حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ بَعْثًا وَأَمَّرَ عَلَيْهِمْ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَطَعَنَ النَّاسُ فِي إِمَارَتِهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنْ تَطْعَنُوا فِي إِمَارَتِهِ فَقَدْ كُنْتُمْ تَطْعَنُونَ فِي إِمْرَةِ أَبِيهِ مِنْ قَبْلُ وَايْمُ اللَّهِ إِنْ كَانَ لَخَلِيقًا لِلإِمَارَةِ وَإِنْ كَانَ مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ وَإِنَّ هَذَا مِنْ أَحَبِّ النَّاسِ إِلَىَّ بَعْدَهُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir qoʻshin yubordilar va ularga Usoma ibn Zaydni amir qilib tayinladilar. Odamlar uning amirligi haqida (tanqidiy) gap qildilar. Shunda Nabiy ﷺ: «Agar sizlar uning amirligi haqida gap qilayotgan boʻlsanglar, bundan oldin uning otasining amirligi haqida ham gap qilgan edinglar. Allohga qasamki, u (otasi) amirlikka loyiq edi va u menga eng mahbub kishilardan biri edi. Bu (Usoma) ham undan keyin menga eng mahbub kishilardan biridir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир қўшин юбордилар ва уларга Усома ибн Зайдни амир қилиб тайинладилар. Одамлар унинг амирлиги ҳақида (танқидий) гап қилдилар. Шунда Набий ﷺ: «Агар сизлар унинг амирлиги ҳақида гап қилаётган бўлсанглар, бундан олдин унинг отасининг амирлиги ҳақида ҳам гап қилган эдинглар. Аллоҳга қасамки, у (отаси) амирликка лойиқ эди ва у менга энг маҳбуб кишилардан бири эди. Бу (Усома) ҳам ундан кейин менга энг маҳбуб кишилардан биридир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ رَأَيْتُ فِي الْمَنَامِ كَأَنَّمَا بِيَدِي قِطْعَةُ إِسْتَبْرَقٍ وَلاَ أُشِيرُ بِهَا إِلَى مَوْضِعٍ مِنَ الْجَنَّةِ إِلاَّ طَارَتْ بِي إِلَيْهِ فَقَصَصْتُهَا عَلَى حَفْصَةَ فَقَصَّتْهَا حَفْصَةُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّ أَخَاكِ رَجُلٌ صَالِحٌ " . أَوْ " إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ رَجُلٌ صَالِحٌ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Tushimda goʻyo qoʻlimda bir parcha qalin shoyi (istabraq) bordek koʻrdim, jannatning qaysi joyiga ishora qilsam, oʻsha tomonga meni uchirib olib borardi. Men buni Hafsaga aytib berdim, Hafsa esa uni Nabiy ﷺga aytib berdi. Shunda u zot: «Albatta, ukang solih kishidir», yoki «Albatta, Abdulloh solih kishidir», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Тушимда гўё қўлимда бир парча қалин шойи (истабрақ) бордек кўрдим, жаннатнинг қайси жойига ишора қилсам, ўша томонга мени учириб олиб борарди. Мен буни Ҳафсага айтиб бердим, Ҳафса эса уни Набий ﷺга айтиб берди. Шунда у зот: «Албатта, уканг солиҳ кишидир», ёки «Албатта, Абдуллоҳ солиҳ кишидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ نَافِعٍ قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ حَمَّادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سَيْفُ ابْنُ عُمَرَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا رَأَيْتُمُ الَّذِينَ يَسُبُّونَ أَصْحَابِي فَقُولُوا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى شَرِّكُمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ مُنْكَرٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَالنَّضْرُ مَجْهُولٌ وَسَيْفٌ مَجْهُولٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sahobalarimni soʻkayotgan kishilarni koʻrsangiz: ‹Eng yomonlaringizga Allohning laʼnati boʻlsin›, denglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis munkardir, biz uni Ubaydulloh ibn Umarning hadisidan faqat shu vajhdangina bilamiz. an-Nazr majhul (notanish), Sayf ham majhuldir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Саҳобаларимни сўкаётган кишиларни кўрсангиз: ‹Энг ёмонларингизга Аллоҳнинг лаънати бўлсин›, денглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис мункардир, биз уни Убайдуллоҳ ибн Умарнинг ҳадисидан фақат шу важҳдангина биламиз. ан-Назр мажҳул (нотаниш), Сайф ҳам мажҳулдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مَعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَطَاعَ أَنْ يَمُوتَ بِالْمَدِينَةِ فَلْيَمُتْ بِهَا فَإِنِّي أَشْفَعُ لِمَنْ يَمُوتُ بِهَا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سُبَيْعَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ الأَسْلَمِيَّةِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَيُّوبَ السَّخْتِيَانِيِّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Madinada oʻlishga qodir boʻlsa, oʻsha yerda oʻlsin. Chunki men oʻsha yerda oʻlganlarga shafoat qilaman», dedilar. Bu bobda Subaya bint al-Horis al-Aslamiyyadan ham (rivoyat) bor. Bu hadis Ayyub as-Saxtiyoniyning hadisi sifatida bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Мадинада ўлишга қодир бўлса, ўша ерда ўлсин. Чунки мен ўша ерда ўлганларга шафоат қиламан», дедилар. Бу бобда Субая бинт ал-Ҳорис ал-Асламийядан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис Айюб ас-Сахтиёнийнинг ҳадиси сифатида бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ عُبَيْدَ اللَّهِ ابْنَ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما أَنَّ مَوْلاَةً، لَهُ أَتَتْهُ فَقَالَتِ اشْتَدَّ عَلَىَّ الزَّمَانُ وَإِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَخْرُجَ إِلَى الْعِرَاقِ . قَالَ فَهَلاَّ إِلَى الشَّأْمِ أَرْضِ الْمَنْشَرِ اصْبِرِي لَكَاعِ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " مَنْ صَبَرَ عَلَى شِدَّتِهَا وَلأْوَائِهَا كُنْتُ لَهُ شَهِيدًا أَوْ شَفِيعًا يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَسُفْيَانَ بْنِ أَبِي زُهَيْرٍ وَسُبَيْعَةَ الأَسْلَمِيَّةِ .هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Uning bir ozod qilingan choʻrisi uning oldiga kelib: «Menga zamona ogʻir keldi, men Iroqqa chiqib ketmoqchiman», dedi. U: «Shomga — mahshar yeriga chiqsang boʻlmaydimi? Sabr qilgin, ey nodon! Chunki men Rasululloh ﷺning: ‹Kim uning (Madinaning) qiyinchiligi va mashaqqatiga sabr qilsa, men unga qiyomat kunida guvoh yoki shafoatchi boʻlaman›, deganlarini eshitganman», dedi. Bu bobda Abu Said, Sufyon ibn Abu Zuhayr va Subaya al-Aslamiyyadan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis Ubaydullohning hadisi sifatida hasan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Унинг бир озод қилинган чўриси унинг олдига келиб: «Менга замона оғир келди, мен Ироққа чиқиб кетмоқчиман», деди. У: «Шомга — маҳшар ерига чиқсанг бўлмайдими? Сабр қилгин, эй нодон! Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Ким унинг (Мадинанинг) қийинчилиги ва машаққатига сабр қилса, мен унга қиёмат кунида гувоҳ ёки шафоатчи бўламан›, деганларини эшитганман», деди. Бу бобда Абу Саид, Суфён ибн Абу Зуҳайр ва Субая ал-Асламийядан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис Убайдуллоҳнинг ҳадиси сифатида ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَغِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا وَعُصَيَّةُ عَصَتِ اللَّهَ وَرَسُولَهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Aslamni Alloh salomat qilsin, Gʻiforni Alloh magʻfirat qilsin, Usayya esa Alloh va Uning Rasuliga osiy boʻldi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Асламни Аллоҳ саломат қилсин, Ғифорни Аллоҳ мағфират қилсин, Усайя эса Аллоҳ ва Унинг Расулига осий бўлди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُصْمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فِي ثَقِيفٍ كَذَّابٌ وَمُبِيرٌ " .
