حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمْرِو بْنِ بُجْدَانَ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الصَّعِيدَ الطَّيِّبَ طَهُورُ الْمُسْلِمِ وَإِنْ لَمْ يَجِدِ الْمَاءَ عَشْرَ سِنِينَ فَإِذَا وَجَدَ الْمَاءَ فَلْيُمِسَّهُ بَشَرَتَهُ فَإِنَّ ذَلِكَ خَيْرٌ " . وَقَالَ مَحْمُودٌ فِي حَدِيثِهِ " إِنَّ الصَّعِيدَ الطَّيِّبَ وَضُوءُ الْمُسْلِمِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ بُجْدَانَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ . وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَيُّوبُ عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ عَنْ رَجُلٍ مِنْ بَنِي عَامِرٍ عَنْ أَبِي ذَرٍّ وَلَمْ يُسَمِّهِ . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ عَامَّةِ الْفُقَهَاءِ أَنَّ الْجُنُبَ وَالْحَائِضَ إِذَا لَمْ يَجِدَا الْمَاءَ تَيَمَّمَا وَصَلَّيَا . وَيُرْوَى عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ أَنَّهُ كَانَ لاَ يَرَى التَّيَمُّمَ لِلْجُنُبِ وَإِنْ لَمْ يَجِدِ الْمَاءَ . وَيُرْوَى عَنْهُ أَنَّهُ رَجَعَ عَنْ قَوْلِهِ فَقَالَ يَتَيَمَّمُ إِذَا لَمْ يَجِدِ الْمَاءَ . وَبِهِ يَقُولُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَمَالِكٌ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta pok tuproq musulmonning tahorat (vositasi)dir, garchi u oʻn yil suv topmasa ham. Suv topganida esa, uni terisiga tegizsin (yuvinsin), chunki bu yaxshiroqdir», dedilar. Mahmud oʻz hadisida: «Albatta pok tuproq musulmonning tahoratidir», dedi. (Rovi) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Abdulloh ibn Amr va Imron ibn Husayn (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Shu tarzda birdan ortiq kishi Xolid al-Hazzodan, u Abu Qilobadan, u Amr ibn Bujdondan, u Abu Zarrdan rivoyat qilgan. Bu hadisni Ayyub ham Abu Qilobadan, u Bani Omirdan boʻlgan bir kishidan, u Abu Zarrdan rivoyat qilgan, ammo uning nomini aytmagan. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu faqihlarning aksariyatining soʻzi boʻlib, junub va hayzli ayol suv topmasa, tayammum qilib namoz oʻqiydilar. Ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinishicha, u junub kishi suv topmasa ham tayammum qilishini joiz koʻrmas edi. Yana undan rivoyat qilinishicha, u oʻz soʻzidan qaytib: suv topmasa tayammum qiladi, dedi. Shuni Sufyon as-Savriy, Molik, Shofiiy, Ahmad va Ishoq ham aytadilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта пок тупроқ мусулмоннинг таҳорат (воситаси)дир, гарчи у ўн йил сув топмаса ҳам. Сув топганида эса, уни терисига тегизсин (ювинсин), чунки бу яхшироқдир», дедилар. Маҳмуд ўз ҳадисида: «Албатта пок тупроқ мусулмоннинг таҳоратидир», деди. (Рови) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Амр ва Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Шу тарзда бирдан ортиқ киши Холид ал-Ҳаззодан, у Абу Қилобадан, у Амр ибн Буждондан, у Абу Заррдан ривоят қилган. Бу ҳадисни Айюб ҳам Абу Қилобадан, у Бани Омирдан бўлган бир кишидан, у Абу Заррдан ривоят қилган, аммо унинг номини айтмаган. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу фақиҳларнинг аксариятининг сўзи бўлиб, жунуб ва ҳайзли аёл сув топмаса, таяммум қилиб намоз ўқийдилар. Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинишича, у жунуб киши сув топмаса ҳам таяммум қилишини жоиз кўрмас эди. Яна ундан ривоят қилинишича, у ўз сўзидан қайтиб: сув топмаса таяммум қилади, деди. Шуни Суфён ас-Саврий, Молик, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам айтадилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلِيُّ بْنُ مُدْرِكٍ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا زُرْعَةَ بْنَ عَمْرِو بْنِ جَرِيرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ خَرَشَةَ بْنِ الْحُرِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ لاَ يَنْظُرُ اللَّهُ إِلَيْهِمْ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلاَ يُزَكِّيهِمْ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ " . قُلْتُ مَنْ هُمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَقَدْ خَابُوا وَخَسِرُوا فَقَالَ " الْمَنَّانُ وَالْمُسْبِلُ إِزَارَهُ وَالْمُنْفِقُ سِلْعَتَهُ بِالْحَلِفِ الْكَاذِبِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ بْنِ ثَعْلَبَةَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَمَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Uch (toifa kishi) borki, Alloh qiyomat kuni ularga (rahmat nazari bilan) qaramaydi, ularni poklamaydi va ular uchun alamli azob bordir», dedilar. Men: «Ular kimlar, ey Allohning Rasuli? Ular albatta noumid boʻlib, ziyon koʻribdilar», dedim. U zot: «Bergan narsasini minnat qiluvchi, izorini (toʻpigʻidan past) suzdirib yuruvchi va molini yolgʻon qasam bilan oʻtkazuvchidir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Abu Hurayra, Abu Umoma ibn Saʼlaba, Imron ibn Husayn va Maʼqil ibn Yasordan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Zarrning hadisi hasan sahihdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Уч (тоифа киши) борки, Аллоҳ қиёмат куни уларга (раҳмат назари билан) қарамайди, уларни покламайди ва улар учун аламли азоб бордир», дедилар. Мен: «Улар кимлар, эй Аллоҳнинг Расули? Улар албатта ноумид бўлиб, зиён кўрибдилар», дедим. У зот: «Берган нарсасини миннат қилувчи, изорини (тўпиғидан паст) суздириб юрувчи ва молини ёлғон қасам билан ўтказувчидир», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Абу Ҳурайра, Абу Умома ибн Саълаба, Имрон ибн Ҳусайн ва Маъқил ибн Ясордан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Заррнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مُهَاجِرٍ أَبِي الْحَسَنِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ فِي سَفَرٍ وَمَعَهُ بِلاَلٌ فَأَرَادَ بِلاَلٌ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ " أَبْرِدْ " . ثُمَّ أَرَادَ أَنْ يُقِيمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَبْرِدْ فِي الظُّهْرِ " . قَالَ حَتَّى رَأَيْنَا فَىْءَ التُّلُولِ ثُمَّ أَقَامَ فَصَلَّى فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ safarda edilar, Bilol ham u zot bilan birga edi. Bilol iqomat aytmoqchi boʻldi, shunda u zot: «Salqin tushishini kut», dedilar. Soʻng (yana) iqomat aytmoqchi boʻldi, shunda Rasululloh ﷺ: «Peshinni salqinga qoldir», dedilar. U (Abu Zar) aytdi: Toki biz tepaliklarning soyasini koʻrdik, soʻng u (Bilol) iqomat aytdi va u zot namoz oʻqidilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Albatta, issiqning qattiqligi jahannamning qaynashidandir, shuning uchun namozni salqin tushgunicha kechiktiringlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ сафарда эдилар, Билол ҳам у зот билан бирга эди. Билол иқомат айтмоқчи бўлди, шунда у зот: «Салқин тушишини кут», дедилар. Сўнг (яна) иқомат айтмоқчи бўлди, шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Пешинни салқинга қолдир», дедилар. У (Абу Зар) айтди: Токи биз тепаликларнинг соясини кўрдик, сўнг у (Билол) иқомат айтди ва у зот намоз ўқидилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, иссиқнинг қаттиқлиги жаҳаннамнинг қайнашидандир, шунинг учун намозни салқин тушгунича кечиктиринглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا أَبَا ذَرٍّ أُمَرَاءُ يَكُونُونَ بَعْدِي يُمِيتُونَ الصَّلاَةَ فَصَلِّ الصَّلاَةَ لِوَقْتِهَا فَإِنْ صُلِّيَتْ لِوَقْتِهَا كَانَتْ لَكَ نَافِلَةً وَإِلاَّ كُنْتَ قَدْ أَحْرَزْتَ صَلاَتَكَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَعُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَهُوَ قَوْلُ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يَسْتَحِبُّونَ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ الصَّلاَةَ لِمِيقَاتِهَا إِذَا أَخَّرَهَا الإِمَامُ ثُمَّ يُصَلِّي مَعَ الإِمَامِ وَالصَّلاَةُ الأُولَى هِيَ الْمَكْتُوبَةُ عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَأَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ حَبِيبٍ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ey Abu Zarr! Mendan keyin namozni oʻldiradigan (vaqtidan kechiktiradigan) amirlar boʻladi. Sen namozni oʻz vaqtida oʻqigin. Agar (namoz ular bilan) oʻz vaqtida oʻqilsa, u sen uchun nafl boʻladi; aks holda esa namozingni (ado etib) saqlab qolgan boʻlasan», dedilar. Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud va Uboda ibn Somitdan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Zarrning hadisi hasan hadisdir. Bu koʻplab ilm ahlining soʻzidir; ular imom namozni kechiktirsa, kishi namozni oʻz vaqtida oʻqib, soʻng imom bilan (ham) oʻqishini mustahab sanaydilar; koʻp ilm ahli nazdida birinchi namoz farzdir. Abu Imron al-Javniyning ismi esa Abdulmalik ibn Habibdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Эй Абу Зарр! Мендан кейин намозни ўлдирадиган (вақтидан кечиктирадиган) амирлар бўлади. Сен намозни ўз вақтида ўқигин. Агар (намоз улар билан) ўз вақтида ўқилса, у сен учун нафл бўлади; акс ҳолда эса намозингни (адо этиб) сақлаб қолган бўласан», дедилар. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд ва Убода ибн Сомитдан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Заррнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Бу кўплаб илм аҳлининг сўзидир; улар имом намозни кечиктирса, киши намозни ўз вақтида ўқиб, сўнг имом билан (ҳам) ўқишини мустаҳаб санайдилар; кўп илм аҳли наздида биринчи намоз фарздир. Абу Имрон ал-Жавнийнинг исми эса Абдулмалик ибн Ҳабибдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، وَمَنْصُورُ بْنُ زَاذَانَ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا صَلَّى الرَّجُلُ وَلَيْسَ بَيْنَ يَدَيْهِ كَآخِرَةِ الرَّحْلِ أَوْ كَوَاسِطَةِ الرَّحْلِ قَطَعَ صَلاَتَهُ الْكَلْبُ الأَسْوَدُ وَالْمَرْأَةُ وَالْحِمَارُ " . فَقُلْتُ لأَبِي ذَرٍّ مَا بَالُ الأَسْوَدِ مِنَ الأَحْمَرِ مِنَ الأَبْيَضِ فَقَالَ يَا ابْنَ أَخِي سَأَلْتَنِي كَمَا سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " الْكَلْبُ الأَسْوَدُ شَيْطَانٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَالْحَكَمِ بْنِ عَمْرٍو الْغِفَارِيِّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَيْهِ قَالُوا يَقْطَعُ الصَّلاَةَ الْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ وَالْكَلْبُ الأَسْوَدُ . قَالَ أَحْمَدُ الَّذِي لاَ أَشُكُّ فِيهِ أَنَّ الْكَلْبَ الأَسْوَدَ يَقْطَعُ الصَّلاَةَ وَفِي نَفْسِي مِنَ الْحِمَارِ وَالْمَرْأَةِ شَيْءٌ . قَالَ إِسْحَاقُ لاَ يَقْطَعُهَا شَيْءٌ إِلاَّ الْكَلْبُ الأَسْوَدُ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishi namoz oʻqiyotganida oldida egar orqasi yoki egar oʻrtasi (yogʻochi)dek (bir narsa) boʻlmasa, qora it, ayol va eshak uning namozini buzadi», dedilar. Men Abu Zardan: «Qoraning qizil va oqdan farqi nimada?» — deb soʻradim. U: «Ey jiyanim! Sen mendan, men Rasululloh ﷺdan soʻraganimdek soʻrading. Shunda u zot: ‹Qora it shaytondir›, dedilar», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Said, Hakam ibn Amr al-Gʻiforiy, Abu Hurayra va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Zarning hadisi hasan sahih hadisdir. Ahli ilmdan baʼzilar shu (fikr)ga borib: «Eshak, ayol va qora it namozni buzadi», deganlar. Ahmad aytdi: Men shak qilmaydiganim shuki, qora it namozni buzadi; eshak va ayol haqida esa koʻnglimda bir narsa bor. Ishoq aytdi: Namozni qora itdan boshqa hech narsa buzmaydi.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши намоз ўқиётганида олдида эгар орқаси ёки эгар ўртаси (ёғочи)дек (бир нарса) бўлмаса, қора ит, аёл ва эшак унинг намозини бузади», дедилар. Мен Абу Зардан: «Қоранинг қизил ва оқдан фарқи нимада?» — деб сўрадим. У: «Эй жияним! Сен мендан, мен Расулуллоҳ ﷺдан сўраганимдек сўрадинг. Шунда у зот: ‹Қора ит шайтондир›, дедилар», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Саид, Ҳакам ибн Амр ал-Ғифорий, Абу Ҳурайра ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Зарнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илмдан баъзилар шу (фикр)га бориб: «Эшак, аёл ва қора ит намозни бузади», деганлар. Аҳмад айтди: Мен шак қилмайдиганим шуки, қора ит намозни бузади; эшак ва аёл ҳақида эса кўнглимда бир нарса бор. Ишоқ айтди: Намозни қора итдан бошқа ҳеч нарса бузмайди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَخْزُومِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَامَ أَحَدُكُمْ إِلَى الصَّلاَةِ فَلاَ يَمْسَحِ الْحَصَى فَإِنَّ الرَّحْمَةَ تُوَاجِهُهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ مُعَيْقِيبٍ وَعَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَحُذَيْفَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَرِهَ الْمَسْحَ فِي الصَّلاَةِ وَقَالَ " إِنْ كُنْتَ لاَ بُدَّ فَاعِلاً فَمَرَّةً وَاحِدَةً " . كَأَنَّهُ رُوِيَ عَنْهُ رُخْصَةٌ فِي الْمَرَّةِ الْوَاحِدَةِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Biringiz namozga turganida mayda toshlarni silamasin, chunki rahmat unga roʻbaroʻ boʻladi», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Muayqib, Ali ibn Abu Tolib, Huzayfa va Jobir ibn Abdullohdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Zarrning hadisi hasan hadisdir. Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilinishicha, ular namozda silashni makruh sanab: «Agar albatta qiladigan boʻlsang, bir marta (sila)», dedilar. Goʻyo ulardan bir martaga ruxsat (rivoyat) qilingan. Ilm ahlining oldida amal shunga muvofiqdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Бирингиз намозга турганида майда тошларни силамасин, чунки раҳмат унга рўбарў бўлади», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Муайқиб, Али ибн Абу Толиб, Ҳузайфа ва Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Заррнинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Пайғамбар ﷺдан ривоят қилинишича, улар намозда силашни макруҳ санаб: «Агар албатта қиладиган бўлсанг, бир марта (сила)», дедилар. Гўё улардан бир мартага рухсат (ривоят) қилинган. Илм аҳлининг олдида амал шунга мувофиқдир.
حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، أَخْبَرَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ الأَجْلَحِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ أَبِي الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَحْسَنَ مَا غُيِّرَ بِهِ الشَّيْبُ الْحِنَّاءُ وَالْكَتَمُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو الأَسْوَدِ الدِّيلِيُّ اسْمُهُ ظَالِمُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سُفْيَانَ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Oqargan sochni oʻzgartiradigan eng yaxshi narsa — xina va katamdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Aswad ad-Diliyning ismi Zolim ibn Amr ibn Sufyondir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Оқарган сочни ўзгартирадиган энг яхши нарса — хина ва катамдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Асwад ад-Дилийнинг исми Золим ибн Амр ибн Суфёндир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ الأَسْوَدِ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَزِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ صَالِحِ بْنِ رُسْتُمَ أَبِي عَامِرٍ الْخَزَّازِ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَحْقِرَنَّ أَحَدُكُمْ شَيْئًا مِنَ الْمَعْرُوفِ وَإِنْ لَمْ يَجِدْ فَلْيَلْقَ أَخَاهُ بِوَجْهٍ طَلِيقٍ وَإِنِ اشْتَرَيْتَ لَحْمًا أَوْ طَبَخْتَ قِدْرًا فَأَكْثِرْ مَرَقَتَهُ وَاغْرِفْ لِجَارِكَ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رَوَاهُ شُعْبَةُ عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz hech qanday yaxshilikni kichik (arzimas) deb hisoblamasin. Agar (beradigan narsa) topolmasa, birodari bilan ochiq (kulib turgan) yuz bilan uchrashsin. Agar goʻsht sotib olsang yoki qozonda (biror taom) pishirsang, uning shoʻrvasini koʻpaytir va undan qoʻshningga ham ozroq uzatib qoʻy», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Uni Shuʼba Abu Imron al-Javniydan rivoyat qilgan.