Ibn Abu Laylo

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، وَجَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا تَوَضَّأْتَ فَانْتَثِرْ وَإِذَا اسْتَجْمَرْتَ فَأَوْتِرْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُثْمَانَ وَلَقِيطِ بْنِ صَبِرَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَالْمِقْدَامِ بْنِ مَعْدِيكَرِبَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ سَلَمَةَ بْنِ قَيْسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِيمَنْ تَرَكَ الْمَضْمَضَةَ وَالاِسْتِنْشَاقَ فَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْهُمْ إِذَا تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ حَتَّى صَلَّى أَعَادَ الصَّلاَةَ وَرَأَوْا ذَلِكَ فِي الْوُضُوءِ وَالْجَنَابَةِ سَوَاءً ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ الاِسْتِنْشَاقُ أَوْكَدُ مِنَ الْمَضْمَضَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَالَتْ طَائِفَةٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُعِيدُ فِي الْجَنَابَةِ وَلاَ يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَبَعْضِ أَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏ وَقَالَتْ طَائِفَةٌ لاَ يُعِيدُ فِي الْوُضُوءِ وَلاَ فِي الْجَنَابَةِ لأَنَّهُمَا سُنَّةٌ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلاَ تَجِبُ الإِعَادَةُ عَلَى مَنْ تَرَكَهُمَا فِي الْوُضُوءِ وَلاَ فِي الْجَنَابَةِ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ فِي آخِرَةٍ ‏.‏

Salama ibn Qays (roziyallohu anhu) rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ: «Tahorat olganingda burningni qoq (suv tortib chiqar); tosh bilan tozalanganingda esa toq (son) qil», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Usmon, Laqit ibn Sabira, Ibn Abbos, al-Miqdom ibn Maʼdiykarib, Voil ibn Hujr va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Salama ibn Qaysning hadisi hasan sahih hadisdir. Ilm ahli mazmaza va istinshoqni tark qilgan kishi haqida ixtilof qilishgan: ulardan bir toifa: «Agar ularni tahoratda tark qilib, namoz oʻqisa, namozni qaytaradi», deyishgan va buni tahoratda ham, janobatda (gʻuslda) ham bir xil koʻrishgan. Ibn Abu Laylo, Abdulloh ibn al-Muborak, Ahmad va Ishoq shuni aytishadi. Ahmad: «Istinshoq mazmazadan koʻra taʼkidliroqdir», dedi. Abu Iso aytdi: Ilm ahlining bir toifasi: «Janobatda qaytaradi, tahoratda esa qaytarmaydi», deyishgan; bu — Sufyon Savriy va baʼzi kufaliklarning soʻzidir. Yana bir toifa: «Tahoratda ham, janobatda ham qaytarmaydi; chunki ular (ikkalasi) Paygʻambar ﷺ dan (kelgan) sunnatdir; bas ularni tahoratda yoki janobatda tark qilgan kishiga qaytarish vojib boʻlmaydi», deyishgan; bu — Molik va Shofeiyning oxirgi (soʻzi)dir.Салама ибн Қайс (розияллоҳу анҳу) ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳорат олганингда бурнингни қоқ (сув тортиб чиқар); тош билан тозаланганингда эса тоқ (сон) қил», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Усмон, Лақит ибн Сабира, Ибн Аббос, ал-Миқдом ибн Маъдийкариб, Воил ибн Ҳужр ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Салама ибн Қайснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Илм аҳли мазмаза ва истиншоқни тарк қилган киши ҳақида ихтилоф қилишган: улардан бир тоифа: «Агар уларни таҳоратда тарк қилиб, намоз ўқиса, намозни қайтаради», дейишган ва буни таҳоратда ҳам, жанобатда (ғуслда) ҳам бир хил кўришган. Ибн Абу Лайло, Абдуллоҳ ибн ал-Муборак, Аҳмад ва Исҳоқ шуни айтишади. Аҳмад: «Истиншоқ мазмазадан кўра таъкидлироқдир», деди. Абу Исо айтди: Илм аҳлининг бир тоифаси: «Жанобатда қайтаради, таҳоратда эса қайтармайди», дейишган; бу — Суфён Саврий ва