Abdulloh ibn Burayda

حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، أَنَّ عِمْرَانَ بْنَ حُصَيْنٍ ـ وَكَانَ رَجُلاً مَبْسُورًا ـ وَقَالَ أَبُو مَعْمَرٍ مَرَّةً عَنْ عِمْرَانَ، قَالَ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ الرَّجُلِ وَهْوَ قَاعِدٌ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ صَلَّى قَائِمًا فَهْوَ أَفْضَلُ، وَمَنْ صَلَّى قَاعِدًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ، وَمَنْ صَلَّى نَائِمًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَاعِدِ ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ نَائِمًا عِنْدِي مُضْطَجِعًا هَا هُنَا‏.‏

Abdulloh ibn Burayda (Imron ibn Husayndan) rivoyat qiladi: Imron ibn Husayn bavosir (kasalligiga giriftor) edi. Bir kuni Abu Maʼmar Imron ibn Husayndan (rivoyat qilib) aytdi: «Men Paygʻambar ﷺ dan kishining oʻtirgan holda namoz oʻqishi haqida soʻradim. U zot: ‹Kishi uchun tik turib namoz oʻqish yaxshiroq; oʻtirib namoz oʻqigan kishi tik turib oʻqigan (kishi)ning savobining yarmiga (erishadi); yonboshlab namoz oʻqigan kishi esa oʻtirib oʻqigan (kishi)ning savobining yarmiga (erishadi)›, — dedilar».Абдуллоҳ ибн Бурайда (Имрон ибн Ҳусайндан) ривоят қилади: Имрон ибн Ҳусайн бавосир (касаллигига гирифтор) эди. Бир куни Абу Маъмар Имрон ибн Ҳусайндан (ривоят қилиб) айтди: «Мен Пайғамбар ﷺ дан кишининг ўтирган ҳолда намоз ўқиши ҳақида сўрадим. У зот: ‹Киши учун тик туриб намоз ўқиш яхшироқ; ўтириб намоз ўқиган киши тик туриб ўқиган (киши)нинг савобининг ярмига (эришади); ёнбошлаб намоз ўқиган киши эса ўтириб ўқиган (киши)нинг савобининг ярмига (эришади)›, — дедилар».

وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ أَبُو الْحَسَنِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، بْنِ عَطَاءٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، - رضى الله عنه - قَالَ بَيْنَا أَنَا جَالِسٌ، عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ إِنِّي تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ - قَالَ - فَقَالَ ‏"‏ وَجَبَ أَجْرُكِ وَرَدَّهَا عَلَيْكِ الْمِيرَاثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ كَانَ عَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَصُومُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ صُومِي عَنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ إِنَّهَا لَمْ تَحُجَّ قَطُّ أَفَأَحُجُّ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ حُجِّي عَنْهَا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Rasululloh ﷺ huzurida oʻtirgan paytimda, oldilariga bir ayol kelib: «Men onamga bir choʻri (sadaqa qilib) bergan edim, endi u (onam) vafot etdi», dedi. Shunda u zot: «Ajringni olding va u (choʻri) meros boʻlib senga qaytdi», dedilar. Ayol: «Yo Rasululloh! Uning ustida bir oylik roʻza (qarzi) bor edi, uning oʻrniga men roʻza tutaymi?» dedi. U zot: «Uning oʻrniga roʻza tutgin», dedilar. Ayol: «U hech haj qilmagan edi, uning oʻrniga haj qilaymi?» dedi. U zot: «Uning oʻrniga haj qilgin», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида ўтирган пайтимда, олдиларига бир аёл келиб: «Мен онамга бир чўри (садақа қилиб) берган эдим, энди у (онам) вафот этди», деди. Шунда у зот: «Ажрингни олдинг ва у (чўри) мерос бўлиб сенга қайтди», дедилар. Аёл: «Ё Расулуллоҳ! Унинг устида бир ойлик рўза (қарзи) бор эди, унинг ўрнига мен рўза тутайми?» деди. У зот: «Унинг ўрнига рўза тутгин», дедилар. Аёл: «У ҳеч ҳаж қилмаган эди, унинг ўрнига ҳаж қилайми?» деди. У зот: «Унинг ўрнига ҳаж қилгин», дедилар.

وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، - رضى الله عنه - قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِ ابْنِ مُسْهِرٍ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ صَوْمُ شَهْرَيْنِ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: men Nabiy ﷺ huzurida oʻtirgan edim — Ibn Mushir hadisi kabi, faqat u (rovi) «ikki oylik roʻza» dedi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: мен Набий ﷺ ҳузурида ўтирган эдим — Ибн Мушир ҳадиси каби, фақат у (рови) «икки ойлик рўза» деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ، اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ - وَتَقَارَبَا فِي لَفْظِ الْحَدِيثِ - حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ مَاعِزَ بْنَ مَالِكٍ الأَسْلَمِيَّ، أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَزَنَيْتُ وَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ تُطَهِّرَنِي ‏.‏ فَرَدَّهُ فَلَمَّا كَانَ مِنَ الْغَدِ أَتَاهُ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ زَنَيْتُ ‏.‏ فَرَدَّهُ الثَّانِيَةَ فَأَرْسَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى قَوْمِهِ فَقَالَ ‏"‏ أَتَعْلَمُونَ بِعَقْلِهِ بَأْسًا تُنْكِرُونَ مِنْهُ شَيْئًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا مَا نَعْلَمُهُ إِلاَّ وَفِيَّ الْعَقْلِ مِنْ صَالِحِينَا فِيمَا نُرَى فَأَتَاهُ الثَّالِثَةَ فَأَرْسَلَ إِلَيْهِمْ أَيْضًا فَسَأَلَ عَنْهُ فَأَخْبَرُوهُ أَنَّهُ لاَ بَأْسَ بِهِ وَلاَ بِعَقْلِهِ فَلَمَّا كَانَ الرَّابِعَةَ حَفَرَ لَهُ حُفْرَةً ثُمَّ أَمَرَ بِهِ فَرُجِمَ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَتِ الْغَامِدِيَّةُ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي قَدْ زَنَيْتُ فَطَهِّرْنِي ‏.‏ وَإِنَّهُ رَدَّهَا فَلَمَّا كَانَ الْغَدُ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ تَرُدُّنِي لَعَلَّكَ أَنْ تَرُدَّنِي كَمَا رَدَدْتَ مَاعِزًا فَوَاللَّهِ إِنِّي لَحُبْلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِمَّا لاَ فَاذْهَبِي حَتَّى تَلِدِي ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا وَلَدَتْ أَتَتْهُ بِالصَّبِيِّ فِي خِرْقَةٍ قَالَتْ هَذَا قَدْ وَلَدْتُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبِي فَأَرْضِعِيهِ حَتَّى تَفْطِمِيهِ ‏"‏ ‏.‏ فَلَمَّا فَطَمَتْهُ أَتَتْهُ بِالصَّبِيِّ فِي يَدِهِ كِسْرَةُ خُبْزٍ فَقَالَتْ هَذَا يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَدْ فَطَمْتُهُ وَقَدْ أَكَلَ الطَّعَامَ ‏.‏ فَدَفَعَ الصَّبِيَّ إِلَى رَجُلٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَحُفِرَ لَهَا إِلَى صَدْرِهَا وَأَمَرَ النَّاسَ فَرَجَمُوهَا فَيُقْبِلُ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ بِحَجَرٍ فَرَمَى رَأْسَهَا فَتَنَضَّحَ الدَّمُ عَلَى وَجْهِ خَالِدٍ فَسَبَّهَا فَسَمِعَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبَّهُ إِيَّاهَا فَقَالَ ‏"‏ مَهْلاً يَا خَالِدُ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ تَابَهَا صَاحِبُ مَكْسٍ لَغُفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَمَرَ بِهَا فَصَلَّى عَلَيْهَا وَدُفِنَتْ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Moiz ibn Molik al-Aslamiy Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, men oʻzimga zulm qildim, zino qildim, men sizning meni poklashingizni istayman», — dedi. U zot uni qaytardilar. Ertasi kuni boʻlganda yana u zotning huzuriga kelib: «Yo Rasululloh, men zino qildim», — dedi. U zot uni ikkinchi marta qaytardilar va Rasululloh ﷺ uning qavmiga (kishi) yuborib: «Uning aqlida biron nuqson bilasizlarmi, undan biron narsani inkor qilasizlarmi?» — dedilar. Ular: «Biz uni — koʻrib turganimizcha — yaxshilarimizdan, aqli butun (kishidan) deb bilamiz, xolos», — dedilar. Soʻng u uchinchi marta keldi, u zot yana ularga (kishi) yuborib, u haqida soʻradilar. Ular u zotga unda va aqlida hech nuqson yoʻqligini xabar berdilar. Toʻrtinchisi boʻlganda u uchun bir oʻra qazildi, soʻng u zot u haqida buyruq berdilar va u toshboʻron qilindi. (Rovi) dedi: Soʻng gʻomidlik ayol kelib: «Yo Rasululloh, men zino qildim, meni pokla», — dedi. U zot uni qaytardilar. Ertasi kuni boʻlganda u: «Yo Rasululloh, nega meni qaytarasiz? Ehtimol siz meni Moizni qaytarganingizdek qaytarayotgandirsiz. Allohga qasamki, men homiladorman», — dedi. U zot: «Agar (qaytmas ekansan), bor, tugʻib ol», — dedilar. U tugʻib olgach, chaqalogʻni latta ichida olib kelib: «Mana, men buni tugʻdim», — dedi. U zot: «Bor, uni emizib, sutdan ajratguningcha (boq)», — dedilar. Uni sutdan ajratgach, chaqalogʻni — qoʻlida bir burda non bilan — olib kelib: «Ey Allohning Nabiysi, mana buni sutdan ajratdim, u taom ham yedi», — dedi. Shunda u zot chaqalogʻni musulmonlardan bir kishiga topshirdilar, soʻng u (ayol) haqida buyruq berdilar va unga koʻkragiga qadar (oʻra) qazildi, soʻng u zot odamlarga buyurdilar, ular uni toshboʻron qildilar. Xolid ibn al-Valid bir tosh bilan kelib uning boshiga otdi, qon Xolidning yuziga sachradi, shunda u (ayolni) soʻkdi. Allohning Nabiysi ﷺ uning u (ayol)ni soʻkkanini eshitib: «Sekinroq, ey Xolid! Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, u shunday bir tavba qildiki, agar uni boj-xiroj yiguvchi (zolim) qilsa ham, unga magʻfirat qilinardi», — dedilar. Soʻng u (ayol) haqida buyruq berdilar, u zot unga janoza oʻqidilar va u dafn etildi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Моиз ибн Молик ал-Асламий Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ўзимга зулм қилдим, зино қилдим, мен сизнинг мени поклашингизни истайман», — деди. У зот уни қайтардилар. Эртаси куни бўлганда яна у зотнинг ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен зино қилдим», — деди. У зот уни иккинчи марта қайтардилар ва Расулуллоҳ ﷺ унинг қавмига (киши) юбориб: «Унинг ақлида бирон нуқсон биласизларми, ундан бирон нарсани инкор қиласизларми?» — дедилар. Улар: «Биз уни — кўриб турганимизча — яхшиларимиздан, ақли бутун (кишидан) деб биламиз, холос», — дедилар. Сўнг у учинчи марта келди, у зот яна уларга (киши) юбориб, у ҳақида сўрадилар. Улар у зотга унда ва ақлида ҳеч нуқсон йўқлигини хабар бердилар. Тўртинчиси бўлганда у учун бир ўра қазилди, сўнг у зот у ҳақида буйруқ бердилар ва у тошбўрон қилинди. (Рови) деди: Сўнг ғомидлик аёл келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен зино қилдим, мени покла», — деди. У зот уни қайтардилар. Эртаси куни бўлганда у: «Ё Расулуллоҳ, нега мени қайтарасиз? Эҳтимол сиз мени Моизни қайтарганингиздек қайтараётгандирсиз. Аллоҳга қасамки, мен ҳомиладорман», — деди. У зот: «Агар (қайтмас экансан), бор, туғиб ол», — дедилар. У туғиб олгач, чақалоғни латта ичида олиб келиб: «Мана, мен буни туғдим», — деди. У зот: «Бор, уни эмизиб, сутдан ажратгунингча (боқ)», — дедилар. Уни сутдан ажратгач, чақалоғни — қўлида бир бурда нон билан — олиб келиб: «Эй Аллоҳнинг Набийси, мана буни сутдан ажратдим, у таом ҳам еди», — деди. Шунда у зот чақалоғни мусулмонлардан бир кишига топширдилар, сўнг у (аёл) ҳақида буйруқ бердилар ва унга кўкрагига қадар (ўра) қазилди, сўнг у зот одамларга буюрдилар, улар уни тошбўрон қилдилар. Холид ибн ал-Валид бир тош билан келиб унинг бошига отди, қон Холиднинг юзига сачради, шунда у (аёлни) сўкди. Аллоҳнинг Набийси ﷺ унинг у (аёл)ни сўкканини эшитиб: «Секинроқ, эй Холид! Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, у шундай бир тавба қилдики, агар уни бож-хирож йигувчи (золим) қилса ҳам, унга мағфират қилинарди», — дедилар. Сўнг у (аёл) ҳақида буйруқ бердилар, у зот унга жаноза ўқидилар ва у дафн этилди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ عَنْ أَبِي سِنَانٍ، وَقَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ ضِرَارِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُحَارِبٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا ضِرَارُ بْنُ مُرَّةَ، أَبُو سِنَانٍ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِيِّ فَوْقَ ثَلاَثٍ فَأَمْسِكُوا مَا بَدَا لَكُمْ وَنَهَيْتُكُمْ عَنِ النَّبِيذِ إِلاَّ فِي سِقَاءٍ فَاشْرَبُوا فِي الأَسْقِيَةِ كُلِّهَا وَلاَ تَشْرَبُوا مُسْكِرًا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi ularni ziyorat qilinglar. Sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch (kun)dan ortiq (saqlash)dan qaytargan edim, endi oʻzingizga maʼqul boʻlguncha saqlanglar. Sizlarni meshdan boshqasida (tayyorlangan) nabizdan qaytargan edim, endi har qanday idishlarda (tayyorlanganini) ichaveringlar, ammo mast qiladigan narsani ichmanglar», — dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди уларни зиёрат қилинглар. Сизларни қурбонлик гўштларини уч (кун)дан ортиқ (сақлаш)дан қайтарган эдим, энди ўзингизга маъқул бўлгунча сақланглар. Сизларни мешдан бошқасида (тайёрланган) набиздан қайтарган эдим, энди ҳар қандай идишларда (тайёрланганини) ичаверинглар, аммо маст қиладиган нарсани ичманглар», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، قَالَ أَبُو بَكْرٍ عَنْ أَبِي سِنَانٍ، وَقَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى، عَنْ ضِرَارِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ مُحَارِبٍ، عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا ضِرَارُ بْنُ مُرَّةَ، أَبُو سِنَانٍ عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَهَيْتُكُمْ عَنِ النَّبِيذِ إِلاَّ فِي سِقَاءٍ فَاشْرَبُوا فِي الأَسْقِيَةِ كُلِّهَا وَلاَ تَشْرَبُوا مُسْكِرًا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni meshdan boshqa (idish)da nabiz (tayyorlash)dan qaytargan edim. Endi barcha meshlarda iching, lekin mast qiluvchi narsani ichmanglar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни мешдан бошқа (идиш)да набиз (тайёрлаш)дан қайтарган эдим. Энди барча мешларда ичинг, лекин маст қилувчи нарсани ичманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ الْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمُؤْمِنُ يَمُوتُ بِعَرَقِ الْجَبِينِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لا نَعْرِفُ لِقَتَادَةَ سَمَاعًا مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Moʻmin peshanasi terlab vafot etadi», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼuddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzi ilm ahli: «Qatodaning Abdulloh ibn Buraydadan eshitganini bilmaymiz», deganlar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мўмин пешанаси терлаб вафот этади», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Масъуддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзи илм аҳли: «Қатоданинг Абдуллоҳ ибн Бурайдадан эшитганини билмаймиз», деганлар.

حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ فِي الْعِشَاءِ الآخِرَةِ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَنَحْوِهَا مِنَ السُّوَرِ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بُرَيْدَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَرَأَ فِي الْعِشَاءِ الآخِرَةِ بِالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ أَنَّهُ كَانَ يَقْرَأُ فِي الْعِشَاءِ بِسُوَرٍ مِنْ أَوْسَاطِ الْمُفَصَّلِ نَحْوِ سُورَةِ الْمُنَافِقِينَ وَأَشْبَاهِهَا ‏.‏ وَرُوِيَ عَنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ أَنَّهُمْ قَرَءُوا بِأَكْثَرَ مِنْ هَذَا وَأَقَلَّ فَكَأَنَّ الأَمْرَ عِنْدَهُمْ وَاسِعٌ فِي هَذَا ‏.‏ وَأَحْسَنُ شَيْءٍ فِي ذَلِكَ مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَرَأَ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَالتِّينِ وَالزَّيْتُونِ ‏.‏

Abdulloh ibn Burayda otasi (Burayda (roziyallohu anhu))dan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ oxirgi xuftonda {Quyoshga va uning charogʻon paytiga qasam} (Shams) va shunga oʻxshash suralarni oʻqir edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Baro ibn Ozib va Anasdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Buraydaning hadisi hasan hadisdir. Nabiy ﷺdan oxirgi xuftonda {Tin va Zaytunga qasam} (Tin) (ni) oʻqiganlari rivoyat qilingan. Usmon ibn Affondan esa u xuftonda mufassalning oʻrtachalaridan — Munofiqun surasi va shunga oʻxshashlarni oʻqir edi (deb) rivoyat qilingan. Nabiy ﷺning sahobalari va tobeinlardan esa ular bundan koʻproq ham, ozroq ham oʻqiganlari rivoyat qilingan. Ularning nazdida bu (masala)da ish keng boʻlganga oʻxshaydi. Bu borada eng yaxshi narsa — Nabiy ﷺdan u zot {Quyoshga va uning charogʻon paytiga qasam} (Shams) va {Tin va Zaytunga qasam} (Tin) (ni) oʻqiganlari haqida rivoyat qilingan narsadir.Абдуллоҳ ибн Бурайда отаси (Бурайда (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ охирги хуфтонда {Қуёшга ва унинг чароғон пайтига қасам} (Шамс) ва шунга ўхшаш сураларни ўқир эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Баро ибн Озиб ва Анасдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бурайданинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Набий ﷺдан охирги хуфтонда {Тин ва Зайтунга қасам} (Тин) (ни) ўқиганлари ривоят қилинган. Усмон ибн Аффондан эса у хуфтонда муфассалнинг ўртачаларидан — Мунофиқун сураси ва шунга ўхшашларни ўқир эди (деб) ривоят қилинган. Набий ﷺнинг саҳобалари ва тобеинлардан эса улар бундан кўпроқ ҳам, озроқ ҳам ўқиганлари ривоят қилинган. Уларнинг наздида бу (масала)да иш кенг бўлганга ўхшайди. Бу борада энг яхши нарса — Набий ﷺдан у зот {Қуёшга ва унинг чароғон пайтига қасам} (Шамс) ва {Тин ва Зайтунга қасам} (Тин) (ни) ўқиганлари ҳақида ривоят қилинган нарсадир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، وَأَبُو تُمَيْلَةَ يَحْيَى بْنُ وَاضِحٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ حَدِيدٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ حِلْيَةَ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ جَاءَهُ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ صُفْرٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ الأَصْنَامِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَتَاهُ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ ذَهَبٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ حِلْيَةَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مِنْ أَىِّ شَيْءٍ أَتَّخِذُهُ قَالَ ‏"‏ مِنْ وَرِقٍ وَلاَ تُتِمَّهُ مِثْقَالاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمٍ يُكْنَى أَبَا طَيْبَةَ وَهُوَ مَرْوَزِيٌّ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Bir kishi Nabiy ﷺning huzurlariga keldi, uning qoʻlida temirdan uzuk bor edi. Shunda u zot: ‹Nega men sening ustingda jahannam ahlining bezagini koʻryapman?› dedilar. Soʻng u misdan uzuk taqib keldi. U zot: ‹Nega men sendan butlarning hidini sezyapman?› dedilar. Soʻng u oltindan uzuk taqib keldi. U zot: ‹Nega men sening ustingda jannat ahlining bezagini koʻryapman?› dedilar. U: ‹Unda men nimadan (uzuk) qilay?› dedi. U zot: ‹Kumushdan, lekin uning ogʻirligini bir misqolga yetkazma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat bor). Abdulloh ibn Muslimning kunyasi Abu Toyba boʻlib, u marvazlikdir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Бир киши Набий ﷺнинг ҳузурларига келди, унинг қўлида темирдан узук бор эди. Шунда у зот: ‹Нега мен сенинг устингда жаҳаннам аҳлининг безагини кўряпман?› дедилар. Сўнг у мисдан узук тақиб келди. У зот: ‹Нега мен сендан бутларнинг ҳидини сезяпман?› дедилар. Сўнг у олтиндан узук тақиб келди. У зот: ‹Нега мен сенинг устингда жаннат аҳлининг безагини кўряпман?› дедилар. У: ‹Унда мен нимадан (узук) қилай?› деди. У зот: ‹Кумушдан, лекин унинг оғирлигини бир мисқолга етказма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят бор). Абдуллоҳ ибн Муслимнинг куняси Абу Тойба бўлиб, у марвазликдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبِي بُرَيْدَةَ، يَقُولُ بَيْنَمَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَمْشِي إِذْ جَاءَهُ رَجُلٌ وَمَعَهُ حِمَارٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ارْكَبْ ‏.‏ وَتَأَخَّرَ الرَّجُلُ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لأَنْتَ أَحَقُّ بِصَدْرِ دَابَّتِكَ إِلاَّ أَنْ تَجْعَلَهُ لِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَدْ جَعَلْتُهُ لَكَ ‏.‏ قَالَ فَرَكِبَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ yurib ketayotgan edilar, shu payt bir kishi eshagini yetaklab keldi va: «Yo Rasululloh, mining», dedi-da, oʻzi orqaga chekindi. Rasululloh ﷺ: «Sen ulovingning oldiga (minishga) haqliroqsan, agar uni menga ataganing boʻlmasa», dedilar. U: «Men uni sizga atadim», dedi. Shunda u zot mindilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan kelishi jihatidan hasan gʻaribdir. Bu bobda Qays ibn Saʼd ibn Ubodadan ham (rivoyat) bor.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ юриб кетаётган эдилар, шу пайт бир киши эшагини етаклаб келди ва: «Ё Расулуллоҳ, мининг», деди-да, ўзи орқага чекинди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сен уловингнинг олдига (минишга) ҳақлироқсан, агар уни менга атаганинг бўлмаса», дедилар. У: «Мен уни сизга атадим», деди. Шунда у зот миндилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан келиши жиҳатидан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Қайс ибн Саъд ибн Убодадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ‏ حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ‏ حَدَّثَنَا بَشِيرُ بْنُ الْمُهَاجِرِ، قَالَ‏ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَلْ تَدْرُونَ مَا هَذِهِ وَمَا هَذِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَرَمَى بِحَصَاتَيْنِ ‏.‏ قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَذَاكَ الأَمَلُ وَهَذَاكَ الأَجَلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Buraydah (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Nabiy ﷺ ikkita maydato tosh otib: «Bu nima-yu, bu nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. (Sahobalar:) «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladilar», dedilar. U zot: «Manavisi — orzu, manavisi esa — ajaldir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Бурайдаҳ (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Набий ﷺ иккита майдато тош отиб: «Бу нима-ю, бу нима эканини биласизларми?» дедилар. (Саҳобалар:) «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ биладилар», дедилар. У зот: «Манависи — орзу, манависи эса — ажалдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ نَاجِيَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ أَبِي طَيْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِي يَمُوتُ بِأَرْضٍ إِلاَّ بُعِثَ قَائِدًا وَنُورًا لَهُمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏"‏ ‏. هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُسْلِمٍ أَبِي طَيْبَةَ عَنِ ابْنِ بُرَيْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَهُوَ أَصَحُّ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sahobalarimdan biron kishi qaysi yerda vafot etsa, qiyomat kuni oʻsha (yer ahli) uchun yoʻlboshchi va nur qilib qayta tiriltiriladi», dedilar. Bu hadis gʻaribdir. Bu hadis Abdulloh ibn Muslim Abu Taybadan, u Ibn Buraydadan, u Paygʻambar ﷺdan mursal koʻrinishda ham rivoyat qilingan va u (rivoyat) sahihroqdir.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саҳобаларимдан бирон киши қайси ерда вафот этса, қиёмат куни ўша (ер аҳли) учун йўлбошчи ва нур қилиб қайта тирилтирилади», дедилар. Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Муслим Абу Тайбадан, у Ибн Бурайдадан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал кўринишда ҳам ривоят қилинган ва у (ривоят) саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، عَنْ ثَوَابِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَخْرُجُ يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَطْعَمَ وَلاَ يَطْعَمُ يَوْمَ الأَضْحَى حَتَّى يُصَلِّيَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بُرَيْدَةَ بْنِ حُصَيْبٍ الأَسْلَمِيِّ حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدٌ لاَ أَعْرِفُ لِثَوَابِ بْنِ عُتْبَةَ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ ‏.‏ وَقَدِ اسْتَحَبَّ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ لاَ يَخْرُجَ يَوْمَ الْفِطْرِ حَتَّى يَطْعَمَ شَيْئًا وَيُسْتَحَبُّ لَهُ أَنْ يُفْطِرَ عَلَى تَمْرٍ وَلاَ يَطْعَمَ يَوْمَ الأَضْحَى حَتَّى يَرْجِعَ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ fitr kuni biror narsa yemaguncha chiqmas, azha kuni esa namoz oʻqimaguncha biror narsa yemas edilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ali va Anasdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Burayda ibn Husayb al-Aslamiyning hadisi gʻarib hadisdir. Muhammad aytdi: Men Savob ibn Utbaning bu hadisdan boshqasini bilmayman. Baʼzi ilm ahllari fitr kuni biror narsa yemaguncha chiqmaslikni mustahab koʻrganlar va uning xurmo bilan iftor qilishi (yeyishni boshlashi) mustahab, azha kuni esa qaytib kelmaguncha biror narsa yemaslik (mustahab) deganlar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ фитр куни бирор нарса емагунча чиқмас, азҳа куни эса намоз ўқимагунча бирор нарса емас эдилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Али ва Анасдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бурайда ибн Ҳусайб ал-Асламийнинг ҳадиси ғариб ҳадисдир. Муҳаммад айтди: Мен Савоб ибн Утбанинг бу ҳадисдан бошқасини билмайман. Баъзи илм аҳллари фитр куни бирор нарса емагунча чиқмасликни мустаҳаб кўрганлар ва унинг хурмо билан ифтор қилиши (ейишни бошлаши) мустаҳаб, азҳа куни эса қайтиб келмагунча бирор нарса емаслик (мустаҳаб) деганлар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كُنْتُ جَالِسًا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ أَتَتْهُ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ وَجَبَ أَجْرُكِ وَرَدَّهَا عَلَيْكِ الْمِيرَاثُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا كَانَ عَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَصُومُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ صُومِي عَنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا لَمْ تَحُجَّ قَطُّ أَفَأَحُجُّ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ حُجِّي عَنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَلاَ يُعْرَفُ هَذَا مِنْ حَدِيثِ بُرَيْدَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَطَاءٍ ثِقَةٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ ثُمَّ وَرِثَهَا حَلَّتْ لَهُ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّمَا الصَّدَقَةُ شَيْءٌ جَعَلَهَا لِلَّهِ فَإِذَا وَرِثَهَا فَيَجِبُ أَنْ يَصْرِفَهَا فِي مِثْلِهِ ‏.‏ وَرَوَى سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَزُهَيْرُ بْنُ مُعَاوِيَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ ‏.‏