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз ҳеч қандай яхшиликни кичик (арзимас) деб ҳисобламасин. Агар (берадиган нарса) тополмаса, биродари билан очиқ (кулиб турган) юз билан учрашсин. Агар гўшт сотиб олсанг ёки қозонда (бирор таом) пиширсанг, унинг шўрвасини кўпайтир ва ундан қўшнингга ҳам озроқ узатиб қўй», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Уни Шуъба Абу Имрон ал-Жавнийдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ وَاصِلٍ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِخْوَانُكُمْ جَعَلَهُمُ اللَّهُ فِتْيَةً تَحْتَ أَيْدِيكُمْ فَمَنْ كَانَ أَخُوهُ تَحْتَ يَدِهِ فَلْيُطْعِمْهُ مِنْ طَعَامِهِ وَلْيُلْبِسْهُ مِنْ لِبَاسِهِ وَلاَ يُكَلِّفْهُ مَا يَغْلِبُهُ فَإِنْ كَلَّفَهُ مَا يَغْلِبُهُ فَلْيُعِنْهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ular sizlarning birodarlaringizdir, Alloh ularni qoʻl ostingizdagi xizmatchilar qilib qoʻygan. Kimning birodari uning qoʻl ostida boʻlsa, oʻzi yeydiganidan unga yedirsin, oʻzi kiyadiganidan unga kiydirsin va uning kuchi yetmaydigan ishni unga yuklamasin. Agar kuchi yetmaydigan ishni yuklasa, unga yordamlashsin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali, Ummu Salama, Ibn Umar va Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Улар сизларнинг биродарларингиздир, Аллоҳ уларни қўл остингиздаги хизматчилар қилиб қўйган. Кимнинг биродари унинг қўл остида бўлса, ўзи ейдиганидан унга едирсин, ўзи киядиганидан унга кийдирсин ва унинг кучи етмайдиган ишни унга юкламасин. Агар кучи етмайдиган ишни юкласа, унга ёрдамлашсин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Али, Умму Салама, Ибн Умар ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْجُرَشِيُّ الْيَمَامِيُّ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَبَسُّمُكَ فِي وَجْهِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ وَأَمْرُكَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهْيُكَ عَنِ الْمُنْكَرِ صَدَقَةٌ وَإِرْشَادُكَ الرَّجُلَ فِي أَرْضِ الضَّلاَلِ لَكَ صَدَقَةٌ وَبَصَرُكَ لِلرَّجُلِ الرَّدِيءِ الْبَصَرِ لَكَ صَدَقَةٌ وَإِمَاطَتُكَ الْحَجَرَ وَالشَّوْكَةَ وَالْعَظْمَ عَنِ الطَّرِيقِ لَكَ صَدَقَةٌ وَإِفْرَاغُكَ مِنْ دَلْوِكَ فِي دَلْوِ أَخِيكَ لَكَ صَدَقَةٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرٍ وَحُذَيْفَةَ وَعَائِشَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَأَبُو زُمَيْلٍ اسْمُهُ سِمَاكُ بْنُ الْوَلِيدِ الْحَنَفِيُّ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birodaring yuziga tabassum qilishing — sen uchun sadaqadir; yaxshilikka buyurishing va yomonlikdan qaytarishing — sadaqadir; adashgan yerda kishiga yoʻl koʻrsatishing — sen uchun sadaqadir; koʻzi ojiz kishiga (yoʻlni) koʻrib berishing — sen uchun sadaqadir; yoʻldan toshni, tikanni va suyakni olib tashlashing — sen uchun sadaqadir; oʻz chelagingdan birodaringning chelagiga (suv) quyib berishing — sen uchun sadaqadir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Jobir, Huzayfa, Oisha va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, gʻaribdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биродаринг юзига табассум қилишинг — сен учун садақадир; яхшиликка буюришинг ва ёмонликдан қайтаришинг — садақадир; адашган ерда кишига йўл кўрсатишинг — сен учун садақадир; кўзи ожиз кишига (йўлни) кўриб беришинг — сен учун садақадир; йўлдан тошни, тиканни ва суякни олиб ташлашинг — сен учун садақадир; ўз челагингдан биродарингнинг челагига (сув) қуйиб беришинг — сен учун садақадир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Жобир, Ҳузайфа, Оиша ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اتَّقِ اللَّهَ حَيْثُمَا كُنْتَ وَأَتْبِعِ السَّيِّئَةَ الْحَسَنَةَ تَمْحُهَا وَخَالِقِ النَّاسَ بِخُلُقٍ حَسَنٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، وَأَبُو نُعَيْمٍ عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ .
قَالَ مَحْمُودٌ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ أَبِي شَبِيبٍ، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ مَحْمُودٌ وَالصَّحِيحُ حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ menga: «Qayerda boʻlsang ham, Allohdan qoʻrqgin, yomonlik (qilib qoʻyganing)ning ortidan yaxshilik qilgin, u (yaxshilik yomonlikni) oʻchiradi, odamlar bilan chiroyli xulq ila muomala qilgin», dedilar. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Mahmud aytdi: Vakiʼ Sufyondan, u Habib ibn Abu Sobitdan, u Maymun ibn Abu Shabibdan, u Muoz ibn Jabaldan, u Paygʻambar ﷺdan shu kabi rivoyat qildi. Mahmud aytdi: Sahihi — Abu Zarrning hadisidir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қаерда бўлсанг ҳам, Аллоҳдан қўрқгин, ёмонлик (қилиб қўйганинг)нинг ортидан яхшилик қилгин, у (яхшилик ёмонликни) ўчиради, одамлар билан чиройли хулқ ила муомала қилгин», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Маҳмуд айтди: Вакиъ Суфёндан, у Ҳабиб ибн Абу Собитдан, у Маймун ибн Абу Шабибдан, у Муоз ибн Жабалдан, у Пайғамбар ﷺдан шу каби ривоят қилди. Маҳмуд айтди: Саҳиҳи — Абу Заррнинг ҳадисидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ فَقَالَ " يَا أَبَا ذَرٍّ أَتَدْرِي أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّهَا تَذْهَبُ تَسْتَأْذِنُ فِي السُّجُودِ فَيُؤْذَنُ لَهَا وَكَأَنَّهَا قَدْ قِيلَ لَهَا اطْلُعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا " . قَالَ ثُمَّ قَرَأَ " وَذَلِكَ مُسْتَقَرٌ لَهَا " . قَالَ وَذَلِكَ قِرَاءَةُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عَسَّالٍ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي مُوسَى . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Quyosh botgan paytda masjidga kirdim, Nabiy ﷺ esa oʻtirgan edilar. U zot: ‹Ey Abu Zarr, bu (quyosh) qayoqqa ketishini bilasanmi?› dedilar. Men: ‹Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir›, dedim. U zot: ‹Albatta u sajda qilishga izn soʻrab boradi, unga izn beriladi. Goʻyo unga: ‹Qaerdan kelgan boʻlsang, oʻsha tomondan chiq›, deyilgandek (bir kun) oʻzining magʻribidan (botar tomonidan) chiqadi›, dedilar.» Soʻng u zot: {Va bu uning qaror topadigan joyidir} (Yosin 38) oyatini oʻqidilar. (Roviy) aytdi: Bu Abdulloh ibn Masʼudning qiroatidir. Abu Iso aytdi: Bu bobda Safvon ibn Assol, Huzayfa ibn Asid, Anas va Abu Musodan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Қуёш ботган пайтда масжидга кирдим, Набий ﷺ эса ўтирган эдилар. У зот: ‹Эй Абу Зарр, бу (қуёш) қаёққа кетишини биласанми?› дедилар. Мен: ‹Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир›, дедим. У зот: ‹Албатта у сажда қилишга изн сўраб боради, унга изн берилади. Гўё унга: ‹Қаэрдан келган бўлсанг, ўша томондан чиқ›, дейилгандек (бир кун) ўзининг мағрибидан (ботар томонидан) чиқади›, дедилар.» Сўнг у зот: {Ва бу унинг қарор топадиган жойидир} (Ёсин 38) оятини ўқидилар. (Ровий) айтди: Бу Абдуллоҳ ибн Масъуднинг қироатидир. Абу Исо айтди: Бу бобда Сафвон ибн Ассол, Ҳузайфа ибн Асид, Анас ва Абу Мусодан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْمُهَاجِرِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنْ مُوَرِّقٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي أَرَى مَا لاَ تَرَوْنَ وَأَسْمَعُ مَا لاَ تَسْمَعُونَ أَطَّتِ السَّمَاءُ وَحُقَّ لَهَا أَنْ تَئِطَّ مَا فِيهَا مَوْضِعُ أَرْبَعِ أَصَابِعَ إِلاَّ وَمَلَكٌ وَاضِعٌ جَبْهَتَهُ سَاجِدًا لِلَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً وَلَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا وَمَا تَلَذَّذْتُمْ بِالنِّسَاءِ عَلَى الْفُرُشِ وَلَخَرَجْتُمْ إِلَى الصُّعُدَاتِ تَجْأَرُونَ إِلَى اللَّهِ " . لَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ شَجَرَةً تُعْضَدُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَيُرْوَى مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَنَّ أَبَا ذَرٍّ قَالَ لَوَدِدْتُ أَنِّي كُنْتُ شَجَرَةً تُعْضَدُ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men sizlar koʻrmagan narsani koʻraman va sizlar eshitmagan narsani eshitaman. Osmon gʻiyqilladi — uning gʻiyqillashga haqqi bor. Unda toʻrt barmoq (koʻ)gina ham boʻsh joy yoʻqki, oʻsha yerda bir farishta peshonasini qoʻyib, Allohga sajda qilayotgan boʻlmasin. Agar men bilgan narsani bilganingizda edi, oz kulardingiz, koʻp yigʻlardingiz va toʻshaklarda ayollardan lazzat olmas edingiz, balki Allohga (yor) tilab, ovoz chiqarib boʻsh-keng joylarga chiqib ketardingiz», dedilar. (Abu Zarr aytdi:) «Men kesib tashlanadigan bir daraxt boʻlishni qanchalar istardim». Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Oisha, Ibn Abbos va Anasdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bundan boshqa yoʻl bilan ham Abu Zarrning: «Men kesib tashlanadigan bir daraxt boʻlishni istardim», degani rivoyat qilinadi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизлар кўрмаган нарсани кўраман ва сизлар эшитмаган нарсани эшитаман. Осмон ғийқиллади — унинг ғийқиллашга ҳаққи бор. Унда тўрт бармоқ (кў)гина ҳам бўш жой йўқки, ўша ерда бир фаришта пешонасини қўйиб, Аллоҳга сажда қилаётган бўлмасин. Агар мен билган нарсани билганингизда эди, оз кулардингиз, кўп йиғлардингиз ва тўшакларда аёллардан лаззат олмас эдингиз, балки Аллоҳга (ёр) тилаб, овоз чиқариб бўш-кенг жойларга чиқиб кетардингиз», дедилар. (Абу Зарр айтди:) «Мен кесиб ташланадиган бир дарахт бўлишни қанчалар истардим». Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Оиша, Ибн Аббос ва Анасдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бундан бошқа йўл билан ҳам Абу Заррнинг: «Мен кесиб ташланадиган бир дарахт бўлишни истардим», дегани ривоят қилинади.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُبَارَكِ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ وَاقِدٍ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ حَلْبَسٍ، عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الزَّهَادَةُ فِي الدُّنْيَا لَيْسَتْ بِتَحْرِيمِ الْحَلاَلِ وَلاَ إِضَاعَةِ الْمَالِ وَلَكِنَّ الزَّهَادَةَ فِي الدُّنْيَا أَنْ لاَ تَكُونَ بِمَا فِي يَدَيْكَ أَوْثَقَ مِمَّا فِي يَدَىِ اللَّهِ وَأَنْ تَكُونَ فِي ثَوَابِ الْمُصِيبَةِ إِذَا أَنْتَ أُصِبْتَ بِهَا أَرْغَبَ فِيهَا لَوْ أَنَّهَا أُبْقِيَتْ لَكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَأَبُو إِدْرِيسَ الْخَوْلاَنِيُّ اسْمُهُ عَائِذُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ . وَعَمْرُو بْنُ وَاقِدٍ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Dunyoda zohidlik halolni harom qilish yoki molni zoye qilish bilan boʻlmaydi. Balki dunyodagi zohidlik — qoʻlingdagi narsaga Alloh qoʻlidagi narsadan koʻra koʻproq ishonmasliging hamda biror musibatga duch kelganingda, agar u sen uchun saqlab qolinganidan koʻra, undagi savobga koʻproq qiziqishingdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. Abu Idris al-Xavloniyning ismi Oizulloh ibn Abdulloh. Amr ibn Voqid esa munkar ul-hadisdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Дунёда зоҳидлик ҳалолни ҳаром қилиш ёки молни зое қилиш билан бўлмайди. Балки дунёдаги зоҳидлик — қўлингдаги нарсага Аллоҳ қўлидаги нарсадан кўра кўпроқ ишонмаслигинг ҳамда бирор мусибатга дуч келганингда, агар у сен учун сақлаб қолинганидан кўра, ундаги савобга кўпроқ қизиқишингдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. Абу Идрис ал-Хавлонийнинг исми Оизуллоҳ ибн Абдуллоҳ. Амр ибн Воқид эса мункар ул-ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ الصَّمَدِ الْعَمِّيُّ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ، حَدَّثَنَا أَبُو عِمْرَانَ الْجَوْنِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا آنِيَةُ الْحَوْضِ قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لآنِيَتُهُ أَكْثَرُ مِنْ عَدَدِ نُجُومِ السَّمَاءِ وَكَوَاكِبِهَا فِي لَيْلَةٍ مُظْلِمَةٍ مُصْحِيَةٍ مِنْ آنِيَةِ الْجَنَّةِ مَنْ شَرِبَ مِنْهَا شَرْبَةً لَمْ يَظْمَأْ آخِرَ مَا عَلَيْهِ عَرْضُهُ مِثْلُ طُولِهِ مَا بَيْنَ عَمَّانَ إِلَى أَيْلَةَ مَاؤُهُ أَشَدُّ بَيَاضًا مِنَ اللَّبَنِ وَأَحْلَى مِنَ الْعَسَلِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ بْنِ الْيَمَانِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَبِي بَرْزَةَ الأَسْلَمِيِّ وَابْنِ عُمَرَ وَحَارِثَةَ بْنِ وَهْبٍ وَالْمُسْتَوْرِدِ بْنِ شَدَّادٍ . - وَرُوِيَ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " حَوْضِي كَمَا بَيْنَ الْكُوفَةِ إِلَى الْحَجَرِ الأَسْوَدِ " .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men: ‹Yo Rasululloh, hovuzning kosalari qanaqa?› dedim. U zot: ‹Jonim qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, uning kosalari ochiq, qorongʻi kechadagi osmon yulduzlari va sayyoralarining sonidan koʻproqdir. Ular jannat kosalaridandir. Kim ulardan bir qultum ichsa, undan keyin oxirgisigacha hech chanqamaydi. Uning eni boʻyiga teng — Ammondan Aylagacha boʻlgan masofachalikdir. Uning suvi sutdan oqroq, asaldan shirinroqdir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Bu bobda Huzayfa ibn al-Yamon, Abdulloh ibn Amr, Abu Barza al-Aslamiy, Ibn Umar, Horisa ibn Vahb va Mustavrid ibn Shaddoddan (ham hadislar) bor. Ibn Umardan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ: «Mening hovuzim Kufadan Hajarul-Asvadgacha boʻlgan masofachalikdir», dedilar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, ҳовузнинг косалари қанақа?› дедим. У зот: ‹Жоним қўлида бўлган Зот билан қасамки, унинг косалари очиқ, қоронғи кечадаги осмон юлдузлари ва сайёраларининг сонидан кўпроқдир. Улар жаннат косаларидандир. Ким улардан бир қултум ичса, ундан кейин охиргисигача ҳеч чанқамайди. Унинг эни бўйига тенг — Аммондан Айлагача бўлган масофачаликдир. Унинг суви сутдан оқроқ, асалдан ширинроқдир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Бу бобда Ҳузайфа ибн ал-Ямон, Абдуллоҳ ибн Амр, Абу Барза ал-Асламий, Ибн Умар, Ҳориса ибн Ваҳб ва Муставрид ибн Шаддоддан (ҳам ҳадислар) бор. Ибн Умардан ривоят қилинишича, Набий ﷺ: «Менинг ҳовузим Куфадан Ҳажарул-Асвадгача бўлган масофачаликдир», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ ضَالٌّ إِلاَّ مَنْ هَدَيْتُهُ فَسَلُونِي الْهُدَى أَهْدِكُمْ وَكُلُّكُمْ فَقِيرٌ إِلاَّ مَنْ أَغْنَيْتُ فَسَلُونِي أَرْزُقْكُمْ وَكُلُّكُمْ مُذْنِبٌ إِلاَّ مَنْ عَافَيْتُ فَمَنْ عَلِمَ مِنْكُمْ أَنِّي ذُو قُدْرَةٍ عَلَى الْمَغْفِرَةِ فَاسْتَغْفَرَنِي غَفَرْتُ لَهُ وَلاَ أُبَالِي وَلَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَحَيَّكُمْ وَمَيِّتَكُمْ وَرَطْبَكُمْ وَيَابِسَكُمُ اجْتَمَعُوا عَلَى أَتْقَى قَلْبِ عَبْدٍ مِنْ عِبَادِي مَا زَادَ ذَلِكَ فِي مُلْكِي جَنَاحَ بَعُوضَةٍ وَلَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَحَيَّكُمْ وَمَيِّتَكُمْ وَرَطْبَكُمْ وَيَابِسَكُمُ اجْتَمَعُوا عَلَى أَشْقَى قَلْبِ عَبْدٍ مِنْ عِبَادِي مَا نَقَصَ ذَلِكَ مِنْ مُلْكِي جَنَاحَ بَعُوضَةٍ وَلَوْ أَنَّ أَوَّلَكُمْ وَآخِرَكُمْ وَحَيَّكُمْ وَمَيِّتَكُمْ وَرَطْبَكُمْ وَيَابِسَكُمُ اجْتَمَعُوا فِي صَعِيدٍ وَاحِدٍ فَسَأَلَ كُلُّ إِنْسَانٍ مِنْكُمْ مَا بَلَغَتْ أُمْنِيَّتُهُ فَأَعْطَيْتُ كُلَّ سَائِلٍ مِنْكُمْ مَا سَأَلَ مَا نَقَصَ ذَلِكَ مِنْ مُلْكِي إِلاَّ كَمَا لَوْ أَنَّ أَحَدَكُمْ مَرَّ بِالْبَحْرِ فَغَمَسَ فِيهِ إِبْرَةً ثُمَّ رَفَعَهَا إِلَيْهِ ذَلِكَ بِأَنِّي جَوَادٌ مَاجِدٌ أَفْعَلُ مَا أُرِيدُ عَطَائِي كَلاَمٌ وَعَذَابِي كَلاَمٌ إِنَّمَا أَمْرِي لِشَيْءٍ إِذَا أَرَدْتُهُ أَنْ أَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَرَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ عَنْ مَعْدِيكَرِبَ عَنْ أَبِي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo aytadi: ‹Ey bandalarim! Men hidoyat qilganimdan boshqa barchangiz adashgansiz, bas, Mendan hidoyat soʻranglar — sizlarni hidoyat qilaman. Men boy qilganimdan boshqa barchangiz faqirsiz, bas, Mendan soʻranglar — sizlarga rizq beraman. Men ofiyat berganimdan boshqa barchangiz gunohkorsiz. Sizlardan kim Mening magʻfirat qilishga qodir ekanimni bilib, Mendan magʻfirat soʻrasa, Men unga magʻfirat qilaman va parvo qilmayman. Agar avvalingiz-yu oxiringiz, tirigingiz-u oʻligingiz, hoʻligingiz-u qurugʻingiz Mening bandalarimdan eng taqvodor bandaning qalbi misolida (taqvoda) birlashsangiz ham, bu Mening mulkimga chivinning qanotichalik narsa qoʻshmaydi. Agar avvalingiz-yu oxiringiz, tirigingiz-u oʻligingiz, hoʻlingiz-u qurugʻingiz Mening bandalarimdan eng badbaxt bandaning qalbi misolida birlashsangiz ham, bu Mening mulkimdan chivinning qanotichalik narsa kamaytirmaydi. Agar avvalingiz-yu oxiringiz, tirigingiz-u oʻligingiz, hoʻlingiz-u qurugʻingiz bitta maydonda birlashib, har bir insoningiz orzusi yetgan narsani Mendan soʻrasa va Men sizlardan har bir soʻrovchiga soʻraganini bersam ham, bu Mening mulkimdan faqat biringiz dengizga oʻtib, unga igna botirib, soʻng uni koʻtarib olgani kabigina kamaytiradi. Bu shuning uchunki, Men saxiy va ulugʻvorman, istaganimni qilaman. Mening ato qilishim — soʻzdir, azoblashim ham — soʻzdir. Bir narsani iroda qilsam, ishim faqat unga ‹Boʻl!