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ وَاقِدٍ أَبُو مُسْلِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمٍ يُكْنَى أَبَا عُلْوَانَ وَهُوَ كُوفِيٌّ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ . وَشَرِيكٌ يَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمٍ وَإِسْرَائِيلُ يَرْوِي عَنْ هَذَا الشَّيْخِ وَيَقُولُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُصْمَةَ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَسْمَاءَ بِنْتِ أَبِي بَكْرٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Saqif (qabilasi)da bir kazzob (yolgʻonchi) va bir mubir (halok qiluvchi) bordir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat Sharikning hadisidan bilamiz. Bu bobda Asmo binti Abu Bakrdan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сақиф (қабиласи)да бир каззоб (ёлғончи) ва бир мубир (ҳалок қилувчи) бордир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Шарикнинг ҳадисидан биламиз. Бу бобда Асмо бинти Абу Бакрдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَسْلَمُ سَالَمَهَا اللَّهُ وَغِفَارُ غَفَرَ اللَّهُ لَهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَأَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Aslamni Alloh salomat qilsin, Gʻiforni Alloh magʻfirat qilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Zarr, Abu Barza al-Aslamiy, Burayda va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Асламни Аллоҳ саломат қилсин, Ғифорни Аллоҳ мағфират қилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Зарр, Абу Барза ал-Асламий, Бурайда ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ آدَمَ ابْنُ بِنْتِ أَزْهَرَ السَّمَّانِ، قَالَ حَدَّثَنِي جَدِّي، أَزْهَرُ السَّمَّانُ عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي شَامِنَا اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي يَمَنِنَا " . قَالُوا وَفِي نَجْدِنَا . فَقَالَ " اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي شَامِنَا وَبَارِكْ لَنَا فِي يَمَنِنَا " . قَالُوا وَفِي نَجْدِنَا . قَالَ " هُنَالِكَ الزَّلاَزِلُ وَالْفِتَنُ وَبِهَا أَوْ قَالَ مِنْهَا يَخْرُجُ قَرْنُ الشَّيْطَانِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَوْنٍ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ أَيْضًا عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohim, Shomimizni biz uchun barakali qil! Allohim, Yamanimizni biz uchun barakali qil!», dedilar. Ular: «Najdimizni ham (duo qiling)», dedilar. U zot: «Allohim, Shomimizni biz uchun barakali qil va Yamanimizni biz uchun barakali qil!», dedilar. Ular: «Najdimizni ham», dedilar. U zot: «U yerda zilzilalar va fitnalar boʻladi, oʻsha yerda — yoki: oʻsha yerdan — shayton shoxi chiqadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻnaldan, Ibn Avn hadisidan hasan sahih gʻaribdir. Bu hadis Solim ibn Abdulloh ibn Umardan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, Шомимизни биз учун баракали қил! Аллоҳим, Яманимизни биз учун баракали қил!», дедилар. Улар: «Наждимизни ҳам (дуо қилинг)», дедилар. У зот: «Аллоҳим, Шомимизни биз учун баракали қил ва Яманимизни биз учун баракали қил!», дедилар. Улар: «Наждимизни ҳам», дедилар. У зот: «У ерда зилзилалар ва фитналар бўлади, ўша ерда — ёки: ўша ердан — шайтон шохи чиқади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўналдан, Ибн Авн ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу ҳадис Солим ибн Абдуллоҳ ибн Умардан, у отасидан, у Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، هُوَ ابْنُ عُمَرَ بْنِ حَفْصِ بْنِ عَاصِمِ بْنِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ يُصَلُّونَ فِي الْعِيدَيْنِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ يَخْطُبُونَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ صَلاَةَ الْعِيدَيْنِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ . وَيُقَالُ إِنَّ أَوَّلَ مَنْ خَطَبَ قَبْلَ الصَّلاَةِ مَرْوَانُ بْنُ الْحَكَمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ, Abu Bakr va Umar ikki hayitda xutbadan oldin namoz oʻqir, soʻngra xutba qilar edilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Jobir va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan ilm ahllari shu boʻyicha amal qiladilar: ikki hayit namozi xutbadan oldin (oʻqiladi). Aytishlaricha, namozdan oldin xutba qilgan birinchi kishi Marvon ibn Hakam boʻlgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ, Абу Бакр ва Умар икки ҳайитда хутбадан олдин намоз ўқир, сўнгра хутба қилар эдилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Жобир ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган илм аҳллари шу бўйича амал қиладилар: икки ҳайит намози хутбадан олдин (ўқилади). Айтишларича, намоздан олдин хутба қилган биринчи киши Марвон ибн Ҳакам бўлган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ عَبْدِ الْحَكَمِ الْوَرَّاقُ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَافَرْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ فَكَانُوا يُصَلُّونَ الظُّهْرَ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ لاَ يُصَلُّونَ قَبْلَهَا وَلاَ بَعْدَهَا . وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَوْ كُنْتُ مُصَلِّيًا قَبْلَهَا أَوْ بَعْدَهَا لأَتْمَمْتُهَا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ سُلَيْمٍ مِثْلَ هَذَا . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ آلِ سُرَاقَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَطِيَّةَ الْعَوْفِيِّ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَطَوَّعُ فِي السَّفَرِ قَبْلَ الصَّلاَةِ وَبَعْدَهَا . وَقَدْ صَحَّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقْصُرُ فِي السَّفَرِ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ صَدْرًا مِنْ خِلاَفَتِهِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا كَانَتْ تُتِمُّ الصَّلاَةَ فِي السَّفَرِ . وَالْعَمَلُ عَلَى مَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَصْحَابِهِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ إِلاَّ أَنَّ الشَّافِعِيَّ يَقُولُ التَّقْصِيرُ رُخْصَةٌ لَهُ فِي السَّفَرِ فَإِنْ أَتَمَّ الصَّلاَةَ أَجْزَأَ عَنْهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon bilan birga safar qildim. Ular peshin va asrni ikki rakaatdan oʻqir, ulardan oldin ham, keyin ham (nafl) oʻqimas edilar», dedi. Abdulloh (ibn Umar): «Agar men ulardan oldin yoki keyin (nafl) oʻqiydigan boʻlsam, (safarda ham peshin va asrni) toʻliq oʻqigan boʻlardim», dedi. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan gʻaribdir, biz uni faqat Yahyo ibn Sulaymning shu kabi hadisidan bilamiz. Nabiy ﷺdan safarda namozni qasr qilganlari, Abu Bakr, Umar va Usmon ham xalifaliklarining boshida (shunday qilganlari) sahih (yoʻl bilan) kelgan. Nabiy ﷺ sahobalaridan va boshqalaridan boʻlgan koʻpchilik ilm ahlining amali shunga muvofiqdir. Bu Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Faqat Shofeiy: «Qasr qilish safarda unga berilgan ruxsatdir, agar namozni toʻliq oʻqisa, undan bu kifoya qiladi», deydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон билан бирга сафар қилдим. Улар пешин ва асрни икки ракаатдан ўқир, улардан олдин ҳам, кейин ҳам (нафл) ўқимас эдилар», деди. Абдуллоҳ (ибн Умар): «Агар мен улардан олдин ёки кейин (нафл) ўқийдиган бўлсам, (сафарда ҳам пешин ва асрни) тўлиқ ўқиган бўлардим», деди. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан ғарибдир, биз уни фақат Яҳё ибн Сулаймнинг шу каби ҳадисидан биламиз. Набий ﷺдан сафарда намозни қаср қилганлари, Абу Бакр, Умар ва Усмон ҳам халифаликларининг бошида (шундай қилганлари) саҳиҳ (йўл билан) келган. Набий ﷺ саҳобаларидан ва бошқаларидан бўлган кўпчилик илм аҳлининг амали шунга мувофиқдир. Бу Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Фақат Шофеий: «Қаср қилиш сафарда унга берилган рухсатдир, агар намозни тўлиқ ўқиса, ундан бу кифоя қилади», дейди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ فِي السَّفَرِ رَكْعَتَيْنِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَطِيَّةَ وَنَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺ bilan safarda peshinni ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat oʻqidim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Buni Ibn Abu Laylo Atiyya va Nofeʼdan, ular Ibn Umardan ham rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺ билан сафарда пешинни икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат ўқидим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Буни Ибн Абу Лайло Атийя ва Нофеъдан, улар Ибн Умардан ҳам ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، - يَعْنِي الْكُوفِيَّ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطِيَّةَ، وَنَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ فِي الْحَضَرِ الظُّهْرَ أَرْبَعًا وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ وَصَلَّيْتُ مَعَهُ فِي السَّفَرِ الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَعْدَهَا شَيْئًا وَالْمَغْرِبَ فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ سَوَاءً ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ لاَ تَنْقُصُ فِي الْحَضَرِ وَلاَ فِي السَّفَرِ وَهِيَ وِتْرُ النَّهَارِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ مَا رَوَى ابْنُ أَبِي لَيْلَى حَدِيثًا أَعْجَبَ إِلَىَّ مِنْ هَذَا وَلاَ أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺ bilan ham muqim holatda, ham safarda namoz oʻqidim. U zot bilan muqim holatda peshinni toʻrt rakaat va undan keyin ikki rakaat oʻqidim. U zot bilan safarda peshinni ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat, asrni ikki rakaat oʻqidim, undan keyin esa u zot hech narsa oʻqimadilar. Shomni muqim holatda ham, safarda ham bir xil uch rakaat (oʻqidik), u na muqimlikda, na safarda kamaytirilmaydi, u kunduzning vitridir, undan keyin ikki rakaat (oʻqidik)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Men Muhammadning: «Ibn Abu Laylo bundan koʻra menga manzurroq hadis rivoyat qilmagan, lekin men undan hech narsa rivoyat qilmayman», deganini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺ билан ҳам муқим ҳолатда, ҳам сафарда намоз ўқидим. У зот билан муқим ҳолатда пешинни тўрт ракаат ва ундан кейин икки ракаат ўқидим. У зот билан сафарда пешинни икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат, асрни икки ракаат ўқидим, ундан кейин эса у зот ҳеч нарса ўқимадилар. Шомни муқим ҳолатда ҳам, сафарда ҳам бир хил уч ракаат (ўқидик), у на муқимликда, на сафарда камайтирилмайди, у кундузнинг витридир, ундан кейин икки ракаат (ўқидик)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Мен Муҳаммаднинг: «Ибн Абу Лайло бундан кўра менга манзурроқ ҳадис ривоят қилмаган, лекин мен ундан ҳеч нарса ривоят қилмайман», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ يَعْلَى بْنِ عَطَاءٍ، عَنْ عَلِيٍّ الأَزْدِيِّ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صَلاَةُ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مَثْنَى مَثْنَى " . قَالَ أَبُو عِيسَى اخْتَلَفَ أَصْحَابُ شُعْبَةَ فِي حَدِيثِ ابْنِ عُمَرَ فَرَفَعَهُ بَعْضُهُمْ وَأَوْقَفَهُ بَعْضُهُمْ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْعُمَرِيِّ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا . وَالصَّحِيحُ مَا رُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى " . وَرَوَى الثِّقَاتُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ صَلاَةَ النَّهَارِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يُصَلِّي بِاللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى وَبِالنَّهَارِ أَرْبَعًا . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي ذَلِكَ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنَّ صَلاَةَ اللَّيْلِ وَالنَّهَارِ مَثْنَى مَثْنَى . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ صَلاَةُ اللَّيْلِ مَثْنَى مَثْنَى وَرَأَوْا صَلاَةَ التَّطَوُّعِ بِالنَّهَارِ أَرْبَعًا مِثْلَ الأَرْبَعِ قَبْلَ الظُّهْرِ وَغَيْرِهَا مِنْ صَلاَةِ التَّطَوُّعِ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kecha va kunduz namozi ikki-ikki rakatdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Shuʼbaning shogirdlari Ibn Umarning hadisida ixtilof qilishgan: baʼzilari uni marfuʼ (Nabiyga yetkazilgan) qilishgan, baʼzilari mavquf (Ibn Umarning oʻzida toʻxtatilgan) qilishgan. Abdulloh al-Umariydan, Nofeʼdan, Ibn Umardan, Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan. Sahihi esa Ibn Umardan rivoyat qilinganki, Nabiy ﷺ: «Kecha namozi ikki-ikki rakatdir», dedilar. Ishonchli (rovi)lar Abdulloh ibn Umardan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilishgan va unda kunduz namozini zikr qilishmagan. Ubaydullohdan, Nofeʼdan, Ibn Umardan rivoyat qilinishicha, u kechasi ikki-ikki rakat, kunduzi toʻrt rakat oʻqir edi. Ilm ahli bu masalada ixtilof qilishgan: baʼzilari kecha va kunduz namozi ikki-ikki rakat deb bilgan — bu Shofeʼiy va Ahmadning soʻzidir. Baʼzilari esa: ‹Kecha namozi ikki-ikki rakatdir›, deyishib, kunduzgi nafl namozini toʻrt rakat — peshindan oldingi toʻrt rakat va boshqa nafl namozlari kabi — deb bilishgan. Bu Sufyon Savriy, Ibn Muborak va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Кеча ва кундуз намози икки-икки ракатдир», дедилар. Абу Исо айтди: Шуъбанинг шогирдлари Ибн Умарнинг ҳадисида ихтилоф қилишган: баъзилари уни марфуъ (Набийга етказилган) қилишган, баъзилари мавқуф (Ибн Умарнинг ўзида тўхтатилган) қилишган. Абдуллоҳ ал-Умарийдан, Нофеъдан, Ибн Умардан, Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган. Саҳиҳи эса Ибн Умардан ривоят қилинганки, Набий ﷺ: «Кеча намози икки-икки ракатдир», дедилар. Ишончли (рови)лар Абдуллоҳ ибн Умардан, Набий ﷺдан ривоят қилишган ва унда кундуз намозини зикр қилишмаган. Убайдуллоҳдан, Нофеъдан, Ибн Умардан ривоят қилинишича, у кечаси икки-икки ракат, кундузи тўрт ракат ўқир эди. Илм аҳли бу масалада ихтилоф қилишган: баъзилари кеча ва кундуз намози икки-икки ракат деб билган — бу Шофеъий ва Аҳмаднинг сўзидир. Баъзилари эса: ‹Кеча намози икки-икки ракатдир›, дейишиб, кундузги нафл намозини тўрт ракат — пешиндан олдинги тўрт ракат ва бошқа нафл намозлари каби — деб билишган. Бу Суфён Саврий, Ибн Муборак ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ التِّنِّيسِيُّ، عَنْ صَدَقَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مُوسَى بْنِ يَسَارٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فِي الْعَسَلِ فِي كُلِّ عَشَرَةِ أَزُقٍّ زِقٌّ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَيَّارَةَ الْمُتَعِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ فِي إِسْنَادِهِ مَقَالٌ وَلاَ يَصِحُّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْبَابِ كَبِيرُ شَيْءٍ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ لَيْسَ فِي الْعَسَلِ شَيْءٌ . وَصَدَقَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ لَيْسَ بِحَافِظٍ وَقَدْ خُولِفَ صَدَقَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ فِي رِوَايَةِ هَذَا الْحَدِيثِ عَنْ نَافِعٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Asalda — har oʻn meshda bir mesh (sadaqa boʻladi)», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umar hadisining isnodida (kamchilik haqida) gap bor, bu bobda Nabiy ﷺdan sahih boʻlgan biror muhim narsa yoʻq. Koʻpchilik ilm ahli nazdida shunga amal qilingan, Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar. Baʼzi ilm ahli esa: «Asalda hech narsa (zakot) yoʻq», dedilar. Sadaqa ibn Abdulloh hofiz (rovi) emas va Sadaqa ibn Abdullohga bu hadisni Nofiʼdan rivoyat qilishda muxolafat qilingan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Асалда — ҳар ўн мешда бир меш (садақа бўлади)», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умар ҳадисининг иснодида (камчилик ҳақида) гап бор, бу бобда Набий ﷺдан саҳиҳ бўлган бирор муҳим нарса йўқ. Кўпчилик илм аҳли наздида шунга амал қилинган, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар. Баъзи илм аҳли эса: «Асалда ҳеч нарса (закот) йўқ», дедилар. Садақа ибн Абдуллоҳ ҳофиз (рови) эмас ва Садақа ибн Абдуллоҳга бу ҳадисни Нофиъдан ривоят қилишда мухолафат қилинган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ صَالِحٍ الطَّلْحِيُّ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَفَادَ مَالاً فَلاَ زَكَاةَ عَلَيْهِ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ عِنْدَ رَبِّهِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ سَرَّاءَ بِنْتِ نَبْهَانَ الْغَنَوِيَّةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim biror mol topsa, toki uning ustidan Robbi huzurida bir yil aylanmaguncha, unga zakot yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор мол топса, токи унинг устидан Робби ҳузурида бир йил айланмагунча, унга закот йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَنِ اسْتَفَادَ مَالاً فَلاَ زَكَاةَ فِيهِ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ عِنْدَ رَبِّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى أَيُّوبُ وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفًا . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُهُمَا مِنْ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَهُوَ كَثِيرُ الْغَلَطِ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنْ لاَ زَكَاةَ فِي الْمَالِ الْمُسْتَفَادِ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ . وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا كَانَ عِنْدَهُ مَالٌ تَجِبُ فِيهِ الزَّكَاةُ فَفِيهِ الزَّكَاةُ وَإِنْ لَمْ يَكُنْ عِنْدَهُ سِوَى الْمَالِ الْمُسْتَفَادِ مَا تَجِبُ فِيهِ الزَّكَاةُ لَمْ يَجِبْ عَلَيْهِ فِي الْمَالِ الْمُسْتَفَادِ زَكَاةٌ حَتَّى يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ فَإِنِ اسْتَفَادَ مَالاً قَبْلَ أَنْ يَحُولَ عَلَيْهِ الْحَوْلُ فَإِنَّهُ يُزَكِّي الْمَالَ الْمُسْتَفَادَ مَعَ مَالِهِ الَّذِي وَجَبَتْ فِيهِ الزَّكَاةُ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَأَهْلُ الْكُوفَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Kim biror mol topsa, toki uning ustidan Robbi huzurida bir yil aylanmaguncha, unda zakot yoʻq». Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslamning hadisidan sahihroqdir. Abu Iso aytdi: Ayyub, Ubaydulloh ibn Umar va boshqa bir nechalar Nofeʼdan, u Ibn Umardan mavquf holda rivoyat qilganlar. Abdurrahmon ibn Zayd ibn Aslam esa hadisda zaifdir; uni Ahmad ibn Hanbal, Ali ibn Madiniy va hadis ahlidan boshqalar zaif sanaganlar, u koʻp xatoga yoʻl qoʻyuvchidir. Nabiy ﷺning sahobalaridan bir nechalaridan topilgan molda toki uning ustidan bir yil oʻtmaguncha zakot yoʻqligi rivoyat qilingan. Molik ibn Anas, Shofiiy, Ahmad va Ishoq shuni aytadilar. Ilm ahlidan baʼzilari aytdi: Agar uning oldida zakot vojib boʻladigan mol boʻlsa, unda zakot bor; agar uning oldida zakot vojib boʻladigan mol topgan molidan boshqa hech narsa boʻlmasa, topilgan molda toki uning ustidan bir yil oʻtmaguncha zakot vojib boʻlmaydi. Agar bir yil oʻtishidan oldin biror mol topsa, u topilgan molni zakot vojib boʻlgan moli bilan birga zakot qiladi. Sufyon Savriy va Kufa ahli shuni aytadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Ким бирор мол топса, токи унинг устидан Робби ҳузурида бир йил айланмагунча, унда закот йўқ». Абу Исо айтди: Бу (ривоят) Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Асламнинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Абу Исо айтди: Айюб, Убайдуллоҳ ибн Умар ва бошқа бир нечалар Нофеъдан, у Ибн Умардан мавқуф ҳолда ривоят қилганлар. Абдурраҳмон ибн Зайд ибн Аслам эса ҳадисда заифдир; уни Аҳмад ибн Ҳанбал, Али ибн Мадиний ва ҳадис аҳлидан бошқалар заиф санаганлар, у кўп хатога йўл қўювчидир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан бир нечаларидан топилган молда токи унинг устидан бир йил ўтмагунча закот йўқлиги ривоят қилинган. Молик ибн Анас, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ шуни айтадилар. Илм аҳлидан баъзилари айтди: Агар унинг олдида закот вожиб бўладиган мол бўлса, унда закот бор; агар унинг олдида закот вожиб бўладиган мол топган молидан бошқа ҳеч нарса бўлмаса, топилган молда токи унинг устидан бир йил ўтмагунча закот вожиб бўлмайди. Агар бир йил ўтишидан олдин бирор мол топса, у топилган молни закот вожиб бўлган моли билан бирга закот қилади. Суфён Саврий ва Куфа аҳли шуни айтадилар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ حَمَلَ عَلَى فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ ثُمَّ رَآهَا تُبَاعُ فَأَرَادَ أَنْ يَشْتَرِيَهَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَعُدْ فِي صَدَقَتِكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi: U Alloh yoʻlida bir otni (jihod uchun) bergan edi, soʻng uni sotilayotganini koʻrib, sotib olmoqchi boʻldi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Sadaqangga qaytma», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahlining koʻpchiligi nazdida amal shu (hadis) ustidadir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади: У Аллоҳ йўлида бир отни (жиҳод учун) берган эди, сўнг уни сотилаётганини кўриб, сотиб олмоқчи бўлди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Садақангга қайтма», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳлининг кўпчилиги наздида амал шу (ҳадис) устидадир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَدَقَةَ الْفِطْرِ عَلَى الذَّكَرِ وَالأُنْثَى وَالْحُرِّ وَالْمَمْلُوكِ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ . قَالَ فَعَدَلَ النَّاسُ إِلَى نِصْفِ صَاعٍ مِنْ بُرٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَجَدِّ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ وَثَعْلَبَةَ بْنِ أَبِي صُعَيْرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ fitr sadaqasini erkakka, ayolga, ozodga va qulga bir soʼ xurmo yoki bir soʼ arpa (miqdorida) farz qildilar». (Ibn Umar) aytdi: «Soʻngra xalq buni yarim soʼ bugʻdoyga oʻtkazdilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Said, Ibn Abbos, Horis ibn Abdurrahmon ibn Abu Zubobning bobosi, Saʼlaba ibn Abu Suʼayr va Abdulloh ibn Amrdan ham (hadislar) bor.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ фитр садақасини эркакка, аёлга, озодга ва қулга бир сў хурмо ёки бир сў арпа (миқдорида) фарз қилдилар». (Ибн Умар) айтди: «Сўнгра халқ буни ярим сў буғдойга ўтказдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Саид, Ибн Аббос, Ҳорис ибн Абдурраҳмон ибн Абу Зубобнинг бобоси, Саълаба ибн Абу Суъайр ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ҳадислар) бор.