حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَصْعَقُ النَّاسُ حِينَ يَصْعَقُونَ، فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ قَامَ، فَإِذَا مُوسَى آخِذٌ بِالْعَرْشِ، فَمَا أَدْرِي أَكَانَ فِيمَنْ صَعِقَ ". رَوَاهُ أَبُو سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Odamlar hushdan ketadigan (paytda) hushdan ketadilar; men esa (oʻrnidan) turganlarning birinchisi boʻlaman — birdan Muso Arshni ushlab (turgan) boʻladi. Bilmadim, u (ham) hushdan ketganlardan boʻldimi (yoki yoʻqmi)», dedilar. (Buni Abu Saʼid ham Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Одамлар ҳушдан кетадиган (пайтда) ҳушдан кетадилар; мен эса (ўрнидан) турганларнинг биринчиси бўламан — бирдан Мусо Аршни ушлаб (турган) бўлади. Билмадим, у (ҳам) ҳушдан кетганлардан бўлдими (ёки йўқми)», дедилар. (Буни Абу Саъид ҳам Пайғамбар ﷺдан ривоят қилди.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَقْبِضُ اللَّهُ الأَرْضَ، وَيَطْوِي السَّمَاءَ بِيَمِينِهِ، ثُمَّ يَقُولُ أَنَا الْمَلِكُ أَيْنَ مُلُوكُ الأَرْضِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Alloh yerni (qabzaga) oladi va osmonni Oʻzining oʻng (qoʻli) bilan oʻraydi (yigʻishtiradi), soʻng: ‹Men Podshohman! Yerning podshohlari qani?› deydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Аллоҳ ерни (қабзага) олади ва осмонни Ўзининг ўнг (қўли) билан ўрайди (йиғиштиради), сўнг: ‹Мен Подшоҳман! Ернинг подшоҳлари қани?› дейди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُحْشَرُ النَّاسُ عَلَى ثَلاَثِ طَرَائِقَ، رَاغِبِينَ رَاهِبِينَ وَاثْنَانِ عَلَى بَعِيرٍ، وَثَلاَثَةٌ عَلَى بَعِيرٍ، وَأَرْبَعَةٌ عَلَى بَعِيرٍ، وَعَشَرَةٌ عَلَى بَعِيرٍ وَيَحْشُرُ بَقِيَّتَهُمُ النَّارُ، تَقِيلُ مَعَهُمْ حَيْثُ قَالُوا، وَتَبِيتُ مَعَهُمْ حَيْثُ بَاتُوا، وَتُصْبِحُ مَعَهُمْ حَيْثُ أَصْبَحُوا، وَتُمْسِي مَعَهُمْ حَيْثُ أَمْسَوْا ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Odamlar uch (xil) yoʻsinda toʻplanadi: ragʻbatli va qoʻrquvli (holda piyoda); (yana baʼzilari) — ikkitasi bir tuyada, uchtasi bir tuyada, toʻrttasi bir tuyada, oʻntasi bir tuyada; qolganlarini esa olov (haydab) toʻplaydi — ular qaylasa (peshin uyqusiga toʻxtasa), u (olov) ular bilan birga qayladi; qayerda tunasalar, ular bilan tunaydi; qayerda tonglatsalar, ular bilan tonglaydi; qayerda kechqurun (toʻxtasalar), ular bilan birga oqshomlaydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Одамлар уч (хил) йўсинда тўпланади: рағбатли ва қўрқувли (ҳолда пиёда); (яна баъзилари) — иккитаси бир туяда, учтаси бир туяда, тўрттаси бир туяда, ўнтаси бир туяда; қолганларини эса олов (ҳайдаб) тўплайди — улар қайласа (пешин уйқусига тўхтаса), у (олов) улар билан бирга қайлади; қаерда тунасалар, улар билан тунайди; қаерда тонглацалар, улар билан тонглайди; қаерда кечқурун (тўхтасалар), улар билан бирга оқшомлайди», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَوْرٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَوَّلُ مَنْ يُدْعَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ آدَمُ، فَتَرَاءَى ذُرِّيَّتُهُ فَيُقَالُ هَذَا أَبُوكُمْ آدَمُ. فَيَقُولُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ. فَيَقُولُ أَخْرِجْ بَعْثَ جَهَنَّمَ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ. فَيَقُولُ يَا رَبِّ كَمْ أُخْرِجُ فَيَقُولُ أَخْرِجْ مِنْ كُلِّ مِائَةٍ تِسْعَةً وَتِسْعِينَ ". فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِذَا أُخِذَ مِنَّا مِنْ كُلِّ مِائَةٍ تِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ، فَمَاذَا يَبْقَى مِنَّا قَالَ " إِنَّ أُمَّتِي فِي الأُمَمِ كَالشَّعَرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي الثَّوْرِ الأَسْوَدِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Qiyomat kunida birinchi boʻlib chaqiriladigan (kishi) — Odam(ato)dir. Uning zurriyoti (avlodi) koʻrsatiladi va (ularga): ‹Bu — otangiz Odam›, deyiladi. U: ‹Labbay, saʼdayk›, deydi. (Alloh): ‹Zurriyotingdan jahannam (ahli) guruhini chiqar›, deydi. U: ‹Ey Robbim, qanchasini chiqaray?› deydi. (Alloh): ‹Har yuztadan toʻqson toʻqqiztasini chiqar›, deydi», dedilar. (Sahobalar): «Yo Rasululloh, bizdan har yuztadan toʻqson toʻqqiztamiz olinsa, bizdan nima qoladi?» dedilar. U zot: «Albatta mening ummatim (boshqa) ummatlar ichida — qora hoʻkizdagi bir oq tukdek(dir)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Қиёмат кунида биринчи бўлиб чақириладиган (киши) — Одам(ато)дир. Унинг зурриёти (авлоди) кўрсатилади ва (уларга): ‹Бу — отангиз Одам›, дейилади. У: ‹Лаббай, саъдайк›, дейди. (Аллоҳ): ‹Зурриётингдан жаҳаннам (аҳли) гуруҳини чиқар›, дейди. У: ‹Эй Роббим, қанчасини чиқарай?› дейди. (Аллоҳ): ‹Ҳар юзтадан тўқсон тўққизтасини чиқар›, дейди», дедилар. (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, биздан ҳар юзтадан тўқсон тўққизтамиз олинса, биздан нима қолади?» дедилар. У зот: «Албатта менинг умматим (бошқа) умматлар ичида — қора ҳўкиздаги бир оқ тукдек(дир)», дедилар.
حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي سُلَيْمَانُ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَعْرَقُ النَّاسُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَذْهَبَ عَرَقُهُمْ فِي الأَرْضِ سَبْعِينَ ذِرَاعًا، وَيُلْجِمُهُمْ حَتَّى يَبْلُغَ آذَانَهُمْ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Odamlar Qiyomat kunida shunday terlaydilarki, terlari yerga yetmish gaz (chuqur) singiydi; (soʻng) ularni (terlari) quloqlariga yetgancha (suvga botirib) jilovlaydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар Қиёмат кунида шундай терлайдиларки, терлари ерга етмиш газ (чуқур) сингийди; (сўнг) уларни (терлари) қулоқларига етганча (сувга ботириб) жиловлайди», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ كَانَتْ عِنْدَهُ مَظْلَمَةٌ لأَخِيهِ فَلْيَتَحَلَّلْهُ مِنْهَا، فَإِنَّهُ لَيْسَ ثَمَّ دِينَارٌ وَلاَ دِرْهَمٌ مِنْ قَبْلِ أَنْ يُؤْخَذَ لأَخِيهِ مِنْ حَسَنَاتِهِ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ حَسَنَاتٌ أُخِذَ مِنْ سَيِّئَاتِ أَخِيهِ، فَطُرِحَتْ عَلَيْهِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Kimning zimmasida birodariga (qilgan) bir zulmi boʻlsa, (oʻlimidan oldin) undan halollik (kechirim) soʻrab olsin — chunki u yerda (oxiratda) na dinor, na dirham (boʻladi); (zulm qilgan kishining) yaxshiliklaridan birodari uchun olinishidan oldin (kechirim soʻrasin). Agar uning yaxshiliklari boʻlmasa, birodarining yomonliklaridan olinib, uning ustiga yuklanadi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг зиммасида биродарига (қилган) бир зулми бўлса, (ўлимидан олдин) ундан ҳалоллик (кечирим) сўраб олсин — чунки у ерда (охиратда) на динор, на дирҳам (бўлади); (зулм қилган кишининг) яхшиликларидан биродари учун олинишидан олдин (кечирим сўрасин). Агар унинг яхшиликлари бўлмаса, биродарининг ёмонликларидан олиниб, унинг устига юкланади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، حَدَّثَهُ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَدْخُلُ مِنْ أُمَّتِي زُمْرَةٌ هُمْ سَبْعُونَ أَلْفًا، تُضِيءُ وُجُوهُهُمْ إِضَاءَةَ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ ". وَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ فَقَامَ عُكَّاشَةُ بْنُ مِحْصَنٍ الأَسَدِيُّ يَرْفَعُ نَمِرَةً عَلَيْهِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ. قَالَ " اللَّهُمَّ اجْعَلْهُ مِنْهُمْ ". ثُمَّ قَامَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ أَنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ. فَقَالَ " سَبَقَكَ عُكَّاشَةُ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Ummatimdan bir guruh — ular yetmish ming (kishi) — jannatga kiradi; yuzlari toʻlin oydek (chiroyli) yaraqlab turadi». Abu Hurayra aytdi: Shunda Ukkosha ibn Mihsan al-Asadiy ustidagi (namira) yopinchigʻini koʻtarib turib: «Yo Rasululloh, Alloh meni ulardan qilishini soʻrab duo qiling», dedi. U zot: «Allohim, uni ulardan qilgin», dedilar. Soʻng ansordan bir kishi turib: «Yo Rasululloh, Alloh meni ulardan qilishini soʻrab duo qiling», dedi. U zot: «Bunda Ukkosha sendan oʻzib ketdi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Умматимдан бир гуруҳ — улар етмиш минг (киши) — жаннатга киради; юзлари тўлин ойдек (чиройли) ярақлаб туради». Абу Ҳурайра айтди: Шунда Уккоша ибн Миҳсан