› deyishimdir, bas, u boʻladi›», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasandir. Baʼzilar bu hadisni Shahr ibn Havshabdan, u Maʼdiykaribdan, u Abu Zarrdan, u Paygʻambar ﷺdan shu kabi rivoyat qilganlar.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло айтади: ‹Эй бандаларим! Мен ҳидоят қилганимдан бошқа барчангиз адашгансиз, бас, Мендан ҳидоят сўранглар — сизларни ҳидоят қиламан. Мен бой қилганимдан бошқа барчангиз фақирсиз, бас, Мендан сўранглар — сизларга ризқ бераман. Мен офият берганимдан бошқа барчангиз гуноҳкорсиз. Сизлардан ким Менинг мағфират қилишга қодир эканимни билиб, Мендан мағфират сўраса, Мен унга мағфират қиламан ва парво қилмайман. Агар аввалингиз-ю охирингиз, тиригингиз-у ўлигингиз, ҳўлигингиз-у қуруғингиз Менинг бандаларимдан энг тақводор банданинг қалби мисолида (тақвода) бирлашсангиз ҳам, бу Менинг мулкимга чивиннинг қанотичалик нарса қўшмайди. Агар аввалингиз-ю охирингиз, тиригингиз-у ўлигингиз, ҳўлингиз-у қуруғингиз Менинг бандаларимдан энг бадбахт банданинг қалби мисолида бирлашсангиз ҳам, бу Менинг мулкимдан чивиннинг қанотичалик нарса камайтирмайди. Агар аввалингиз-ю охирингиз, тиригингиз-у ўлигингиз, ҳўлингиз-у қуруғингиз битта майдонда бирлашиб, ҳар бир инсонингиз орзуси етган нарсани Мендан сўраса ва Мен сизлардан ҳар бир сўровчига сўраганини берсам ҳам, бу Менинг мулкимдан фақат бирингиз денгизга ўтиб, унга игна ботириб, сўнг уни кўтариб олгани кабигина камайтиради. Бу шунинг учунки, Мен сахий ва улуғворман, истаганимни қиламан. Менинг ато қилишим — сўздир, азоблашим ҳам — сўздир. Бир нарсани ирода қилсам, ишим фақат унга ‹Бўл!› дейишимдир, бас, у бўлади›», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Баъзилар бу ҳадисни Шаҳр ибн Ҳавшабдан, у Маъдийкарибдан, у Абу Заррдан, у Пайғамбар ﷺдан шу каби ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، قَالَ سَمِعْتُ رِبْعِيَّ بْنَ حِرَاشٍ، يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ ظَبْيَانَ، يَرْفَعُهُ إِلَى أَبِي ذَرٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " ثَلاَثَةٌ يُحِبُّهُمُ اللَّهُ وَثَلاَثَةٌ يَبْغَضُهُمُ اللَّهُ فَأَمَّا الَّذِينَ يُحِبُّهُمُ اللَّهُ فَرَجُلٌ أَتَى قَوْمًا فَسَأَلَهُمْ بِاللَّهِ وَلَمْ يَسْأَلْهُمْ بِقَرَابَةٍ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُمْ فَمَنَعُوهُ فَتَخَلَّفَ رَجُلٌ بِأَعْقَابِهِمْ فَأَعْطَاهُ سِرًّا لاَ يَعْلَمُ بِعَطِيَّتِهِ إِلاَّ اللَّهُ وَالَّذِي أَعْطَاهُ وَقَوْمٌ سَارُوا لَيْلَتَهُمْ حَتَّى إِذَا كَانَ النَّوْمُ أَحَبَّ إِلَيْهِمْ مِمَّا يُعْدَلُ بِهِ نَزَلُوا فَوَضَعُوا رُءُوسَهُمْ فَقَامَ أَحَدُهُمْ يَتَمَلَّقُنِي وَيَتْلُو آيَاتِي وَرَجُلٌ كَانَ فِي سَرِيَّةٍ فَلَقِيَ الْعَدُوَّ فَهُزِمُوا وَأَقْبَلَ بِصَدْرِهِ حَتَّى يُقْتَلَ أَوْ يُفْتَحَ لَهُ . وَالثَّلاَثَةُ الَّذِينَ يَبْغَضُهُمُ اللَّهُ الشَّيْخُ الزَّانِي وَالْفَقِيرُ الْمُخْتَالُ وَالْغَنِيُّ الظَّلُومُ " .
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، عَنْ شُعْبَةَ، نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا رَوَى شَيْبَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، نَحْوَ هَذَا وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Alloh sevadigan uch (toifa) bor va Alloh yomon koʻradigan uch (toifa) bor. Alloh sevadiganlar: bir qavm oldiga kelib, ulardan oʻzi bilan ular oʻrtasidagi qarindoshlik tufayli emas, balki Alloh haqqi-hurmati soʻragan, lekin ular bermagan, soʻng ularning ortidan bir kishi qolib, unga (Allohdan) boshqa hech kim — bergani ham, oluvchidan boshqa — bilmaydigan tarzda yashirin bergan kishi; hamda bir qavm boʻlib, kechasi yurib, uyqu ular uchun har qanday narsadan suyukliroq boʻlganida toʻxtab, boshlarini (yerga) qoʻyganlarida, ulardan biri turib Meni ulugʻlab, Mening oyatlarimni tilovat qilgan (qavm); yana biror sariyya (harbiy guruh)da boʻlib, dushmanga roʻbaroʻ kelganida (hamrohlari) magʻlub boʻlsa-da, oʻldirilguncha yoki gʻalaba unga nasib boʻlguncha koʻksi bilan (oldinga) intilgan kishi. Alloh yomon koʻradigan uch (toifa) esa: zino qiluvchi qari, manmanlik qiluvchi kambagʻal va zolim boy», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahihdir. Shaybon ham Mansurdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan va bu Abu Bakr ibn Ayyoshning hadisidan koʻra sahihroqdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Аллоҳ севадиган уч (тоифа) бор ва Аллоҳ ёмон кўрадиган уч (тоифа) бор. Аллоҳ севадиганлар: бир қавм олдига келиб, улардан ўзи билан улар ўртасидаги қариндошлик туфайли эмас, балки Аллоҳ ҳаққи-ҳурмати сўраган, лекин улар бермаган, сўнг уларнинг ортидан бир киши қолиб, унга (Аллоҳдан) бошқа ҳеч ким — бергани ҳам, олувчидан бошқа — билмайдиган тарзда яширин берган киши; ҳамда бир қавм бўлиб, кечаси юриб, уйқу улар учун ҳар қандай нарсадан суюклироқ бўлганида тўхтаб, бошларини (ерга) қўйганларида, улардан бири туриб Мени улуғлаб, Менинг оятларимни тиловат қилган (қавм); яна бирор сарийя (ҳарбий гуруҳ)да бўлиб, душманга рўбарў келганида (ҳамроҳлари) мағлуб бўлса-да, ўлдирилгунча ёки ғалаба унга насиб бўлгунча кўкси билан (олдинга) интилган киши. Аллоҳ ёмон кўрадиган уч (тоифа) эса: зино қилувчи қари, манманлик қилувчи камбағал ва золим бой», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳдир. Шайбон ҳам Мансурдан шунга ўхшаш ривоят қилган ва бу Абу Бакр ибн Айёшнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لأَعْرِفُ آخِرَ أَهْلِ النَّارِ خُرُوجًا مِنَ النَّارِ وَآخِرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ دُخُولاً الْجَنَّةَ يُؤْتَى بِرَجُلٍ فَيَقُولُ سَلُوا عَنْ صِغَارِ ذُنُوبِهِ وَاخْبَئُوا كِبَارَهَا . فَيُقَالُ لَهُ عَمِلْتَ كَذَا وَكَذَا يَوْمَ كَذَا وَكَذَا عَمِلْتَ كَذَا وَكَذَا فِي يَوْمِ كَذَا وَكَذَا . قَالَ فَيُقَالُ لَهُ فَإِنَّ لَكَ مَكَانَ كُلِّ سَيِّئَةٍ حَسَنَةً . قَالَ فَيَقُولُ يَا رَبِّ لَقَدْ عَمِلْتُ أَشْيَاءَ مَا أَرَاهَا هَا هُنَا " . قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَضْحَكُ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, men doʻzax ahlidan undan eng oxiri chiqadigan kishini va jannat ahlidan unga eng oxiri kiradigan kishini bilaman. Bir kishi keltiriladi-da, (Alloh): ‹Uning kichik gunohlarini soʻranglar, kattalarini esa yashiringlar›, deydi. Shunda unga: ‹Sen falon-falon kuni shunday-shunday qilgansan, falon-falon kuni shunday-shunday qilgansan›, deyiladi. Soʻng unga: ‹Albatta, senga har bir gunohing oʻrniga bitta yaxshilik bordir›, deyiladi. Shunda u: ‹Ey Robbim, men shunday ishlar qilganman-ki, ularni bu yerda koʻrmayapman›, deydi», dedilar. (Abu Zar) aytdi: Men Rasululloh ﷺ tishlari koʻrinib ketguncha kulganlarini koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мен дўзах аҳлидан ундан энг охири чиқадиган кишини ва жаннат аҳлидан унга энг охири кирадиган кишини биламан. Бир киши келтирилади-да, (Аллоҳ): ‹Унинг кичик гуноҳларини сўранглар, катталарини эса яширинглар›, дейди. Шунда унга: ‹Сен фалон-фалон куни шундай-шундай қилгансан, фалон-фалон куни шундай-шундай қилгансан›, дейилади. Сўнг унга: ‹Албатта, сенга ҳар бир гуноҳинг ўрнига битта яхшилик бордир›, дейилади. Шунда у: ‹Эй Роббим, мен шундай ишлар қилганман-ки, уларни бу ерда кўрмаяпман›, дейди», дедилар. (Абу Зар) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ тишлари кўриниб кетгунча кулганларини кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، وَعَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ رُفَيْعٍ، وَالأَعْمَشِ، كُلُّهُمْ سَمِعُوا زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَتَانِي جِبْرِيلُ فَبَشَّرَنِي فَأَخْبَرَنِي أَنَّهُ مَنْ مَاتَ لاَ يُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا دَخَلَ الْجَنَّةَ " . قُلْتُ وَإِنْ زَنَى وَإِنْ سَرَقَ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening oldimga Jibril keldi va meni xushxabar bilan suyuntirib, Allohga hech narsani sherik qilmagan holda oʻlgan kishi jannatga kirishini xabar berdi», dedilar. Men: «Zino qilsa-yu, oʻgʻrilik qilsa ham?