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَرَضَ زَكَاةَ الْفِطْرِ مِنْ رَمَضَانَ صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ عَلَى كُلِّ حُرٍّ أَوْ عَبْدٍ ذَكَرٍ أَوْ أُنْثَى مِنَ الْمُسْلِمِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَرَوَى مَالِكٌ عَنْ نَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ حَدِيثِ أَيُّوبَ وَزَادَ فِيهِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ . وَرَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ نَافِعٍ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ إِذَا كَانَ لِلرَّجُلِ عَبِيدٌ غَيْرُ مُسْلِمِينَ لَمْ يُؤَدِّ عَنْهُمْ صَدَقَةَ الْفِطْرِ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُؤَدِّي عَنْهُمْ وَإِنْ كَانُوا غَيْرَ مُسْلِمِينَ . وَهُوَ قَوْلُ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَإِسْحَاقَ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Ramazon fitr zakotini musulmonlardan har bir ozod yoki qulga, erkak yoki ayolga bir soʼ xurmo yoki bir soʼ arpa (miqdorida) farz qildilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Molik Nofeʼdan, u Ibn Umardan, u Nabiy ﷺdan Ayyubning hadisi kabi rivoyat qilgan va unda «musulmonlardan» (degan ziyodani) qoʻshgan. Birdan ortiq (rovi) buni Nofeʼdan rivoyat qilgan va unda «musulmonlardan» degani zikr etilmagan. Ilm ahli bu masalada ixtilof qildilar: baʼzilari kishining musulmon boʻlmagan qullari boʻlsa, ular uchun fitr sadaqasini bermaydi, dedilar. Bu Molik, Shofiʼiy va Ahmadning soʻzidir. Baʼzilari esa: garchi ular musulmon boʻlmasalar ham, ular uchun beradi, dedilar. Bu Savriy, Ibn Muborak va Ishoqning soʻzidir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Рамазон фитр закотини мусулмонлардан ҳар бир озод ёки қулга, эркак ёки аёлга бир сў хурмо ёки бир сў арпа (миқдорида) фарз қилдилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Молик Нофеъдан, у Ибн Умардан, у Набий ﷺдан Айюбнинг ҳадиси каби ривоят қилган ва унда «мусулмонлардан» (деган зиёдани) қўшган. Бирдан ортиқ (рови) буни Нофеъдан ривоят қилган ва унда «мусулмонлардан» дегани зикр этилмаган. Илм аҳли бу масалада ихтилоф қилдилар: баъзилари кишининг мусулмон бўлмаган қуллари бўлса, улар учун фитр садақасини бермайди, дедилар. Бу Молик, Шофиъий ва Аҳмаднинг сўзидир. Баъзилари эса: гарчи улар мусулмон бўлмасалар ҳам, улар учун беради, дедилар. Бу Саврий, Ибн Муборак ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ عَمْرِو بْنِ مُسْلِمٍ أَبُو عَمْرٍو الْحَذَّاءُ الْمَدَنِيُّ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ الصَّائِغُ، عَنِ ابْنِ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ بِإِخْرَاجِ الزَّكَاةِ قَبْلَ الْغُدُوِّ لِلصَّلاَةِ يَوْمَ الْفِطْرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَهُوَ الَّذِي يَسْتَحِبُّهُ أَهْلُ الْعِلْمِ أَنْ يُخْرِجَ الرَّجُلُ صَدَقَةَ الْفِطْرِ قَبْلَ الْغُدُوِّ إِلَى الصَّلاَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ fitr kunida namozga chiqishdan oldin zakotni chiqarishga buyurar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Ilm ahli ham shuni mustahab koʻrarlar: kishi fitr sadaqasini namozga chiqishdan oldin chiqarishi (lozim).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ фитр кунида намозга чиқишдан олдин закотни чиқаришга буюрар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Илм аҳли ҳам шуни мустаҳаб кўрарлар: киши фитр садақасини намозга чиқишдан олдин чиқариши (лозим).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْثَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ مَاتَ وَعَلَيْهِ صِيَامُ شَهْرٍ فَلْيُطْعِمْ عَنْهُ مَكَانَ كُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَالصَّحِيحُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ مَوْقُوفٌ قَوْلُهُ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي هَذَا الْبَابِ فَقَالَ بَعْضُهُمْ يُصَامُ عَنِ الْمَيِّتِ . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ قَالاَ إِذَا كَانَ عَلَى الْمَيِّتِ نَذْرُ صِيَامٍ يَصُومُ عَنْهُ وَإِذَا كَانَ عَلَيْهِ قَضَاءُ رَمَضَانَ أَطْعَمَ عَنْهُ . وَقَالَ مَالِكٌ وَسُفْيَانُ وَالشَّافِعِيُّ لاَ يَصُومُ أَحَدٌ عَنْ أَحَدٍ . قَالَ وَأَشْعَثُ هُوَ ابْنُ سَوَّارٍ . وَمُحَمَّدٌ هُوَ عِنْدِي ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim bir oy roʻzasi zimmasida boʻlgan holda vafot etsa, uning nomidan har bir kun uchun bir miskinga taom berilsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisini faqat shu yoʻldan marfuʼ (Nabiyga yetgan) holda bilamiz, sahih boʻlgani esa Ibn Umarning oʻz soʻzi sifatida (mavquf)dir. Ilm ahli bu bobda ixtilof qilganlar. Baʼzilari: «Marhum nomidan roʻza tutiladi», deganlar. Buni Ahmad va Ishoq aytadilar. Ular: «Agar marhum zimmasida nazr roʻzasi boʻlsa, uning nomidan roʻza tutiladi, agar zimmasida Ramazon qazosi boʻlsa, uning nomidan taom beriladi», dedilar. Molik, Sufyon va Shofiiy: «Hech kim hech kim nomidan roʻza tutmaydi», deganlar. (Abu Iso) aytdi: Ashʼas — u ibn Savvordir. Muhammad — mening nazarimda ibn Abdurrahmon ibn Abi Layladir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким бир ой рўзаси зиммасида бўлган ҳолда вафот этса, унинг номидан ҳар бир кун учун бир мискинга таом берилсин», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадисини фақат шу йўлдан марфуъ (Набийга етган) ҳолда биламиз, саҳиҳ бўлгани эса Ибн Умарнинг ўз сўзи сифатида (мавқуф)дир. Илм аҳли бу бобда ихтилоф қилганлар. Баъзилари: «Марҳум номидан рўза тутилади», деганлар. Буни Аҳмад ва Ишоқ айтадилар. Улар: «Агар марҳум зиммасида назр рўзаси бўлса, унинг номидан рўза тутилади, агар зиммасида Рамазон қазоси бўлса, унинг номидан таом берилади», дедилар. Молик, Суфён ва Шофиий: «Ҳеч ким ҳеч ким номидан рўза тутмайди», деганлар. (Абу Исо) айтди: Ашъас — у ибн Саввордир. Муҳаммад — менинг назаримда ибн Абдурраҳмон ибн Аби Лайладир.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبَّادِ بْنِ جَعْفَرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا يُوجِبُ الْحَجَّ قَالَ " الزَّادُ وَالرَّاحِلَةُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا مَلَكَ زَادًا وَرَاحِلَةً وَجَبَ عَلَيْهِ الْحَجُّ . وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ يَزِيدَ هُوَ الْخُوزِيُّ الْمَكِّيُّ وَقَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Ey Rasululloh, hajni nima vojib qiladi?» dedi. U zot: «Ozuqa va ulov», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir. Ilm ahli huzurida amal shunga koʻradir: kishi ozuqa va ulovga ega boʻlsa, unga haj vojib boʻladi. Ibrohim ibn Yazid — u al-Xuziy al-Makkiy boʻlib, baʼzi ilm ahli uni xotirasi (yodlashi) jihatidan tanqid qilishgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Эй Расулуллоҳ, ҳажни нима вожиб қилади?» деди. У зот: «Озуқа ва улов», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга кўрадир: киши озуқа ва уловга эга бўлса, унга ҳаж вожиб бўлади. Иброҳим ибн Язид — у ал-Хузий ал-Маккий бўлиб, баъзи илм аҳли уни хотираси (ёдлаши) жиҳатидан танқид қилишган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ الْبَيْدَاءُ الَّتِي يَكْذِبُونَ فِيهَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاللَّهِ مَا أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ عِنْدِ الْمَسْجِدِ مِنْ عِنْدِ الشَّجَرَةِ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Baydo — odamlar shu (joy) haqida Rasululloh ﷺga (nisbatan) yolgʻon (gap) toʻqishadi. Allohga qasamki, Rasululloh ﷺ faqat masjid yonidan, daraxt yonidan talbiya aytib (ehromga) kirdilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Байдо — одамлар шу (жой) ҳақида Расулуллоҳ ﷺга (нисбатан) ёлғон (гап) тўқишади. Аллоҳга қасамки, Расулуллоҳ ﷺ фақат масжид ёнидан, дарахт ёнидан талбия айтиб (эҳромга) кирдилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ تَلْبِيَةَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم كَانَتْ " لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ لَبَّيْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ لَبَّيْكَ إِنَّ الْحَمْدَ وَالنِّعْمَةَ لَكَ وَالْمُلْكَ لاَ شَرِيكَ لَكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَإِنْ زَادَ فِي التَّلْبِيَةِ شَيْئًا مِنْ تَعْظِيمِ اللَّهِ فَلاَ بَأْسَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ وَأَحَبُّ إِلَىَّ أَنْ يَقْتَصِرَ عَلَى تَلْبِيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَإِنَّمَا قُلْنَا لاَ بَأْسَ بِزِيَادَةِ تَعْظِيمِ اللَّهِ فِيهَا لِمَا جَاءَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَهُوَ حَفِظَ التَّلْبِيَةَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ زَادَ ابْنُ عُمَرَ فِي تَلْبِيَتِهِ مِنْ قِبَلِهِ لَبَّيْكَ وَالرَّغْبَاءُ إِلَيْكَ وَالْعَمَلُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺning talbiyalari: «Labbayka Allohumma labbayk, labbayka lo sharika laka labbayk, innal-hamda van-niʼmata laka val-mulk, lo sharika lak» (Sening amringga shoshildim, ey Alloh, amringga shoshildim. Amringga shoshildim, Sening shariging yoʻq, amringga shoshildim. Albatta hamd va neʼmat Senikidir, mulk ham Senikidir, Sening shariging yoʻq) boʻlardi. Bu bobda Ibn Masʼud, Jobir, Oisha, Ibn Abbos va Abu Hurayradan ham (hadislar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺ ashoblari va boshqalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli huzurida amal shunga binoandir, bu Sufyon, Shofiiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Shofiiy aytdi: Agar talbiyaga Allohni ulugʻlashdan biror narsa qoʻshsa, inshaalloh, zarari yoʻq, lekin men uchun Rasululloh ﷺning talbiyasi bilan cheklanish yoqimliroqdir. Shofiiy aytdi: Biz unda Allohni ulugʻlash qoʻshilishida zarar yoʻq deyishimiz Ibn Umardan kelgan narsa sababidandir — u Rasululloh ﷺdan talbiyani yodlab olgan, soʻngra Ibn Umar oʻz talbiyasiga oʻzicha «Labbayka val-ragʻbou ilayka val-amal» (deganlarini) qoʻshgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺнинг талбиялари: «Лаббайка Аллоҳумма лаббайк, лаббайка ло шарика лака лаббайк, иннал-ҳамда ван-ниъмата лака вал-мулк, ло шарика лак» (Сенинг амрингга шошилдим, эй Аллоҳ, амрингга шошилдим. Амрингга шошилдим, Сенинг шаригинг йўқ, амрингга шошилдим. Албатта ҳамд ва неъмат Сеникидир, мулк ҳам Сеникидир, Сенинг шаригинг йўқ) бўларди. Бу бобда Ибн Масъуд, Жобир, Оиша, Ибн Аббос ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ҳадислар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺ ашоблари ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир, бу Суфён, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Шофиий айтди: Агар талбияга Аллоҳни улуғлашдан бирор нарса қўшса, иншааллоҳ, зарари йўқ, лекин мен учун Расулуллоҳ ﷺнинг талбияси билан чекланиш ёқимлироқдир. Шофиий айтди: Биз унда Аллоҳни улуғлаш қўшилишида зарар йўқ дейишимиз Ибн Умардан келган нарса сабабидандир — у Расулуллоҳ ﷺдан талбияни ёдлаб олган, сўнгра Ибн Умар ўз талбиясига ўзича «Лаббайка вал-рағбоу илайка вал-амал» (деганларини) қўшган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ مِنْ أَيْنَ نُهِلُّ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَالَ " يُهِلُّ أَهْلُ الْمَدِينَةِ مِنْ ذِي الْحُلَيْفَةِ وَأَهْلُ الشَّامِ مِنَ الْجُحْفَةِ وَأَهْلُ نَجْدٍ مِنْ قَرْنٍ " . قَالَ وَيَقُولُونَ وَأَهْلُ الْيَمَنِ مِنْ يَلَمْلَمَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi: «Qayerdan ihromga kiramiz, ey Allohning Rasuli?» dedi. U zot: «Madina ahli Zul-Hulayfadan, Shom ahli al-Juhfadan, Najd ahli Qarndan ihromga kiradi», dedilar. (Ibn Umar): «Yaman ahli Yalamlamdan, deb aytadilar», dedi. Bu bobda Ibn Abbos, Jobir ibn Abdulloh va Abdulloh ibn Amrdan ham (hadislar bor). Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli huzurida amal shunga binoandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши: «Қаердан иҳромга кирамиз, эй Аллоҳнинг Расули?» деди. У зот: «Мадина аҳли Зул-Ҳулайфадан, Шом аҳли ал-Жуҳфадан, Нажд аҳли Қарндан иҳромга киради», дедилар. (Ибн Умар): «Яман аҳли Яламламдан, деб айтадилар», деди. Бу бобда Ибн Аббос, Жобир ибн Абдуллоҳ ва Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ҳадислар бор). Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ قَامَ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَاذَا تَأْمُرُنَا أَنْ نَلْبَسَ مِنَ الثِّيَابِ فِي الْحَرَمِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلْبَسُوا الْقُمُصَ وَلاَ السَّرَاوِيلاَتِ وَلاَ الْبَرَانِسَ وَلاَ الْعَمَائِمَ وَلاَ الْخِفَافَ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ أَحَدٌ لَيْسَتْ لَهُ نَعْلاَنِ فَلْيَلْبَسِ الْخُفَّيْنِ وَلْيَقْطَعْهُمَا مَا أَسْفَلَ مِنَ الْكَعْبَيْنِ وَلاَ تَلْبَسُوا شَيْئًا مِنَ الثِّيَابِ مَسَّهُ الزَّعْفَرَانُ وَلاَ الْوَرْسُ وَلاَ تَنْتَقِبِ الْمَرْأَةُ الْحَرَامُ وَلاَ تَلْبَسِ الْقُفَّازَيْنِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi turib: «Ey Allohning Rasuli, haramda qanday kiyimlarni kiyishni bizga buyurasiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Koʻylaklarni, ishtonlarni, bosh kiyimlarni (burnus), sallalarni va makisilarni (xuff) kiymanglar; magar birovning kovushi boʻlmasa, makisi kiysin va uni togʻaylardan pastroq qilib kessin. Zaʼfaron yoki vars teggan biror kiyimni ham kiymanglar. Ihromdagi ayol yuzini yopmasin va qoʻlqop kiymasin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ilm ahli huzurida amal shunga binoandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши туриб: «Эй Аллоҳнинг Расули, ҳарамда қандай кийимларни кийишни бизга буюрасиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Кўйлакларни, иштонларни, бош кийимларни (бурнус), саллаларни ва макисиларни (хуфф) кийманглар; магар бировнинг ковуши бўлмаса, макиси кийсин ва уни тоғайлардан пастроқ қилиб кессин. Заъфарон ёки варс тегган бирор кийимни ҳам кийманглар. Иҳромдаги аёл юзини ёпмасин ва қўлқоп киймасин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли ҳузурида амал шунга биноандир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ صَالِحٍ الطَّلْحِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ اغْتَسَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِدُخُولِهِ مَكَّةَ بِفَخٍّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ . وَالصَّحِيحُ مَا رَوَى نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ أَنَّهُ كَانَ يَغْتَسِلُ لِدُخُولِ مَكَّةَ . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ يُسْتَحَبُّ الاِغْتِسَالُ لِدُخُولِ مَكَّةَ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ضَعِيفٌ فِي الْحَدِيثِ ضَعَّفَهُ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ وَعَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ وَغَيْرُهُمَا وَلاَ نَعْرِفُ هَذَا الْحَدِيثَ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Makkaga kirishlari uchun Faxx (degan joy)da gʻusl qildilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis mahfuz emas. Sahihi esa Nofeʼning Ibn Umardan rivoyat qilgani boʻlib, u (Ibn Umar) Makkaga kirish uchun gʻusl qilar edi. Shofiʼiy ham shuni aytadi: Makkaga kirish uchun gʻusl qilish mustahabdir. Abdurahmon ibn Zayd ibn Aslam hadisda zaifdir; Ahmad ibn Hanbal, Ali ibn al-Madiniy va boshqalar uni zaif deganlar. Biz bu hadisni faqat uning rivoyatidan marfuʼ holda bilamiz.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Маккага киришлари учун Фахх (деган жой)да ғусл қилдилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис маҳфуз эмас. Саҳиҳи эса Нофеънинг Ибн Умардан ривоят қилгани бўлиб, у (Ибн Умар) Маккага кириш учун ғусл қилар эди. Шофиъий ҳам шуни айтади: Маккага кириш учун ғусл қилиш мустаҳабдир. Абдураҳмон ибн Зайд ибн Аслам ҳадисда заифдир; Аҳмад ибн Ҳанбал, Али ибн ал-Мадиний ва бошқалар уни заиф деганлар. Биз бу ҳадисни фақат унинг ривоятидан марфуъ ҳолда биламиз.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا الْعُمَرِيُّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ مَكَّةَ نَهَارًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Makkaga kunduzi kirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Маккага кундузи кирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ بِلاَلٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي جَوْفِ الْكَعْبَةِ . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَمْ يُصَلِّ وَلَكِنَّهُ كَبَّرَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُسَامَةَ بْنِ زَيْدٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ وَعُثْمَانَ بْنِ طَلْحَةَ وَشَيْبَةَ بْنِ عُثْمَانَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ بِلاَلٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ يَرَوْنَ بِالصَّلاَةِ فِي الْكَعْبَةِ بَأْسًا . وَقَالَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ لاَ بَأْسَ بِالصَّلاَةِ النَّافِلَةِ فِي الْكَعْبَةِ . وَكَرِهَ أَنْ تُصَلَّى الْمَكْتُوبَةُ فِي الْكَعْبَةِ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ لاَ بَأْسَ أَنْ تُصَلَّى الْمَكْتُوبَةُ وَالتَّطَوُّعُ فِي الْكَعْبَةِ لأَنَّ حُكْمَ النَّافِلَةِ وَالْمَكْتُوبَةِ فِي الطَّهَارَةِ وَالْقِبْلَةِ سَوَاءٌ .