ал-Асадий устидаги (намира) ёпинчиғини кўтариб туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ мени улардан қилишини сўраб дуо қилинг», деди. У зот: «Аллоҳим, уни улардан қилгин», дедилар. Сўнг ансордан бир киши туриб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ мени улардан қилишини сўраб дуо қилинг», деди. У зот: «Бунда Уккоша сендан ўзиб кетди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يُقَالُ لأَهْلِ الْجَنَّةِ خُلُودٌ لاَ مَوْتَ. وَلأَهْلِ النَّارِ يَا أَهْلَ النَّارِ خُلُودٌ لاَ مَوْتَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Jannat ahliga: ‹(Sizga) abadiylik — oʻlim yoʻq›, deyiladi; doʻzax ahliga: ‹Ey doʻzax ahli, (sizga) abadiylik — oʻlim yoʻq›, deyiladi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Жаннат аҳлига: ‹(Сизга) абадийлик — ўлим йўқ›, дейилади; дўзах аҳлига: ‹Эй дўзах аҳли, (сизга) абадийлик — ўлим йўқ›, дейилади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا الْفُضَيْلُ، عَنْ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ "مَا بَيْنَ مَنْكِبَىِ الْكَافِرِ مَسِيرَةُ ثَلاَثَةِ أَيَّامٍ لِلرَّاكِبِ الْمُسْرِعِ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kofirning ikki yelkasi orasi — tez yuradigan otliq uchun uch kunlik yoʻl (masofasi)dir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Кофирнинг икки елкаси ораси — тез юрадиган отлиқ учун уч кунлик йўл (масофаси)дир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَدْخُلُ أَحَدٌ الْجَنَّةَ إِلاَّ أُرِيَ مَقْعَدَهُ مِنَ النَّارِ، لَوْ أَسَاءَ، لِيَزْدَادَ شُكْرًا، وَلاَ يَدْخُلُ النَّارَ أَحَدٌ إِلاَّ أُرِيَ مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ، لَوْ أَحْسَنَ، لِيَكُونَ عَلَيْهِ حَسْرَةً ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Jannatga kirgan hech bir kishi yoʻqki, unga doʻzaxdagi (egallashi mumkin boʻlgan) joyi koʻrsatilmasin — agar yomonlik qilganda (shu boʻlardi) — toki u (shukrini) ziyoda qilsin; doʻzaxga kirgan hech bir kishi yoʻqki, unga jannatdagi joyi koʻrsatilmasin — agar yaxshilik qilganda (shu boʻlardi) — toki bu unga hasrat boʻlsin», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Жаннатга кирган ҳеч бир киши йўқки, унга дўзахдаги (эгаллаши мумкин бўлган) жойи кўрсатилмасин — агар ёмонлик қилганда (шу бўларди) — токи у (шукрини) зиёда қилсин; дўзахга кирган ҳеч бир киши йўқки, унга жаннатдаги жойи кўрсатилмасин — агар яхшилик қилганда (шу бўларди) — токи бу унга ҳасрат бўлсин», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَنْ أَسْعَدُ النَّاسِ بِشَفَاعَتِكَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ " لَقَدْ ظَنَنْتُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ أَنْ لاَ يَسْأَلَنِي عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ أَحَدٌ أَوَّلُ مِنْكَ، لِمَا رَأَيْتُ مِنْ حِرْصِكَ عَلَى الْحَدِيثِ، أَسْعَدُ النَّاسِ بِشَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ مَنْ قَالَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. خَالِصًا مِنْ قِبَلِ نَفْسِهِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) U: «Yo Rasululloh, Qiyomat kunida sizning shafoatingiz bilan eng baxtli (bahramand) kishi kim (boʻladi)?» dedi. U zot: «Ey Abu Hurayra, sening hadisga boʻlgan harisligingni (intilishingni) koʻrganim sababli, bu hadis haqida mendan sendan oldin hech kim soʻramasligini oʻylagan edim. Qiyomat kunida mening shafoatim bilan eng baxtli kishi — chin koʻngildan, oʻzi xolis (niyat) bilan ‹La ilaha illalloh› degan kishidir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) У: «Ё Расулуллоҳ, Қиёмат кунида сизнинг шафоатингиз билан энг бахтли (баҳраманд) киши ким (бўлади)?» деди. У зот: «Эй Абу Ҳурайра, сенинг ҳадисга бўлган ҳарислигингни (интилишингни) кўрганим сабабли, бу ҳадис ҳақида мендан сендан олдин ҳеч ким сўрамаслигини ўйлаган эдим. Қиёмат кунида менинг шафоатим билан энг бахтли киши — чин кўнгилдан, ўзи холис (ният) билан ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› деган кишидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَعِيدٌ، وَعَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، أَخْبَرَهُمَا عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَحَدَّثَنِي مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ أُنَاسٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَقَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الشَّمْسِ، لَيْسَ دُونَهَا سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " هَلْ تُضَارُّونَ فِي الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ، لَيْسَ دُونَهُ سَحَابٌ ". قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّكُمْ تَرَوْنَهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ كَذَلِكَ، يَجْمَعُ اللَّهُ النَّاسَ فَيَقُولُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ شَيْئًا فَلْيَتَّبِعْهُ، فَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الشَّمْسَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الْقَمَرَ، وَيَتْبَعُ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ الطَّوَاغِيتَ، وَتَبْقَى هَذِهِ الأُمَّةُ فِيهَا مُنَافِقُوهَا، فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي غَيْرِ الصُّورَةِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ، هَذَا مَكَانُنَا حَتَّى يَأْتِيَنَا رَبُّنَا، فَإِذَا أَتَانَا رَبُّنَا عَرَفْنَاهُ فَيَأْتِيهِمُ اللَّهُ فِي الصُّورَةِ الَّتِي يَعْرِفُونَ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ. فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا، فَيَتْبَعُونَهُ وَيُضْرَبُ جِسْرُ جَهَنَّمَ ". قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُجِيزُ، وَدُعَاءُ الرُّسُلِ يَوْمَئِذٍ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ، وَبِهِ كَلاَلِيبُ مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، أَمَا رَأَيْتُمْ شَوْكَ السَّعْدَانِ ". قَالُوا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ. قَالَ " فَإِنَّهَا مِثْلُ شَوْكِ السَّعْدَانِ، غَيْرَ أَنَّهَا لاَ يَعْلَمُ قَدْرَ عِظَمِهَا إِلاَّ اللَّهُ، فَتَخْطَفُ النَّاسَ بِأَعْمَالِهِمْ، مِنْهُمُ الْمُوبَقُ، بِعَمَلِهِ وَمِنْهُمُ الْمُخَرْدَلُ، ثُمَّ يَنْجُو، حَتَّى إِذَا فَرَغَ اللَّهُ مِنَ الْقَضَاءِ بَيْنَ عِبَادِهِ، وَأَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ مِنَ النَّارِ مَنْ أَرَادَ أَنْ يُخْرِجَ، مِمَّنْ كَانَ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، أَمَرَ الْمَلاَئِكَةَ أَنْ يُخْرِجُوهُمْ، فَيَعْرِفُونَهُمْ بِعَلاَمَةِ آثَارِ السُّجُودِ، وَحَرَّمَ اللَّهُ عَلَى النَّارِ أَنْ تَأْكُلَ مِنِ ابْنِ آدَمَ أَثَرَ السُّجُودِ، فَيُخْرِجُونَهُمْ قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُصَبُّ عَلَيْهِمْ مَاءٌ يُقَالُ لَهُ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ نَبَاتَ الْحِبَّةِ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، وَيَبْقَى رَجُلٌ مُقْبِلٌ بِوَجْهِهِ عَلَى النَّارِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ قَدْ قَشَبَنِي رِيحُهَا وَأَحْرَقَنِي ذَكَاؤُهَا، فَاصْرِفْ وَجْهِي عَنِ النَّارِ فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو اللَّهَ. فَيَقُولُ لَعَلَّكَ إِنْ أَعْطَيْتُكَ أَنْ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ. فَيَصْرِفُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ، ثُمَّ يَقُولُ بَعْدَ ذَلِكَ يَا رَبِّ قَرِّبْنِي إِلَى باب الْجَنَّةِ. فَيَقُولُ أَلَيْسَ قَدْ زَعَمْتَ أَنْ لاَ تَسْأَلْنِي غَيْرَهُ، وَيْلَكَ ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ. فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو. فَيَقُولُ لَعَلِّي إِنْ أَعْطَيْتُكَ ذَلِكَ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ. فَيَقُولُ لاَ وَعِزَّتِكَ لاَ أَسْأَلُكَ غَيْرَهُ. فَيُعْطِي اللَّهَ مِنْ عُهُودٍ وَمَوَاثِيقَ أَنْ لاَ يَسْأَلَهُ غَيْرَهُ، فَيُقَرِّبُهُ إِلَى باب الْجَنَّةِ، فَإِذَا رَأَى مَا فِيهَا سَكَتَ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَسْكُتَ، ثُمَّ يَقُولُ رَبِّ أَدْخِلْنِي الْجَنَّةَ. ثُمَّ يَقُولُ أَوَلَيْسَ قَدْ زَعَمْتَ أَنْ لاَ تَسْأَلَنِي غَيْرَهُ، وَيْلَكَ يَا ابْنَ آدَمَ مَا أَغْدَرَكَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لاَ تَجْعَلْنِي أَشْقَى خَلْقِكَ. فَلاَ يَزَالُ يَدْعُو حَتَّى يَضْحَكَ، فَإِذَا ضَحِكَ مِنْهُ أَذِنَ لَهُ بِالدُّخُولِ فِيهَا، فَإِذَا دَخَلَ فِيهَا قِيلَ تَمَنَّ مِنْ كَذَا. فَيَتَمَنَّى، ثُمَّ يُقَالُ لَهُ تَمَنَّ مِنْ كَذَا. فَيَتَمَنَّى حَتَّى