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Bu bobda Abu Dardodan ham (rivoyat) bor.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг олдимга Жибрил келди ва мени хушхабар билан суюнтириб, Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаган ҳолда ўлган киши жаннатга киришини хабар берди», дедилар. Мен: «Зино қилса-ю, ўғрилик қилса ҳам?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу бобда Абу Дардодан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَشَفَ سِتْرًا فَأَدْخَلَ بَصَرَهُ فِي الْبَيْتِ قَبْلَ أَنْ يُؤْذَنَ لَهُ فَرَأَى عَوْرَةَ أَهْلِهِ فَقَدْ أَتَى حَدًّا لاَ يَحِلُّ لَهُ أَنْ يَأْتِيَهُ لَوْ أَنَّهُ حِينَ أَدْخَلَ بَصَرَهُ اسْتَقْبَلَهُ رَجُلٌ فَفَقَأَ عَيْنَيْهِ مَا غَيَّرْتُ عَلَيْهِ وَإِنْ مَرَّ رَجُلٌ عَلَى بَابٍ لاَ سِتْرَ لَهُ غَيْرِ مُغْلَقٍ فَنَظَرَ فَلاَ خَطِيئَةَ عَلَيْهِ إِنَّمَا الْخَطِيئَةُ عَلَى أَهْلِ الْبَيْتِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِثْلَ هَذَا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ لَهِيعَةَ وَأَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يَزِيدَ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim izn berilishidan oldin pardani koʻtarib, koʻzini uyga tiqsa-yu, uy ahlining avratini koʻrib qolsa, oʻziga halol boʻlmagan bir gunoh (chegara)ga yetibdi. Agar u koʻzini tiqqan paytida bir kishi roʻbaroʻ kelib, uning koʻzlarini chiqarib yuborsa, men buni qoralamasdim. Agar bir kishi pardasi yoʻq, yopilmagan eshik yonidan oʻtib qarab qolsa, unga gunoh yoʻq, gunoh faqat uy ahlining boʻynidadir», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra va Abu Umomadan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni shu tarzda faqat Ibn Lahianing hadisidan bilamiz. Abu Abdurahmon al-Hubuliyning ismi Abdulloh ibn Yaziddir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким изн берилишидан олдин пардани кўтариб, кўзини уйга тиқса-ю, уй аҳлининг авратини кўриб қолса, ўзига ҳалол бўлмаган бир гуноҳ (чегара)га етибди. Агар у кўзини тиққан пайтида бир киши рўбарў келиб, унинг кўзларини чиқариб юборса, мен буни қораламасдим. Агар бир киши пардаси йўқ, ёпилмаган эшик ёнидан ўтиб қараб қолса, унга гуноҳ йўқ, гуноҳ фақат уй аҳлининг бўйнидадир», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра ва Абу Умомадан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни шу тарзда фақат Ибн Лаҳианинг ҳадисидан биламиз. Абу Абдураҳмон ал-Ҳубулийнинг исми Абдуллоҳ ибн Язиддир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ دَخَلْتُ الْمَسْجِدَ حِينَ غَابَتِ الشَّمْسُ وَالنَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم جَالِسٌ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَتَدْرِي يَا أَبَا ذَرٍّ أَيْنَ تَذْهَبُ هَذِهِ " . قَالَ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " فَإِنَّهَا تَذْهَبُ فَتَسْتَأْذِنُ فِي السُّجُودِ فَيُؤْذَنُ لَهَا وَكَأَنَّهَا قَدْ قِيلَ لَهَا اطْلَعِي مِنْ حَيْثُ جِئْتِ فَتَطْلُعُ مِنْ مَغْرِبِهَا " . قَالَ ثُمَّ قَرَأَ : (وذلكَ مُسْتَقَرٌّ لَهَا ) قَالَ وَذَلِكَ قِرَاءَةُ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Quyosh botgan paytda men masjidga kirdim, Nabiy ﷺ esa oʻtirgan edilar. Nabiy ﷺ: «Ey Abu Zarr, bu (quyosh) qayoqqa ketishini bilasanmi?» dedilar. (Abu Zarr) aytdi: Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedim. (U zot): «Albatta u ketib, sajda qilishga izn soʻraydi va unga izn beriladi. Goʻyo unga: ‹Kelgan tomoningdan chiq› deyilganga oʻxshaydi va u oʻz magʻribidan chiqadi», dedilar. (Abu Zarr) aytdi: Soʻng (u zot): {Bu uning qaror topadigan joyidir} (oyatini) oʻqidilar. (U zot): «Bu Abdullohning qiroatidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Қуёш ботган пайтда мен масжидга кирдим, Набий ﷺ эса ўтирган эдилар. Набий ﷺ: «Эй Абу Зарр, бу (қуёш) қаёққа кетишини биласанми?» дедилар. (Абу Зарр) айтди: Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир», дедим. (У зот): «Албатта у кетиб, сажда қилишга изн сўрайди ва унга изн берилади. Гўё унга: ‹Келган томонингдан чиқ› дейилганга ўхшайди ва у ўз мағрибидан чиқади», дедилар. (Абу Зарр) айтди: Сўнг (у зот): {Бу унинг қарор топадиган жойидир} (оятини) ўқидилар. (У зот): «Бу Абдуллоҳнинг қироатидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ الْمِصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرَّقِّيُّ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَبِي أُنَيْسَةَ، عَنْ شَهْرِ بْنِ حَوْشَبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ غَنْمٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَالَ فِي دُبُرِ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَهُوَ ثَانِي رِجْلَيْهِ قَبْلَ أَنْ يَتَكَلَّمَ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ عَشْرَ مَرَّاتٍ كُتِبَ لَهُ عَشْرُ حَسَنَاتٍ وَمُحِيَ عَنْهُ عَشْرُ سَيِّئَاتٍ وَرُفِعَ لَهُ عَشْرُ دَرَجَاتٍ وَكَانَ يَوْمَهُ ذَلِكَ فِي حِرْزٍ مِنْ كُلِّ مَكْرُوهٍ وَحَرْسٍ مِنَ الشَّيْطَانِ وَلَمْ يَنْبَغِ لِذَنْبٍ أَنْ يُدْرِكَهُ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ إِلاَّ الشِّرْكَ بِاللَّهِ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bomdod namozidan keyin oyoqlarini bukkan holda, gapirmasdan turib oʻn marta ‹Lo ilaha illalloh, vahdahu lo sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamd, yuhyi va yumit, va huva ala kulli shayʼin qadir (Yolgʻiz Allohdan boshqa iloh yoʻq, Uning sherigi yoʻq, mulk Unikidir va hamd Unikidir, U tiriltiradi va oʻldiradi, U har bir narsaga qodirdir)› desa, unga oʻn yaxshilik yoziladi, undan oʻn yomonlik oʻchiriladi, unga oʻn daraja koʻtariladi, oʻsha kuni u har bir yomonlikdan himoyada va shaytondan panohda boʻladi, oʻsha kuni unga Allohga shirk keltirishdan boshqa hech bir gunoh etib bormaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдод намозидан кейин оёқларини буккан ҳолда, гапирмасдан туриб ўн марта ‹Ло илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ло шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамд, юҳйи ва юмит, ва ҳува ала кулли шайъин қадир (Ёлғиз Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Унинг шериги йўқ, мулк Уникидир ва ҳамд Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар бир нарсага қодирдир)› деса, унга ўн яхшилик ёзилади, ундан ўн ёмонлик ўчирилади, унга ўн даража кўтарилади, ўша куни у ҳар бир ёмонликдан ҳимояда ва шайтондан паноҳда бўлади, ўша куни унга Аллоҳга ширк келтиришдан бошқа ҳеч бир гуноҳ этиб бормайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الْجَسْرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، رضى الله عنه أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَادَهُ أَوْ أَنَّ أَبَا ذَرٍّ عَادَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ بِأَبِي أَنْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ الْكَلاَمِ أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ قَالَ " مَا اصْطَفَى اللَّهُ لِمَلاَئِكَتِهِ سُبْحَانَ رَبِّي وَبِحَمْدِهِ سُبْحَانَ رَبِّي وَبِحَمْدِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ uni ziyorat qildilar, yoki Abu Zar Rasululloh ﷺni ziyorat qildi. U: «Otam Sizga fido boʻlsin, ey Rasululloh! Alloh azza va jallaga eng sevimli soʻz qaysi?» dedi. U zot: «Alloh Oʻz farishtalari uchun tanlab olgan (soʻz): ‹Subhana robbiy va bihamdihi, subhana robbiy va bihamdihi (Robbimni hamdi bilan pok deb bilaman, Robbimni hamdi bilan pok deb bilaman)›dir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ уни зиёрат қилдилар, ёки Абу Зар Расулуллоҳ ﷺни зиёрат қилди. У: «Отам Сизга фидо бўлсин, эй Расулуллоҳ! Аллоҳ азза ва жаллага энг севимли сўз қайси?» деди. У зот: «Аллоҳ Ўз фаришталари учун танлаб олган (сўз): ‹Субҳана роббий ва биҳамдиҳи, субҳана роббий ва биҳамдиҳи (Роббимни ҳамди билан пок деб биламан, Роббимни ҳамди билан пок деб биламан)›дир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ الْعَنْبَرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ بْنُ عَمَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو زُمَيْلٍ، هُوَ سِمَاكُ بْنُ الْوَلِيدِ الْحَنَفِيُّ عَنْ مَالِكِ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا أَظَلَّتِ الْخَضْرَاءُ وَلاَ أَقَلَّتِ الْغَبْرَاءُ مِنْ ذِي لَهْجَةٍ أَصْدَقَ وَلاَ أَوْفَى مِنْ أَبِي ذَرٍّ شِبْهِ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " . فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ كَالْحَاسِدِ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَنَعْرِفُ ذَلِكَ لَهُ قَالَ " نَعَمْ فَاعْرِفُوهُ لَهُ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَى بَعْضُهُمْ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ " أَبُو ذَرٍّ يَمْشِي فِي الأَرْضِ بِزُهْدِ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ " .
Abu Zar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Koʻk (osmon) soya solgan va yer koʻtargan (kishilar orasida) gapiruvchidan Abu Zardan rostgoʻyrogʻi va ahdiga vafodorrogʻi boʻlmadi; u Iso ibn Maryamga oʻxshaydi», dedilar. Shunda Umar ibn al-Xattob xuddi hasad qilgandek: «Ey Rasululloh, biz buni uning haqqida (shunday) deb tan olaylikmi?» dedi. U zot: «Ha, buni uning haqqida tan olinglar», dedilar. Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir. Baʼzilar bu hadisni: «Abu Zar yer yuzida Iso ibn Maryam alayhissalomning zuhdi (parhezkorligi) bilan yurardi», deb rivoyat qilishgan.Абу Зар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кўк (осмон) соя солган ва ер кўтарган (кишилар орасида) гапирувчидан Абу Зардан ростгўйроғи ва аҳдига вафодорроғи бўлмади; у Исо ибн Марямга ўхшайди», дедилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб худди ҳасад қилгандек: «Эй Расулуллоҳ, биз буни унинг ҳаққида (шундай) деб тан олайликми?» деди. У зот: «Ҳа, буни унинг ҳаққида тан олинглар», дедилар. Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир. Баъзилар бу ҳадисни: «Абу Зар ер юзида Исо ибн Марям алайҳиссаломнинг зуҳди (парҳезкорлиги) билан юрарди», деб ривоят қилишган.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ التَّمِيمِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنِ الْمَعْرُورِ بْنِ سُوَيْدٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ جِئْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ جَالِسٌ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ . قَالَ فَرَآنِي مُقْبِلاً فَقَالَ " هُمُ الأَخْسَرُونَ وَرَبِّ الْكَعْبَةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " . قَالَ فَقُلْتُ مَا لِي لَعَلَّهُ أُنْزِلَ فِيَّ شَيْءٌ . قَالَ قُلْتُ مَنْ هُمْ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هُمُ الأَكْثَرُونَ إِلاَّ مَنْ قَالَ هَكَذَا وَهَكَذَا وَهَكَذَا " . فَحَثَا بَيْنَ يَدَيْهِ وَعَنْ يَمِينِهِ وَعَنْ شِمَالِهِ . ثُمَّ قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لاَ يَمُوتُ رَجُلٌ فَيَدَعُ إِبِلاً أَوْ بَقَرًا لَمْ يُؤَدِّ زَكَاتَهَا إِلاَّ جَاءَتْهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَعْظَمَ مَا كَانَتْ وَأَسْمَنَهُ تَطَؤُهُ بِأَخْفَافِهَا وَتَنْطَحُهُ بِقُرُونِهَا كُلَّمَا نَفِدَتْ أُخْرَاهَا عَادَتْ عَلَيْهِ أُولاَهَا حَتَّى يُقْضَى بَيْنَ النَّاسِ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِثْلُهُ . وَعَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رضى الله عنه قَالَ لُعِنَ مَانِعُ الصَّدَقَةِ . وَعَنْ قَبِيصَةَ بْنِ هُلْبٍ عَنْ أَبِيهِ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاسْمُ أَبِي ذَرٍّ جُنْدُبُ بْنُ السَّكَنِ وَيُقَالُ ابْنُ جُنَادَةَ . حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ مُوسَى عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ حَكِيمِ بْنِ الدَّيْلَمِ عَنِ الضَّحَّاكِ بْنِ مُزَاحِمٍ قَالَ الأَكْثَرُونَ أَصْحَابُ عَشَرَةِ آلاَفٍ . قَالَ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ مَرْوَزِيٌّ رَجُلٌ صَالِحٌ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺning huzurlariga keldim, u zot Kaʼba soyasida oʻtirgan edilar. Meni kelayotganimni koʻrib: ‹Kaʼbaning Robbiga qasamki, ular qiyomat kuni eng katta zarar koʻruvchilardir!› dedilar. Men ichimda: ‹Vahki, balki men haqimda biror narsa nozil boʻlgandir?› dedim. Soʻng: ‹Ular kimlar, otam-onam sizga fido boʻlsin?› dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Ular mol-dunyosi koʻp boʻlganlardir, magar mana bunday, mana bunday va mana bunday qilgan kishi bundan mustasno›, deb oldilariga, oʻng tomonlariga va chap tomonlariga (qoʻllari bilan) sochib koʻrsatdilar. Soʻng: ‹Jonim Qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, qaysi bir kishi tuya yoki sigir qoldirib oʻlsa-yu, ularning zakotini ado etmagan boʻlsa, qiyomat kuni oʻsha (hayvonlar) eng katta va eng semiz holida kelib, uni tuyoqlari bilan bosadi, shoxlari bilan suzadi. Ularning oxirgisi tugagan sayin avvalgisi yana qaytib keladi, toki odamlar oʻrtasida hukm chiqarilgunicha (shu hol davom etadi)›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Abu Zarr hadisi hasan sahih hadisdir. Abu Zarrning ismi Jundub ibn Sakandir, Ibn Junoda ham deyiladi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келдим, у зот Каъба соясида ўтирган эдилар. Мени келаётганимни кўриб: ‹Каъбанинг Роббига қасамки, улар қиёмат куни энг катта зарар кўрувчилардир!› дедилар. Мен ичимда: ‹Ваҳки, балки мен ҳақимда бирор нарса нозил бўлгандир?› дедим. Сўнг: ‹Улар кимлар, отам-онам сизга фидо бўлсин?› дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Улар мол-дунёси кўп бўлганлардир, магар мана бундай, мана бундай ва мана бундай қилган киши бундан мустасно›, деб олдиларига, ўнг томонларига ва чап томонларига (қўллари билан) сочиб кўрсатдилар. Сўнг: ‹Жоним Қўлида бўлган Зотга қасамки, қайси бир киши туя ёки сигир қолдириб ўлса-ю, уларнинг закотини адо этмаган бўлса, қиёмат куни ўша (ҳайвонлар) энг катта ва энг семиз ҳолида келиб, уни туёқлари билан босади, шохлари билан сузади. Уларнинг охиргиси тугаган сайин аввалгиси яна қайтиб келади, токи одамлар ўртасида ҳукм чиқарилгунича (шу ҳол давом этади)›, дедилар.» Абу Исо айтди: Абу Зарр ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Заррнинг исми Жундуб ибн Сакандир, Ибн Жунода ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَامٍ، يُحَدِّثُ عَنْ مُوسَى بْنِ طَلْحَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا ذَرٍّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا أَبَا ذَرٍّ إِذَا صُمْتَ مِنَ الشَّهْرِ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَصُمْ ثَلاَثَ عَشْرَةَ وَأَرْبَعَ عَشْرَةَ وَخَمْسَ عَشْرَةَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَقُرَّةَ بْنِ إِيَاسٍ الْمُزَنِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي عَقْرَبٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَائِشَةَ وَقَتَادَةَ بْنِ مِلْحَانَ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِي وَجَرِيرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي ذَرٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رُوِيَ فِي بَعْضِ الْحَدِيثِ أَنَّ " مَنْ صَامَ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ كَانَ كَمَنْ صَامَ الدَّهْرَ " .