баъзи куфаликларнинг сўзидир. Яна бир тоифа: «Таҳоратда ҳам, жанобатда ҳам қайтармайди; чунки улар (иккаласи) Пайғамбар ﷺ дан (келган) суннатдир; бас уларни таҳоратда ёки жанобатда тарк қилган кишига қайтариш вожиб бўлмайди», дейишган; бу — Молик ва Шофеийнинг охирги (сўзи)дир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، قَالَ أَخَذَ زِيَادُ بْنُ أَبِي الْجَعْدِ بِيَدِي وَنَحْنُ بِالرَّقَّةِ فَقَامَ بِي عَلَى شَيْخٍ يُقَالُ لَهُ وَابِصَةُ بْنُ مَعْبَدٍ مِنْ بَنِي أَسَدٍ فَقَالَ زِيَادٌ حَدَّثَنِي هَذَا الشَّيْخُ أَنَّ رَجُلاً صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَالشَّيْخُ يَسْمَعُ فَأَمَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُعِيدَ الصَّلاَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ شَيْبَانَ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ وَابِصَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ وَقَالُوا يُعِيدُ إِذَا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ ‏.‏ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ ‏.‏ وَقَدْ قَالَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ يُجْزِئُهُ إِذَا صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ ‏.‏ وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ إِلَى حَدِيثِ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَيْضًا قَالُوا مَنْ صَلَّى خَلْفَ الصَّفِّ وَحْدَهُ يُعِيدُ ‏.‏ مِنْهُمْ حَمَّادُ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى وَوَكِيعٌ ‏.‏ وَرَوَى حَدِيثَ حُصَيْنٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ غَيْرُ وَاحِدٍ مِثْلَ رِوَايَةِ أَبِي الأَحْوَصِ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ حُصَيْنٍ مَا يَدُلُّ عَلَى أَنَّ هِلاَلاً قَدْ أَدْرَكَ وَابِصَةَ وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْحَدِيثِ فِي هَذَا فَقَالَ بَعْضُهُمْ حَدِيثُ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ رَاشِدٍ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَصَحُّ ‏.‏ وَقَالَ بَعْضُهُمْ حَدِيثُ حُصَيْنٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ بْنِ مَعْبَدٍ أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ لأَنَّهُ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ حَدِيثِ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ زِيَادِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ عَنْ وَابِصَةَ ‏.‏

Hilol ibn Yasof (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: «Biz Raqqada ekanmiz, Ziyod ibn Abul-Jaʼd qoʻlimdan tutib, meni Bani Asaddan boʻlgan Vobisa ibn Maʼbad degan bir shayxning oldiga olib bordi. Soʻng Ziyod: ‹Menga ushbu shayx rivoyat qilib aytdiki — shayx esa (buni) eshitib turardi — bir kishi safning orqasida yolgʻiz namoz oʻqigan edi, shunda Rasululloh ﷺ unga namozni qaytadan oʻqishni buyurdilar›, dedi». Abu Iso aytdi: Bu bobda Ali ibn Shaybon va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Vobisaning hadisi hasan hadisdir. Ilm ahlidan bir qavm kishining safning orqasida yolgʻiz namoz oʻqishini makruh sanaganlar va: «Safning orqasida yolgʻiz oʻqigan boʻlsa, qaytadan oʻqiydi», deganlar. Ahmad va Ishoq shuni aytadilar. Ilm ahlidan bir qavm esa: «Safning orqasida yolgʻiz oʻqisa, bu unga kifoya qiladi», deganlar. Bu Sufyon as-Savriy, Ibnul-Muborak va Shofiʼiyning soʻzidir. Kufa ahlidan bir qavm ham Vobisa ibn Maʼbadning hadisiga (amal qilib): «Kim safning orqasida yolgʻiz namoz oʻqisa, qaytadan oʻqiydi», deganlar. Ular orasida Hammod ibn Abu Sulaymon, Ibn Abu Laylo va Vakiʼ bor. Husaynning Hilol ibn Yasofdan (rivoyat qilgan) hadisini Abul-Ahvasning Ziyod ibn Abul-Jaʼddan, u Vobisa ibn Maʼbaddan (qilgan) rivoyati misli bir necha