حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لاَ يَقْبِضُ الْعِلْمَ انْتِزَاعًا يَنْتَزِعُهُ مِنَ النَّاسِ وَلَكِنْ يَقْبِضُ الْعِلْمَ بِقَبْضِ الْعُلَمَاءِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَتْرُكْ عَالِمًا اتَّخَذَ النَّاسُ رُءُوسًا جُهَّالاً فَسُئِلُوا فَأَفْتَوْا بِغَيْرِ عِلْمٍ فَضَلُّوا وَأَضَلُّوا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَزِيَادِ بْنِ لَبِيدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ الزُّهْرِيُّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَ هَذَا .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh ilmni odamlardan tortib olish bilan koʻtarib qoʻymaydi, balki ilmni ulamolarni (vafot ettirib) olish bilan koʻtaradi. Nihoyat, biron bir olim qoldirmaganida, odamlar johillarni boshliq qilib oladilar. Bas, ulardan (savol) soʻralganda, ilmsiz fatvo beradilar. Shunday qilib, oʻzlari ham adashadilar, (boshqalarni) ham adashtiradilar», dedilar. Bu bobda Oisha va Ziyod ibn Labiddan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu hadisni az-Zuhriy ham Urvadan, u Abdulloh ibn Amrdan, yana Urvadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ илмни одамлардан тортиб олиш билан кўтариб қўймайди, балки илмни уламоларни (вафот эттириб) олиш билан кўтаради. Ниҳоят, бирон бир олим қолдирмаганида, одамлар жоҳилларни бошлиқ қилиб оладилар. Бас, улардан (савол) сўралганда, илмсиз фатво берадилар. Шундай қилиб, ўзлари ҳам адашадилар, (бошқаларни) ҳам адаштирадилар», дедилар. Бу бобда Оиша ва Зиёд ибн Лабиддан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу ҳадисни аз-Зуҳрий ҳам Урвадан, у Абдуллоҳ ибн Амрдан, яна Урвадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ ثَوْبَانَ، هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ ثَابِتِ بْنِ ثَوْبَانَ عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَلِّغُوا عَنِّي وَلَوْ آيَةً وَحَدِّثُوا عَنْ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَلاَ حَرَجَ وَمَنْ كَذَبَ عَلَىَّ مُتَعَمِّدًا فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ حَسَّانَ بْنِ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ السَّلُولِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . وَهَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mendan, garchi bir oyat boʻlsa ham, yetkazinglar; Bani Isroildan (rivoyatlar) aytinglar, bunda zarar yoʻq. Kim atayin mening nomimdan yolgʻon (gap) toʻqisa, doʻzaxdan oʻziga joy hozirlasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мендан, гарчи бир оят бўлса ҳам, етказинглар; Бани Исроилдан (ривоятлар) айтинглар, бунда зарар йўқ. Ким атайин менинг номимдан ёлғон (гап) тўқиса, дўзахдан ўзига жой ҳозирласин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحِلُّ لِلرَّجُلِ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَ اثْنَيْنِ إِلاَّ بِإِذْنِهِمَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ عَامِرٌ الأَحْوَلُ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ أَيْضًا .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishiga ikki kishining oʻrtasini ularning ruxsatisiz ajratib oʻtirishi halol emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Buni Omir al-Ahval ham Amr ibn Shuaybdan rivoyat qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишига икки кишининг ўртасини уларнинг рухсатисиз ажратиб ўтириши ҳалол эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Буни Омир ал-Аҳвал ҳам Амр ибн Шуайбдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ مَرَّ رَجُلٌ وَعَلَيْهِ ثَوْبَانِ أَحْمَرَانِ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَرُدَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَيْهِ السَّلاَمَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُمْ كَرِهُوا لُبْسَ الْمُعَصْفَرِ وَرَأَوْا أَنَّ مَا صُبِغَ بِالْحُمْرَةِ بِالْمَدَرِ أَوْ غَيْرِ ذَلِكَ فَلاَ بَأْسَ بِهِ إِذَا لَمْ يَكُنْ مُعَصْفَرًا .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi ustida ikkita qizil kiyim bilan oʻtib, Paygʻambar ﷺga salom berdi, ammo Paygʻambar ﷺ uning salomiga (alik) qaytarmadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu hadisning maʼnosi ilm ahli nazdida shuki, ular muasfar (qizil safflower bilan boʻyalgan) kiyim kiyishni makruh sanaganlar; matir (tuproq) yoki shundan boshqasi bilan qizilga boʻyalgan narsa esa, agar muasfar boʻlmasa, bunda zarar yoʻq, deb bilganlar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши устида иккита қизил кийим билан ўтиб, Пайғамбар ﷺга салом берди, аммо Пайғамбар ﷺ унинг саломига (алик) қайтармадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси илм аҳли наздида шуки, улар муасфар (қизил саффлоwэр билан бўялган) кийим кийишни макруҳ санаганлар; матир (тупроқ) ёки шундан бошқаси билан қизилга бўялган нарса эса, агар муасфар бўлмаса, бунда зарар йўқ, деб билганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ الْجُمَحِيُّ، عَنْ بِشْرِ بْنِ عَاصِمٍ، سَمِعَهُ يُحَدِّثُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ اللَّهَ يُبْغِضُ الْبَلِيغَ مِنَ الرِّجَالِ الَّذِي يَتَخَلَّلُ بِلِسَانِهِ كَمَا تَتَخَلَّلُ الْبَقَرَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعْدٍ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh tilini xuddi sigir (oʻtni) chaynaganidek burab gapiradigan, soʻzga oʻta ustomon (tarang) erkak kishini yomon koʻradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻl bilan hasan gʻaribdir. Bu bobda Saʼddan ham (rivoyat) bor.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ тилини худди сигир (ўтни) чайнаганидек бураб гапирадиган, сўзга ўта устомон (таранг) эркак кишини ёмон кўради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўл билан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Саъддан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ وَأَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُقَالُ يَعْنِي لِصَاحِبِ الْقُرْآنِ اقْرَأْ وَارْتَقِ وَرَتِّلْ كَمَا كُنْتَ تُرَتِّلُ فِي الدُّنْيَا فَإِنَّ مَنْزِلَتَكَ عِنْدَ آخِرِ آيَةٍ تَقْرَأُ بِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qurʼon sohibiga: ‹Oʻqi va (darajalarga) koʻtaril, dunyoda tartil bilan oʻqiganingdek tartil bilan oʻqi. Chunki sening manziling (darajang) oʻqiyotgan oxirgi oyatingdadir›, deyiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қуръон соҳибига: ‹Ўқи ва (даражаларга) кўтарил, дунёда тартил билан ўқиганингдек тартил билан ўқи. Чунки сенинг манзилинг (даражанг) ўқиётган охирги оятингдадир›, дейилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَسْبَاطِ بْنِ مُحَمَّدٍ الْقُرَشِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي كَمْ أَقْرَأُ الْقُرْآنَ قَالَ " اخْتِمْهُ فِي شَهْرٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي عِشْرِينَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي خَمْسَةَ عَشَرَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي عَشْرٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " اخْتِمْهُ فِي خَمْسٍ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ فَمَا رَخَّصَ لِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ يُسْتَغْرَبُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمْ يَفْقَهْ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ " . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ " . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ وَلاَ نُحِبُّ لِلرَّجُلِ أَنْ يَأْتِيَ عَلَيْهِ أَكْثَرُ مِنْ أَرْبَعِينَ يَوْمًا وَلَمْ يَقْرَإِ الْقُرْآنَ لِهَذَا الْحَدِيثِ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يُقْرَأُ الْقُرْآنُ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ لِلْحَدِيثِ الَّذِي رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَرَخَّصَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ الْقُرْآنَ فِي رَكْعَةٍ يُوتِرُ بِهَا وَرُوِيَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ أَنَّهُ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي رَكْعَةٍ فِي الْكَعْبَةِ وَالتَّرْتِيلُ فِي الْقِرَاءَةِ أَحَبُّ إِلَى أَهْلِ الْعِلْمِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, Qurʼonni qancha (muddat)da oʻqiy?» dedim. U zot: «Uni bir oyda xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. U zot: «Uni yigirma (kun)da xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. U zot: «Uni oʻn besh (kun)da xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. U zot: «Uni oʻn (kun)da xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. U zot: «Uni besh (kun)da xatm qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa qodirman», dedim. (Abdulloh) aytdi: Ammo u zot menga (bundan koʻra kamroqqa) ruxsat bermadilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, Abu Burdaning Abdulloh ibn Amrdan (qilgan) hadisi sifatida gʻarib sanaladi. Bu hadis Abdulloh ibn Amrdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Abdulloh ibn Amrdan, u Nabiy ﷺdan: «Qurʼonni uch (kun)dan kam (muddat)da oʻqigan kishi (uni) anglamadi», deb ham rivoyat qilingan. Yana Abdulloh ibn Amrdan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ unga: «Qurʼonni qirq (kun)da oʻqi», deganlar. Ishoq ibn Ibrohim aytdi: Biz kishining qirq kundan ortiq vaqt oʻtib, Qurʼonni oʻqib chiqmasligini bu hadis sababli yaxshi koʻrmaymiz. Baʼzi ilm ahli: Qurʼon uch (kun)dan kam (muddat)da oʻqilmaydi, dedilar — Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan hadis sababli. Baʼzi ilm ahli esa unda ruxsat berdilar. Usmon ibn Affondan rivoyat qilinishicha, u Qurʼonni vitr oʻqigan bir rakatda oʻqir edi. Said ibn Jubayrdan rivoyat qilinishicha, u Qurʼonni Kaʼba ichida bir rakatda oʻqigan. Qiroatda tartil (sekin-sekin, dona-dona oʻqish) ilm ahliga koʻproq mahbubdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Қуръонни қанча (муддат)да ўқий?» дедим. У зот: «Уни бир ойда хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. У зот: «Уни йигирма (кун)да хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. У зот: «Уни ўн беш (кун)да хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. У зот: «Уни ўн (кун)да хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. У зот: «Уни беш (кун)да хатм қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа қодирман», дедим. (Абдуллоҳ) айтди: Аммо у зот менга (бундан кўра камроққа) рухсат бермадилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, Абу Бурданинг Абдуллоҳ ибн Амрдан (қилган) ҳадиси сифатида ғариб саналади. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Амрдан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абдуллоҳ ибн Амрдан, у Набий ﷺдан: «Қуръонни уч (кун)дан кам (муддат)да ўқиган киши (уни) англамади», деб ҳам ривоят қилинган. Яна Абдуллоҳ ибн Амрдан ривоят қилинишича, Набий ﷺ унга: «Қуръонни қирқ (кун)да ўқи», деганлар. Ишоқ ибн Иброҳим айтди: Биз кишининг қирқ кундан ортиқ вақт ўтиб, Қуръонни ўқиб чиқмаслигини бу ҳадис сабабли яхши кўрмаймиз. Баъзи илм аҳли: Қуръон уч (кун)дан кам (муддат)да ўқилмайди, дедилар — Набий ﷺдан ривоят қилинган ҳадис сабабли. Баъзи илм аҳли эса унда рухсат бердилар. Усмон ибн Аффондан ривоят қилинишича, у Қуръонни витр ўқиган бир ракатда ўқир эди. Саид ибн Жубайрдан ривоят қилинишича, у Қуръонни Каъба ичида бир ракатда ўқиган. Қироатда тартил (секин-секин, дона-дона ўқиш) илм аҳлига кўпроқ маҳбубдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي النَّضْرِ الْبَغْدَادِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، هُوَ ابْنُ شَقِيقٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهُ " اقْرَإِ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَ قَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ عَنْ مَعْمَرٍ عَنْ سِمَاكِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ وَهْبِ بْنِ مُنَبِّهٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَمَرَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو أَنْ يَقْرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَرْبَعِينَ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ unga: «Qurʼonni qirq (kun)da oʻqi», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar buni Maʼmardan, u Simok ibn al-Fazldan, u Vahb ibn Munabbihdan: «Nabiy ﷺ Abdulloh ibn Amrga Qurʼonni qirq (kun)da oʻqishni buyurdilar», deb (Abdullohni zikr qilmay) rivoyat qilganlar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ унга: «Қуръонни қирқ (кун)да ўқи», деганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар буни Маъмардан, у Симок ибн ал-Фазлдан, у Ваҳб ибн Мунаббиҳдан: «Набий ﷺ Абдуллоҳ ибн Амрга Қуръонни қирқ (кун)да ўқишни буюрдилар», деб (Абдуллоҳни зикр қилмай) ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَمْ يَفْقَهْ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فِي أَقَلَّ مِنْ ثَلاَثٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Qurʼonni uch (kun)dan kam (muddat)da oʻqigan kishi (uni) anglamadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Yana) Shuʼbadan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Қуръонни уч (кун)дан кам (муддат)да ўқиган киши (уни) англамади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Яна) Шуъбадан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْكَبَائِرُ الإِشْرَاكُ بِاللَّهِ وَعُقُوقُ الْوَالِدَيْنِ أَوْ قَالَ الْيَمِينُ الْغَمُوسُ " . شَكَّ شُعْبَةُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Katta gunohlar — Allohga shirk keltirish va ota-onaga oqlik qilishdir», yoxud: «yolgʻon qasam ichishdir», dedilar. Shuʼba (qaysi soʻz aytilganida) shubha qildi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Катта гуноҳлар — Аллоҳга ширк келтириш ва ота-онага оқлик қилишдир», ёхуд: «ёлғон қасам ичишдир», дедилар. Шуъба (қайси сўз айтилганида) шубҳа қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ حُيَىٍّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ آخِرُ سُورَةٍ أُنْزِلَتْ سُورَةُ الْمَائِدَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَ آخِرُ سُورَةٍ أُنْزِلَتْ : (إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ) .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Eng oxirgi nozil boʻlgan sura Moida surasidir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Ibn Abbosdan ham rivoyat qilinishicha, u: «Eng oxirgi nozil boʻlgan sura {Allohning nusrati va fath kelganida} (surasi)dir», degan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Энг охирги нозил бўлган сура Моида сурасидир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Ибн Аббосдан ҳам ривоят қилинишича, у: «Энг охирги нозил бўлган сура {Аллоҳнинг нусрати ва фатҳ келганида} (сураси)дир», деган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ التَّيْمِيُّ، عَنْ أَسْلَمَ الْعِجْلِيِّ، عَنْ بِشْرِ بْنِ شَغَافٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ قَالَ أَعْرَابِيٌّ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا الصُّورُ قَالَ " قَرْنٌ يُنْفَخُ فِيهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir aʼrobiy: «Ey Rasululloh, sur nima?», dedi. U zot: «Ichiga puflanadigan shoxdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, biz uni faqat Sulaymon at-Taymiyning hadisidan bilamiz.