Abdulloh ibn Burayda otasi (Burayda roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U aytdi: Men Paygʻambar ﷺning huzurlarida oʻtirgan edim, shu asnoda bir ayol kelib: «Yo Rasululloh, men onamga bir choʻrini sadaqa qilgan edim, u (onam) vafot etdi», dedi. U zot: «Ajring sobit boʻldi, meros uni senga qaytardi», dedilar. Ayol: «Yo Rasululloh, uning zimmasida bir oylik roʻza bor edi, men uning oʻrniga roʻza tutaymi?» dedi. U zot: «Uning oʻrniga roʻza tut», dedilar. Ayol: «Yo Rasululloh, u hech haj qilmagan, men uning oʻrniga haj qilaymi?» dedi. U zot: «Ha, uning oʻrniga haj qil», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu Buraydaning hadisidan faqat shu yoʻnalishdan maʼlumdir. Abdulloh ibn Ato hadis ahli nazdida ishonchli (siqa)dir. Ilm ahlining koʻpchiligi nazdida amal shu (hadis) ustidadir: kishi biror narsani sadaqa qilib, soʻng unga meros boʻlib oʻtsa, u oʻziga halol boʻladi. Baʼzilar esa: «Sadaqa Alloh uchun atalgan bir narsadir, bas, unga meros boʻlsa, uni shunga oʻxshashga sarflashi vojibdir», deganlar. Bu hadisni Sufyon Savriy va Zuhayr ibn Muoviya Abdulloh ibn Atodan rivoyat qilganlar.Абдуллоҳ ибн Бурайда отаси (Бурайда розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У айтди: Мен Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдим, шу аснода бир аёл келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен онамга бир чўрини садақа қилган эдим, у (онам) вафот этди», деди. У зот: «Ажринг собит бўлди, мерос уни сенга қайтарди», дедилар. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, унинг зиммасида бир ойлик рўза бор эди, мен унинг ўрнига рўза тутайми?» деди. У зот: «Унинг ўрнига рўза тут», дедилар. Аёл: «Ё Расулуллоҳ, у ҳеч ҳаж қилмаган, мен унинг ўрнига ҳаж қилайми?» деди. У зот: «Ҳа, унинг ўрнига ҳаж қил», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу Бурайданинг ҳадисидан фақат шу йўналишдан маълумдир. Абдуллоҳ ибн Ато ҳадис аҳли наздида ишончли (сиқа)дир. Илм аҳлининг кўпчилиги наздида амал шу (ҳадис) устидадир: киши бирор нарсани садақа қилиб, сўнг унга мерос бўлиб ўтса, у ўзига ҳалол бўлади. Баъзилар эса: «Садақа Аллоҳ учун аталган бир нарсадир, бас, унга мерос бўлса, уни шунга ўхшашга сарфлаши вожибдир», деганлар. Бу ҳадисни Суфён Саврий ва Зуҳайр ибн Муовия Абдуллоҳ ибн Атодан ривоят қилганлар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ، ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَلَمْ تَحُجَّ أَفَأَحُجُّ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ حُجِّي عَنْهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abdulloh ibn Burayda otasi (Burayda (roziyallohu anhu))dan rivoyat qilib aytadi: Bir ayol Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Onam vafot etdi, biroq hajj qilmagan edi, men uning oʻrniga hajj qilaymi?» dedi. U zot: «Ha, uning oʻrniga hajj qil», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Бурайда отаси (Бурайда (розияллоҳу анҳу))дан ривоят қилиб айтади: Бир аёл Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Онам вафот этди, бироқ ҳажж қилмаган эди, мен унинг ўрнига ҳажж қилайми?» деди. У зот: «Ҳа, унинг ўрнига ҳажж қил», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّهُ سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ الرَّجُلِ قَاعِدًا فَقَالَ ‏"‏ صَلاَتُهُ قَائِمًا أَفْضَلُ مِنْ صَلاَتِهِ قَاعِدًا وَصَلاَتُهُ قَاعِدًا عَلَى النِّصْفِ مِنْ صَلاَتِهِ قَائِمًا وَصَلاَتُهُ نَائِمًا عَلَى النِّصْفِ مِنْ صَلاَتِهِ قَاعِدًا ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Burayda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan kishining oʻtirgan holatda oʻqiydigan namozi haqida soʻradi. U zot: «Uning tik turgan holatdagi namozi oʻtirgan holatdagi namozidan afzaldir, oʻtirgan holatdagi namozi esa tik turgan holatdagi namozining yarmidir, yotgan holatdagi namozi esa oʻtirgan holatdagi namozining yarmidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Бурайда (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан кишининг ўтирган ҳолатда ўқийдиган намози ҳақида сўради. У зот: «Унинг тик турган ҳолатдаги намози ўтирган ҳолатдаги намозидан афзалдир, ўтирган ҳолатдаги намози эса тик турган ҳолатдаги намозининг ярмидир, ётган ҳолатдаги намози эса ўтирган ҳолатдаги намозининг ярмидир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ شَقِيقٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، أَنْبَأَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ بِالشَّمْسِ وَضُحَاهَا وَأَشْبَاهِهَا مِنَ السُّوَرِ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ xufton namozida {Vashshamsi va zuhaahaa} va shunga oʻxshash suralarni oʻqir edilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозида {Вашшамси ва зуҳааҳаа} ва шунга ўхшаш сураларни ўқир эдилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ فَجَاءَ الْحَسَنُ وَالْحُسَيْنُ - رضى الله عنهما - وَعَلَيْهِمَا قَمِيصَانِ أَحْمَرَانِ يَعْثُرَانِ فِيهِمَا فَنَزَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَطَعَ كَلاَمَهُ فَحَمَلَهُمَا ثُمَّ عَادَ إِلَى الْمِنْبَرِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ صَدَقَ اللَّهُ ‏{‏ إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ ‏}‏ رَأَيْتُ هَذَيْنِ يَعْثُرَانِ فِي قَمِيصَيْهِمَا فَلَمْ أَصْبِرْ حَتَّى قَطَعْتُ كَلاَمِي فَحَمَلْتُهُمَا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ xutba qilayotgan edilar, shu payt Hasan va Husayn (roziyallohu anhumo) qizil koʻylakda kelib qolishdi va ularga oyoqlari chalinib qoqilishardi. Nabiy ﷺ minbardan tushib, soʻzlarini uzdilar-da, ularni koʻtarib oldilar, soʻng minbarga qaytdilar. Keyin: «Alloh rost aytdi: {Albatta, mol-mulklaringiz va bola-chaqalaringiz sinovdir} (Tagʻobun surasi 15). Men bu ikkovi koʻylaklarida oyoqlari chalinib qoqilayotganini koʻrib, sabr qila olmadim, hatto soʻzimni uzib, ularni koʻtarib oldim», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ хутба қилаётган эдилар, шу пайт Ҳасан ва Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) қизил кўйлакда келиб қолишди ва уларга оёқлари чалиниб қоқилишарди. Набий ﷺ минбардан тушиб, сўзларини уздилар-да, уларни кўтариб олдилар, сўнг минбарга қайтдилар. Кейин: «Аллоҳ рост айтди: {Албатта, мол-мулкларингиз ва бола-чақаларингиз синовдир} (Тағобун сураси 15). Мен бу иккови кўйлакларида оёқлари чалиниб қоқилаётганини кўриб, сабр қила олмадим, ҳатто сўзимни узиб, уларни кўтариб олдим», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ الْمُثَنَّى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَوْتُ الْمُؤْمِنِ بِعَرَقِ الْجَبِينِ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin peshonasining teri bilan vafot etadi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин пешонасининг тери билан вафот этади», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ قُدَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ سُبَيْعٍ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، ‏:‏ أَنَّهُ كَانَ فِي مَجْلِسٍ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏:‏ ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ أَنْ تَأْكُلُوا لُحُومَ الأَضَاحِي إِلاَّ ثَلاَثًا، فَكُلُوا وَأَطْعِمُوا وَادَّخِرُوا مَا بَدَا لَكُمْ، وَذَكَرْتُ لَكُمْ أَنْ لاَ تَنْتَبِذُوا فِي الظُّرُوفِ الدُّبَّاءِ وَالْمُزَفَّتِ وَالنَّقِيرِ وَالْحَنْتَمِ، انْتَبِذُوا فِيمَا رَأَيْتُمْ وَاجْتَنِبُوا كُلَّ مُسْكِرٍ، وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَمَنْ أَرَادَ أَنْ يَزُورَ فَلْيَزُرْ، وَلاَ تَقُولُوا هُجْرًا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ hozir boʻlgan bir majlisda edi. Shunda u zot: «Men sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch kundan ortiq yeyishdan qaytargan edim, endi yenglar, boshqalarga yediring va xohlaganingizcha saqlanglar. Va men sizlarga dubbo, muzaffat, naqir va hantam idishlarida nabiz tayyorlamanglar, degan edim, endi xohlagan idishingizda tayyorlanglar, ammo har qanday mast qiladigan narsadan saqlaninglar. Va men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi kim ziyorat qilishni istasa, ziyorat qilsin, ammo yaramas soʻzlarni aytmanglar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ ҳозир бўлган бир мажлисда эди. Шунда у зот: «Мен сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ ейишдан қайтарган эдим, энди енглар, бошқаларга едиринг ва хоҳлаганингизча сақланглар. Ва мен сизларга дуббо, музаффат, нақир ва ҳантам идишларида набиз тайёрламанглар, деган эдим, энди хоҳлаган идишингизда тайёрланглар, аммо ҳар қандай маст қиладиган нарсадан сақланинглар. Ва мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди ким зиёрат қилишни истаса, зиёрат қилсин, аммо ярамас сўзларни айтманглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ خَطَبَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ رضى الله عنهما فَاطِمَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهَا صَغِيرَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَخَطَبَهَا عَلِيٌّ فَزَوَّجَهَا مِنْهُ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) Fotimaga sovchilik qilishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U hali yoshdir», dedilar. Soʻng unga Ali sovchilik qildi va u zot uni Aliga uzatdilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) Фотимага совчилик қилишди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У ҳали ёшдир», дедилар. Сўнг унга Али совчилик қилди ва у зот уни Алига узатдилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنِ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنَ الإِسْلاَمِ فَإِنْ كَانَ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَإِنْ كَانَ صَادِقًا لَمْ يَعُدْ إِلَى الإِسْلاَمِ سَالِمًا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ‹Men Islomdan bezorman› desa, agar yolgʻonchi boʻlsa, oʻzi aytganidek boʻladi. Agar rostgoʻy boʻlsa, Islomga sogʻ-salomat qaytmaydi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ‹Мен Исломдан безорман› деса, агар ёлғончи бўлса, ўзи айтганидек бўлади. Агар ростгўй бўлса, Исломга соғ-саломат қайтмайди», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ، - ثِقَةٌ - حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ خِدَاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ قَتْلُ الْمُؤْمِنِ أَعْظَمُ عِنْدَ اللَّهِ مِنْ زَوَالِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Moʻminni oʻldirish Alloh nazdida dunyoning yoʻq boʻlib ketishidan koʻra ulkanroqdir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўминни ўлдириш Аллоҳ наздида дунёнинг йўқ бўлиб кетишидан кўра улканроқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ حَدَّثَنَا الْفَضْلُ، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَقَّ عَنِ الْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Hasan va Husayn uchun aqiqa qildilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Ҳасан ва Ҳусайн учун ақиқа қилдилар.