kishi rivoyat qilgan. Husaynning hadisida Hilol Vobisaga yetishganiga (uni koʻrganiga) dalolat qiluvchi (narsa) bor. Hadis ahli bunda ixtilof qildilar. Baʼzilari: «Amr ibn Murraning Hilol ibn Yasofdan, u Amr ibn Roshiddan, u Vobisa ibn Maʼbaddan (qilgan) hadisi asahhroqdir», dedilar. Baʼzilari esa: «Husaynning Hilol ibn Yasofdan, u Ziyod ibn Abul-Jaʼddan, u Vobisa ibn Maʼbaddan (qilgan) hadisi asahhroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu mening nazdimda Amr ibn Murraning hadisidan asahhroqdir, chunki u Hilol ibn Yasofning hadisidan boshqa (yoʻl) bilan ham Ziyod ibn Abul-Jaʼddan, u Vobisadan rivoyat qilingan.Ҳилол ибн Ясоф (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади. У айтди: «Биз Раққада эканмиз, Зиёд ибн Абул-Жаъд қўлимдан тутиб, мени Бани Асаддан бўлган Вобиса ибн Маъбад деган бир шайхнинг олдига олиб борди. Сўнг Зиёд: ‹Менга ушбу шайх ривоят қилиб айтдики — шайх эса (буни) эшитиб турарди — бир киши сафнинг орқасида ёлғиз намоз ўқиган эди, шунда Расулуллоҳ ﷺ унга намозни қайтадан ўқишни буюрдилар›, деди». Абу Исо айтди: Бу бобда Али ибн Шайбон ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Вобисанинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Илм аҳлидан бир қавм кишининг сафнинг орқасида ёлғиз намоз ўқишини макруҳ санаганлар ва: «Сафнинг орқасида ёлғиз ўқиган бўлса, қайтадан ўқийди», деганлар. Аҳмад ва Ишоқ шуни айтадилар. Илм аҳлидан бир қавм эса: «Сафнинг орқасида ёлғиз ўқиса, бу унга кифоя қилади», деганлар. Бу Суфён ас-Саврий, Ибнул-Муборак ва Шофиъийнинг сўзидир. Куфа аҳлидан бир қавм ҳам Вобиса ибн Маъбаднинг ҳадисига (амал қилиб): «Ким сафнинг орқасида ёлғиз намоз ўқиса, қайтадан ўқийди», деганлар. Улар орасида Ҳаммод ибн Абу Сулаймон, Ибн Абу Лайло ва Вакиъ бор. Ҳусайннинг Ҳилол ибн Ясофдан (ривоят қилган) ҳадисини Абул-Аҳваснинг Зиёд ибн Абул-Жаъддан, у Вобиса ибн Маъбаддан (қилган) ривояти мисли бир неча киши ривоят қилган. Ҳусайннинг ҳадисида Ҳилол Вобисага етишганига (уни кўрганига) далолат қилувчи (нарса) бор. Ҳадис аҳли бунда ихтилоф қилдилар. Баъзилари: «Амр ибн Мурранинг Ҳилол ибн Ясофдан, у Амр ибн Рошиддан, у Вобиса ибн Маъбаддан (қилган) ҳадиси асаҳҳроқдир», дедилар. Баъзилари эса: «Ҳусайннинг Ҳилол ибн Ясофдан, у Зиёд ибн Абул-Жаъддан, у Вобиса ибн Маъбаддан (қилган) ҳадиси асаҳҳроқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу менинг наздимда Амр ибн Мурранинг ҳадисидан асаҳҳроқдир, чунки у Ҳилол ибн Ясофнинг ҳадисидан бошқа (йўл) билан ҳам Зиёд ибн Абул-Жаъддан, у Вобисадан ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الشَّعْبِيِّ، قَالَ صَلَّى بِنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ شُعْبَةَ فَنَهَضَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ فَسَبَّحَ بِهِ الْقَوْمُ وَسَبَّحَ بِهِمْ فَلَمَّا صَلَّى بَقِيَّةَ صَلاَتِهِ سَلَّمَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ وَهُوَ جَالِسٌ ثُمَّ حَدَّثَهُمْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَ بِهِمْ مِثْلَ الَّذِي فَعَلَ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَسَعْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي ابْنِ أَبِي لَيْلَى مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ لاَ يُحْتَجُّ بِحَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى هُوَ صَدُوقٌ وَلاَ أَرْوِي عَنْهُ لأَنَّهُ لاَ يَدْرِي صَحِيحَ حَدِيثِهِ مِنْ سَقِيمِهِ وَكُلُّ مَنْ كَانَ مِثْلَ هَذَا فَلاَ أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ رَوَاهُ سُفْيَانُ عَنْ جَابِرٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُبَيْلٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ ‏.‏ وَجَابِرٌ الْجُعْفِيُّ قَدْ ضَعَّفَهُ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ تَرَكَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَغَيْرُهُمَا ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الرَّجُلَ إِذَا قَامَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ مَضَى فِي صَلاَتِهِ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ مِنْهُمْ مَنْ رَأَى قَبْلَ التَّسْلِيمِ وَمِنْهُمْ مَنْ رَأَى بَعْدَ التَّسْلِيمِ ‏.‏ وَمَنْ رَأَى قَبْلَ التَّسْلِيمِ فَحَدِيثُهُ أَصَحُّ لِمَا رَوَى الزُّهْرِيُّ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ ابْنِ بُحَيْنَةَ ‏.‏

Ahmad ibn Maniyʼ bizga aytib berdi, Hushaym bizga aytib berdi, Ibn Abu Laylo bizga xabar berdi, u Shaʼbiydan rivoyat qiladi. U aytdi: Bizga Mugʻiyra ibn Shuʼba (roziyallohu anhu) imom boʻlib namoz oʻqib berdi, bas, u ikki rakaatda (qaaddaga oʻtirmay) turib ketdi. Shunda qavm unga tasbeh aytdi (Subhanalloh dedi), u ham ularga tasbeh aytdi. Namozining qolganini oʻqib boʻlgach, salom berdi, soʻng oʻtirgan holida ikki sahv sajdasini qildi. Soʻngra ularga aytib berdiki, Rasululloh ﷺ ularga (ashoblariga) ham u qilgan kabi qilganlar. U (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Uqba ibn Omir, Saʼd va Abdulloh ibn Buhaynadan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Mugʻiyra ibn Shuʼbaning hadisi Mugʻiyra ibn Shuʼbadan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan. Abu Iso aytdi: Ahli ilmdan baʼzilari Ibn Abu Layloni hifzi (yodlashi) jihatidan tanqid qilganlar. Ahmad: «Ibn Abu Layloning hadisi bilan dalil keltirilmaydi», dedi. Muhammad ibn Ismoil esa: «Ibn Abu Laylo saduq (rostgoʻy)dir, biroq men undan rivoyat qilmayman, chunki u oʻz hadisining sahihini notoʻgʻrisidan ajrata olmaydi; shunga oʻxshash har kim boʻlsa, men undan hech narsa rivoyat qilmayman», dedi. Bu hadis Mugʻiyra ibn Shuʼbadan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan: uni Sufyon Jobirdan, u Mugʻiyra ibn Shubayldan, u Qays ibn Abu Hozimdan, u Mugʻiyra ibn Shuʼbadan rivoyat qilgan. Jobir al-Juʼfiyni esa ahli ilmdan baʼzilari zaif sanaganlar; uni Yahyo ibn Said, Abdurahmon ibn Mahdiy va boshqalar tark etganlar. Ahli ilm nazdida amal shunga (binoan)dir: kishi ikki rakaatda (qaaddasiz) turib ketsa, namozini davom ettiradi va ikkita (sahv) sajdasini qiladi. Ulardan baʼzilari buni salomdan oldin (qilishni) maʼqul koʻrgan, baʼzilari salomdan keyin (qilishni) maʼqul koʻrgan. Salomdan oldin (qilishni) maʼqul koʻrganning hadisi esa asahhdir, chunki Zuhriy va Yahyo ibn Said al-Ansoriy, Abdurahmon al-Aʼrajdan, u Abdulloh ibn Buhaynadan rivoyat qilgan (narsasi shunga dalolat qiladi).Аҳмад ибн Манийъ бизга айтиб берди, Ҳушайм бизга айтиб берди, Ибн Абу Лайло бизга хабар берди, у Шаъбийдан ривоят қилади. У айтди: Бизга Муғийра ибн Шуъба (розияллоҳу анҳу) имом бўлиб намоз ўқиб берди, бас, у икки ракаатда (қааддага ўтирмай) туриб кетди. Шунда қавм унга тасбеҳ айтди (Субҳаналлоҳ деди), у ҳам уларга тасбеҳ айтди. Намозининг қолганини ўқиб бўлгач, салом берди, сўнг ўтирган ҳолида икки саҳв саждасини қилди. Сўнгра уларга айтиб бердики, Расулуллоҳ ﷺ уларга (ашобларига) ҳам у қилган каби қилганлар. У (Абу Исо) айтди: Бу бобда Уқба ибн Омир, Саъд ва Абдуллоҳ ибн Буҳайнадан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Муғийра ибн Шуъбанинг ҳадиси Муғийра ибн Шуъбадан бир неча йўл билан ривоят қилинган. Абу Исо айтди: Аҳли илмдан баъзилари Ибн Абу Лайлони ҳифзи (ёдлаши) жиҳатидан танқид қилганлар. Аҳмад: «Ибн Абу Лайлонинг ҳадиси билан далил келтирилмайди», деди. Муҳаммад