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аъробий: «Эй Расулуллоҳ, сур нима?», деди. У зот: «Ичига пуфланадиган шохдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, биз уни фақат Сулаймон ат-Таймийнинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زِيَادٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ السَّهْمِيُّ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا عَلَى الأَرْضِ أَحَدٌ يَقُولُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ وَلاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ . إِلاَّ كُفِّرَتْ عَنْهُ خَطَايَاهُ وَلَوْ كَانَتْ مِثْلَ زَبَدِ الْبَحْرِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي بَلْجٍ بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ وَأَبُو بَلْجٍ اسْمُهُ يَحْيَى بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ وَيُقَالُ أَيْضًا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ حَاتِمِ بْنِ أَبِي صَغِيرَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ وَحَاتِمٌ يُكْنَى أَبَا يُونُسَ الْقُشَيْرِيَّ .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ أَبِي بَلْجٍ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Yer yuzida ‹La ilaha illalloh, vallohu akbar, va la havla va la quvvata illa billah — Allohdan oʻzga iloh yoʻq, Alloh eng buyukdir, Allohdan oʻzga (hech qanday) hol va quvvat yoʻq›, degan hech bir kishi yoʻqki, uning xatolari, garchi dengiz koʻpigidek koʻp boʻlsa-da, kechirilmasin.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Shuʼba bu hadisni Abu Baljdan shu isnod bilan shunga oʻxshash rivoyat qilgan, ammo uni (Paygʻambar ﷺga) marfuʼ qilmagan. Abu Baljning ismi Yahyo ibn Abu Sulaymdir, Yahyo ibn Sulaym ham deyiladi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ер юзида ‹Ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар, ва ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ — Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, Аллоҳ энг буюкдир, Аллоҳдан ўзга (ҳеч қандай) ҳол ва қувват йўқ›, деган ҳеч бир киши йўқки, унинг хатолари, гарчи денгиз кўпигидек кўп бўлса-да, кечирилмасин.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Шуъба бу ҳадисни Абу Балждан шу иснод билан шунга ўхшаш ривоят қилган, аммо уни (Пайғамбар ﷺга) марфуъ қилмаган. Абу Балжнинг исми Яҳё ибн Абу Сулаймдир, Яҳё ибн Сулайм ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، - بَصْرِيٌّ - حَدَّثَنَا عَثَّامُ بْنُ عَلِيٍّ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَعْقِدُ التَّسْبِيحَ . وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ . وَرَوَى شُعْبَةُ وَالثَّوْرِيُّ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ بِطُولِهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ يُسَيْرَةَ بِنْتِ يَاسِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا مَعْشَرَ النِّسَاءِ اعْقِدْنَ بِالأَنَامِلِ فَإِنَّهُنَّ مَسْئُولاَتٌ مُسْتَنْطَقَاتٌ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺni qoʻllari bilan tasbeh sanayotganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis Aʼmashning Ato ibn Soibdan rivoyati boʻyicha shu yoʻldan hasan gʻaribdir. Shuʼba va Savriy bu hadisni Ato ibn Soibdan toʻliq holda rivoyat qilganlar. Bu bobda Yusayra binti Yosirdan ham (rivoyat) bor: u Nabiy ﷺdan rivoyat qilib aytdiki, Rasululloh ﷺ: «Ey ayollar jamoasi, (tasbehni) barmoqlaringiz bilan sananglar, chunki ular (qiyomatda) soʻroq qilinadi va soʻzlatiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺни қўллари билан тасбеҳ санаётганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Аъмашнинг Ато ибн Соибдан ривояти бўйича шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Шуъба ва Саврий бу ҳадисни Ато ибн Соибдан тўлиқ ҳолда ривоят қилганлар. Бу бобда Юсайра бинти Ёсирдан ҳам (ривоят) бор: у Набий ﷺдан ривоят қилиб айтдики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй аёллар жамоаси, (тасбеҳни) бармоқларингиз билан сананглар, чунки улар (қиёматда) сўроқ қилинади ва сўзлатилади», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " التَّسْبِيحُ نِصْفُ الْمِيزَانِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ يَمْلَؤُهُ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ لَيْسَ لَهَا دُونَ اللَّهِ حِجَابٌ حَتَّى تَخْلُصَ إِلَيْهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زِيَادِ بْنِ أَنْعُمٍ هُوَ الإِفْرِيقِيُّ وَقَدْ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَيَحْيَى بْنُ مَعِينٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ هُوَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh mezonning yarmidir, ‹alhamdulillaah› uni toʻldiradi, ‹laa ilaaha illalloh› esa — uning bilan Alloh orasida toʻsiq yoʻq, toki u Unga yetib borguncha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir va uning isnodi qaviy emas. Abdurrahmon ibn Ziyod ibn Anʼum — u Ifriqiydir, uni Ahmad ibn Hanbal va Yahyo ibn Maʼin zaif sanaganlar. Abdulloh ibn Yazid esa Abu Abdurrahmon al-Hubuliydir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ мезоннинг ярмидир, ‹алҳамдулиллааҳ› уни тўлдиради, ‹лаа илааҳа иллаллоҳ› эса — унинг билан Аллоҳ орасида тўсиқ йўқ, токи у Унга етиб боргунча», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир ва унинг исноди қавий эмас. Абдурраҳмон ибн Зиёд ибн Анъум — у Ифриқийдир, уни Аҳмад ибн Ҳанбал ва Яҳё ибн Маъин заиф санаганлар. Абдуллоҳ ибн Язид эса Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ الْمُقْرِئُ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، أَخْبَرَنَا كَعْبُ بْنُ عَلْقَمَةَ، سَمِعَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ جُبَيْرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا سَمِعْتُمُ الْمُؤَذِّنَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ الْمُؤَذِّنُ ثُمَّ صَلُّوا عَلَىَّ فَإِنَّهُ مَنْ صَلَّى عَلَىَّ صَلاَةً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ بِهَا عَشْرًا ثُمَّ سَلُوا لِيَ الْوَسِيلَةَ فَإِنَّهَا مَنْزِلَةٌ فِي الْجَنَّةِ لاَ تَنْبَغِي إِلاَّ لِعَبْدٍ مِنْ عِبَادِ اللَّهِ وَأَرْجُو أَنْ أَكُونَ أَنَا هُوَ وَمَنْ سَأَلَ لِيَ الْوَسِيلَةَ حَلَّتْ عَلَيْهِ الشَّفَاعَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ مُحَمَّدٌ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرٍ هَذَا قُرَشِيٌّ مِصْرِيٌّ مَدَنِيٌّ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ شَامِيٌّ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Nabiy ﷺning shunday deganlarini eshitdi: «Muazzinni eshitganingizda, muazzin aytgandek ayting. Soʻng menga salavot ayting, chunki kim menga bir salavot aytsa, Alloh unga shu sababli oʻn marta rahmat yogʻdiradi. Soʻng men uchun vasilani soʻranglar, chunki u jannatdagi bir manzildirki, faqat Allohning bandalaridan bir bandagagina loyiqdir va men oʻsha banda boʻlishimni umid qilaman. Kim men uchun vasilani soʻrasa, unga shafoat halol boʻladi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Набий ﷺнинг шундай деганларини эшитди: «Муаззинни эшитганингизда, муаззин айтгандек айтинг. Сўнг менга салавот айтинг, чунки ким менга бир салавот айтса, Аллоҳ унга шу сабабли ўн марта раҳмат ёғдиради. Сўнг мен учун василани сўранглар, чунки у жаннатдаги бир манзилдирки, фақат Аллоҳнинг бандаларидан