أَخْبَرَنَا الْحَسَنُ بْنُ إِسْحَاقَ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ خِدَاشٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ بَشِيرِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ هَذَا الرَّجُلَ قَتَلَ أَخِي ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اذْهَبْ فَاقْتُلْهُ كَمَا قَتَلَ أَخَاكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ اتَّقِ اللَّهَ وَاعْفُ عَنِّي فَإِنَّهُ أَعْظَمُ لأَجْرِكَ وَخَيْرٌ لَكَ وَلأَخِيكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ‏.‏ قَالَ فَخَلَّى عَنْهُ قَالَ فَأُخْبِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَسَأَلَهُ فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَ لَهُ قَالَ فَأَعْنَفَهُ ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ كَانَ خَيْرًا مِمَّا هُوَ صَانِعٌ بِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَقُولُ يَا رَبِّ سَلْ هَذَا فِيمَ قَتَلَنِي ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Bu kishi akamni oʻldirdi», dedi. U zot: «Ket, u akangni oʻldirgani kabi sen ham uni oʻldir», dedilar. Haligi kishi unga: «Ollohdan qoʻrq va meni afv et, chunki bu sening ajringni ulugʻroq qiladi va Qiyomat kunida sen uchun ham, akang uchun ham yaxshiroqdir», dedi. Shunda u qotilni qoʻyib yubordi. Bu haqda Nabiy ﷺga xabar berildi. U zot undan soʻradilar, u boʻlgan gapni aytib berdi. U zot: «Uni afv etishing, Qiyomat kunida uning ‹Ey Robbim, bundan soʻra, u meni nima uchun oʻldirdi?› deyishidan senga yaxshiroqdir», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Бу киши акамни ўлдирди», деди. У зот: «Кет, у акангни ўлдиргани каби сен ҳам уни ўлдир», дедилар. Ҳалиги киши унга: «Оллоҳдан қўрқ ва мени афв эт, чунки бу сенинг ажрингни улуғроқ қилади ва Қиёмат кунида сен учун ҳам, аканг учун ҳам яхшироқдир», деди. Шунда у қотилни қўйиб юборди. Бу ҳақда Набий ﷺга хабар берилди. У зот ундан сўрадилар, у бўлган гапни айтиб берди. У зот: «Уни афв этишинг, Қиёмат кунида унинг ‹Эй Роббим, бундан сўра, у мени нима учун ўлдирди?› дейишидан сенга яхшироқдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يُونُسَ بْنِ مُحَمَّدٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ صُهَيْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ امْرَأَةً، خَذَفَتِ امْرَأَةً فَأَسْقَطَتْ فَجَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي وَلَدِهَا خَمْسِينَ شَاةً وَنَهَى يَوْمَئِذٍ عَنِ الْخَذْفِ ‏.‏ أَرْسَلَهُ أَبُو نُعَيْمٍ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol boshqa bir ayolga (mayda tosh) otib, uni bola tashlashiga sabab boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ uning bolasi uchun ellik qoʻy (diyat) qilib berdilar va oʻsha kuni tosh otishdan qaytardilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл бошқа бир аёлга (майда тош) отиб, уни бола ташлашига сабаб бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг боласи учун эллик қўй (дият) қилиб бердилар ва ўша куни тош отишдан қайтардилар.

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ صُهَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، خَذَفَتِ امْرَأَةً فَأَسْقَطَتِ الْمَخْذُوفَةُ فَرُفِعَ ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ عَقْلَ وَلَدِهَا خَمْسَمِائَةٍ مِنَ الْغُرِّ وَنَهَى يَوْمَئِذٍ عَنِ الْخَذْفِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ هَذَا وَهْمٌ وَيَنْبَغِي أَنْ يَكُونَ أَرَادَ مِائَةً مِنَ الْغُرِّ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ النَّهْىُ عَنِ الْخَذْفِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُغَفَّلٍ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol boshqa bir ayolga (mayda tosh) otdi, tosh yegan ayol bola tashladi. Bu ish Nabiy ﷺ ga koʻtarilib borgach, u zot uning bolasi uchun besh yuz (miqdorda) diyat qilib berdilar va oʻsha kuni tosh otishdan qaytardilar. Abu Abdurrahmon (an-Nasoiy) aytdi: Bu bir vahm (xato) boʻlib, undan yuz tuya koʻzda tutilgan boʻlishi kerak.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл бошқа бир аёлга (майда тош) отди, тош еган аёл бола ташлади. Бу иш Набий ﷺ га кўтарилиб боргач, у зот унинг боласи учун беш юз (миқдорда) дият қилиб бердилар ва ўша куни тош отишдан қайтардилар. Абу Абдурраҳмон (ан-Насоий) айтди: Бу бир ваҳм (хато) бўлиб, ундан юз туя кўзда тутилган бўлиши керак.

أَخْبَرَنَا حُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ أَحْسَنَ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Burayda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, oq sochni oʻzgartiradigan eng yaxshi narsangiz xina va katamdir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Бурайда (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, оқ сочни ўзгартирадиган энг яхши нарсангиз хина ва катамдир», дедилар.

أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، قَالَ سَمِعْتُ كَهْمَسًا، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، أَنَّهُ بَلَغَهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحْسَنَ مَا غَيَّرْتُمْ بِهِ الشَّيْبَ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Burayda (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Unga Rasululloh ﷺning shunday deganlari yetib kelgan: «Oq sochni oʻzgartiradigan eng yaxshi narsa xino va katamdir».Абдуллоҳ ибн Бурайда (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Унга Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганлари етиб келган: «Оқ сочни ўзгартирадиган энг яхши нарса хино ва катамдир».

أَخْبَرَنَا أَحْمَدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُسْلِمٍ، - مِنْ أَهْلِ مَرْوَ أَبُو طَيْبَةَ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ حَدِيدٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَرَى عَلَيْكَ حِلْيَةَ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ فَطَرَحَهُ ثُمَّ جَاءَهُ وَعَلَيْهِ خَاتَمٌ مِنْ شَبَهٍ فَقَالَ ‏"‏ مَا لِي أَجِدُ مِنْكَ رِيحَ الأَصْنَامِ ‏"‏ ‏.‏ فَطَرَحَهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مِنْ أَىِّ شَىْءٍ أَتَّخِذُهُ قَالَ ‏"‏ مِنْ وَرِقٍ وَلاَ تُتِمَّهُ مِثْقَالاً ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ huzuriga keldi, uning qoʻlida temir uzuk bor edi. U zot: «Nega men senda doʻzax ahlining bezagini koʻryapman?» dedilar. Shunda u uzukni tashladi. Soʻng u zot huzuriga keldi, uning qoʻlida jezdan (misdan) uzuk bor edi. U zot: «Nega men sendan butlarning hidini sezyapman?» dedilar. U buni ham tashladi va: «Ey Rasululloh, uni nimadan yasay?» dedi. U zot: «Kumushdan, biroq uni bir misqolga yetkazma», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ ҳузурига келди, унинг қўлида темир узук бор эди. У зот: «Нега мен сенда дўзах аҳлининг безагини кўряпман?» дедилар. Шунда у узукни ташлади. Сўнг у зот ҳузурига келди, унинг қўлида жездан (мисдан) узук бор эди. У зот: «Нега мен сендан бутларнинг ҳидини сезяпман?» дедилар. У буни ҳам ташлади ва: «Эй Расулуллоҳ, уни нимадан ясай?» деди. У зот: «Кумушдан, бироқ уни бир мисқолга етказма», дедилар.

أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُقَالُ لَهُ عُبَيْدٌ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَنْهَى عَنْ كَثِيرٍ مِنَ الإِرْفَاهِ ‏.‏ سُئِلَ ابْنُ بُرَيْدَةَ عَنِ الإِرْفَاهِ قَالَ مِنْهُ التَّرَجُّلُ ‏.‏

Nabiy ﷺning sahobalaridan Ubayd nomli bir kishidan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻp erkalanishdan qaytarar edilar. Ibn Buraydadan erkalanish nima ekani soʻralganda, u: «Undan biri sochni koʻp taralishdir», dedi.Набий ﷺнинг саҳобаларидан Убайд номли бир кишидан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўп эркаланишдан қайтарар эдилар. Ибн Бурайдадан эркаланиш нима экани сўралганда, у: «Ундан бири сочни кўп таралишдир», деди.

أَخْبَرَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْعَهْدَ الَّذِي بَيْنَنَا وَبَيْنَهُمُ الصَّلاَةُ فَمَنْ تَرَكَهَا فَقَدْ كَفَرَ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biz bilan ularning orasidagi ahd-paymon namozdir. Kim uni tark etsa, kufr keltiribdi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биз билан уларнинг орасидаги аҳд-паймон намоздир. Ким уни тарк этса, куфр келтирибди», дедилар.

أَخْبَرَنِي مُحَمَّدُ بْنُ آدَمَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ فُضَيْلٍ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنْ زِيَارَةِ الْقُبُورِ فَزُورُوهَا وَنَهَيْتُكُمْ عَنْ لُحُومِ الأَضَاحِي فَوْقَ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ فَأَمْسِكُوا مَا بَدَا لَكُمْ وَنَهَيْتُكُمْ عَنِ النَّبِيذِ إِلاَّ فِي سِقَاءٍ فَاشْرَبُوا فِي الأَسْقِيَةِ كُلِّهَا وَلاَ تَشْرَبُوا مُسْكِرًا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni qabrlarni ziyorat qilishdan qaytargan edim, endi esa ularni ziyorat qilinglar. Sizlarni qurbonlik goʻshtlarini uch kundan ortiq saqlashdan qaytargan edim, endi esa xohlaganingizcha saqlanglar. Sizlarni faqat meshdan boshqasida taxirlangan ichimlikdan qaytargan edim, endi esa barcha idishlarda ichaveringlar, biroq mast qiluvchi ichimlikni ichmanglar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни қабрларни зиёрат қилишдан қайтарган эдим, энди эса уларни зиёрат қилинглар. Сизларни қурбонлик гўштларини уч кундан ортиқ сақлашдан қайтарган эдим, энди эса хоҳлаганингизча сақланглар. Сизларни фақат мешдан бошқасида тахирланган ичимликдан қайтарган эдим, энди эса барча идишларда ичаверинглар, бироқ маст қилувчи ичимликни ичманглар», дедилар.

أَخْبَرَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَجَّاجِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُنْتُ نَهَيْتُكُمْ عَنِ الأَوْعِيَةِ فَانْتَبِذُوا فِيمَا بَدَا لَكُمْ وَإِيَّاكُمْ وَكُلَّ مُسْكِرٍ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni baʼzi idishlardan qaytargan edim, endi esa xohlagan idishingizda taxirlab ichaveringlar, biroq har qanday mast qiluvchi ichimlikdan saqlaninglar», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни баъзи идишлардан қайтарган эдим, энди эса хоҳлаган идишингизда тахирлаб ичаверинглар, бироқ ҳар қандай маст қилувчи ичимликдан сақланинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ رَافِعٍ الْبَجَلِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ قَالَ إِنِّي بَرِيءٌ مِنَ الإِسْلاَمِ فَإِنْ كَانَ كَاذِبًا فَهُوَ كَمَا قَالَ وَإِنْ كَانَ صَادِقًا لَمْ يَعُدْ إِلَيْهِ الإِسْلاَمُ سَالِمًا ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim: ‹Men Islomdan bezorman›, desa, agar yolgʻonchi boʻlsa, oʻzi aytganidek boʻladi; agar rostgoʻy boʻlsa, Islomga sogʻ-salomat qaytmaydi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким: ‹Мен Исломдан безорман›, деса, агар ёлғончи бўлса, ўзи айтганидек бўлади; агар ростгўй бўлса, Исломга соғ-саломат қайтмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي تَصَدَّقْتُ عَلَى أُمِّي بِجَارِيَةٍ وَإِنَّهَا مَاتَتْ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ آجَرَكِ اللَّهُ وَرَدَّ عَلَيْكِ الْمِيرَاثَ ‏"‏ ‏.‏

Buroyda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺ ning oldilariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men onamga bir choriyani sadaqa qilgan edim, u vafot etdi», dedi. Shunda u zot: «Alloh senga ajr berdi va merosingni oʻzingga qaytardi», dedilar.Буройда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺ нинг олдиларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен онамга бир чорияни садақа қилган эдим, у вафот этди», деди. Шунда у зот: «Аллоҳ сенга ажр берди ва меросингни ўзингга қайтарди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ بَرَّادِ بْنِ يُوسُفَ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ بْنِ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ الْحُبَابِ، حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ وَاقِدٍ، قَاضِي مَرْوَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ يَخْطُبُ فَأَقْبَلَ حَسَنٌ وَحُسَيْنٌ عَلَيْهِمَا قَمِيصَانِ أَحْمَرَانِ يَعْثُرَانِ وَيَقُومَانِ فَنَزَلَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ فَأَخَذَهُمَا فَوَضَعَهُمَا فِي حِجْرِهِ فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ ‏{إِنَّمَا أَمْوَالُكُمْ وَأَوْلاَدُكُمْ فِتْنَةٌ}‏ رَأَيْتُ هَذَيْنِ فَلَمْ أَصْبِرْ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَخَذَ فِي خُطْبَتِهِ ‏.‏