ибн Исмоил эса: «Ибн Абу Лайло садуқ (ростгўй)дир, бироқ мен ундан ривоят қилмайман, чунки у ўз ҳадисининг саҳиҳини нотўғрисидан ажрата олмайди; шунга ўхшаш ҳар ким бўлса, мен ундан ҳеч нарса ривоят қилмайман», деди. Бу ҳадис Муғийра ибн Шуъбадан бир неча йўл билан ривоят қилинган: уни Суфён Жобирдан, у Муғийра ибн Шубайлдан, у Қайс ибн Абу Ҳозимдан, у Муғийра ибн Шуъбадан ривоят қилган. Жобир ал-Жуъфийни эса аҳли илмдан баъзилари заиф санаганлар; уни Яҳё ибн Саид, Абдураҳмон ибн Маҳдий ва бошқалар тарк этганлар. Аҳли илм наздида амал шунга (биноан)дир: киши икки ракаатда (қааддасиз) туриб кетса, намозини давом эттиради ва иккита (саҳв) саждасини қилади. Улардан баъзилари буни саломдан олдин (қилишни) маъқул кўрган, баъзилари саломдан кейин (қилишни) маъқул кўрган. Саломдан олдин (қилишни) маъқул кўрганнинг ҳадиси эса асаҳҳдир, чунки Зуҳрий ва Яҳё ибн Саид ал-Ансорий, Абдураҳмон ал-Аъраждан, у Абдуллоҳ ибн Буҳайнадан ривоят қилган (нарсаси шунга далолат қилади).

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنِ الْحَجَّاجِ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الظُّهْرَ فِي السَّفَرِ رَكْعَتَيْنِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى عَنْ عَطِيَّةَ وَنَافِعٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺ bilan safarda peshinni ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat oʻqidim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Buni Ibn Abu Laylo Atiyya va Nofeʼdan, ular Ibn Umardan ham rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺ билан сафарда пешинни икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат ўқидим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Буни Ибн Абу Лайло Атийя ва Нофеъдан, улар Ибн Умардан ҳам ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، - يَعْنِي الْكُوفِيَّ حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ هَاشِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ عَطِيَّةَ، وَنَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ فَصَلَّيْتُ مَعَهُ فِي الْحَضَرِ الظُّهْرَ أَرْبَعًا وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ وَصَلَّيْتُ مَعَهُ فِي السَّفَرِ الظُّهْرَ رَكْعَتَيْنِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ وَالْعَصْرَ رَكْعَتَيْنِ وَلَمْ يُصَلِّ بَعْدَهَا شَيْئًا وَالْمَغْرِبَ فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ سَوَاءً ثَلاَثَ رَكَعَاتٍ لاَ تَنْقُصُ فِي الْحَضَرِ وَلاَ فِي السَّفَرِ وَهِيَ وِتْرُ النَّهَارِ وَبَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ مَا رَوَى ابْنُ أَبِي لَيْلَى حَدِيثًا أَعْجَبَ إِلَىَّ مِنْ هَذَا وَلاَ أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا ‏.‏

Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺ bilan ham muqim holatda, ham safarda namoz oʻqidim. U zot bilan muqim holatda peshinni toʻrt rakaat va undan keyin ikki rakaat oʻqidim. U zot bilan safarda peshinni ikki rakaat va undan keyin ikki rakaat, asrni ikki rakaat oʻqidim, undan keyin esa u zot hech narsa oʻqimadilar. Shomni muqim holatda ham, safarda ham bir xil uch rakaat (oʻqidik), u na muqimlikda, na safarda kamaytirilmaydi, u kunduzning vitridir, undan keyin ikki rakaat (oʻqidik)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Men Muhammadning: «Ibn Abu Laylo bundan koʻra menga manzurroq hadis rivoyat qilmagan, lekin men undan hech narsa rivoyat qilmayman», deganini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺ билан ҳам муқим ҳолатда, ҳам сафарда намоз ўқидим. У зот билан муқим ҳолатда пешинни тўрт ракаат ва ундан кейин икки ракаат ўқидим. У зот билан сафарда