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ey Abu Zarr, oydan uch kun roʻza tutsang, oʻn uchinchi, oʻn toʻrtinchi va oʻn beshinchi (kunlari) roʻza tutgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abu Qatoda, Abdulloh ibn Amr, Qurra ibn Iyos al-Muzaniy, Abdulloh ibn Masʼud, Abu Aqrab, Ibn Abbos, Oisha, Qatoda ibn Milhon, Usmon ibn Abil Os va Jarirdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Zarr hadisi hasan hadisdir. Baʼzi hadislarda: «Kim har oydan uch kun roʻza tutsa, butun yilni roʻza tutgan kishidek boʻladi», deb rivoyat qilingan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Абу Зарр, ойдан уч кун рўза тутсанг, ўн учинчи, ўн тўртинчи ва ўн бешинчи (кунлари) рўза тутгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абу Қатода, Абдуллоҳ ибн Амр, Қурра ибн Иёс ал-Музаний, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абу Ақраб, Ибн Аббос, Оиша, Қатода ибн Милҳон, Усмон ибн Абил Ос ва Жарирдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Зарр ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Баъзи ҳадисларда: «Ким ҳар ойдан уч кун рўза тутса, бутун йилни рўза тутган кишидек бўлади», деб ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَامَ مِنْ كُلِّ شَهْرٍ ثَلاَثَةَ أَيَّامٍ فَذَلِكَ صِيَامُ الدَّهْرِ " . فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ تَصْدِيقَ ذَلِكَ فِي كِتَابِهِ : (مَنْ جَاءَ بِالْحَسَنَةِ فَلَهُ عَشْرُ أَمْثَالِهَا ) . الْيَوْمُ بِعَشَرَةِ أَيَّامٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي شِمْرٍ وَأَبِي التَّيَّاحِ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim har oydan uch kun roʻza tutsa, bu butun yilni roʻza tutishdir», dedilar. Shunda Alloh azza va jalla buning tasdigʻini Kitobida nozil qildi: {Kim yaxshilik bilan kelsa, unga oʻn baravari (mukofot) bordir} (Anʼom 160). (Yaʼni) bir kun oʻn kun (oʻrnida)dir. Abu Iso aytdi: Bu hasan hadisdir. Shuʼba bu hadisni Abu Shimr va Abut Tayyohdan, ular Abu Usmondan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳар ойдан уч кун рўза тутса, бу бутун йилни рўза тутишдир», дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла бунинг тасдиғини Китобида нозил қилди: {Ким яхшилик билан келса, унга ўн баравари (мукофот) бордир} (Анъом 160). (Яъни) бир кун ўн кун (ўрнида)дир. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ҳадисдир. Шуъба бу ҳадисни Абу Шимр ва Абут Тайёҳдан, улар Абу Усмондан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنْ دَاوُدَ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُرَشِيِّ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ صُمْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يُصَلِّ بِنَا حَتَّى بَقِيَ سَبْعٌ مِنَ الشَّهْرِ فَقَامَ بِنَا حَتَّى ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ ثُمَّ لَمْ يَقُمْ بِنَا فِي السَّادِسَةِ وَقَامَ بِنَا فِي الْخَامِسَةِ حَتَّى ذَهَبَ شَطْرُ اللَّيْلِ فَقُلْنَا لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوْ نَفَّلْتَنَا بَقِيَّةَ لَيْلَتِنَا هَذِهِ فَقَالَ " إِنَّهُ مَنْ قَامَ مَعَ الإِمَامِ حَتَّى يَنْصَرِفَ كُتِبَ لَهُ قِيَامُ لَيْلَةٍ " . ثُمَّ لَمْ يُصَلِّ بِنَا حَتَّى بَقِيَ ثَلاَثٌ مِنَ الشَّهْرِ وَصَلَّى بِنَا فِي الثَّالِثَةِ وَدَعَا أَهْلَهُ وَنِسَاءَهُ فَقَامَ بِنَا حَتَّى تَخَوَّفْنَا الْفَلاَحَ . قُلْتُ لَهُ وَمَا الْفَلاَحُ قَالَ السُّحُورُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي قِيَامِ رَمَضَانَ فَرَأَى بَعْضُهُمْ أَنْ يُصَلِّيَ إِحْدَى وَأَرْبَعِينَ رَكْعَةً مَعَ الْوِتْرِ . وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَهُمْ بِالْمَدِينَةِ . وَأَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ عَلَى مَا رُوِيَ عَنْ عُمَرَ وَعَلِيٍّ وَغَيْرِهِمَا مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِشْرِينَ رَكْعَةً . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ . وَقَالَ الشَّافِعِيُّ وَهَكَذَا أَدْرَكْتُ بِبَلَدِنَا بِمَكَّةَ يُصَلُّونَ عِشْرِينَ رَكْعَةً . وَقَالَ أَحْمَدُ رُوِيَ فِي هَذَا أَلْوَانٌ . وَلَمْ يَقْضِ فِيهِ بِشَيْءٍ . وَقَالَ إِسْحَاقُ بَلْ نَخْتَارُ إِحْدَى وَأَرْبَعِينَ رَكْعَةً عَلَى مَا رُوِيَ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ . وَاخْتَارَ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ الصَّلاَةَ مَعَ الإِمَامِ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ . وَاخْتَارَ الشَّافِعِيُّ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَحْدَهُ إِذَا كَانَ قَارِئًا . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالنُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ .
Abu Zarr (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ bilan roʻza tutdik. U zot oydan yetti kun qolgunicha bizga (kechasi) namoz oʻqib bermadilar. (Yetti kun qolganda) bizga tunning uchdan biri oʻtgunicha (namozda) qoim boʻldilar. Soʻng oltinchisida bizga namoz oʻqib bermadilar, beshinchisida esa bizga tunning yarmi oʻtgunicha qoim boʻldilar. Shunda biz u zotga: «Yo Rasululloh, kechamizning qolgan qismida ham bizga nafl (namoz) oʻqitib bersangiz edi», dedik. U zot: «Albatta, kim imom bilan u (namozdan) qaytguncha qoim boʻlsa, unga bir kecha qoim boʻlgani (savobi) yoziladi», dedilar. Soʻng oydan uch kun qolgunicha bizga namoz oʻqib bermadilar. Uchinchisida bizga namoz oʻqitdilar, ahli va ayollarini chaqirib, biz falohdan qoʻrqqunimizcha bizga qoim boʻldilar. Men u zotga: «Faloh nima?» dedim. U: «Saharlik (taomi)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Ramazon (tunlari)da qoim boʻlish haqida ilm ahli ixtilof qilgan. Baʼzilari vitr bilan birga qirq bir rakaat oʻqishni (maʼqul) koʻrishgan. Bu madina ahlining soʻzi boʻlib, ular nazdida Madinada amal shunga koʻradir. Koʻpchilik ilm ahli esa Umar, Ali va Nabiy ﷺning boshqa ashoblaridan rivoyat qilingani — yigirma rakaat (oʻqish)ga (amal qilishgan). Bu Sufyon Savriy, Ibn al-Muborak va Shofiʼiyning soʻzidir. Shofiʼiy: men oʻz shahrimiz Makkada (odamlarni) shunday — yigirma rakaat oʻqiyotgan holda topdim, dedi. Ahmad: bu haqda turli (rivoyatlar) kelgan, dedi va bu xususda biror (qatʼiy) hukm chiqarmadi. Ishoq esa: aksincha, biz Ubay ibn Kaʼbdan rivoyat qilingani — qirq bir rakaatni ixtiyor qilamiz, dedi. Ibn al-Muborak, Ahmad va Ishoq Ramazon oyida imom bilan birga namoz oʻqishni ixtiyor qilishgan. Shofiʼiy esa: agar (yaxshi) qori boʻlsa, kishi yolgʻiz oʻzi oʻqishini ixtiyor qildi. Bu bobda Oisha, Nuʼmon ibn Bashir va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ билан рўза тутдик. У зот ойдан етти кун қолгунича бизга (кечаси) намоз ўқиб бермадилар. (Етти кун қолганда) бизга туннинг учдан бири ўтгунича (намозда) қоим бўлдилар. Сўнг олтинчисида бизга намоз ўқиб бермадилар, бешинчисида эса бизга туннинг ярми ўтгунича қоим бўлдилар. Шунда биз у зотга: «Ё Расулуллоҳ, кечамизнинг қолган қисмида ҳам бизга нафл (намоз) ўқитиб берсангиз эди», дедик. У зот: «Албатта, ким имом билан у (намоздан) қайтгунча қоим бўлса, унга бир кеча қоим бўлгани (савоби) ёзилади», дедилар. Сўнг ойдан уч кун қолгунича бизга намоз ўқиб бермадилар. Учинчисида бизга намоз ўқитдилар, аҳли ва аёлларини чақириб, биз фалоҳдан қўрққунимизча бизга қоим бўлдилар. Мен у зотга: «Фалоҳ нима?» дедим. У: «Саҳарлик (таоми)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Рамазон (тунлари)да қоим бўлиш ҳақида илм аҳли ихтилоф қилган. Баъзилари витр билан бирга қирқ бир ракаат ўқишни (маъқул) кўришган. Бу мадина аҳлининг сўзи бўлиб, улар наздида Мадинада амал шунга кўрадир. Кўпчилик илм аҳли эса Умар, Али ва Набий ﷺнинг бошқа ашобларидан ривоят қилингани — йигирма ракаат (ўқиш)га (амал қилишган). Бу Суфён Саврий, Ибн ал-Муборак ва Шофиъийнинг сўзидир. Шофиъий: мен ўз шаҳримиз Маккада (одамларни) шундай — йигирма ракаат ўқиётган ҳолда топдим, деди. Аҳмад: бу ҳақда турли (ривоятлар) келган, деди ва бу хусусда бирор (қатъий) ҳукм чиқармади. Ишоқ эса: аксинча, биз Убай ибн Каъбдан ривоят қилингани — қирқ бир ракаатни ихтиёр қиламиз, деди. Ибн ал-Муборак, Аҳмад ва Ишоқ Рамазон ойида имом билан бирга намоз ўқишни ихтиёр қилишган. Шофиъий эса: агар (яхши) қори бўлса, киши ёлғиз ўзи ўқишини ихтиёр қилди. Бу бобда Оиша, Нуъмон ибн Башир ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.