تَنْقَطِعَ بِهِ الأَمَانِيُّ فَيَقُولُ لَهُ هَذَا لَكَ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ". قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ وَذَلِكَ الرَّجُلُ آخِرُ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Baʼzi kishilar: «Yo Rasululloh, Qiyomat kunida Robbimizni koʻramizmi?» dedilar. U zot: «Bulut boʻlmagan (ochiq) paytda quyoshni koʻrishda (bir-biringizga) tiqilib, zorlanasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Toʻlin oy kechasida — bulut boʻlmaganda — oyni koʻrishda zorlanasizmi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, siz Qiyomat kunida Uni ana shunday (bemalol) koʻrasiz. Alloh odamlarni (bir joyga) toʻplaydi va: ‹Kim biror narsaga ibodat qilgan boʻlsa, oʻshanga ergashsin›, deydi. Bas, quyoshga ibodat qilgan kishi quyoshga ergashadi, oyga ibodat qilgan oyga ergashadi, togʻutlarga (botil maʼbudlarga) ibodat qilgan ularga ergashadi; (faqat) shu ummat — ichida munofiqlari (ham) bilan — qoladi. Shunda Alloh ularning oldiga ular taniydigan suratdan boshqa (suratda) kelib: ‹Men Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Sendan Allohga panoh tilaymiz; Robbimiz kelguncha shu joyimizda (turamiz); Robbimiz kelsa, Uni (albatta) taniymiz›, deydi. Soʻng Alloh ularga ular taniydigan suratda kelib: ‹Men Robbingizman›, deydi. Ular: ‹(Ha,) Sen Robbimizsan›, deyishadi va Unga ergashadilar. Jahannam ustiga koʻprik tortiladi», dedilar. Rasululloh ﷺ (yana): «Men (uni) birinchi boʻlib kesib oʻtuvchi boʻlaman. Oʻsha kuni rasullarning duosi: ‹Allohumma, sallim, sallim (Allohim, salomat saqla, salomat saqla)› boʻladi. U (koʻprik)da — saʼdon (tikanli oʻsimlik) tikanidek — ilmoqlar (changaklar) boʻladi. Saʼdon tikanini koʻrmaganmisiz?» dedilar. Ular: «Ha (koʻrganmiz), yo Rasululloh», dedilar. U zot: «Bas, u (ilmoqlar) saʼdon tikaniga oʻxshaydi — faqat ularning kattaligini Allohdan boshqa hech kim bilmaydi. U (ilmoqlar) odamlarni amallariga qarab ilib (tortib) oladi: ulardan baʼzisi amali (yomonligi) sababli (doʻzaxga) halok boʻladi; baʼzisi (tilka-pora) kesilib (tushadi-yu), soʻng najot topadi. Toki Alloh bandalari orasida hukm chiqarib boʻlgach, ‹La ilaha illalloh›ga guvohlik bergan kishilardan Oʻzi (doʻzaxdan) chiqarishni istaganlarini chiqarmoqchi boʻladi: farishtalarga ularni chiqarishni buyuradi. Farishtalar ularni sajda izlarining belgisi bilan taniydi — chunki Alloh doʻzaxga odam bolasining sajda izini yeyishni harom qilgan. Bas, ularni — kuyib (koʻmir boʻlib) ketgan holda — chiqaradilar; ularning ustiga ‹hayot suvi› deb ataladigan suv quyiladi va ular — xuddi sel oqizgan (loyqa)dagi urugʻ unib chiqqani kabi — unib chiqadi. (Shunda) bir kishi qoladi — yuzi doʻzaxga qaragan; u: ‹Ey Robbim, uning (doʻzaxning) hidi meni zaharladi, lovullashi meni kuydirdi; yuzimni doʻzaxdan burgin›, deydi va Allohga (tinmay) duo qilaveradi. (Alloh): ‹Senga (shuni) bersam, balki Mendan boshqasini soʻrarsan?› deydi. U: ‹Yoʻq, izzating bilan qasamki, Sendan boshqasini soʻramayman›, deydi. Bas, (Alloh) uning yuzini doʻzaxdan buradi. Soʻng u: ‹Ey Robbim, meni jannat eshigiga yaqinlashtir›, deydi. (Alloh): ‹Sen boshqasini soʻramayman demaganmiding? Voy senga, ey odam bolasi, qanchalar (ahdingga) vafosizsan!› deydi. U (yana) duo qilaveradi; (Alloh): ‹Senga buni bersam, balki boshqasini soʻrarsan?› deydi. U: ‹Yoʻq, izzating bilan, boshqasini soʻramayman›, deb Allohga ahdu paymonlar beradi. Bas, (Alloh) uni jannat eshigiga yaqinlashtiradi. U undagi (neʼmat)larni koʻrgach, Alloh xohlagancha jim turadi; soʻng: ‹Ey Robbim, meni jannatga kirgiz›, deydi. (Alloh): ‹Sen boshqasini soʻramayman demaganmiding? Voy senga, qanchalar vafosizsan!› deydi. U: ‹Ey Robbim, meni xalqingning eng badbaxti qilma›, deydi va (Alloh) kulguncha duo qilaveradi. (Alloh) undan kulgach, unga (jannatga) kirishga izn beradi. U (jannatga) kirgach, unga: ‹Falon (narsa)dan orzu qil›, deyiladi. U orzu qiladi; soʻng yana: ‹Falon (narsa)dan orzu qil›, deyiladi. U orzu qilaveradi — toki orzulari tugaydi. Shunda (Alloh) unga: ‹Bu — senga, yana shuncha (qoʻshimcha) ham senga (beriladi)›, deydi», dedilar. Abu Hurayra: «Oʻsha kishi — jannatga eng oxirgi boʻlib kiruvchidir», dedi.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Баъзи кишилар: «Ё Расулуллоҳ, Қиёмат кунида Роббимизни кўрамизми?» дедилар. У зот: «Булут бўлмаган (очиқ) пайтда қуёшни кўришда (бир-бирингизга) тиқилиб, зорланасизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Тўлин ой кечасида — булут бўлмаганда — ойни кўришда зорланасизми?» дедилар. Улар: «Йўқ, ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, сиз Қиёмат кунида Уни ана шундай (бемалол) кўрасиз. Аллоҳ одамларни (бир жойга) тўплайди ва: ‹Ким бирор нарсага ибодат қилган бўлса, ўшанга эргашсин›, дейди. Бас, қуёшга ибодат қилган киши қуёшга эргашади, ойга ибодат қилган ойга эргашади, тоғутларга (ботил маъбудларга) ибодат қилган уларга эргашади; (фақат) шу уммат — ичида мунофиқлари (ҳам) билан — қолади. Шунда Аллоҳ уларнинг олдига улар танийдиган суратдан бошқа (суратда) келиб: ‹Мен Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Сендан Аллоҳга паноҳ тилаймиз; Роббимиз келгунча шу жойимизда (турамиз); Роббимиз келса, Уни (албатта) таниймиз›, дейди. Сўнг Аллоҳ уларга улар танийдиган суратда келиб: ‹Мен Роббингизман›, дейди. Улар: ‹(Ҳа,) Сен Роббимизсан›, дейишади ва Унга эргашадилар. Жаҳаннам устига кўприк тортилади», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ (яна): «Мен (уни) биринчи бўлиб кесиб ўтувчи бўламан. Ўша куни расулларнинг дуоси: ‹Аллоҳумма, саллим, саллим (Аллоҳим, саломат сақла, саломат сақла)› бўлади. У (кўприк)да — саъдон (тиканли ўсимлик) тиканидек — илмоқлар (чангаклар) бўлади. Саъдон тиканини кўрмаганмисиз?» дедилар. Улар: «Ҳа (кўрганмиз), ё Расулуллоҳ», дедилар. У зот: «Бас, у (илмоқлар) саъдон тиканига ўхшайди — фақат уларнинг катталигини Аллоҳдан бошқа ҳеч ким билмайди. У (илмоқлар) одамларни амалларига қараб илиб (тортиб) олади: улардан баъзиси амали (ёмонлиги) сабабли (дўзахга) ҳалок бўлади; баъзиси (тилка-пора) кесилиб (тушади-ю), сўнг нажот топади. Токи Аллоҳ бандалари орасида ҳукм чиқариб бўлгач, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ›га гувоҳлик берган кишилардан Ўзи (дўзахдан) чиқаришни истаганларини чиқармоқчи бўлади: фаришталарга уларни чиқаришни буюради. Фаришталар уларни сажда изларининг белгиси билан танийди — чунки Аллоҳ дўзахга одам боласининг сажда изини ейишни ҳаром қилган. Бас, уларни — куйиб (кўмир бўлиб) кетган ҳолда — чиқарадилар; уларнинг устига ‹ҳаёт суви› деб аталадиган сув қуйилади ва улар — худди сел оқизган (лойқа)даги уруғ униб чиққани каби — униб чиқади. (Шунда) бир киши қолади — юзи дўзахга қараган; у: ‹Эй Роббим, унинг (дўзахнинг) ҳиди мени заҳарлади, ловуллаши мени куйдирди; юзимни дўзахдан бургин›, дейди ва Аллоҳга (тинмай) дуо қилаверади. (Аллоҳ): ‹Сенга (шуни) берсам, балки Мендан бошқасини сўрарсан?› дейди. У: ‹Йўқ, иззатинг билан қасамки, Сендан бошқасини сўрамайман›, дейди. Бас, (Аллоҳ) унинг юзини дўзахдан буради. Сўнг у: ‹Эй Роббим, мени жаннат эшигига яқинлаштир›, дейди. (Аллоҳ): ‹Сен бошқасини сўрамайман демаганмидинг? Вой сенга, эй одам боласи, қанчалар (аҳдингга) вафосизсан!› дейди. У (яна) дуо қилаверади; (Аллоҳ): ‹Сенга буни берсам, балки бошқасини сўрарсан?› дейди. У: ‹Йўқ, иззатинг билан, бошқасини сўрамайман›, деб Аллоҳга аҳду паймонлар беради. Бас, (Аллоҳ) уни жаннат эшигига яқинлаштиради. У ундаги (неъмат)ларни кўргач, Аллоҳ хоҳлаганча жим туради; сўнг: ‹Эй Роббим, мени жаннатга киргиз›, дейди. (Аллоҳ): ‹Сен бошқасини сўрамайман демаганмидинг? Вой сенга, қанчалар вафосизсан!› дейди. У: ‹Эй Роббим, мени халқингнинг энг бадбахти қилма›, дейди ва (Аллоҳ) кулгунча дуо қилаверади. (Аллоҳ) ундан кулгач, унга (жаннатга) киришга изн беради. У (жаннатга) киргач, унга: ‹Фалон (нарса)дан орзу қил›, дейилади. У орзу қилади; сўнг яна: ‹Фалон (нарса)дан орзу қил›, дейилади. У орзу қилаверади — токи орзулари тугайди. Шунда (Аллоҳ) унга: ‹Бу — сенга, яна шунча (қўшимча) ҳам сенга (берилади)›, дейди», дедилар. Абу Ҳурайра: «Ўша киши — жаннатга энг охирги бўлиб кирувчидир», деди.
وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ شَبِيبِ بْنِ سَعِيدٍ الْحَبَطِيُّ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّهُ كَانَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَرِدُ عَلَىَّ يَوْمَ الْقِيَامَةِ رَهْطٌ مِنْ أَصْحَابِي فَيُحَلَّئُونَ عَنِ الْحَوْضِ فَأَقُولُ يَا رَبِّ أَصْحَابِي. فَيَقُولُ إِنَّكَ لاَ عِلْمَ لَكَ بِمَا أَحْدَثُوا بَعْدَكَ، إِنَّهُمُ ارْتَدُّوا عَلَى أَدْبَارِهِمُ الْقَهْقَرَى ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u shunday hadis aytar edi:) Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida sahobalarimdan bir guruh mening oldimga keladi-yu, hovuzdan (quvib) uzoqlashtiriladi. Shunda men: ‹Ey Robbim, (bular) mening sahobalarim!› deyman. (Alloh): ‹Sen ular sendan keyin nima (bidʼat) paydo qilganlarini bilmaysan; ular orqalariga (dindan) qaytib, murtad boʻlib ketdilar›, deydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у шундай ҳадис айтар эди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида саҳобаларимдан бир гуруҳ менинг олдимга келади-ю, ҳовуздан (қувиб) узоқлаштирилади. Шунда мен: ‹Эй Роббим, (булар) менинг саҳобаларим!› дейман. (Аллоҳ): ‹Сен улар сендан кейин нима (бидъат) пайдо қилганларини билмайсан; улар орқаларига (диндан) қайтиб, муртад бўлиб кетдилар›, дейди», дедилар.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُلَيْحٍ، حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنِي هِلاَلٌ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْنَا أَنَا قَائِمٌ إِذَا زُمْرَةٌ، حَتَّى إِذَا عَرَفْتُهُمْ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَيْنِي وَبَيْنِهِمْ فَقَالَ هَلُمَّ. فَقُلْتُ أَيْنَ قَالَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهِ. قُلْتُ وَمَا شَأْنُهُمْ قَالَ إِنَّهُمُ ارْتَدُّوا بَعْدَكَ عَلَى أَدْبَارِهِمُ الْقَهْقَرَى. ثُمَّ إِذَا زُمْرَةٌ حَتَّى إِذَا عَرَفْتُهُمْ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ بَيْنِي وَبَيْنِهِمْ فَقَالَ هَلُمَّ. قُلْتُ أَيْنَ قَالَ إِلَى النَّارِ وَاللَّهِ. قُلْتُ مَا شَأْنُهُمْ قَالَ إِنَّهُمُ ارْتَدُّوا بَعْدَكَ عَلَى أَدْبَارِهِمُ الْقَهْقَرَى. فَلاَ أُرَاهُ يَخْلُصُ مِنْهُمْ إِلاَّ مِثْلُ هَمَلِ النَّعَمِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Men (hovuz oldida) turganimda, birdan bir guruh (paydo boʻldi); toki men ularni tanigach, men bilan ularning orasidan bir kishi (farishta) chiqib: ‹Yur (keling)›, dedi. Men: ‹Qayoqqa?› dedim. U: ‹Allohga qasamki, doʻzaxga›, dedi. Men: ‹Ularning nima (gunohi) bor?› dedim. U: ‹Ular sendan keyin orqalariga (dindan) qaytib, murtad boʻldilar›, dedi. Soʻng yana bir guruh (paydo boʻldi); toki men ularni tanigach, men bilan ularning orasidan bir kishi chiqib: ‹Yur›, dedi. Men: ‹Qayoqqa?› dedim. U: ‹Allohga qasamki, doʻzaxga›, dedi. Men: ‹Ularning nima (gunohi) bor?› dedim. U: ‹Ular sendan keyin orqalariga qaytib, murtad boʻldilar›, dedi. Men ulardan — choʻponsiz (adashgan) tuyalar (kabi oz) miqdordan boshqasi qutulganini koʻrmadim», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Мен (ҳовуз олдида) турганимда, бирдан бир гуруҳ (пайдо бўлди); токи мен уларни танигач, мен билан уларнинг орасидан бир киши (фаришта) чиқиб: ‹Юр (келинг)›, деди. Мен: ‹Қаёққа?› дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, дўзахга›, деди. Мен: ‹Уларнинг нима (гуноҳи) бор?› дедим. У: ‹Улар сендан кейин орқаларига (диндан) қайтиб, муртад бўлдилар›, деди. Сўнг яна бир гуруҳ (пайдо бўлди); токи мен уларни танигач, мен билан уларнинг орасидан бир киши чиқиб: ‹Юр›, деди. Мен: ‹Қаёққа?› дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, дўзахга›, деди. Мен: ‹Уларнинг нима (гуноҳи) бор?› дедим. У: ‹Улар сендан кейин орқаларига қайтиб, муртад бўлдилар›, деди. Мен улардан — чўпонсиз (адашган) туялар (каби оз) миқдордан бошқаси қутулганини кўрмадим», дедилар.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ خُبَيْبٍ، عَنْ حَفْصِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا بَيْنَ بَيْتِي وَمِنْبَرِي رَوْضَةٌ مِنْ رِيَاضِ الْجَنَّةِ، وَمِنْبَرِي عَلَى حَوْضِي ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Rasululloh ﷺ: «Mening uyim bilan minbarim orasi — jannat bogʻlaridan bir bogʻdir; minbarim esa hovuzim ustidadir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг уйим билан минбарим ораси — жаннат боғларидан бир боғдир; минбарим эса ҳовузим устидадир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَرَارِيِّ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ {اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ }
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺdan mushriklarning zurriyoti (bolalari) haqida soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima qilishlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺдан мушрикларнинг зурриёти (болалари) ҳақида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилишларини яхшироқ билувчидир», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا مِنْ مَوْلُودٍ إِلاَّ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ، فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ وَيُنَصِّرَانِهِ، كَمَا تُنْتِجُونَ الْبَهِيمَةَ، هَلْ تَجِدُونَ فِيهَا مِنْ جَدْعَاءَ حَتَّى تَكُونُوا أَنْتُمْ تَجْدَعُونَهَا ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَ مَنْ يَمُوتُ وَهْوَ صَغِيرٌ قَالَ {اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ}
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Hech bir chaqaloq yoʻqki, (sof) fitrat (Islom tabiati) uzra tugʻilmasin; soʻng ota-onasi uni yahudiy yoki nasroniy qiladi — xuddi siz (sogʻlom) hayvonni (sogʻlom) tugʻdirgandek; (toki) siz oʻzingiz uni (kesib mayib qilmaguningizcha), uning (bolasi) orasida (oʻzicha) kesilgan (mayib)ini topasizmi?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, kichkinaligida oʻladigan (bola) haqida nima deysiz?» dedilar. U zot: «Alloh ularning nima qilishlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир чақалоқ йўқки, (соф) фитрат (Ислом табиати) узра туғилмасин; сўнг ота-онаси уни яҳудий ёки насроний қилади — худди сиз (соғлом) ҳайвонни (соғлом) туғдиргандек; (токи) сиз ўзингиз уни (кесиб майиб қилмагунингизча), унинг (боласи) орасида (ўзича) кесилган (майиб)ини топасизми?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, кичкиналигида ўладиган (бола) ҳақида нима дейсиз?» дедилар. У зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилишларини яхшироқ билувчидир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَسْأَلِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَسْتَفْرِغَ صَحْفَتَهَا، وَلْتَنْكِحْ، فَإِنَّ لَهَا مَا قُدِّرَ لَهَا ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Hech bir ayol (oʻzi) uchun yozilganidan boshqasiga ega boʻlmaydi; shu sababli ayol kishi — idishini (joyini) boʻshatib, (oʻzi) turmushga chiqish uchun — (din) opa-singlisining taloq qilinishini soʻramasin», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир аёл (ўзи) учун ёзилганидан бошқасига эга бўлмайди; шу сабабли аёл киши — идишини (жойини) бўшатиб, (ўзи) турмушга чиқиш учун — (дин) опа-синглисининг талоқ қилинишини сўрамасин», дедилар.
حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ مِمَّنْ مَعَهُ يَدَّعِي الإِسْلاَمَ " هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ ". فَلَمَّا حَضَرَ الْقِتَالُ قَاتَلَ الرَّجُلُ مِنْ أَشَدِّ الْقِتَالِ، وَكَثُرَتْ بِهِ الْجِرَاحُ فَأَثْبَتَتْهُ، فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ الَّذِي تَحَدَّثْتَ أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ قَدْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِنْ أَشَدِّ الْقِتَالِ، فَكَثُرَتْ بِهِ الْجِرَاحُ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ". فَكَادَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ يَرْتَابُ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ إِذْ وَجَدَ الرَّجُلُ أَلَمَ الْجِرَاحِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى كِنَانَتِهِ، فَانْتَزَعَ مِنْهَا سَهْمًا فَانْتَحَرَ بِهَا، فَاشْتَدَّ رِجَالٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَدَّقَ اللَّهُ حَدِيثَكَ، قَدِ انْتَحَرَ فُلاَنٌ فَقَتَلَ نَفْسَهُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بِلاَلُ قُمْ فَأَذِّنْ، لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلاَّ مُؤْمِنٌ، وَإِنَّ اللَّهَ لَيُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan Xaybar (gʻazoti)da hozir boʻldik. Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan birga boʻlgan, Islomni daʼvo qilgan (oʻzini musulmon sanagan) bir kishi haqida: «Bu — doʻzax ahlidandir», dedilar. Jang boshlanganda, oʻsha kishi nihoyatda qattiq jang qildi va unga koʻp jarohat yetib, (oʻrnida) qotib qoldi (ogʻir yaralandi). Shunda Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, siz doʻzax ahlidan degan oʻsha kishi haqida nima deysiz — u Alloh yoʻlida nihoyatda qattiq jang qildi va unga koʻp jarohat yetdi-ku?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ammo u (haqiqatan) doʻzax ahlidandir», dedilar. Baʼzi musulmonlar (bu haqda) shubhaga tushay deb qoldilar. Shu holatda turganida, oʻsha kishi jarohatlarning ogʻrigʻini sezib (chiday olmay), qoʻlini sadogʻiga (oʻq qaltasiga) uzatib, undan bir oʻq sugʻurdi va u bilan oʻzini (boʻgʻzini) tilib oʻldirdi (oʻzini halok qildi). Shunda musulmonlardan baʼzilari Rasululloh ﷺ tomon shoshilib (yugurib) kelib: «Yo Rasululloh, Alloh sizning soʻzingizni rost qildi; falonchi oʻzini (oʻq bilan) tilib, joniga qasd qildi (oʻzini oʻldirdi)», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Bilol, turib (xalqqa) eʼlon qil: jannatga moʻmindan boshqasi kirmaydi; va albatta Alloh bu dinni (baʼzan) fojir (gunohkor) kishi bilan ham quvvatlaydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Хайбар (ғазоти)да ҳозир бўлдик. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан бирга бўлган, Исломни даъво қилган (ўзини мусулмон санаган) бир киши ҳақида: «Бу — дўзах аҳлидандир», дедилар. Жанг бошланганда, ўша киши ниҳоятда қаттиқ жанг қилди ва унга кўп жароҳат етиб, (ўрнида) қотиб қолди (оғир яраланди). Шунда Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, сиз дўзах аҳлидан деган ўша киши ҳақида нима дейсиз — у Аллоҳ йўлида ниҳоятда қаттиқ жанг қилди ва унга кўп жароҳат етди-ку?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Аммо у (ҳақиқатан) дўзах аҳлидандир», дедилар. Баъзи мусулмонлар (бу ҳақда) шубҳага тушай деб қолдилар. Шу ҳолатда турганида, ўша киши жароҳатларнинг оғриғини сезиб (чидай олмай), қўлини садоғига (ўқ қалтасига) узатиб, ундан бир ўқ суғурди ва у билан ўзини (бўғзини) тилиб ўлдирди (ўзини ҳалок қилди). Шунда мусулмонлардан баъзилари Расулуллоҳ ﷺ томон шошилиб (югуриб) келиб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ сизнинг сўзингизни рост қилди; фалончи ўзини (ўқ билан) тилиб, жонига қасд қилди (ўзини ўлдирди)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Билол, туриб (халққа) эълон қил: жаннатга мўминдан бошқаси кирмайди; ва албатта Аллоҳ бу динни (баъзан) фожир (гуноҳкор) киши билан ҳам қувватлайди», дедилар.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَأْتِي ابْنَ آدَمَ النَّذْرُ بِشَىْءٍ لَمْ يَكُنْ قَدْ قَدَّرْتُهُ، وَلَكِنْ يُلْقِيهِ الْقَدَرُ وَقَدْ قَدَّرْتُهُ لَهُ، أَسْتَخْرِجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot (Alloh aytdi deb): «Nazr odam bolasiga Men (oldindan) qadar qilmagan biror narsani keltirmaydi; lekin qadar (taqdir) uni unga (banda)ga (yetkazib) tashlaydi — Men buni (allaqachon) unga qadar qilganman. Men u (nazr) bilan baxil (kishi)dan (mol) chiqaraman (sarflattiraman)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот (Аллоҳ айтди деб): «Назр одам боласига Мен (олдиндан) қадар қилмаган бирор нарсани келтирмайди; лекин қадар (тақдир) уни унга (банда)га (етказиб) ташлайди — Мен буни (аллақачон) унга қадар қилганман. Мен у (назр) билан бахил (киши)дан (мол) чиқараман (сарфлаттираман)», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَفِظْنَاهُ مِنْ عَمْرٍو عَنْ طَاوُسٍ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى، فَقَالَ لَهُ مُوسَى يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُونَا خَيَّبْتَنَا وَأَخْرَجْتَنَا مِنَ الْجَنَّةِ. قَالَ لَهُ آدَمُ يَا مُوسَى اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِكَلاَمِهِ، وَخَطَّ لَكَ بِيَدِهِ، أَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قَدَّرَ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي بِأَرْبَعِينَ سَنَةً. فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى، فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى "ثَلاَثًا. قَالَ سُفْيَانُ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Odam bilan Muso (taqdir haqida) bahslashdilar. Muso unga: ‹Ey Odam, sen bizning otamizsan; sen bizni (jannatdan) noumid qilib, jannatdan chiqarib yubording›, dedi. Odam unga: ‹Ey Muso, Alloh seni Oʻz kalomi bilan (tanlab) saralagan va sen uchun (Tavrotni) Oʻz qoʻli bilan yozgan; meni Alloh meni yaratishidan qirq yil oldin (taqdirimga) yozib qoʻygan bir ish uchun malomat qilasanmi?› dedi. Bas, Odam Musoni (dalil bilan) yengdi, Odam Musoni yengdi», dedilar — (buni) uch marta (takrorladilar).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Одам билан Мусо (тақдир ҳақида) баҳслашдилар. Мусо унга: ‹Эй Одам, сен бизнинг отамизсан; сен бизни (жаннатдан) ноумид қилиб, жаннатдан чиқариб юбординг›, деди. Одам унга: ‹Эй Мусо, Аллоҳ сени Ўз каломи билан (танлаб) саралаган ва сен учун (Тавротни) Ўз қўли билан ёзган; мени Аллоҳ мени яратишидан қирқ йил олдин (тақдиримга) ёзиб қўйган бир иш учун маломат қиласанми?› деди. Бас, Одам Мусони (далил билан) енгди, Одам Мусони енгди», дедилар — (буни) уч марта (такрорладилар).