Buroyda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺni xutba qilayotganlarini koʻrdim. Shunda Hasan bilan Husayn egnilarida qizil koʻylak bilan qoqilib-turib yaqinlashib kelaverdilar. Nabiy ﷺ minbardan tushib, ularni olib, bagʻirlariga oldilar-da: ‹Alloh va Uning Rasuli rost aytdi: {Albatta, mol-mulklaringiz va farzandlaringiz bir sinovdir} (Tagʻobun 15). Men bu ikkovini koʻrib, sabr qila olmadim›, dedilar. Soʻng xutbalarini davom ettirdilar».Буройда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺни хутба қилаётганларини кўрдим. Шунда Ҳасан билан Ҳусайн эгниларида қизил кўйлак билан қоқилиб-туриб яқинлашиб келавердилар. Набий ﷺ минбардан тушиб, уларни олиб, бағирларига олдилар-да: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули рост айтди: {Албатта, мол-мулкларингиз ва фарзандларингиз бир синовдир} (Тағобун 15). Мен бу икковини кўриб, сабр қила олмадим›, дедилар. Сўнг хутбаларини давом эттирдилар».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مِغْوَلٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ سَمِعَ النَّبِيُّ ـ صلى الله عليه وسلم ـ رَجُلاً يَقُولُ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ بِأَنَّكَ أَنْتَ اللَّهُ الأَحَدُ الصَّمَدُ الَّذِي لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ لَقَدْ سَأَلَ اللَّهَ بِاسْمِهِ الأَعْظَمِ الَّذِي إِذَا سُئِلَ بِهِ أَعْطَى وَإِذَا دُعِيَ بِهِ أَجَابَ ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir kishining: «Allohumma, inni asʼaluka bi-annaka Antallohul-Ahadus-Samad, allazi lam yalid va lam yulad, va lam yakun lahu kufuvan ahad (Ey Alloh, men Sendan soʻrayman, chunki Sen Allohsan, Yagonasan, Beniyozsan, tugʻmagan va tugʻilmagan, hech kim Unga teng emas)», deyayotganini eshitdilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «U Allohdan Uning ismi aʼzami bilan soʻradi — u bilan soʻralganda beradi va u bilan duo qilinganda ijobat qiladi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир кишининг: «Аллоҳумма, инни асъалука би-аннака Анталлоҳул-Аҳадус-Самад, аллази лам ялид ва лам юлад, ва лам якун лаҳу куфуван аҳад (Эй Аллоҳ, мен Сендан сўрайман, чунки Сен Аллоҳсан, Ягонасан, Бениёзсан, туғмаган ва туғилмаган, ҳеч ким Унга тенг эмас)», деяётганини эшитдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У Аллоҳдан Унинг исми аъзами билан сўради — у билан сўралганда беради ва у билан дуо қилинганда ижобат қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ عُيَيْنَةَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ ثَعْلَبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَنْتَ رَبِّي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ خَلَقْتَنِي وَأَنَا عَبْدُكَ وَأَنَا عَلَى عَهْدِكَ وَوَعْدِكَ مَا اسْتَطَعْتُ أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا صَنَعْتُ أَبُوءُ بِنِعْمَتِكَ وَأَبُوءُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي فَإِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ مَنْ قَالَهَا فِي يَوْمِهِ وَلَيْلَتِهِ فَمَاتَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ أَوْ تِلْكَ اللَّيْلَةِ دَخَلَ الْجَنَّةَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ تَعَالَى ‏"‏ ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohumma Anta Robbiy la ilaha illa Anta, xalaqtaniy va ana abduka va ana ala ahdika va vaʼdika mastataʼtu, aʼuzu bika min sharri ma sanaʼtu, abuʼu bi niʼmatika va abuʼu bi zanbiy fagʻfirliy, fa innahu la yagʻfiruz-zunuba illa Anta (Ey Alloh, Sen mening Rabbimsan, Sendan oʻzga iloh yoʻq. Sen meni yaratding, men Sening bandangman, kuchim yetguncha Sening ahding va vaʼdang uzra turibman. Qilgan ishlarimning yomonligidan Senga panoh soʻrayman, Sening neʼmatingni iqror qilaman va gunohimni ham iqror qilaman, meni magʻfirat qil, chunki gunohlarni Sendan oʻzga hech kim kechirmaydi)», dedilar. Yana Rasululloh ﷺ: «Kim buni kunduzida yoki kechasida aytsa-yu, oʻsha kunda yoki oʻsha kechada vafot etsa, inshaalloh taolo jannatga kiradi», dedilar.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳумма Анта Роббий ла илаҳа илла Анта, халақтаний ва ана абдука ва ана ала аҳдика ва ваъдика мастатаъту, аъузу бика мин шарри ма санаъту, абуъу би ниъматика ва абуъу би занбий фағфирлий, фа иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла Анта (Эй Аллоҳ, Сен менинг Раббимсан, Сендан ўзга илоҳ йўқ. Сен мени яратдинг, мен Сенинг бандангман, кучим етгунча Сенинг аҳдинг ва ваъданг узра турибман. Қилган ишларимнинг ёмонлигидан Сенга паноҳ сўрайман, Сенинг неъматингни иқрор қиламан ва гуноҳимни ҳам иқрор қиламан, мени мағфират қил, чунки гуноҳларни Сендан ўзга ҳеч ким кечирмайди)», дедилар. Яна Расулуллоҳ ﷺ: «Ким буни кундузида ёки кечасида айтса-ю, ўша кунда ёки ўша кечада вафот этса, иншааллоҳ таоло жаннатга киради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرٍو زُنَيْجٌ حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ ذَهَبَ بِي رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ إِلَى مَوْضِعٍ بِالْبَادِيَةِ قَرِيبٍ مِنْ مَكَّةَ فَإِذَا أَرْضٌ يَابِسَةٌ حَوْلَهَا رَمْلٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ ـ صلى الله عليه وسلم ـ ‏"‏ تَخْرُجُ الدَّابَّةُ مِنْ هَذَا الْمَوْضِعِ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا فِتْرٌ فِي شِبْرٍ ‏.‏ قَالَ ابْنُ بُرَيْدَةَ فَحَجَجْتُ بَعْدَ ذَلِكَ بِسِنِينَ فَأَرَانَا عَصًا لَهُ فَإِذَا هُوَ بِعَصَاىَ هَذِهِ كَذَا وَكَذَا ‏.‏

Burayda (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Makkaga yaqin choʻldagi bir joyga olib bordilar. Qarasam, atrofi qum bilan oʻralgan quruq bir yer edi. Rasululloh ﷺ: «Dobba (yer jonivori) mana shu joydan chiqadi», dedilar. U joy bir qarich chamasi keladigan kichkina yer edi.Бурайда (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Маккага яқин чўлдаги бир жойга олиб бордилар. Қарасам, атрофи қум билан ўралган қуруқ бир ер эди. Расулуллоҳ ﷺ: «Добба (ер жонивори) мана шу жойдан чиқади», дедилар. У жой бир қарич чамаси келадиган кичкина ер эди.