ сизларни афв этди. Аллоҳ мўминларга фазл эгасидир} деган сўзигача. Бу билан фақат камончилар назарда тутилган. Чунки Набий ﷺ уларни бир жойга турғизиб, сўнг: «Орқамизни ҳимоя қилинглар. Агар бизни ўлдирилаётганимизни кўрсангиз ҳам, бизга ёрдамга келманглар; агар ғанимат олганимизни кўрсангиз ҳам, бизга шерик бўлманглар», дедилар. Набий ﷺ ғанимат олиб, мушриклар лашкаргоҳи (мусулмонларга) очиб берилганида, камончиларнинг барчаси (жойини) ташлаб, ўлжа териш учун лашкаргоҳга кириб кетишди. Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларининг сафлари эса (душман билан) туташиб — у мана бундай (деди) ва икки қўли бармоқларини бир-бирига киритди — аралашиб кетган эди. Камончилар ўзлари турган ўша жойни бўш қўйганларида, ўша жойдан отлиқлар Набий ﷺ саҳобаларининг устига кириб келди. Шунда улар бир-бирларини ура бошладилар ва аралашиб кетишди, мусулмонлардан кўп одам ўлдирилди. Куннинг аввалида эса Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари учун (ғалаба) бўлган эди, токи саҳобаларидан…
حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ مَيْمُونٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي الْعُمَرِيَّ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ أَخِيهِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً أَخْرَجَتْ صَبِيًّا لَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ لِهَذَا حَجٌّ فَقَالَ نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol oʻzining bolasini koʻtarib chiqdi-da: «Yo Rasululloh! Buning ham haji boʻladimi?» dedi. (U zot): «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл ўзининг боласини кўтариб чиқди-да: «Ё Расулуллоҳ! Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. (У зот): «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар.
حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ مَيْمُونٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ قَالَاأَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ مِنًى لَيْلًا
Ibn Abbos va Oisha (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Minodan kechasi ifozaga chiqdilar.Ибн Аббос ва Оиша (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Минодан кечаси ифозага чиқдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَخَّرَ طَوَافَ يَوْمِ النَّحْرِ إِلَى اللَّيْلِ
Oisha (roziyallohu anho) va Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qurbonlik kuni tavofini kechgacha kechiktirdilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) ва Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қурбонлик куни тавофини кечгача кечиктирдилар.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ أَبِي يَحْيَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلَيْنِ اخْتَصَمَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُدَّعِيَ الْبَيِّنَةَ فَلَمْ يَكُنْ لَهُ بَيِّنَةٌ فَاسْتَحْلَفَ الْمَطْلُوبَ فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لَا إِلَهَ إِلَّا هُوَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّكَ قَدْ حَلَفْتَ وَلَكِنْ قَدْ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ بِإِخْلَاصِكَ قَوْلَكَ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ikki kishi Nabiy ﷺ huzurlarida daʼvolashdi. Rasululloh ﷺ daʼvogardan dalil-isbot soʻradilar, biroq uning dalili boʻlmadi. Shunda javobgardan qasam ichishni talab qildilar. U: «Undan boʻlak iloh boʻlmagan Alloh bilan qasam», deb qasam ichdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sen qasam ichding, lekin ‹Lo ilaha illalloh› deganingdagi ixlosing sababli Alloh seni magʻfirat qildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Икки киши Набий ﷺ ҳузурларида даъволашди. Расулуллоҳ ﷺ даъвогардан далил-исбот сўрадилар, бироқ унинг далили бўлмади. Шунда жавобгардан қасам ичишни талаб қилдилар. У: «Ундан бўлак илоҳ бўлмаган Аллоҳ билан қасам», деб қасам ичди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сен қасам ичдинг, лекин ‹Ло илаҳа иллаллоҳ› деганингдаги ихлосинг сабабли Аллоҳ сени мағфират қилди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ هُبَيْرَةَ عَنْ حَنَشٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَخْرُجُ فَيُهَرِيقُ الْمَاءَ فَيَتَمَسَّحُ بِالتُّرَابِ فَأَقُولُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ الْمَاءَ مِنْكَ قَرِيبٌ فَيَقُولُ وَمَا يُدْرِينِي لَعَلِّي لَا أَبْلُغُهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (hojatga) chiqib, suv toʻkar, soʻng tuproq bilan mash tortar edilar. Men: «Yo Rasululloh, suv sizga yaqin-ku», der edim. U zot esa: «Nimasini bilay, ehtimol men unga yetib bormasman», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (ҳожатга) чиқиб, сув тўкар, сўнг тупроқ билан маш тортар эдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, сув сизга яқин-ку», дер эдим. У зот эса: «Нимасини билай, эҳтимол мен унга етиб бормасман», дер эдилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ زِيَادٍ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَصُومُوا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَحْدَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Juma kunini yolgʻiz oʻzini roʻza tutmanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жума кунини ёлғиз ўзини рўза тутманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ قَالَ حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدَ النَّاسِ وَكَانَ أَجْوَدَ مَا يَكُونُ فِي رَمَضَانَ حِينَ يَلْقَى جِبْرِيلَ وَكَانَ جِبْرِيلُ يَلْقَاهُ فِي كُلِّ لَيْلَةٍ مِنْ رَمَضَانَ فَيُدَارِسُهُ الْقُرْآنَ قَالَ فَلَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجْوَدُ بِالْخَيْرِ مِنْ الرِّيحِ الْمُرْسَلَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ odamlarning eng saxiysi edilar va u zot Ramazonda — Jabroil bilan uchrashganlarida — eng saxiy boʻlar edilar. Jabroil u zot bilan Ramazonning har kechasida uchrashib, u zotga Qurʼonni dars qilar edi. (Roviy) dedi: Rasululloh ﷺ yaxshilik (qilish)da esadigan shamoldan ham saxiyroq edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ одамларнинг энг сахийси эдилар ва у зот Рамазонда — Жаброил билан учрашганларида — энг сахий бўлар эдилар. Жаброил у зот билан Рамазоннинг ҳар кечасида учрашиб, у зотга Қуръонни дарс қилар эди. (Ровий) деди: Расулуллоҳ ﷺ яхшилик (қилиш)да эсадиган шамолдан ҳам сахийроқ эдилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ الْأَسْلَمِيَّ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاعْتَرَفَ بِالزِّنَا فَقَالَ لَعَلَّكَ قَبَّلْتَ أَوْ غَمَزْتَ أَوْ نَظَرْتَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Aslamiy Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib, zino qilganini eʼtirof etdi. Shunda u zot: «Balki oʻpgandirsan yoki (qoʻling bilan) siqqandirsan yoki qaragandirsan?» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Асламий Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб, зино қилганини эътироф этди. Шунда у зот: «Балки ўпгандирсан ёки (қўлинг билан) сиққандирсан ёки қарагандирсан?» дедилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ نَهَى عَنْ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنْ السِّبَاعِ وَذِي مِخْلَبٍ مِنْ الطَّيْرِ قَالَ رَفَعَهُ الْحَكَمُ قَالَ شُعْبَةُ وَأَنَا أَكْرَهُ أَنْ أُحَدِّثَ بِرَفْعِهِقَالَ وَحَدَّثَنِي غَيْلَانُ وَالْحَجَّاجُ عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ لَمْ يَرْفَعْهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U yirtqichlardan boʻlgan har bir oziq tishli (hayvon)dan va parrandalardan changalli har biridan qaytardi. (Roviy) dedi: Hakam buni (Nabiy ﷺga) nisbat berdi. Shuʼba dedi: Men uni nisbat berib rivoyat qilishni yoqtirmayman. (Shuʼba) dedi: Menga Gʻaylon va Hajjoj ham Maymun ibn Mehrondan, u Ibn Abbosdan hadis aytib berishdi, (biroq) uni (Nabiy ﷺga) nisbat bermadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У йиртқичлардан бўлган ҳар бир озиқ тишли (ҳайвон)дан ва паррандалардан чангалли ҳар биридан қайтарди. (Ровий) деди: Ҳакам буни (Набий ﷺга) нисбат берди. Шуъба деди: Мен уни нисбат бериб ривоят қилишни ёқтирмайман. (Шуъба) деди: Менга Ғайлон ва Ҳажжож ҳам Маймун ибн Меҳрондан, у Ибн Аббосдан ҳадис айтиб беришди, (бироқ) уни (Набий ﷺга) нисбат бермадилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابٌ قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ عَلَى أَبِي قَتَادَةَ وَهُوَ عِنْدَ رَجُلٍ قَدْ قَتَلَهُ فَقَالَ دَعُوهُ وَسَلَبَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Abu Qatodaning yonidan oʻtdilar — u oʻzi oʻldirgan bir kishining oldida edi. Shunda u zot: «Uni va uning salbini (oʻljasini) qoʻyib beringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Абу Қатоданинг ёнидан ўтдилар — у ўзи ўлдирган бир кишининг олдида эди. Шунда у зот: «Уни ва унинг салбини (ўлжасини) қўйиб беринглар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَتَّابٌ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَوَّى بَيْنَ الْأَسْنَانِ وَالْأَصَابِعِ فِي الدِّيَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ diyatda tishlar bilan barmoqlarni teng qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ диятда тишлар билан бармоқларни тенг қилдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَعْيَنَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّمَا مَثَلُ الَّذِي يَتَصَدَّقُ ثُمَّ يَعُودُ فِي صَدَقَتِهِ كَالَّذِي يَقِيءُ ثُمَّ يَأْكُلُ قَيْئَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Sadaqa qilib, soʻng sadaqasiga qaytadigan kishining misoli — qusib, soʻng qusugʻini yeydigan kishiga oʻxshaydi», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Садақа қилиб, сўнг садақасига қайтадиган кишининг мисоли — қусиб, сўнг қусуғини ейдиган кишига ўхшайди», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْحَرَّانِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ النُّكْرِيُّ قَالَ سَمِعْتُ أَبِي يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَفَّارَةُ الذَّنْبِ النَّدَامَةُ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ لَمْ تُذْنِبُوا لَجَاءَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِقَوْمٍ يُذْنِبُونَ لِيَغْفِرَ لَهُمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gunohning kafforati — nadomatdir», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Agar gunoh qilmasangiz, Alloh azza va jalla gunoh qiladigan bir qavmni keltirib, ularni magʻfirat qilgan boʻlar edi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Гуноҳнинг каффорати — надоматдир», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Агар гуноҳ қилмасангиз, Аллоҳ азза ва жалла гуноҳ қиладиган бир қавмни келтириб, уларни мағфират қилган бўлар эди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ يَعْنِي ابْنَ شَقِيقٍ قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ النَّحْوِيُّ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَسْنَانُ سَوَاءٌ وَالْأَصَابِعُ سَوَاءٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tishlar tengdir, barmoqlar ham tengdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тишлар тенгдир, бармоқлар ҳам тенгдир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ وَعَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ مُحَمَّدٍ قَالَا حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ قَيْسِ بْنِ حَبْتَرٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ اللَّهَ حَرَّمَ عَلَيْكُمْ الْخَمْرَ وَالْمَيْسِرَ وَالْكُوبَةَ وَقَالَ كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Rasululloh ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Albatta, Alloh sizlarga xamrni, qimorni va kubani harom qildi», dedilar. Yana: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Албатта, Аллоҳ сизларга хамрни, қиморни ва кубани ҳаром қилди», дедилар. Яна: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ قَيْسِ بْنِ حَبْتَرٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ ثَمَنِ الْخَمْرِ وَمَهْرِ الْبَغِيِّ وَثَمَنِ الْكَلْبِ وَقَالَ إِذَا جَاءَ صَاحِبُهُ يَطْلُبُ ثَمَنَهُ فَامْلَأْ كَفَّيْهِ تُرَابًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ xamrning narxidan, fohishaning haqidan va itning narxidan qaytarib: «Agar uning egasi narxini soʻrab kelsa, ikki kaftini tuproqqa toʻldir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ хамрнинг нархидан, фоҳишанинг ҳақидан ва итнинг нархидан қайтариб: «Агар унинг эгаси нархини сўраб келса, икки кафтини тупроққа тўлдир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنِ ابْنِ هُبَيْرَةَ أَنَّ مَيْمُونَ الْمَكِّيَّ أَخْبَرَهُأَنَّهُ رَأَى عَبْدَ اللَّهِ بْنَ الزُّبَيْرِ صَلَّى بِهِمْ يُشِيرُ بِكَفَّيْهِ حِينَ يَقُومُ وَحِينَ يَرْكَعُ وَحِينَ يَسْجُدُ وَحِينَ يَنْهَضُ لِلْقِيَامِ فَيَقُومُ فَيُشِيرُ بِيَدَيْهِ قَالَ فَانْطَلَقْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ إِنِّي رَأَيْتُ ابْنَ الزُّبَيْرِ يُصَلِّي صَلَاةً لَمْ أَرَ أَحَدًا يُصَلِّيهَا فَوَصَفْتُ لَهُ هَذِهِ الْإِشَارَةَ فَقَالَ إِنْ أَحْبَبْتَ أَنْ تَنْظُرَ إِلَى صَلَاةِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاقْتَدِ بِصَلَاةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ
Maymun al-Makkiydan (rahimahulloh) rivoyat qilinadiki, u Abdulloh ibn Zubayrning odamlarga imom boʻlib namoz oʻqiganini koʻrgan ekan. U turganida, rukuʼ qilganida, sajda qilganida va qiyomga qoʻzgʻalganida kaftlari bilan ishora qilar, soʻng turib qoʻllari bilan ishora qilar ekan. (Maymun) dedi: Shunda men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning oldiga borib: «Men Ibn Zubayrning hech kim oʻqimaydigan bir namozni oʻqiyotganini koʻrdim», dedim va unga ushbu ishorani taʼrifladim. U: «Agar Nabiy ﷺning namozlarini koʻrishni istasang, Ibn Zubayrning namoziga ergash», dedi.Маймун ал-Маккийдан (раҳимаҳуллоҳ) ривоят қилинадики, у Абдуллоҳ ибн Зубайрнинг одамларга имом бўлиб намоз ўқиганини кўрган экан. У турганида, рукуъ қилганида, сажда қилганида ва қиёмга қўзғалганида кафтлари билан ишора қилар, сўнг туриб қўллари билан ишора қилар экан. (Маймун) деди: Шунда мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига бориб: «Мен Ибн Зубайрнинг ҳеч ким ўқимайдиган бир намозни ўқиётганини кўрдим», дедим ва унга ушбу ишорани таърифладим. У: «Агар Набий ﷺнинг намозларини кўришни истасанг, Ибн Зубайрнинг намозига эргаш», деди.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ مِهْرَانَ حَدَّثَنَا دَاوُدُ يَعْنِي الْعَطَّارَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَجُلٌ كَمْ يَكْفِينِي مِنْ الْوُضُوءِ قَالَ مُدٌّ قَالَ كَمْ يَكْفِينِي لِلْغُسْلِ قَالَ صَاعٌ فَقَالَ الرَّجُلُ لَا يَكْفِينِي قَالَ لَا أُمَّ لَكَ قَدْ كَفَى مَنْ هُوَ خَيْرٌ مِنْكَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Tahorat uchun menga qancha (suv) kifoya qiladi?» dedi. U: «Bir mudd», dedi. (U kishi): «Gʻusl uchun menga qancha kifoya qiladi?» dedi. U: «Bir soʼ», dedi. Shunda u kishi: «Menga kifoya qilmaydi», dedi. U: «Onang yoʻq boʻlgur! Sendan yaxshiroq boʻlgan zotga — Rasululloh ﷺga kifoya qilgan-ku», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Таҳорат учун менга қанча (сув) кифоя қилади?» деди. У: «Бир мудд», деди. (У киши): «Ғусл учун менга қанча кифоя қилади?» деди. У: «Бир сў», деди. Шунда у киши: «Менга кифоя қилмайди», деди. У: «Онанг йўқ бўлгур! Сендан яхшироқ бўлган зотга — Расулуллоҳ ﷺга кифоя қилган-ку», деди.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ دَاوُدَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الْغَسِيلِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَقَنِّعًا بِثَوْبٍ فَقَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ لَيَكْثُرُونَ وَإِنَّ الْأَنْصَارَ يَقِلُّونَ فَمَنْ وَلِيَ مِنْكُمْ أَمْرًا يَنْفَعُ فِيهِ أَحَدًا فَلْيَقْبَلْ مِنْ مُحْسِنِهِمْ وَيَتَجَاوَزْ عَنْ مُسِيئِهِمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ boshlarini kiyim bilan oʻrab chiqdilar-da: «Ey odamlar! Albatta, odamlar koʻpayadi, ansorlar esa ozayadi. Sizlardan kim biror ishga vali boʻlib, unda birovga foyda yetkaza olsa, ularning yaxshilik qiluvchisidan qabul qilsin va yomonlik qiluvchisidan oʻtsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бошларини кийим билан ўраб чиқдилар-да: «Эй одамлар! Албатта, одамлар кўпаяди, ансорлар эса озаяди. Сизлардан ким бирор ишга вали бўлиб, унда бировга фойда етказа олса, уларнинг яхшилик қилувчисидан қабул қилсин ва ёмонлик қилувчисидан