бир бандагагина лойиқдир ва мен ўша банда бўлишимни умид қиламан. Ким мен учун василани сўраса, унга шафоат ҳалол бўлади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عُمَيْرٍ، هُوَ أَبُو الْيَقْظَانِ عَنْ أَبِي حَرْبِ بْنِ أَبِي الأَسْوَدِ الدِّيلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَا أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ وَلاَ أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ أَصْدَقَ مِنْ أَبِي ذَرٍّ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي ذَرٍّ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ: «Koʻk (osmon) soya solgan va yer koʻtargan (kishilar orasida) Abu Zardan rostgoʻyrogʻi boʻlmadi», deganlarini eshitdim. Bu bobda Abud-Dardo va Abu Zardan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasandir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ: «Кўк (осмон) соя солган ва ер кўтарган (кишилар орасида) Абу Зардан ростгўйроғи бўлмади», деганларини эшитдим. Бу бобда Абуд-Дардо ва Абу Зардан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُذُوا الْقُرْآنَ مِنْ أَرْبَعَةٍ مِنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَسَالِمٍ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni toʻrt kishidan oling: Ibn Masʼuddan, Ubayy ibn Kaʼbdan, Muoz ibn Jabaldan va Abu Huzayfaning mavlosi Solimdan», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни тўрт кишидан олинг: Ибн Масъуддан, Убайй ибн Каъбдан, Муоз ибн Жабалдан ва Абу Ҳузайфанинг мавлоси Солимдан», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ، ح وَحَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ رَيْحَانَ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَحِلُّ الصَّدَقَةُ لِغَنِيٍّ وَلاَ لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَحُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ وَقَبِيصَةَ بْنِ مُخَارِقٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ هَذَا الْحَدِيثَ بِهَذَا الإِسْنَادِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَقَدْ رُوِيَ فِي غَيْرِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَحِلُّ الْمَسْأَلَةُ لِغَنِيٍّ وَلاَ لِذِي مِرَّةٍ سَوِيٍّ " . وَإِذَا كَانَ الرَّجُلُ قَوِيًّا مُحْتَاجًا وَلَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ شَيْءٌ فَتُصُدِّقَ عَلَيْهِ أَجْزَأَ عَنِ الْمُتَصَدِّقِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَوَجْهُ هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى الْمَسْأَلَةِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sadaqa boyga ham, badani sogʻlom kuchli kishiga ham halol boʻlmaydi», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Hubshiy ibn Junoda va Qabisa ibn Muxoriqdan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Amrning hadisi hasandir. Shuʼba bu hadisni Saʼd ibn Ibrohimdan shu isnod bilan rivoyat qilgan, ammo uni (Nabiyga) marfuʼ qilmagan. Boshqa bir hadisda Nabiy ﷺdan: «Tilanish boyga ham, badani sogʻlom kuchli kishiga ham halol boʻlmaydi», deb (ham) rivoyat qilingan. Kishi kuchli, lekin muhtoj boʻlsa-yu, qoʻlida hech narsa boʻlmasa, unga sadaqa berilsa, ilm ahli nazdida sadaqa beruvchidan (zakot) ado boʻladi. Bu hadisning maʼnosini baʼzi ilm ahli tilanish (haqida)ga (hamil) qilgan.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Садақа бойга ҳам, бадани соғлом кучли кишига ҳам ҳалол бўлмайди», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Ҳубший ибн Жунода ва Қабиса ибн Мухориқдан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасандир. Шуъба бу ҳадисни Саъд ибн Иброҳимдан шу иснод билан ривоят қилган, аммо уни (Набийга) марфуъ қилмаган. Бошқа бир ҳадисда Набий ﷺдан: «Тиланиш бойга ҳам, бадани соғлом кучли кишига ҳам ҳалол бўлмайди», деб (ҳам) ривоят қилинган. Киши кучли, лекин муҳтож бўлса-ю, қўлида ҳеч нарса бўлмаса, унга садақа берилса, илм аҳли наздида садақа берувчидан (закот) адо бўлади. Бу ҳадиснинг маъносини баъзи илм аҳли тиланиш (ҳақида)га (ҳамил) қилган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، وَسُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَفْضَلُ الصَّوْمِ صَوْمُ أَخِي دَاوُدَ كَانَ يَصُومُ يَوْمًا وَيُفْطِرُ يَوْمًا وَلاَ يَفِرُّ إِذَا لاَقَى " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الْعَبَّاسِ هُوَ الشَّاعِرُ الْمَكِّيُّ الأَعْمَى وَاسْمُهُ السَّائِبُ بْنُ فَرُّوخَ . قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ أَفْضَلُ الصِّيَامِ أَنْ تَصُومَ يَوْمًا وَتُفْطِرَ يَوْمًا . وَيُقَالُ هَذَا هُوَ أَشَدُّ الصِّيَامِ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Roʻzaning eng afzali — birodarim Dovud (alayhissalom)ning roʻzasidir. U bir kun roʻza tutib, bir kun iftor qilar va (dushman bilan) toʻqnashganda qochmas edi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli: «Roʻzaning eng afzali bir kun tutib, bir kun iftor qilishingdir», deyishgan. Bu — roʻzaning eng mashaqqatlisidir ham deyiladi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Рўзанинг энг афзали — биродарим Довуд (алайҳиссалом)нинг рўзасидир. У бир кун рўза тутиб, бир кун ифтор қилар ва (душман билан) тўқнашганда қочмас эди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли: «Рўзанинг энг афзали бир кун тутиб, бир кун ифтор қилишингдир», дейишган. Бу — рўзанинг энг машаққатлисидир ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، عَنْ رَجَاءٍ أَبِي يَحْيَى، قَالَ سَمِعْتُ مُسَافِعًا الْحَاجِبَ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِنَّ الرُّكْنَ وَالْمَقَامَ يَاقُوتَتَانِ مِنْ يَاقُوتِ الْجَنَّةِ طَمَسَ اللَّهُ نُورَهُمَا وَلَوْ لَمْ يَطْمِسْ نُورَهُمَا لأَضَاءَتَا مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا يُرْوَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو مَوْقُوفًا قَوْلُهُ . وَفِيهِ عَنْ أَنَسٍ أَيْضًا وَهُوَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitgan: «Albatta, (Hajar-ul-asvad joylashgan) rukn bilan Maqom (Ibrohim) jannat yoqutlaridan ikki yoqutdir. Alloh ularning nurini oʻchirib qoʻygan. Agar ularning nurini oʻchirmaganida edi, ular sharq bilan gʻarb orasini yoritib yuborgan boʻlar edilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu (hadis) Abdulloh ibn Amrdan uning oʻz soʻzi sifatida mavquf qilib rivoyat qilinadi. Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor. Bu gʻarib hadisdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитган: «Албатта, (Ҳажар-ул-асвад жойлашган) рукн билан Мақом (Иброҳим) жаннат ёқутларидан икки ёқутдир. Аллоҳ уларнинг нурини ўчириб қўйган. Агар уларнинг нурини ўчирмаганида эди, улар шарқ билан ғарб орасини ёритиб юборган бўлар эдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу (ҳадис) Абдуллоҳ ибн Амрдан унинг ўз сўзи сифатида мавқуф қилиб ривоят қилинади. Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор. Бу ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عِيسَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَجُلاً، سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ حَلَقْتُ قَبْلَ أَنْ أَذْبَحَ فَقَالَ " اذْبَحْ وَلاَ حَرَجَ " . وَسَأَلَهُ آخَرُ فَقَالَ نَحَرْتُ قَبْلَ أَنْ أَرْمِيَ قَالَ " ارْمِ وَلاَ حَرَجَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأُسَامَةَ بْنِ شَرِيكٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا قَدَّمَ نُسُكًا قَبْلَ نُسُكٍ فَعَلَيْهِ دَمٌ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Bir kishi Rasululloh ﷺdan soʻrab: ‹Men soʻyishdan oldin soch oldirdim›, dedi. U zot: ‹Soʻy, gunoh yoʻq›, dedilar. Boshqa biri soʻrab: ‹Men (toshlarni) otishdan oldin (qurbonlik) soʻydim›, dedi. U zot: ‹Ot, gunoh yoʻq›, dedilar.» (Rovi) aytdi: Bu bobda Ali, Jobir, Ibn Abbos, Ibn Umar va Usoma ibn Sharik (roziyallohu anhum)dan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Amrning hadisi hasan sahih hadisdir. Aksar ilm ahlining ameli shu boʻyicha boʻlib, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ilm ahli esa: «Bir ibodatni boshqa bir ibodatdan oldinga oʻtkazsa, unga (jarima sifatida) dam (qon toʻkish — qurbonlik) vojib boʻladi», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Бир киши Расулуллоҳ ﷺдан сўраб: ‹Мен сўйишдан олдин соч олдирдим›, деди. У зот: ‹Сўй, гуноҳ йўқ›, дедилар. Бошқа бири сўраб: ‹Мен (тошларни) отишдан олдин (қурбонлик) сўйдим›, деди. У зот: ‹От, гуноҳ йўқ›, дедилар.» (Рови) айтди: Бу бобда Али, Жобир, Ибн Аббос, Ибн Умар ва Усома ибн Шарик (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Амрнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аксар илм аҳлининг амели шу бўйича бўлиб, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи илм аҳли эса: «Бир ибодатни бошқа бир ибодатдан олдинга ўтказса, унга (жарима сифатида) дам (қон тўкиш — қурбонлик) вожиб бўлади», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا مَنْصُورٌ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ أَبِي يَحْيَى، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى قَوْمًا وَأَعْقَابُهُمْ تَلُوحُ فَقَالَ " وَيْلٌ لِلأَعْقَابِ مِنَ النَّارِ أَسْبِغُوا الْوُضُوءَ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ tovonlari (yuvilmay) yaltirab turgan bir qavmni koʻrdilar va: «Tovonlarning holiga voy — doʻzaxdan (boʻladigan azob sababli)! Tahoratni mukammal (toʻkis) qilinglar!» — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ товонлари (ювилмай) ялтираб турган бир қавмни кўрдилар ва: «Товонларнинг ҳолига вой — дўзахдан (бўладиган азоб сабабли)! Таҳоратни мукаммал (тўкис) қилинглар!» — дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ كَيْفَ الطُّهُورُ فَدَعَا بِمَاءٍ فِي إِنَاءٍ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ ثَلاَثًا ثُمَّ غَسَلَ ذِرَاعَيْهِ ثَلاَثًا ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ فَأَدْخَلَ إِصْبَعَيْهِ السَّبَّاحَتَيْنِ فِي أُذُنَيْهِ وَمَسَحَ بِإِبْهَامَيْهِ عَلَى ظَاهِرِ أُذُنَيْهِ وَبِالسَّبَّاحَتَيْنِ بَاطِنَ أُذُنَيْهِ ثُمَّ غَسَلَ رِجْلَيْهِ ثَلاَثًا ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ " هَكَذَا الْوُضُوءُ فَمَنْ زَادَ عَلَى هَذَا أَوْ نَقَصَ فَقَدْ أَسَاءَ وَظَلَمَ " . أَوْ " ظَلَمَ وَأَسَاءَ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, tahorat qanday (olinadi)?» — dedi. Shunda u zot idishda suv soʻrab: kaflarini uch marta yuvdilar; soʻng yuzlarini uch marta yuvdilar; soʻng bilaklarini uch marta yuvdilar; soʻng boshlarini mash qildilar — ikkala koʻrsatkich barmoqlarini quloqlariga kiritdilar, bosh barmoqlari bilan quloqlarining tashini, koʻrsatkich barmoqlari bilan ichini mash qildilar; soʻng oyoqlarini uch martadan yuvdilar; soʻng: «Tahorat mana shunday (boʻladi); kim bunga (ziyod) qoʻshsa yoki (undan) kamaytirsa, yomon ish va zulm qilibdi», — yoki: «...zulm va yomon ish qilibdi», — dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, таҳорат қандай (олинади)?» — деди. Шунда у зот идишда сув сўраб: кафларини уч марта ювдилар; сўнг юзларини уч марта ювдилар; сўнг билакларини уч марта ювдилар; сўнг бошларини маш қилдилар — иккала кўрсаткич бармоқларини қулоқларига киритдилар, бош бармоқлари билан қулоқларининг ташини, кўрсаткич бармоқлари билан ичини маш қилдилар; сўнг оёқларини уч мартадан ювдилар; сўнг: «Таҳорат мана шундай (бўлади); ким бунга (зиёд) қўшса ёки (ундан) камайтирса, ёмон иш ва зулм қилибди», — ёки: «...зулм ва ёмон иш қилибди», — дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ سُئِلَ عَنِ الثَّمَرِ الْمُعَلَّقِ فَقَالَ " مَنْ أَصَابَ بِفِيهِ مِنْ ذِي حَاجَةٍ غَيْرَ مُتَّخِذٍ خُبْنَةً فَلاَ شَىْءَ عَلَيْهِ وَمَنْ خَرَجَ بِشَىْءٍ مِنْهُ فَعَلَيْهِ غَرَامَةُ مِثْلَيْهِ وَالْعُقُوبَةُ وَمَنْ سَرَقَ مِنْهُ شَيْئًا بَعْدَ أَنْ يُئْوِيَهُ الْجَرِينُ فَبَلَغَ ثَمَنَ الْمِجَنِّ فَعَلَيْهِ الْقَطْعُ " . وَذَكَرَ فِي ضَالَّةِ الإِبِلِ وَالْغَنَمِ كَمَا ذَكَرَهُ غَيْرُهُ قَالَ وَسُئِلَ عَنِ اللُّقَطَةِ فَقَالَ " مَا كَانَ مِنْهَا فِي طَرِيقِ الْمِيتَاءِ أَوِ الْقَرْيَةِ الْجَامِعَةِ فَعَرِّفْهَا سَنَةً فَإِنْ جَاءَ طَالِبُهَا فَادْفَعْهَا إِلَيْهِ وَإِنْ لَمْ يَأْتِ فَهِيَ لَكَ وَمَا كَانَ فِي الْخَرَابِ - يَعْنِي - فَفِيهَا وَفِي الرِّكَازِ الْخُمُسُ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺdan (daraxtda) osilib turgan meva haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Kim muhtoj boʻlib, etagiga (yashirib) olmagan holda ogʻzi bilan (yeb) yesa, unga hech narsa (jazo) yoʻq. Kim undan biror narsa olib chiqib ketsa, unga uning ikki barobari miqdorida tovon va jazo bor. Kim undan (mevani) xirmonga (saqlash joyiga) joylanganidan keyin oʻgʻirlasa va (oʻgʻirlangani) qalqonning narxiga yetsa, unga (qoʻlni) kesish (jazosi) bor», dedilar. Adashib qolgan tuya va qoʻy haqida boshqalar zikr qilgani kabi zikr qildi. (Rovi) dedi: U zotdan topib olingan narsa haqida soʻraldi. Shunda u zot: «Undan qaysi biri serqatnov yoʻlda yoki katta qishloqda (topilgan) boʻlsa, uni bir yil eʼlon qil. Agar uni izlovchisi kelsa, uni oʻshanga topshir, agar kelmasa, u senikidir. Qaysi biri vayronada (topilgan) boʻlsa — yaʼni unda va koʻmilgan xazinada beshdan biri (zakot sifatida) bor», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺдан (дарахтда) осилиб турган мева ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Ким муҳтож бўлиб, этагига (яшириб) олмаган ҳолда оғзи билан (еб) еса, унга ҳеч нарса (жазо) йўқ. Ким ундан бирор нарса олиб чиқиб кетса, унга унинг икки баробари миқдорида товон ва жазо бор. Ким ундан (мевани) хирмонга (сақлаш жойига) жойланганидан кейин ўғирласа ва (ўғирлангани) қалқоннинг нархига етса, унга (қўлни) кесиш (жазоси) бор», дедилар. Адашиб қолган туя ва қўй ҳақида бошқалар зикр қилгани каби зикр қилди. (Рови) деди: У зотдан топиб олинган нарса ҳақида сўралди. Шунда у зот: «Ундан қайси бири серқатнов йўлда ёки катта қишлоқда (топилган) бўлса, уни бир йил эълон қил. Агар уни изловчиси келса, уни ўшанга топшир, агар келмаса, у сеникидир. Қайси бири вайронада (топилган) бўлса — яъни унда ва кўмилган хазинада бешдан бири (закот сифатида) бор», дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُحَمَّدٍ التَّيْمِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ الأَخْنَسِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ مَرْثَدَ بْنَ أَبِي مَرْثَدٍ الْغَنَوِيَّ، كَانَ يَحْمِلُ الأُسَارَى بِمَكَّةَ وَكَانَ بِمَكَّةَ بَغِيٌّ يُقَالُ لَهَا عَنَاقُ وَكَانَتْ صَدِيقَتَهُ قَالَ جِئْتُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنْكِحُ عَنَاقَ قَالَ فَسَكَتَ عَنِّي فَنَزَلَتْ { وَالزَّانِيَةُ لاَ يَنْكِحُهَا إِلاَّ زَانٍ أَوْ مُشْرِكٌ } فَدَعَانِي فَقَرَأَهَا عَلَىَّ وَقَالَ " لاَ تَنْكِحْهَا " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Marsad ibn Abu Marsad al-Gʻanaviy Makkadan asirlarni (Madinaga) tashir edi. Makkada Anoq deb ataladigan bir fohisha ayol bor edi, u (Marsadning) maʼshuqasi edi. (Marsad) aytadi: Men Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, Anoqqa uylanaymi?» dedim. U zot mendan (javob bermay) sukut