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ جَهْدِ الْبَلاَءِ، وَدَرَكِ الشَّقَاءِ، وَسُوءِ الْقَضَاءِ، وَشَمَاتَةِ الأَعْدَاءِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Baloning mashaqqatidan, baxtsizlikka (shaqovatga) yetishdan, qazoning (taqdirning) yomonidan va dushmanlarning (kulib) shodlanishidan Allohga panoh tilanglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Балонинг машаққатидан, бахцизликка (шақоватга) етишдан, қазонинг (тақдирнинг) ёмонидан ва душманларнинг (кулиб) шодланишидан Аллоҳга паноҳ тиланглар», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، قَالَ هَذَا مَا حَدَّثَنَا أَبُو هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نَحْنُ الآخِرُونَ السَّابِقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Biz (dunyoga) oxirgi kelganlar, (lekin) Qiyomat kunida (hammadan) oldinda boʻluvchilarmiz», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Биз (дунёга) охирги келганлар, (лекин) Қиёмат кунида (ҳаммадан) олдинда бўлувчилармиз», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَلَجَّ فِي أَهْلِهِ بِيَمِينٍ فَهْوَ أَعْظَمُ إِثْمًا، لِيَبَرَّ ". يَعْنِي الْكَفَّارَةَ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz oilasi (ziyoniga) qilgan qasamida qattiq turib olsa, u (qasamni buzib kaffora toʻlashdan koʻra) gunohi kattaroqdir; (qasamni buzib, kaffora bilan) yaxshilik qilsin», dedilar — yaʼni kafforani (toʻlasin).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз оиласи (зиёнига) қилган қасамида қаттиқ туриб олса, у (қасамни бузиб каффора тўлашдан кўра) гуноҳи каттароқдир; (қасамни бузиб, каффора билан) яхшилик қилсин», дедилар — яъни каффорани (тўласин).
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا هَلَكَ كِسْرَى فَلاَ كِسْرَى بَعْدَهُ، وَإِذَا هَلَكَ قَيْصَرُ فَلاَ قَيْصَرَ بَعْدَهُ، وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَتُنْفَقَنَّ كُنُوزُهُمَا فِي سَبِيلِ اللَّهِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Kisro halok boʻlsa, undan keyin (boshqa) Kisro boʻlmaydi; Qaysar halok boʻlsa, undan keyin (boshqa) Qaysar boʻlmaydi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlar ularning xazinalarini Alloh yoʻlida sarflaysiz», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Кисро ҳалок бўлса, ундан кейин (бошқа) Кисро бўлмайди; Қайсар ҳалок бўлса, ундан кейин (бошқа) Қайсар бўлмайди. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлар уларнинг хазиналарини Аллоҳ йўлида сарфлайсиз», дедилар.
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا هِشَام ٌ ـ هُوَ ابْنُ يُوسُفَ ـ عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ أَبُو الْقَاسِمِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا، وَلَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Abul-Qosim ﷺ: «Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar men bilgan narsani sizlar bilganingizda, koʻp yigʻlab, kam kular edingiz», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Абул-Қосим ﷺ: «Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар мен билган нарсани сизлар билганингизда, кўп йиғлаб, кам кулар эдингиз», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَالَ سُلَيْمَانُ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى تِسْعِينَ امْرَأَةً، كُلُّهُنَّ تَأْتِي بِفَارِسٍ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. فَقَالَ لَهُ صَاحِبُهُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. فَلَمْ يَقُلْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. فَطَافَ عَلَيْهِنَّ جَمِيعًا، فَلَمْ تَحْمِلْ مِنْهُنَّ إِلاَّ امْرَأَةٌ وَاحِدَةٌ، جَاءَتْ بِشِقِّ رَجُلٍ، وَايْمُ الَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لَوْ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. لَجَاهَدُوا فِي سَبِيلِ اللَّهِ فُرْسَانًا أَجْمَعُونَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Sulaymon (alayhissalom): ‹Bu kecha men toʻqson xotinning (har biriga) aylanaman — ularning har biri Alloh yoʻlida jihod qiladigan bir otliq (chavandoz oʻgʻil) tugʻadi›, dedi. Hamrohi unga: ‹Inshaalloh (Alloh xohlasa) de›, dedi. Lekin u ‹inshaalloh› demadi. Bas, u ularning hammasiga aylandi, ammo ulardan faqat bittasi homilador boʻlib, (u ham) chala (yarim) odam tugʻdi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, agar u ‹inshaalloh› deganda, ularning (oʻgʻillari) hammasi Alloh yoʻlida chavandoz boʻlib jihod qilardilar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Сулаймон (алайҳиссалом): ‹Бу кеча мен тўқсон хотиннинг (ҳар бирига) айланаман — уларнинг ҳар бири Аллоҳ йўлида жиҳод қиладиган бир отлиқ (чавандоз ўғил) туғади›, деди. Ҳамроҳи унга: ‹Иншааллоҳ (Аллоҳ хоҳласа) де›, деди. Лекин у ‹иншааллоҳ› демади. Бас, у уларнинг ҳаммасига айланди, аммо улардан фақат биттаси ҳомиладор бўлиб, (у ҳам) чала (ярим) одам туғди. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, агар у ‹иншааллоҳ› деганда, уларнинг (ўғиллари) ҳаммаси Аллоҳ йўлида чавандоз бўлиб жиҳод қилардилар», дедилар.
حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ حَلَفَ فَقَالَ فِي حَلِفِهِ بِاللاَّتِ وَالْعُزَّى. فَلْيَقُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ. وَمَنْ قَالَ لِصَاحِبِهِ تَعَالَ أُقَامِرْكَ. فَلْيَتَصَدَّقْ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kim qasam ichib, qasamida ‹Lot va Uzzo bilan (qasam)› desa, ‹La ilaha illalloh› desin. Kim oʻz hamrohiga: ‹Kel, sen bilan qimor oʻynay› desa, sadaqa bersin», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ким қасам ичиб, қасамида ‹Лот ва Уззо билан (қасам)› деса, ‹Ла илаҳа иллаллоҳ› десин. Ким ўз ҳамроҳига: ‹Кел, сен билан қимор ўйнай› деса, садақа берсин», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَمُوتُ لأَحَدٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ ثَلاَثَةٌ مِنَ الْوَلَدِ، تَمَسُّهُ النَّارُ، إِلاَّ تَحِلَّةَ الْقَسَمِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan (rivoyat qilinadiki,)) Rasululloh ﷺ: «Musulmonlardan biror kishining uchta farzandi (balogʻatga yetmay) oʻlsa, doʻzax unga — (Allohning) qasami ado boʻlishi (oʻrni) miqdoridan boshqa — tegmaydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан (ривоят қилинадики,)) Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонлардан бирор кишининг учта фарзанди (балоғатга етмай) ўлса, дўзах унга — (Аллоҳнинг) қасами адо бўлиши (ўрни) миқдоридан бошқа — тегмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا خَلاَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا مِسْعَرٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا زُرَارَةُ بْنُ أَوْفَى، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، يَرْفَعُهُ قَالَ " إِنَّ اللَّهَ تَجَاوَزَ لأُمَّتِي عَمَّا وَسْوَسَتْ أَوْ حَدَّثَتْ بِهِ أَنْفُسَهَا، مَا لَمْ تَعْمَلْ بِهِ أَوْ تَكَلَّمْ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan marfuʼ (rivoyat qilinadiki,)) U zot: «Albatta Alloh ummatim uchun — koʻngillaridan kechgan yoki oʻzlariga (ichida) gapirgan (vasvasa) narsalarni — toki ular bilan amal qilmasa yoki (til bilan) aytmasa — kechirdi (afv etdi)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан марфуъ (ривоят қилинадики,)) У зот: «Албатта Аллоҳ умматим учун — кўнгилларидан кечган ёки ўзларига (ичида) гапирган (васваса) нарсаларни — токи улар билан амал қилмаса ёки (тил билан) айтмаса — кечирди (афв этди)», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَجُلاً، دَخَلَ الْمَسْجِدَ يُصَلِّي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي نَاحِيَةِ الْمَسْجِدِ، فَجَاءَ فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَقَالَ لَهُ " ارْجِعْ فَصَلِّ، فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ". فَرَجَعَ فَصَلَّى، ثُمَّ سَلَّمَ فَقَالَ " وَعَلَيْكَ، ارْجِعْ فَصَلِّ، فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ ". قَالَ فِي الثَّالِثَةِ فَأَعْلِمْنِي. قَالَ " إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلاَةِ فَأَسْبِغِ الْوُضُوءَ، ثُمَّ اسْتَقْبِلِ الْقِبْلَةَ فَكَبِّرْ، وَاقْرَأْ بِمَا تَيَسَّرَ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ، ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا، ثُمَّ ارْفَعْ رَأْسَكَ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا، ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ، سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَسْتَوِيَ وَتَطْمَئِنَّ جَالِسًا، ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا، ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَسْتَوِيَ قَائِمًا، ثُمَّ افْعَلْ ذَلِكَ فِي صَلاَتِكَ كُلِّهَا ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Bir kishi masjidga kirib namoz oʻqidi — Rasululloh ﷺ masjidning bir chetida (oʻtirgan) edilar. (Namozdan keyin) u kelib, u zotga salom berdi. U zot unga: «Qaytib (yana) namoz oʻqi; chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U qaytib namoz oʻqidi, soʻng salom berdi. U zot: «Va alayka (senga ham salom); qaytib namoz oʻqi; chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. (U) uchinchisida: «(Boʻlmasa) menga (oʻrgatib) bildiring», dedi. U zot: «Namozga turganingda, taharatni mukammal (toʻkis) qil; soʻng qiblaga yuzlanib, takbir ayt; Qurʼondan oʻzingga oson boʻlganini oʻqi; soʻng rukuʼ qil — toki rukuʼda (oʻzingni) bosib (xotirjam) turguningcha; soʻng boshingni koʻtar — toki tik turib (qadingni) rostlaguningcha; soʻng sajda qil — toki sajdada (oʻzingni) bosguningcha; soʻng (boshingni) koʻtar — toki rostlanib, oʻtirib (xotirjam) boʻlguningcha; soʻng (yana) sajda qil — toki sajdada (oʻzingni) bosguningcha; soʻng (boshingni) koʻtar — toki tik turib rostlaguningcha; soʻng buni butun namozingda (shunday) qil», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Бир киши масжидга кириб намоз ўқиди — Расулуллоҳ ﷺ масжиднинг бир четида (ўтирган) эдилар. (Намоздан кейин) у келиб, у зотга салом берди. У зот унга: «Қайтиб (яна) намоз ўқи; чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У қайтиб намоз ўқиди, сўнг салом берди. У зот: «Ва алайка (сенга ҳам салом); қайтиб намоз ўқи; чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. (У) учинчисида: «(Бўлмаса) менга (ўргатиб) билдиринг», деди. У зот: «Намозга турганингда, таҳаратни мукаммал (тўкис) қил; сўнг қиблага юзланиб, такбир айт; Қуръондан ўзингга осон бўлганини ўқи; сўнг рукуъ қил — токи рукуъда (ўзингни) босиб (хотиржам) тургунингча; сўнг бошингни кўтар — токи тик туриб (қадингни) ростлагунингча; сўнг сажда қил — токи саждада (ўзингни) босгунингча; сўнг (бошингни) кўтар — токи ростланиб, ўтириб (хотиржам) бўлгунингча; сўнг (яна) сажда қил — токи саждада (ўзингни) босгунингча; сўнг (бошингни) кўтар — токи тик туриб ростлагунингча; сўнг буни бутун намозингда (шундай) қил», дедилар.
حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي عَوْفٌ، عَنْ خِلاَسٍ، وَمُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنْ أَكَلَ نَاسِيًا وَهْوَ صَائِمٌ فَلْيُتِمَّ صَوْمَهُ، فَإِنَّمَا أَطْعَمَهُ اللَّهُ وَسَقَاهُ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Kim roʻzador holida unutib (biror narsa) yesa, roʻzasini toʻ(liq) qilsin (davom ettirsin); chunki uni Alloh yedirgan va ichirgan(dir)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Ким рўзадор ҳолида унутиб (бирор нарса) еса, рўзасини тў(лиқ) қилсин (давом эттирсин); чунки уни Аллоҳ едирган ва ичирган(дир)», дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ الْقَعْقَاعِ، عَنْ أَبِي زُرْعَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَلِمَتَانِ خَفِيفَتَانِ عَلَى اللِّسَانِ، ثَقِيلَتَانِ فِي الْمِيزَانِ، حَبِيبَتَانِ إِلَى الرَّحْمَنِ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ، سُبْحَانَ اللَّهِ الْعَظِيمِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Ikkita kalima borki, tilda yengil, mezonda ogʻir, Rahmonga (Allohga) sevimlidir: ‹Subhanallohi va bihamdihi, subhanallohil-Aziym› (Alloh pok va Unga hamd boʻlsin; Ulugʻ Alloh pokdir)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Иккита калима борки, тилда енгил, мезонда оғир, Раҳмонга (Аллоҳга) севимлидир: ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи, субҳаналлоҳил-Азийм› (Аллоҳ пок ва Унга ҳамд бўлсин; Улуғ Аллоҳ покдир)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَأْتِي ابْنَ آدَمَ النَّذْرُ بِشَىْءٍ لَمْ يَكُنْ قُدِّرَ لَهُ، وَلَكِنْ يُلْقِيهِ النَّذْرُ إِلَى الْقَدَرِ قَدْ قُدِّرَ لَهُ، فَيَسْتَخْرِجُ اللَّهُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ، فَيُؤْتِي عَلَيْهِ مَا لَمْ يَكُنْ يُؤْتِي عَلَيْهِ مِنْ قَبْلُ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Alloh (aytadi): ‹Nazr odam bolasiga Men unga qadar qilmagan biror narsani keltirmaydi; lekin nazr uni unga qadar qilingan taqdirga (yetkazib) tashlaydi. Men u (nazr) bilan baxil (kishi)dan (mol) chiqaraman; shunda u Menga oldin bermaydigan (narsa)ni beradi›», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ (айтади): ‹Назр одам боласига Мен унга қадар қилмаган бирор нарсани келтирмайди; лекин назр уни унга қадар қилинган тақдирга (етказиб) ташлайди. Мен у (назр) билан бахил (киши)дан (мол) чиқараман; шунда у Менга олдин бермайдиган (нарса)ни беради›», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ ثَوْرِ بْنِ زَيْدٍ الدِّيلِيِّ، عَنْ أَبِي الْغَيْثِ، مَوْلَى ابْنِ مُطِيعٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَيْبَرَ فَلَمْ نَغْنَمْ ذَهَبًا وَلاَ فِضَّةً إِلاَّ الأَمْوَالَ وَالثِّيَابَ وَالْمَتَاعَ، فَأَهْدَى رَجُلٌ مِنْ بَنِي الضُّبَيْبِ يُقَالُ لَهُ رِفَاعَةُ بْنُ زَيْدٍ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غُلاَمًا يُقَالُ لَهُ مِدْعَمٌ، فَوَجَّهَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى وَادِي الْقُرَى حَتَّى إِذَا كَانَ بِوَادِي الْقُرَى بَيْنَمَا مِدْعَمٌ يَحُطُّ رَحْلاً لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَهْمٌ عَائِرٌ فَقَتَلَهُ، فَقَالَ النَّاسُ هَنِيئًا لَهُ الْجَنَّةُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كَلاَّ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّ الشَّمْلَةَ الَّتِي أَخَذَهَا يَوْمَ خَيْبَرَ مِنَ الْمَغَانِمِ، لَمْ تُصِبْهَا الْمَقَاسِمُ، لَتَشْتَعِلُ عَلَيْهِ نَارًا ". فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ النَّاسُ جَاءَ رَجُلٌ بِشِرَاكٍ أَوْ شِرَاكَيْنِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " شِرَاكٌ مِنْ نَارٍ ـ أَوْ ـ شِرَاكَانِ مِنْ نَارٍ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan Xaybar kuni (jangga) chiqdik; biz oltin ham, kumush ham oʻlja olmadik — faqat mol-mulk, kiyim-kechak va asbob (oʻlja oldik). Banu Zubaybdan Rifoa ibn Zayd degan bir kishi Rasululloh ﷺga Midʼam degan bir gʻulom (xizmatkor) hadya qildi. Rasululloh ﷺ Vodil-Quro tomon yoʻl oldilar; Vodil-Quroda boʻlganlarida, Midʼam Rasululloh ﷺning ulovidan yukni tushirib turganida, birdan (qaydan otilgani nomaʼlum) bir oq (oʻq) kelib, uni oʻldirdi. Odamlar: «Unga jannat muborak boʻlsin!» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Yoʻq, aslo! Joni qoʻlimda boʻlgan Zot bilan qasamki, u Xaybar kuni oʻljadan — (hali) taqsimlanmagan (oʻlja)dan — olgan (oʻsha) yopinchiq (gilam) ustida olov boʻlib yonyapti», dedilar. Odamlar buni eshitganlarida, bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga bir yoki ikkita (poyabzal) tasmasi (shirok) keltirdi. U zot: «(Bu) — olovdan bir tasma» — yoki: «olovdan ikkita tasma», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Хайбар куни (жангга) чиқдик; биз олтин ҳам, кумуш ҳам ўлжа олмадик — фақат мол-мулк, кийим-кечак ва асбоб (ўлжа олдик). Бану Зубайбдан Рифоа ибн Зайд деган бир киши Расулуллоҳ ﷺга Мидъам деган бир ғулом (хизматкор) ҳадя қилди. Расулуллоҳ ﷺ Водил-Қуро томон йўл олдилар; Водил-Қурода бўлганларида, Мидъам Расулуллоҳ ﷺнинг уловидан юкни тушириб турганида, бирдан (қайдан отилгани номаълум) бир оқ (ўқ) келиб, уни ўлдирди. Одамлар: «Унга жаннат муборак бўлсин!» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Йўқ, асло! Жони қўлимда бўлган Зот билан қасамки, у Хайбар куни ўлжадан — (ҳали) тақсимланмаган (ўлжа)дан — олган (ўша) ёпинчиқ (гилам) устида олов бўлиб ёняпти», дедилар. Одамлар буни эшитганларида, бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига бир ёки иккита (поябзал) тасмаси (широк) келтирди. У зот: «(Бу) — оловдан бир тасма» — ёки: «оловдан иккита тасма», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ سَمِعْتُهُ مِنْ، فِيهِ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ. قَالَ " مَا شَأْنُكَ ". قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ. قَالَ " تَسْتَطِيعُ تُعْتِقُ رَقَبَةً ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ لاَ. قَالَ " اجْلِسْ ". فَجَلَسَ فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ ـ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ الضَّخْمُ ـ قَالَ " خُذْ هَذَا، فَتَصَدَّقْ بِهِ ". قَالَ أَعَلَى أَفْقَرَ مِنَّا، فَضَحِكَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ قَالَ " أَطْعِمْهُ عِيَالَكَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Halok boʻldim!» dedi. U zot: «Senga nima boʻldi?» dedilar. U: «Ramazonda xotinimga (roʻzador holda) yaqinlik qildim», dedi. U zot: «Bir qul ozod qilishga qodirmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Ketma-ket ikki oy roʻza tuta olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oltmishta miskinni ovqatlantira olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oʻtir», dedilar. U oʻtirdi. Shunda Paygʻambar ﷺga ichida xurmo boʻlgan bir araq (katta savat) keltirildi. U zot: «Buni ol va sadaqa qil», dedilar. U: «Bizdan kambagʻalroqqami?» dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ ozigʻ tishlari koʻringuncha kulib: «Buni oilangga yedir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Ҳалок бўлдим!» деди. У зот: «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Рамазонда хотинимга (рўзадор ҳолда) яқинлик қилдим», деди. У зот: «Бир қул озод қилишга қодирмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Кетма-кет икки ой рўза тута оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Олтмишта мискинни овқатлантира оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Ўтир», дедилар. У ўтирди. Шунда Пайғамбар ﷺга ичида хурмо бўлган бир арақ (катта сават) келтирилди. У зот: «Буни ол ва садақа қил», дедилар. У: «Биздан камбағалроққами?» деди. Шунда Пайғамбар