ўтсин», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ أَخْبَرَنِي الْحَكَمُ بْنُ عُتَيْبَةَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ الصَّعْبَ بْنَ جَثَّامَةَ اللَّيْثِيَّ أَهْدَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ بِقُدَيْدٍ عَجُزَ حِمَارٍ فَرَدَّهُ وَهُوَ يَقْطُرُ دَمًاحَدَّثَنَا عَفَّانُ قَالَ شُعْبَةُ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَدَّهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼb ibn Jassoma al-Laysiy Rasululloh ﷺga — u zot ehromda edilar — Qudaydda yovvoyi eshakning orqa qismini hadya qildi. U zot esa uni qaytardilar, u qon tomib turar edi. Bizga Affon hadis aytdi: Shuʼba Habib ibn Abu Sobitdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan (rivoyat qildi)ki, Nabiy ﷺ uni qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъб ибн Жассома ал-Лайсий Расулуллоҳ ﷺга — у зот эҳромда эдилар — Қудайдда ёввойи эшакнинг орқа қисмини ҳадя қилди. У зот эса уни қайтардилар, у қон томиб турар эди. Бизга Аффон ҳадис айтди: Шуъба Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан (ривоят қилди)ки, Набий ﷺ уни қайтардилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ قَتَادَةُ أَنْبَأَنِي قَالَ سَمِعْتُ مُوسَى بْنَ سَلَمَةَ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ قُلْتُ إِنِّي أَكُونُ بِمَكَّةَ فَكَيْفَ أُصَلِّي قَالَ رَكْعَتَيْنِ سُنَّةَ أَبِي الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Muso ibn Salamadan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻradim. Men: «Men Makkada boʻlaman, qanday namoz oʻqiyman?» dedim. U: «Ikki rakaat, Abul-Qosim ﷺning sunnati», dedi.Мусо ибн Саламадан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўрадим. Мен: «Мен Маккада бўламан, қандай намоз ўқийман?» дедим. У: «Икки ракаат, Абул-Қосим ﷺнинг суннати», деди.
حَدَّثَنَا بَهْزٌ وَعَفَّانُ قَالَا حَدَّثَنَا هَمَّامٌ عَنْ قَتَادَةَ قَالَ عَفَّانُ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُرِيدَ عَلَى ابْنَةِ حَمْزَةَ فَقَالَ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنْ الرَّضَاعَةِ وَيَحْرُمُ مِنْ الرَّضَاعَةِ مَا يَحْرُمُ مِنْ الرَّحِمِ قَالَ عَفَّانُ وَإِنَّهَا لَا تَحِلُّ لِي
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga Hamzaning qizini (nikohlash) taklif qilindi. Shunda u zot: «U emikdosh akamning qizidir. Emizish orqali (paydo boʻlgan qarindoshlikda) qarindoshlik (nasab) orqali harom boʻlgan narsa harom boʻladi», dedilar. Affon: «Va u menga halol emas», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга Ҳамзанинг қизини (никоҳлаш) таклиф қилинди. Шунда у зот: «У эмикдош акамнинг қизидир. Эмизиш орқали (пайдо бўлган қариндошликда) қариндошлик (насаб) орқали ҳаром бўлган нарса ҳаром бўлади», дедилар. Аффон: «Ва у менга ҳалол эмас», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ حَسَّانَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأَيْتُ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Robbim tabaraka va taoloni koʻrdim», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Роббим табарака ва таолони кўрдим», дедилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ عُتَيْبَةَ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَرَمَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْجِمَارَ حِينَ زَالَتْ الشَّمْسُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ quyosh ogʻganda jamralarni otdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қуёш оғганда жамраларни отдилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ثَابِتٌ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَهْوَنُ أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا أَبُو طَالِبٍ وَهُوَ مُنْتَعِلٌ نَعْلَيْنِ مِنْ نَارٍ يَغْلِي مِنْهُمَا دِمَاغُهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Doʻzax ahlidan azobi eng yengili — Abu Tolibdir; u olovdan boʻlgan ikkita kavush kiygan boʻlib, ulardan miyasi qaynaydi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Дўзах аҳлидан азоби энг енгили — Абу Толибдир; у оловдан бўлган иккита кавуш кийган бўлиб, улардан мияси қайнайди», дедилар.