qildilar. Shunda: {Zinokor ayolga zinokor yoki mushrik erkakdan boshqasi uylanmaydi} (Nur surasi 3) (oyati) nozil boʻldi. Soʻng u zot meni chaqirib, uni menga oʻqib berdilar va: «Unga uylanma», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Марсад ибн Абу Марсад ал-Ғанавий Маккадан асирларни (Мадинага) ташир эди. Маккада Аноқ деб аталадиган бир фоҳиша аёл бор эди, у (Марсаднинг) маъшуқаси эди. (Марсад) айтади: Мен Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, Аноққа уйланайми?» дедим. У зот мендан (жавоб бермай) сукут қилдилар. Шунда: {Зинокор аёлга зинокор ёки мушрик эркакдан бошқаси уйланмайди} (Нур сураси 3) (ояти) нозил бўлди. Сўнг у зот мени чақириб, уни менга ўқиб бердилар ва: «Унга уйланма», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ الْعَاصِ، قَالَ لَقِيَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَلَمْ أُحَدَّثْ أَنَّكَ تَقُولُ لأَقُومَنَّ اللَّيْلَ وَلأَصُومَنَّ النَّهَارَ " . قَالَ - أَحْسِبُهُ قَالَ - نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ قُلْتُ ذَاكَ . قَالَ " قُمْ وَنَمْ وَصُمْ وَأَفْطِرْ وَصُمْ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ وَذَاكَ مِثْلُ صِيَامِ الدَّهْرِ " . قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ . قَالَ " فَصُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمَيْنِ " . قَالَ فَقُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ قَالَ " فَصُمْ يَوْمًا وَأَفْطِرْ يَوْمًا وَهُوَ أَعْدَلُ الصِّيَامِ وَهُوَ صِيَامُ دَاوُدَ " . قُلْتُ إِنِّي أُطِيقُ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ meni uchratib qoldilar va: «Sen ‹Albatta tunni (toʻla) namozda turaman va kunduzni (toʻla) roʻza tutaman› deb aytibsan, deb menga xabar berilmadimi?» dedilar. (Abdulloh aytadi — men u shunday dedi deb oʻylayman): «Ha, yo Rasululloh, men buni aytdim», dedim. U zot: «(Tunda) namoz oʻqi va uxla, roʻza tut va iftor qil, har oyda uch kun roʻza tut — bu butun yil roʻza tutgan kabidir», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, men bundan koʻproqqa toqat qila olaman», dedim. U zot: «Unday boʻlsa, bir kun roʻza tut va ikki kun iftor qil», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa toqat qila olaman», dedim. U zot: «Unday boʻlsa, bir kun roʻza tut va bir kun iftor qil — bu roʻzalarning eng oʻrtachasi va bu Dovudning roʻzasidir», dedilar. Men: «Men bundan koʻproqqa toqat qila olaman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bundan afzali yoʻq», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ мени учратиб қолдилар ва: «Сен ‹Албатта тунни (тўла) намозда тураман ва кундузни (тўла) рўза тутаман› деб айтибсан, деб менга хабар берилмадими?» дедилар. (Абдуллоҳ айтади — мен у шундай деди деб ўйлайман): «Ҳа, ё Расулуллоҳ, мен буни айтдим», дедим. У зот: «(Тунда) намоз ўқи ва ухла, рўза тут ва ифтор қил, ҳар ойда уч кун рўза тут — бу бутун йил рўза тутган кабидир», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, мен бундан кўпроққа тоқат қила оламан», дедим. У зот: «Ундай бўлса, бир кун рўза тут ва икки кун ифтор қил», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа тоқат қила оламан», дедим. У зот: «Ундай бўлса, бир кун рўза тут ва бир кун ифтор қил — бу рўзаларнинг энг ўртачаси ва бу Довуднинг рўзасидир», дедилар. Мен: «Мен бундан кўпроққа тоқат қила оламан», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бундан афзали йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، عَنِ ابْنِ شُفَىٍّ، عَنْ شُفَىِّ بْنِ مَاتِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، - هُوَ ابْنُ عَمْرٍو - عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " قَفْلَةٌ كَغَزْوَةٍ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «(Gʻazotdan) qaytish gʻazot kabidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади. У зот: «(Ғазотдан) қайтиш ғазот кабидир», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ زَكَرِيَّا، عَنْ مُطَرِّفٍ، عَنْ بِشْرٍ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَرْكَبُ الْبَحْرَ إِلاَّ حَاجٌّ أَوْ مُعْتَمِرٌ أَوْ غَازٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَإِنَّ تَحْتَ الْبَحْرِ نَارًا وَتَحْتَ النَّارِ بَحْرًا " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Dengizga faqat haj qiluvchi, yoki umra qiluvchi, yoxud Alloh yoʻlida jang qiluvchi gʻoziygina chiqsin, chunki dengiz ostida olov bor va olov ostida dengiz bor», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Денгизга фақат ҳаж қилувчи, ёки умра қилувчи, ёхуд Аллоҳ йўлида жанг қилувчи ғозийгина чиқсин, чунки денгиз остида олов бор ва олов остида денгиз бор», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنَا حَيْوَةُ، وَابْنُ، لَهِيعَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو هَانِئٍ الْخَوْلاَنِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ غَازِيَةٍ تَغْزُو فِي سَبِيلِ اللَّهِ فَيُصِيبُونَ غَنِيمَةً إِلاَّ تَعَجَّلُوا ثُلُثَىْ أَجْرِهِمْ مِنَ الآخِرَةِ وَيَبْقَى لَهُمُ الثُّلُثُ فَإِنْ لَمْ يُصِيبُوا غَنِيمَةً تَمَّ لَهُمْ أَجْرُهُمْ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Alloh yoʻlida jang qiluvchi biron qoʻshin gʻanimat olsalar, oxiratdagi ajrlarining uchdan ikkisini (shu dunyoda) shoshilinch olib boʻladilar va ularga uchdan biri qoladi. Agar gʻanimat olmasalar, ularga ajrlari toʻla (saqlanib) boʻladi.»Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Аллоҳ йўлида жанг қилувчи бирон қўшин ғанимат олсалар, охиратдаги ажрларининг учдан иккисини (шу дунёда) шошилинч олиб бўладилар ва уларга учдан бири қолади. Агар ғанимат олмасалар, уларга ажрлари тўла (сақланиб) бўлади.»
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ حَاتِمٍ الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْوَضَّاحِ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَافِعٍ، عَنْ حَنَانِ بْنِ خَارِجَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو : يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخْبِرْنِي عَنِ الْجِهَادِ، وَالْغَزْوِفَقَالَ : " يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، إِنْ قَاتَلْتَ صَابِرًا مُحْتَسِبًا بَعَثَكَ اللَّهُ صَابِرًا مُحْتَسِبًا، وَإِنْ قَاتَلْتَ مُرَائِيًا مُكَاثِرًا بَعَثَكَ اللَّهُ مُرَائِيًا مُكَاثِرًا، يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَمْرٍو، عَلَى أَىِّ حَالٍ قَاتَلْتَ أَوْ قُتِلْتَ بَعَثَكَ اللَّهُ عَلَى تِيكَ الْحَالِ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Amr: «Yo Rasululloh, menga jihod va gʻazot haqida xabar bering», dedi. Shunda u zot ﷺ: «Ey Abdulloh ibn Amr, agar sen sabr qilib, (ajrini) Allohdan umid qilgan holda jang qilsang, Alloh seni sabr qiluvchi va (ajrini) umid qiluvchi holda tiriltiradi. Agar sen riyo qilib, (oʻzgalardan) koʻp boʻlishni istab jang qilsang, Alloh seni riyokor va koʻplikni istovchi holda tiriltiradi. Ey Abdulloh ibn Amr, qaysi holatda jang qilsang yoki oʻldirilsang, Alloh seni oʻsha holatda tiriltiradi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Амр: «Ё Расулуллоҳ, менга жиҳод ва ғазот ҳақида хабар беринг», деди. Шунда у зот ﷺ: «Эй Абдуллоҳ ибн Амр, агар сен сабр қилиб, (ажрини) Аллоҳдан умид қилган ҳолда жанг қилсанг, Аллоҳ сени сабр қилувчи ва (ажрини) умид қилувчи ҳолда тирилтиради. Агар сен риё қилиб, (ўзгалардан) кўп бўлишни истаб жанг қилсанг, Аллоҳ сени риёкор ва кўпликни истовчи ҳолда тирилтиради. Эй Абдуллоҳ ибн Амр, қайси ҳолатда жанг қилсанг ёки ўлдирилсанг, Аллоҳ сени ўша ҳолатда тирилтиради», дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ حَيْوَةَ بْنِ شُرَيْحٍ، عَنِ ابْنِ شُفَىٍّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " لِلْغَازِي أَجْرُهُ، وَلِلْجَاعِلِ أَجْرُهُ وَأَجْرُ الْغَازِي " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Gʻoziy uchun uning ajri (bor), (gʻoziyni) jihozlovchi uchun esa oʻzining ajri va gʻoziyning ajri (bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ғозий учун унинг ажри (бор), (ғозийни) жиҳозловчи учун эса ўзининг ажри ва ғозийнинг ажри (бор)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَطَاءُ بْنُ السَّائِبِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : جِئْتُ أُبَايِعُكَ عَلَى الْهِجْرَةِ وَتَرَكْتُ أَبَوَىَّ يَبْكِيَانِ . فَقَالَ : " ارْجِعْ عَلَيْهِمَا فَأَضْحِكْهُمَا كَمَا أَبْكَيْتَهُمَا " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺning oldilariga kelib: «Men sizga hijrat ustiga bayʼat qilgani keldim, ota-onamni esa yigʻlagan holda tashlab keldim», dedi. Shunda u zot: «Ularning oldiga qaytib bor va ularni yigʻlatganingdek, ularni kuldirgin», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб: «Мен сизга ҳижрат устига байъат қилгани келдим, ота-онамни эса йиғлаган ҳолда ташлаб келдим», деди. Шунда у зот: «Уларнинг олдига қайтиб бор ва уларни йиғлатганингдек, уларни кулдиргин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ أَبِي الْعَبَّاسِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ أُجَاهِدُ قَالَ : " أَلَكَ أَبَوَانِ " . قَالَ : نَعَمْ . قَالَ : " فَفِيهِمَا فَجَاهِدْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : أَبُو الْعَبَّاسِ هَذَا الشَّاعِرُ اسْمُهُ السَّائِبُ بْنُ فَرُّوخَ .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, jihod qilaymi?» dedi. U zot: «Ota-onang bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, ularning (xizmatlari) yoʻlida jihod qilgin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Bu Abul-Abbos shoir boʻlib, uning ismi as-Soyib ibn Farruxdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, жиҳод қилайми?» деди. У зот: «Ота-онанг борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, уларнинг (хизматлари) йўлида жиҳод қилгин», дедилар. Абу Довуд айтди: Бу Абул-Аббос шоир бўлиб, унинг исми ас-Сойиб ибн Фаррухдир.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنِي صَفْوَانُ، حَدَّثَنِي شُرَيْحُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْوَلِيدِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَافَرَ فَأَقْبَلَ اللَّيْلُ قَالَ " يَا أَرْضُ رَبِّي وَرَبُّكِ اللَّهُ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ شَرِّكِ وَشَرِّ مَا فِيكِ وَشَرِّ مَا خُلِقَ فِيكِ وَمِنْ شَرِّ مَا يَدِبُّ عَلَيْكِ وَأَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْ أَسَدٍ وَأَسْوَدَ وَمِنَ الْحَيَّةِ وَالْعَقْرَبِ وَمِنْ سَاكِنِ الْبَلَدِ وَمِنْ وَالِدٍ وَمَا وَلَدَ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safarga chiqsalar va tun yaqinlashganda: «Ey yer! Mening Robbim ham, sening Robbing ham Allohdir. Sening yomonligingdan, ichingdagi narsaning yomonligidan, ichingda yaratilgan narsaning yomonligidan va sening ustingda surgalanib yuradigan narsaning yomonligidan Allohdan panoh soʻrayman. Sherdan, qora ilondan, ilon va chayondan, shaharda yashovchidan (jindan) hamda otadan va u tugʻdirgan narsadan Allohdan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафарга чиқсалар ва тун яқинлашганда: «Эй ер! Менинг Роббим ҳам, сенинг Роббинг ҳам Аллоҳдир. Сенинг ёмонлигингдан, ичингдаги нарсанинг ёмонлигидан, ичингда яратилган нарсанинг ёмонлигидан ва сенинг устингда сургаланиб юрадиган нарсанинг ёмонлигидан Аллоҳдан паноҳ сўрайман. Шердан, қора илондан, илон ва чаёндан, шаҳарда яшовчидан (жиндан) ҳамда отадан ва у туғдирган нарсадан Аллоҳдан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ حَرْمَلَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الرَّاكِبُ شَيْطَانٌ وَالرَّاكِبَانِ شَيْطَانَانِ وَالثَّلاَثَةُ رَكْبٌ " .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir otliq — bir shayton, ikki otliq — ikki shayton, uchovi esa (haqiqiy) yoʻlovchilar guruhidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир отлиқ — бир шайтон, икки отлиқ — икки шайтон, учови эса (ҳақиқий) йўловчилар гуруҳидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رُدُّوا عَلَيْهِمْ نِسَاءَهُمْ وَأَبْنَاءَهُمْ فَمَنْ مَسَكَ بِشَىْءٍ مِنْ هَذَا الْفَىْءِ فَإِنَّ لَهُ بِهِ عَلَيْنَا سِتَّ فَرَائِضَ مِنْ أَوَّلِ شَىْءٍ يُفِيئُهُ اللَّهُ عَلَيْنَا " . ثُمَّ دَنَا - يَعْنِي النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم - مِنْ بَعِيرٍ فَأَخَذَ وَبَرَةً مِنْ سَنَامِهِ ثُمَّ قَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ لَيْسَ لِي مِنَ الْفَىْءِ شَىْءٌ وَلاَ هَذَا " . وَرَفَعَ أُصْبُعَيْهِ " إِلاَّ الْخُمُسَ وَالْخُمُسُ مَرْدُودٌ عَلَيْكُمْ فَأَدُّوا الْخِيَاطَ وَالْمِخْيَطَ " . فَقَامَ رَجُلٌ فِي يَدِهِ كُبَّةٌ مِنْ شَعْرٍ فَقَالَ أَخَذْتُ هَذِهِ لأُصْلِحَ بِهَا بَرْذَعَةً لِي فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَّا مَا كَانَ لِي وَلِبَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَهُوَ لَكَ " . فَقَالَ أَمَّا إِذْ بَلَغَتْ مَا أَرَى فَلاَ أَرَبَ لِي فِيهَا . وَنَبَذَهَا .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan, u otasidan, u bobosidan ushbu voqea haqida rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Ularga (Havozinga) ayollari va bolalarini qaytaringlar. Sizlardan kim mana shu oʻljadan biror narsani ushlab qolsa, Alloh bizga ato qilgan birinchi narsadan unga biz tomondan olti tuya (bor)», dedilar. Soʻng u — yaʼni Paygʻambar ﷺ — bir tuyaga yaqinlashib, uning oʻrkachidan bir tuk olib, soʻng: «Ey odamlar, bu oʻljadan menga hech narsa yoʻq, hatto mana bu (tukcha) ham (yoʻq)», dedilar va ikki barmoqlarini koʻtardilar, «— faqat beshdan biri (xums) bordir, beshdan biri ham sizlarga qaytariladi. Bas, ipni ham, ignani ham (oʻrniga) qaytaringlar», dedilar. Shunda qoʻlida bir tutam jun bilan bir kishi turib: «Men buni egar ostiga yopinchiq (toʻshama)mni tuzatish uchun olgan edim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ammo undagi menga va Abdulmuttalib oʻgʻillariga tegishlisi — bu senikidir», dedilar. U (kishi): «Mana shu (gap) yetib, men koʻrgan darajaga yetgan ekan, unda menga uning hojati yoʻq», dedi va uni tashlab yubordi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан, у отасидан, у бобосидан ушбу воқеа ҳақида ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уларга (Ҳавозинга) аёллари ва болаларини қайтаринглар. Сизлардан ким мана шу ўлжадан бирор нарсани ушлаб қолса, Аллоҳ бизга ато қилган биринчи нарсадан унга биз томондан олти туя (бор)», дедилар. Сўнг у — яъни Пайғамбар ﷺ — бир туяга яқинлашиб, унинг ўркачидан бир тук олиб, сўнг: «Эй одамлар, бу ўлжадан менга ҳеч нарса йўқ, ҳатто мана бу (тукча) ҳам (йўқ)», дедилар ва икки бармоқларини кўтардилар, «— фақат бешдан бири (хумс) бордир, бешдан бири ҳам сизларга қайтарилади. Бас, ипни ҳам, игнани ҳам (ўрнига) қайтаринглар», дедилар. Шунда қўлида бир тутам жун билан бир киши туриб: «Мен буни эгар остига ёпинчиқ (тўшама)мни тузатиш учун олган эдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аммо ундаги менга ва Абдулмутталиб ўғилларига тегишлиси — бу сеникидир», дедилар. У (киши): «Мана шу (гап) етиб, мен кўрган даражага етган экан, унда менга унинг ҳожати йўқ», деди ва уни ташлаб юборди.
حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، مَحْبُوبُ بْنُ مُوسَى قَالَ أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَوْذَبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَامِرٌ، - يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ الْوَاحِدِ - عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَصَابَ غَنِيمَةً أَمَرَ بِلاَلاً فَنَادَى فِي النَّاسِ فَيَجِيئُونَ بِغَنَائِمِهِمْ فَيُخَمِّسُهُ وَيُقَسِّمُهُ فَجَاءَ رَجُلٌ بَعْدَ ذَلِكَ بِزِمَامٍ مِنْ شَعَرٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا فِيمَا كُنَّا أَصَبْنَاهُ مِنَ الْغَنِيمَةِ . فَقَالَ " أَسَمِعْتَ بِلاَلاً يُنَادِي " . ثَلاَثًا . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَمَا مَنَعَكَ أَنْ تَجِيءَ بِهِ " . فَاعْتَذَرَ إِلَيْهِ فَقَالَ " كُنْ أَنْتَ تَجِيءُ بِهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَلَنْ أَقْبَلَهُ عَنْكَ " .
Abu Solih Mahbub ibn Muso bizga aytib berdi: Abu Ishoq al-Fazoriy bizga xabar berib, u Abdulloh ibn Shavzabdan rivoyat qilib aytdi: Omir — yaʼni ibn Abdulvohid — menga, u Ibn Burayda orqali Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ biror gʻanimatga erishganlarida, Bilolga buyurar, u esa odamlar orasida nido qilardi. Shunda ular gʻanimatlarini olib kelishar, u zot esa undan beshdan bir ulush ajratib, qolganini taqsimlardilar. Shundan keyin bir kishi qildan toʻqilgan bir noxta (yular) olib kelib: «Ey Allohning Rasuli, bu biz olgan gʻanimatdan edi», dedi. U zot: «Bilolning uch marta nido qilganini eshitganmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unda buni (oʻz vaqtida) olib kelishingga nima monelik qildi?» dedilar. U esa uzr aytdi. Shunda u zot: «Sen buni qiyomat kuni oʻzing olib kelaversang, men uni sendan hargiz qabul qilmayman», dedilar.Абу Солиҳ Маҳбуб ибн Мусо бизга айтиб берди: Абу Ишоқ ал-Фазорий бизга хабар бериб, у Абдуллоҳ ибн Шавзабдан ривоят қилиб айтди: Омир — яъни ибн Абдулвоҳид — менга, у Ибн Бурайда орқали Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ бирор ғаниматга эришганларида, Билолга буюрар, у эса одамлар орасида нидо қиларди. Шунда улар ғаниматларини олиб келишар, у зот эса ундан бешдан бир улуш ажратиб, қолганини тақсимлардилар. Шундан кейин бир киши қилдан тўқилган бир нохта (юлар) олиб келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, бу биз олган ғаниматдан эди», деди. У зот: «Билолнинг уч марта нидо қилганини эшитганмидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унда буни (ўз вақтида) олиб келишингга нима монелик қилди?» дедилар. У эса узр айтди. Шунда у зот: «Сен буни қиёмат куни ўзинг олиб келаверсанг, мен уни сендан ҳаргиз қабул қилмайман», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ وَعُمَرَ حَرَّقُوا مَتَاعَ الْغَالِّ وَضَرَبُوهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَزَادَ فِيهِ عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ عَنِ الْوَلِيدِ - وَلَمْ أَسْمَعْهُ مِنْهُ - وَمَنَعُوهُ سَهْمَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَحَدَّثَنَا بِهِ الْوَلِيدُ بْنُ عُتْبَةَ وَعَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ عَنْ زُهَيْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ قَوْلَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ الْحَوْطِيُّ مَنَعَ سَهْمَهُ .
Abdulloh ibn Amr ibn al-Os (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar gʻulul (oʻljaga xiyonat) qilgan kishining ashyolarini yoqib yuborar va uni urar edilar.
Abu Dovud dedi: Bunda Ali ibn Bahr Validdan rivoyat qilib — men buni undan eshitmadim — «va uning ulushini bermas edilar» degan qoʻshimchani qildi.
Abu Dovud dedi: Buni bizga Valid ibn Utba va Abdulvahhob ibn Najda ham aytib berdilar. Ular: «Buni bizga Valid Zuhayr ibn Muhammaddan, u Amr ibn Shuaybdan oʻzining soʻzi sifatida aytib berdi», dedilar. Abdulvahhob ibn Najda al-Havtiy «uning ulushini bermaslik»ni zikr qilmadi.Абдуллоҳ ибн Амр ибн ал-Ос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар ғулул (ўлжага хиёнат) қилган кишининг ашёларини ёқиб юборар ва уни урар эдилар.
Абу Довуд деди: Бунда Али ибн Баҳр Валиддан ривоят қилиб — мен буни ундан эшитмадим — «ва унинг улушини бермас эдилар» деган қўшимчани қилди.
Абу Довуд деди: Буни бизга Валид ибн Утба ва Абдулваҳҳоб ибн Нажда ҳам айтиб бердилар. Улар: «Буни бизга Валид Зуҳайр ибн Муҳаммаддан, у Амр ибн Шуайбдан ўзининг сўзи сифатида айтиб берди», дедилар. Абдулваҳҳоб ибн Нажда ал-Ҳавтий «унинг улушини бермаслик»ни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، - هُوَ مُحَمَّدٌ - بِبَعْضِ هَذَا ح وَحَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنِي هُشَيْمٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، جَمِيعًا عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُسْلِمُونَ تَتَكَافَأُ دِمَاؤُهُمْ يَسْعَى بِذِمَّتِهِمْ أَدْنَاهُمْ وَيُجِيرُ عَلَيْهِمْ أَقْصَاهُمْ وَهُمْ يَدٌ عَلَى مَنْ سِوَاهُمْ يَرُدُّ مُشِدُّهُمْ عَلَى مُضْعِفِهِمْ وَمُتَسَرِّعُهُمْ عَلَى قَاعِدِهِمْ لاَ يُقْتَلُ مُؤْمِنٌ بِكَافِرٍ وَلاَ ذُو عَهْدٍ فِي عَهْدِهِ " . وَلَمْ يَذْكُرِ ابْنُ إِسْحَاقَ الْقَوَدَ وَالتَّكَافُؤَ .
Qutayba ibn Said bizga aytib berdi, Ibn Abu Adiy bizga Ibn Ishoq — u Muhammaddir — dan bu (hadis)ning baʼzisini aytib berdi. Yana Ubaydulloh ibn Umar ibn Maysara bizga aytib berdi, Hushaym menga Yahyo ibn Saiddan aytib berdi — ularning hammasi Amr ibn Shuaybdan, u otasidan, u bobosidan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlarning qonlari (qiymatda) tengdir. Ularning eng pasti (martabasi past boʻlgani) ham (boshqalar) nomidan zimma (omonlik) berishi mumkin, eng uzoqdagisi ham ular nomidan himoya (panoh) berishi mumkin. Ular oʻzlaridan boshqalarga qarshi yagona qoʻldirlar. Ularning kuchli (tez ulovli)si zaif (sekin ulovli)siga qaytadi, shoshib oldinga ketgani esa (orqada) qolib turganiga qaytadi. Moʻmin kofir uchun oʻldirilmaydi va ahd egasi ham oʻz ahdi (muddati) ichida (oʻldirilmaydi)», dedilar. Ibn Ishoq qasos va (qonlardagi) tenglikni zikr qilmadi.Қутайба ибн Саид бизга айтиб берди, Ибн Абу Адий бизга Ибн Ишоқ — у Муҳаммаддир — дан бу (ҳадис)нинг баъзисини айтиб берди. Яна Убайдуллоҳ ибн Умар ибн Майсара бизга айтиб берди, Ҳушайм менга Яҳё ибн Саиддан айтиб берди — уларнинг ҳаммаси Амр ибн Шуайбдан, у отасидан, у бобосидан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонларнинг қонлари (қийматда) тенгдир. Уларнинг энг пасти (мартабаси паст бўлгани) ҳам (бошқалар) номидан зимма (омонлик) бериши мумкин, энг узоқдагиси ҳам улар номидан ҳимоя (паноҳ) бериши мумкин. Улар ўзларидан бошқаларга қарши ягона қўлдирлар. Уларнинг кучли (тез уловли)си заиф (секин уловли)сига қайтади, шошиб олдинга кетгани эса (орқада) қолиб турганига қайтади. Мўмин кофир учун ўлдирилмайди ва аҳд эгаси ҳам ўз аҳди (муддати) ичида (ўлдирилмайди)», дедилар. Ибн Ишоқ қасос ва (қонлардаги) тенгликни зикр қилмади.