ﷺ озиғ тишлари кўрингунча кулиб: «Буни оилангга едир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ. فَقَالَ " وَمَا ذَاكَ ". قَالَ وَقَعْتُ بِأَهْلِي فِي رَمَضَانَ. قَالَ " تَجِدُ رَقَبَةً ". قَالَ لاَ. قَالَ " هَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَتَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ لاَ. قَالَ فَجَاءَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ بِعَرَقٍ ـ وَالْعَرَقُ الْمِكْتَلُ فِيهِ تَمْرٌ ـ فَقَالَ " اذْهَبْ بِهَذَا، فَتَصَدَّقْ بِهِ ". قَالَ عَلَى أَحْوَجَ مِنَّا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَهْلُ بَيْتٍ أَحْوَجُ مِنَّا. ثُمَّ قَالَ " اذْهَبْ، فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Halok boʻldim!» dedi. U zot: «Bu nima (degan gap)?» dedilar. U: «Ramazonda oilam (xotinim) bilan yaqinlik qildim», dedi. U zot: «Qul topa olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Ketma-ket ikki oy roʻza tuta olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oltmishta miskinni ovqatlantira olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. (Abu Hurayra) aytdi: Shunda ansordan bir kishi ichida xurmo boʻlgan bir araq (savat) keltirdi. U zot: «Buni olib bor va sadaqa qil», dedilar. U: «Bizdan muhtojroqqami, yo Rasululloh? Seni haq bilan yuborgan Zot bilan qasamki, Madinaning ikki qir orasida bizdan muhtojroq biror oila (xonadon) yoʻq», dedi. Soʻng u zot: «Borib, buni oilangga yedir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Ҳалок бўлдим!» деди. У зот: «Бу нима (деган гап)?» дедилар. У: «Рамазонда оилам (хотиним) билан яқинлик қилдим», деди. У зот: «Қул топа оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Кетма-кет икки ой рўза тута оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Олтмишта мискинни овқатлантира оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. (Абу Ҳурайра) айтди: Шунда ансордан бир киши ичида хурмо бўлган бир арақ (сават) келтирди. У зот: «Буни олиб бор ва садақа қил», дедилар. У: «Биздан муҳтожроққами, ё Расулуллоҳ? Сени ҳақ билан юборган Зот билан қасамки, Мадинанинг икки қир орасида биздан муҳтожроқ бирор оила (хонадон) йўқ», деди. Сўнг у зот: «Бориб, буни оилангга едир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ هَلَكْتُ. قَالَ " وَمَا شَأْنُكَ ". قَالَ وَقَعْتُ عَلَى امْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ. قَالَ " هَلْ تَجِدُ مَا تُعْتِقُ رَقَبَةً ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تَصُومَ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ ". قَالَ لاَ. قَالَ " فَهَلْ تَسْتَطِيعُ أَنْ تُطْعِمَ سِتِّينَ مِسْكِينًا ". قَالَ لاَ أَجِدُ. فَأُتِيَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِعَرَقٍ فِيهِ تَمْرٌ فَقَالَ " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ ". فَقَالَ أَعَلَى أَفْقَرَ مِنَّا مَا بَيْنَ لاَبَتَيْهَا أَفْقَرُ مِنَّا. ثُمَّ قَالَ " خُذْهُ فَأَطْعِمْهُ أَهْلَكَ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldiga kelib: «Halok boʻldim!» dedi. U zot: «Senga nima boʻldi?» dedilar. U: «Ramazonda xotinimga yaqinlik qildim», dedi. U zot: «Qul ozod qiladigan (mol) topa olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Ketma-ket ikki oy roʻza tuta olasanmi?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot: «Oltmishta miskinni ovqatlantira olasanmi?» dedilar. U: «Topa olmayman», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺga ichida xurmo boʻlgan bir araq (savat) keltirildi. U zot: «Buni ol va sadaqa qil», dedilar. U: «Bizdan kambagʻalroqqami? (Madinaning) ikki qiri orasida bizdan kambagʻalroq (kishi yoʻq)», dedi. Soʻng u zot: «Buni ol va oilangga yedir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдига келиб: «Ҳалок бўлдим!» деди. У зот: «Сенга нима бўлди?» дедилар. У: «Рамазонда хотинимга яқинлик қилдим», деди. У зот: «Қул озод қиладиган (мол) топа оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Кетма-кет икки ой рўза тута оласанми?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот: «Олтмишта мискинни овқатлантира оласанми?» дедилар. У: «Топа олмайман», деди. Шунда Пайғамбар ﷺга ичида хурмо бўлган бир арақ (сават) келтирилди. У зот: «Буни ол ва садақа қил», дедилар. У: «Биздан камбағалроққами? (Мадинанинг) икки қири орасида биздан камбағалроқ (киши йўқ)», деди. Сўнг у зот: «Буни ол ва оилангга едир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ رُشَيْدٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ أَبِي غَسَّانَ، مُحَمَّدِ بْنِ مُطَرِّفٍ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ حُسَيْنٍ، عَنْ سَعِيدٍ ابْنِ مَرْجَانَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَعْتَقَ رَقَبَةً مُسْلِمَةً، أَعْتَقَ اللَّهُ بِكُلِّ عُضْوٍ مِنْهُ عُضْوًا مِنَ النَّارِ، حَتَّى فَرْجَهُ بِفَرْجِهِ ".
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Kim bir musulmon qulni ozod qilsa, Alloh uning har bir aʼzosi evaziga (qulning) har bir aʼzosi uchun (oʻzining) bir aʼzosini doʻzaxdan xalos qiladi — hatto avratini (ham qulning) avrati evaziga», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ким бир мусулмон қулни озод қилса, Аллоҳ унинг ҳар бир аъзоси эвазига (қулнинг) ҳар бир аъзоси учун (ўзининг) бир аъзосини дўзахдан халос қилади — ҳатто авратини (ҳам қулнинг) аврати эвазига», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ حُجَيْرٍ، عَنْ طَاوُسٍ، سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ سُلَيْمَانُ لأَطُوفَنَّ اللَّيْلَةَ عَلَى تِسْعِينَ امْرَأَةً، كُلٌّ تَلِدُ غُلاَمًا يُقَاتِلُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ. فَقَالَ لَهُ صَاحِبُهُ ـ قَالَ سُفْيَانُ يَعْنِي الْمَلَكَ ـ قُلْ إِنْ شَاءَ اللَّهُ. فَنَسِيَ، فَطَافَ بِهِنَّ، فَلَمْ تَأْتِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ بِوَلَدٍ، إِلاَّ وَاحِدَةٌ بِشِقِّ غُلاَمٍ. فَقَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ يَرْوِيهِ قَالَ " لَوْ قَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ، لَمْ يَحْنَثْ وَكَانَ دَرَكًا فِي حَاجَتِهِ ". وَقَالَ مَرَّةً قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوِ اسْتَثْنَى ". وَحَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ عَنِ الأَعْرَجِ مِثْلَ حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ.
(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Sulaymon (alayhissalom): «Bu kecha men toʻqson xotinning (har biriga) aylanaman — har biri Alloh yoʻlida jang qiladigan bir oʻgʻil tugʻadi», dedi. Hamrohi (Sufyon: yaʼni farishta, dedi) unga: «‹Inshaalloh› de», dedi. Lekin u unutdi. Bas, u ularning (hammasiga) aylandi, ammo ulardan birortasi ham — bittasi chala (yarim) oʻgʻil tugʻganidan boshqa — farzand koʻrmadi. Abu Hurayra buni rivoyat qilib (aytdiki, u zot): «Agar u ‹inshaalloh› deganda, qasamini buzmagan va hojati (maqsadi) hosil boʻlar edi», dedilar. (Bir marta: Rasululloh ﷺ: «Agar u istisno qilganda (inshaalloh deganda)...» dedilar, deb aytdi.)(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Сулаймон (алайҳиссалом): «Бу кеча мен тўқсон хотиннинг (ҳар бирига) айланаман — ҳар бири Аллоҳ йўлида жанг қиладиган бир ўғил туғади», деди. Ҳамроҳи (Суфён: яъни фаришта, деди) унга: «‹Иншааллоҳ› де», деди. Лекин у унутди. Бас, у уларнинг (ҳаммасига) айланди, аммо улардан бирортаси ҳам — биттаси чала (ярим) ўғил туғганидан бошқа — фарзанд кўрмади. Абу Ҳурайра буни ривоят қилиб (айтдики, у зот): «Агар у ‹иншааллоҳ› деганда, қасамини бузмаган ва ҳожати (мақсади) ҳосил бўлар эди», дедилар. (Бир марта: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар у истисно қилганда (иншааллоҳ деганда)...» дедилар, деб айтди.)