قَالَ حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَأَنَّهُ سَأَلَ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ الصَّلَاةِ بِالْبَطْحَاءِ إِذَا لَمْ يُدْرِكْ الصَّلَاةَ مَعَ الْإِمَامِ قَالَ رَكْعَتَانِ سُنَّةَ أَبِي الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Muso ibn Salamadan rivoyat qilinadi: U Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan imom bilan namozga ulgurmagan kishining Bathoda namoz oʻqishi haqida soʻradi. U: «Ikki rakaat, Abul-Qosim ﷺning sunnati», dedi.Мусо ибн Саламадан ривоят қилинади: У Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан имом билан намозга улгурмаган кишининг Батҳода намоз ўқиши ҳақида сўради. У: «Икки ракаат, Абул-Қосим ﷺнинг суннати», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَبَحَ ثُمَّ حَلَقَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (qurbonlik) soʻydilar, soʻng sochlarini oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (қурбонлик) сўйдилар, сўнг сочларини олдирдилар.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ وَقَدْ وَهَنَتْهُمْ حُمَّى يَثْرِبَ قَالَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ إِنَّهُ يَقْدُمُ عَلَيْكُمْ قَوْمٌ قَدْ وَهَنَتْهُمْ الْحُمَّى قَالَ فَأَطْلَعَ اللَّهُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى ذَلِكَ فَأَمَرَ أَصْحَابَهُ أَنْ يَرْمُلُوا وَقَعَدَ الْمُشْرِكُونَ نَاحِيَةَ الْحَجَرِ يَنْظُرُونَ إِلَيْهِمْ فَرَمَلُوا وَمَشَوْا مَا بَيْنَ الرُّكْنَيْنِ قَالَ فَقَالَ الْمُشْرِكُونَ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ تَزْعُمُونَ أَنَّ الْحُمَّى وَهَنَتْهُمْ هَؤُلَاءِ أَقْوَى مِنْ كَذَا وَكَذَا ذَكَرُوا قَوْلَهُمْ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلَمْ يَمْنَعْهُ أَنْ يَأْمُرَهُمْ أَنْ يَرْمُلُوا الْأَشْوَاطَ كُلَّهَا إِلَّا إِبْقَاءٌ عَلَيْهِمْوَقَدْ سَمِعْتُ حَمَّادًا يُحَدِّثُهُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَوْ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ لَا شَكَّ فِيهِ عَنْهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ va sahobalari (Makkaga) kelganlarida, Yasrib isitmasi ularni holsizlantirgan edi. (Roviy) dedi: Shunda mushriklar: «Sizlarning oldingizga isitma holsizlantirib qoʻygan bir qavm kelmoqda», deyishdi. (Roviy) dedi: Alloh Nabiy ﷺni bundan xabardor qildi, shunda u zot sahobalariga raml qilishga buyurdilar. Mushriklar esa Hajar tomonda oʻtirib, ularga qarab turishardi. Ular raml qilishdi va ikki rukn orasida (oddiy) yurishdi. (Roviy) dedi: Shunda mushriklar: «Sizlar isitma holsizlantirib qoʻygan deb daʼvo qilayotganlaringiz mana shularmi? Bular ana-anaqadan ham kuchliroq ekan», deb oʻz soʻzlarini aytishdi. Ibn Abbos dedi: U zotni ularga barcha shavtlarda raml qilishni buyurishdan faqat ularga rahm qilgani toʻsdi. Men Hammodning buni Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbosdan yoki Abdullohdan, u Said ibn Jubayrdan — bunda shak yoʻq — undan rivoyat qilayotganini eshitganman.