Bilol (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Kaʼbaning ichida namoz oʻqidilar. Ibn Abbos esa: «Namoz oʻqimadilar, balki takbir aytdilar», dedi. Bu bobda Usoma ibn Zayd, Fazl ibn Abbos, Usmon ibn Talha va Shayba ibn Usmondan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Bilolning hadisi hasan sahihdir. Koʻp ilm ahlining amali shunga binoan boʻlib, ular Kaʼbada namoz oʻqishni zarar deb koʻrmaydilar. Molik ibn Anas: ‹Kaʼbada nafl namoz oʻqishda zarar yoʻq›, dedi, ammo farz namozni Kaʼbada oʻqishni makruh sanadi. Shofiʼiy esa: ‹Kaʼbada farz va nafl namozni oʻqishda zarar yoʻq, chunki nafl bilan farzning hukmi taharat va qiblada birdir›, dedi.Билол (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Каъбанинг ичида намоз ўқидилар. Ибн Аббос эса: «Намоз ўқимадилар, балки такбир айтдилар», деди. Бу бобда Усома ибн Зайд, Фазл ибн Аббос, Усмон ибн Талҳа ва Шайба ибн Усмондан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Билолнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Кўп илм аҳлининг амали шунга биноан бўлиб, улар Каъбада намоз ўқишни зарар деб кўрмайдилар. Молик ибн Анас: ‹Каъбада нафл намоз ўқишда зарар йўқ›, деди, аммо фарз намозни Каъбада ўқишни макруҳ санади. Шофиъий эса: ‹Каъбада фарз ва нафл намозни ўқишда зарар йўқ, чунки нафл билан фарзнинг ҳукми таҳарат ва қиблада бирдир›, деди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا رَمَى الْجِمَارَ مَشَى إِلَيْهَا ذَاهِبًا وَرَاجِعًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ وَلَمْ يَرْفَعْهُ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ وَقَالَ بَعْضُهُمْ يَرْكَبُ يَوْمَ النَّحْرِ وَيَمْشِي فِي الأَيَّامِ الَّتِي بَعْدَ يَوْمَ النَّحْرِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَكَأَنَّ مَنْ قَالَ هَذَا إِنَّمَا أَرَادَ اتِّبَاعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي فِعْلِهِ لأَنَّهُ إِنَّمَا رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ رَكِبَ يَوْمَ النَّحْرِ حَيْثُ ذَهَبَ يَرْمِي الْجِمَارَ وَلاَ يَرْمِي يَوْمَ النَّحْرِ إِلاَّ جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Jamralarga tosh otganlarida ularga borishda ham, qaytishda ham piyoda yurar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Baʼzilar buni Ubaydullohdan rivoyat qilib, uni (Nabiyga) marfu qilmaganlar. Koʻpchilik ilm ahli shunga amal qiladilar. Baʼzilar: «Nahr kunida ulovga minadi va Nahr kunidan keyingi kunlarda piyoda yuradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Goʻyo shunday deganlar Nabiy ﷺning ishlariga ergashishni iroda qilganlar, chunki Nabiy ﷺdan u zot Jamralarga tosh otishga borgan Nahr kunida ulovga minganlari rivoyat qilingan, Nahr kunida esa faqat Jamratul-Aqabaga tosh otiladi (xolos).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Жамраларга тош отганларида уларга боришда ҳам, қайтишда ҳам пиёда юрар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзилар буни Убайдуллоҳдан ривоят қилиб, уни (Набийга) марфу қилмаганлар. Кўпчилик илм аҳли шунга амал қиладилар. Баъзилар: «Наҳр кунида уловга минади ва Наҳр кунидан кейинги кунларда пиёда юради», дедилар. Абу Исо айтди: Гўё шундай деганлар Набий ﷺнинг ишларига эргашишни ирода қилганлар, чунки Набий ﷺдан у зот Жамраларга тош отишга борган Наҳр кунида уловга минганлари ривоят қилинган, Наҳр кунида эса фақат Жамратул-Ақабага тош отилади (холос).
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اشْتَرَى هَدْيَهُ مِنْ قُدَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ الثَّوْرِيِّ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ الْيَمَانِ . وَرُوِيَ عَنْ نَافِعٍ أَنَّ ابْنَ عُمَرَ اشْتَرَى هَدْيَهُ مِنْ قُدَيْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ oʻzlarining hadiylarini (qurbonliklarini) Qudayddan sotib oldilar.» Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, uni Savriyning hadisidan faqat Yahyo ibn al-Yamonning hadisi orqaligina bilamiz. Nofeʼdan, Ibn Umar oʻz hadiyini Qudayddan sotib olgani ham rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Bu (rivoyat) sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ ўзларининг ҳадийларини (қурбонликларини) Қудайддан сотиб олдилар.» Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, уни Саврийнинг ҳадисидан фақат Яҳё ибн ал-Ямоннинг ҳадиси орқалигина биламиз. Нофеъдан, Ибн Умар ўз ҳадийини Қудайддан сотиб олгани ҳам ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Бу (ривоят) саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ حَلَقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَحَلَقَ طَائِفَةٌ مِنْ أَصْحَابِهِ وَقَصَّرَ بَعْضُهُمْ . قَالَ ابْنُ عُمَرَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " رَحِمَ اللَّهُ الْمُحَلِّقِينَ " . مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ ثُمَّ قَالَ " وَالْمُقَصِّرِينَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ أُمِّ الْحُصَيْنِ وَمَارِبَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي مَرْيَمَ وَحُبْشِيِّ بْنِ جُنَادَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ لِلرَّجُلِ أَنْ يَحْلِقَ رَأْسَهُ وَإِنْ قَصَّرَ يَرَوْنَ أَنَّ ذَلِكَ يُجْزِئُ عَنْهُ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ soch oldirdilar, sahobalaridan bir toifasi ham soch oldirdi, baʼzilari esa qisqartirdi», dedi. Ibn Umar aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh soch oldirganlarga rahm qilsin», deb bir yoki ikki marta aytdilar, soʻng: «Qisqartirganlarga ham», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Abbos, Ibn Ummi al-Husayn, Morib, Abu Said, Abu Maryam, Hubshiy ibn Junoda va Abu Hurayra (roziyallohu anhum)dan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Ilm ahlining ameli shu boʻyicha boʻlib, ular kishi uchun boshini oldirishni afzal koʻradilar, agar qisqartirsa, bu undan kifoya qiladi deb biladilar. Bu Sufyon as-Savriy, Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ соч олдирдилар, саҳобаларидан бир тоифаси ҳам соч олдирди, баъзилари эса қисқартирди», деди. Ибн Умар айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ соч олдирганларга раҳм қилсин», деб бир ёки икки марта айтдилар, сўнг: «Қисқартирганларга ҳам», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Аббос, Ибн Умми ал-Ҳусайн, Мориб, Абу Саид, Абу Марям, Ҳубший ибн Жунода ва Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳлининг амели шу бўйича бўлиб, улар киши учун бошини олдиришни афзал кўрадилар, агар қисқартирса, бу ундан кифоя қилади деб биладилар. Бу Суфён ас-Саврий, Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ يَنْزِلُونَ الأَبْطَحَ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَأَبِي رَافِعٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ صَحِيحٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّزَّاقِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ . وَقَدِ اسْتَحَبَّ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ نُزُولَ الأَبْطَحِ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَرَوْا ذَلِكَ وَاجِبًا إِلاَّ مَنْ أَحَبَّ ذَلِكَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَنُزُولُ الأَبْطَحِ لَيْسَ مِنَ النُّسُكِ فِي شَيْءٍ إِنَّمَا هُوَ مَنْزِلٌ نَزَلَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ, Abu Bakr, Umar va Usmon Abtahda tushib (qoʻnib) turardilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Oisha, Abu Rofiʼ va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi sahih hasan gʻariyb hadisdir. Biz uni faqat Abdurrazzoqning Ubaydulloh ibn Umardan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Baʼzi ilm ahllari Abtahda tushishni vojib deb hisoblamagan holda, faqat buni xohlagan kishi uchun mustahab sanashgan. Shofiʼiy aytdi: Abtahda tushish manosik (hajj amallari)dan hech narsa emas, u faqat Nabiy ﷺ tushgan bir manzildir, xolos.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ, Абу Бакр, Умар ва Усмон Абтаҳда тушиб (қўниб) турардилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Оиша, Абу Рофиъ ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси саҳиҳ ҳасан ғарийб ҳадисдир. Биз уни фақат Абдурраззоқнинг Убайдуллоҳ ибн Умардан қилган ривояти орқалигина биламиз. Баъзи илм аҳллари Абтаҳда тушишни вожиб деб ҳисобламаган ҳолда, фақат буни хоҳлаган киши учун мустаҳаб санашган. Шофиъий айтди: Абтаҳда тушиш маносик (ҳажж амаллари)дан ҳеч нарса эмас, у фақат Набий ﷺ тушган бир манзилдир, холос.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا شَيْبَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اعْتَمَرَ أَرْبَعًا إِحْدَاهُنَّ فِي رَجَبٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ toʻrt marta umra qildilar, ulardan biri rajab oyida edi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ тўрт марта умра қилдилар, улардан бири ражаб ойида эди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ مَنْ حَجَّ الْبَيْتَ فَلْيَكُنْ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ إِلاَّ الْحُيَّضَ وَرَخَّصَ لَهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: Kim Baytni (Kaʼbani) haj qilsa, uning Bayt bilan eng oxirgi (amali tavof) boʻlsin; faqat hayzli ayollar bundan mustasno — Rasululloh ﷺ ularga (tavofsiz ketishga) ruxsat berganlar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir. Ilm ahli nazdida shunga amal qilinadi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: Ким Байтни (Каъбани) ҳаж қилса, унинг Байт билан энг охирги (амали тавоф) бўлсин; фақат ҳайзли аёллар бундан мустасно — Расулуллоҳ ﷺ уларга (тавофсиз кетишга) рухсат берганлар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Илм аҳли наздида шунга амал қилинади.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ أَسْلَمَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ وَالْعُمْرَةِ أَجْزَأَهُ طَوَافٌ وَاحِدٌ وَسَعْىٌ وَاحِدٌ عَنْهُمَا حَتَّى يَحِلَّ مِنْهُمَا جَمِيعًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ تَفَرَّدَ بِهِ الدَّرَاوَرْدِيُّ عَلَى ذَلِكَ اللَّفْظِ . وَقَدْ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَلَمْ يَرْفَعُوهُ . وَهُوَ أَصَحُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim haj bilan umraga ehrom bogʻlasa, ikkalasidan birga ehromdan chiqquniga qadar ular uchun bir marta tavof va bir marta saʼy kifoya qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir; bu lafz bilan uni faqat Darovardiy yolgʻiz rivoyat qilgan. Uni Ubaydulloh ibn Umardan bir necha kishi rivoyat qilib, marfuʼ qilishmagan. Va bu sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳаж билан умрага эҳром боғласа, иккаласидан бирга эҳромдан чиққунига қадар улар учун бир марта тавоф ва бир марта саъй кифоя қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир; бу лафз билан уни фақат Даровардий ёлғиз ривоят қилган. Уни Убайдуллоҳ ибн Умардан бир неча киши ривоят қилиб, марфуъ қилишмаган. Ва бу саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَفَلَ مِنْ غَزْوَةٍ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ فَعَلاَ فَدْفَدًا مِنَ الأَرْضِ أَوْ شَرَفًا كَبَّرَ ثَلاَثًا ثُمَّ قَالَ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ سَائِحُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ صَدَقَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " . وَفِي الْبَابِ عَنِ الْبَرَاءِ وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ ابْنِ عُمَرَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ gʻazotdan yo hajdan yo umradan qaytayotganlarida, yerning balandligiga yo tepalikka koʻtarilsalar, uch marta takbir aytar, soʻng: «Lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva ala kulli shayʼin qodir. Oyibuna toibuna obiduna soihuna li-Robbina hamiduna. Sadaqallohu vaʼdahu va nasara abdahu va hazamal-ahzoba vahdah» — («Yolgʻiz Allohdan oʻzga haq maʼbud yoʻq, Uning sherigi yoʻq. Mulk Unikidir va hamd Unikidir, U har narsaga qodirdir. Biz qaytuvchilar, tavba qiluvchilar, ibodat qiluvchilar, (Alloh yoʻlida) sayr qiluvchilar, Robbimizga hamd aytuvchilarmiz. Alloh vaʼdasini rost qildi, bandasiga yordam berdi va yolgʻiz oʻzi (kofir) guruhlarni magʻlub etdi») — der edilar. Abu Iso aytdi: Ibn Umarning hadisi hasan sahihdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ғазотдан ё ҳаждан ё умрадан қайтаётганларида, ернинг баландлигига ё тепаликка кўтарилсалар, уч марта такбир айтар, сўнг: «Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува ала кулли шайъин қодир. Ойибуна тоибуна обидуна соиҳуна ли-Роббина ҳамидуна. Садақаллоҳу ваъдаҳу ва насара абдаҳу ва ҳазамал-аҳзоба ваҳдаҳ» — («Ёлғиз Аллоҳдан ўзга ҳақ маъбуд йўқ, Унинг шериги йўқ. Мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У ҳар нарсага қодирдир. Биз қайтувчилар, тавба қилувчилар, ибодат қилувчилар, (Аллоҳ йўлида) сайр қилувчилар, Роббимизга ҳамд айтувчилармиз. Аллоҳ ваъдасини рост қилди, бандасига ёрдам берди ва ёлғиз ўзи (кофир) гуруҳларни мағлуб этди») — дер эдилар. Абу Исо айтди: Ибн Умарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَدَّهِنُ بِالزَّيْتِ وَهُوَ مُحْرِمٌ غَيْرَ الْمُقَتَّتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى الْمُقَتَّتُ الْمُطَيَّبُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ . وَقَدْ تَكَلَّمَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ فِي فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ وَرَوَى عَنْهُ النَّاسُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ehromda boʻlganlarida xushboʻylantirilmagan zaytun moyini surtar edilar. Abu Iso aytdi: Muqattat — xushboʻylik qoʻshilgan (moy)dir. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Farqad as-Sabaxiyning Said ibn Jubayrdan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Yahyo ibn Said Farqad as-Sabaxiy haqida (tanqidiy) gapirgan, lekin odamlar undan rivoyat qilganlar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ эҳромда бўлганларида хушбўйлантирилмаган зайтун мойини суртар эдилар. Абу Исо айтди: Муқаттат — хушбўйлик қўшилган (мой)дир. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Фарқад ас-Сабахийнинг Саид ибн Жубайрдан қилган ривояти орқалигина биламиз. Яҳё ибн Саид Фарқад ас-Сабахий ҳақида (танқидий) гапирган, лекин одамлар ундан ривоят қилганлар.