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари (Маккага) келганларида, Ясриб иситмаси уларни ҳолсизлантирган эди. (Ровий) деди: Шунда мушриклар: «Сизларнинг олдингизга иситма ҳолсизлантириб қўйган бир қавм келмоқда», дейишди. (Ровий) деди: Аллоҳ Набий ﷺни бундан хабардор қилди, шунда у зот саҳобаларига рамл қилишга буюрдилар. Мушриклар эса Ҳажар томонда ўтириб, уларга қараб туришарди. Улар рамл қилишди ва икки рукн орасида (оддий) юришди. (Ровий) деди: Шунда мушриклар: «Сизлар иситма ҳолсизлантириб қўйган деб даъво қилаётганларингиз мана шуларми? Булар ана-анақадан ҳам кучлироқ экан», деб ўз сўзларини айтишди. Ибн Аббос деди: У зотни уларга барча шавтларда рамл қилишни буюришдан фақат уларга раҳм қилгани тўсди. Мен Ҳаммоднинг буни Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббосдан ёки Абдуллоҳдан, у Саид ибн Жубайрдан — бунда шак йўқ — ундан ривоят қилаётганини эшитганман.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنْ عَمَّارٍ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ كَمْ أَتَى لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ مَاتَ قَالَ مَا كُنْتُ أُرَى مِثْلَكَ فِي قَوْمِهِ يَخْفَى عَلَيْكَ ذَلِكَ قَالَ قُلْتُ إِنِّي قَدْ سَأَلْتُ فَاخْتُلِفَ عَلَيَّ فَأَحْبَبْتُ أَنْ أَعْلَمَ قَوْلَكَ فِيهِ قَالَ أَتَحْسِبُ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ أَمْسِكْ أَرْبَعِينَ بُعِثَ لَهَا وَخَمْسَ عَشْرَةَ أَقَامَ بِمَكَّةَ يَأْمَنُ وَيَخَافُ وَعَشْرًا مُهَاجِرًا بِالْمَدِينَةِ
Banu Hoshimning ozod qilingan quli Ammor (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan: «Rasululloh ﷺ vafot etgan kuni necha yoshda edilar?» deb soʻradim. Shunda u: «Men oʻz qavmi ichida sendek kishiga bu narsa maxfiy qoladi deb oʻylamagan edim», dedi. (Ammor) dedi: Men: «Men soʻragan edim, (javoblar) menga ixtilofli boʻldi, shuning uchun bu haqda sening soʻzingni bilishni xohladim», dedim. (Ibn Abbos): «Hisoblay olasanmi?» dedi. Men: «Ha», dedim. U: «(Yodda) tut: qirq — unda paygʻambar qilib yuborildilar; oʻn besh — Makkada omonlik va qoʻrquvda turdilar; oʻn — Madinada muhojir boʻlib (turdilar)», dedi.Бану Ҳошимнинг озод қилинган қули Аммор (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этган куни неча ёшда эдилар?» деб сўрадим. Шунда у: «Мен ўз қавми ичида сендек кишига бу нарса махфий қолади деб ўйламаган эдим», деди. (Аммор) деди: Мен: «Мен сўраган эдим, (жавоблар) менга ихтилофли бўлди, шунинг учун бу ҳақда сенинг сўзингни билишни хоҳладим», дедим. (Ибн Аббос): «Ҳисоблай оласанми?» деди. Мен: «Ҳа», дедим. У: «(Ёдда) тут: қирқ — унда пайғамбар қилиб юборилдилар; ўн беш — Маккада омонлик ва қўрқувда турдилар; ўн — Мадинада муҳожир бўлиб (турдилар)», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ رَجُلٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ لِصُبْحِ رَابِعَةٍ مُهِلِّينَ بِالْحَجِّ فَأَمَرَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَجْعَلُوهَا عُمْرَةً إِلَّا مَنْ كَانَ مَعَهُ الْهَدْيُقَالَ فَلُبِسَتْ الْقُمُصُ وَسَطَعَتْ الْمَجَامِرُ وَنُكِحَتْ النِّسَاءُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ va sahobalari toʻrtinchi (kun)ning tongida hajga talbiya aytgan holda (Makkaga) keldilar. Rasululloh ﷺ ularga — hadyi bor kishidan boshqasiga — uni umra qilishni buyurdilar. (Rovi) aytdi: Bas, koʻylaklar kiyildi, xushbuydonlardan (hid) taraldi va ayollarga yaqinlik qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари тўртинчи (кун)нинг тонгида ҳажга талбия айтган ҳолда (Маккага) келдилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга — ҳадйи бор кишидан бошқасига — уни умра қилишни буюрдилар. (Рови) айтди: Бас, кўйлаклар кийилди, хушбуйдонлардан (ҳид) таралди ва аёлларга яқинлик қилинди.