пешинни икки ракаат ва ундан кейин икки ракаат, асрни икки ракаат ўқидим, ундан кейин эса у зот ҳеч нарса ўқимадилар. Шомни муқим ҳолатда ҳам, сафарда ҳам бир хил уч ракаат (ўқидик), у на муқимликда, на сафарда камайтирилмайди, у кундузнинг витридир, ундан кейин икки ракаат (ўқидик)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Мен Муҳаммаднинг: «Ибн Абу Лайло бундан кўра менга манзурроқ ҳадис ривоят қилмаган, лекин мен ундан ҳеч нарса ривоят қилмайман», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ مِقْسَمٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ الْمُشْرِكِينَ، أَرَادُوا أَنْ يَشْتَرُوا، جَسَدَ رَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ فَأَبَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَبِيعَهُمْ إِيَّاهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ الْحَكَمِ ‏.‏ وَرَوَاهُ الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ أَيْضًا عَنِ الْحَكَمِ ‏.‏ وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ الْحَسَنِ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ يَقُولُ ابْنُ أَبِي لَيْلَى لاَ يُحْتَجُّ بِحَدِيثِهِ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ابْنُ أَبِي لَيْلَى صَدُوقٌ وَلَكِنْ لاَ يُعْرَفُ صَحِيحُ حَدِيثِهِ مِنْ سَقِيمِهِ وَلاَ أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا ‏.‏ وَابْنُ أَبِي لَيْلَى صَدُوقٌ فَقِيهٌ وَإِنَّمَا يَهِمُ فِي الإِسْنَادِ ‏.‏ حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دَاوُدَ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ قَالَ فُقَهَاؤُنَا ابْنُ أَبِي لَيْلَى وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ شُبْرُمَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, mushriklar mushriklardan boʻlgan bir kishining jasadini sotib olmoqchi boʻlishdi, ammo Nabiy ﷺ uni ularga sotishdan bosh tortdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Hakamning hadisidan bilamiz. Buni Hajjoj ibn Artot ham Hakamdan rivoyat qilgan. Ahmad ibn Hasan aytdi: Men Ahmad ibn Hanbalning: «Ibn Abu Layloning hadisi bilan dalil keltirilmaydi», deganini eshitdim. Muhammad ibn Ismoil (Buxoriy) aytdi: «Ibn Abu Laylo sadduq (rostgoʻy)dir, lekin uning sahih hadisi nuqsonlisidan ajratilmaydi, men undan hech narsa rivoyat qilmayman». Ibn Abu Laylo sadduq, faqih, faqat isnodda adashadi. Nasr ibn Ali bizga Abdulloh ibn Dovuddan, u Sufyon as-Savriydan rivoyat qildi: «Bizning faqihlarimiz — Ibn Abu Laylo va Abdulloh ibn Shubrumadir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, мушриклар мушриклардан бўлган бир кишининг жасадини сотиб олмоқчи бўлишди, аммо Набий ﷺ уни уларга сотишдан бош тортдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳакамнинг ҳадисидан биламиз. Буни Ҳажжож ибн Артот ҳам Ҳакамдан ривоят қилган. Аҳмад ибн Ҳасан айтди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалнинг: «Ибн Абу Лайлонинг ҳадиси билан далил келтирилмайди», деганини эшитдим. Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) айтди: «Ибн Абу Лайло саддуқ (ростгўй)дир, лекин унинг саҳиҳ ҳадиси нуқсонлисидан ажратилмайди, мен ундан ҳеч нарса ривоят қилмайман». Ибн Абу Лайло саддуқ, фақиҳ, фақат иснодда адашади. Наср ибн Али бизга Абдуллоҳ ибн Довуддан, у Суфён ас-Саврийдан ривоят қилди: «Бизнинг фақиҳларимиз — Ибн Абу Лайло ва Абдуллоҳ ибн Шубрумадир», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ مُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ، قَالَ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ رَجُلاً لَقِيَ امْرَأَةً وَلَيْسَ بَيْنَهُمَا مَعْرِفَةٌ فَلَيْسَ يَأْتِي الرَّجُلُ شَيْئًا إِلَى امْرَأَتِهِ إِلاَّ قَدْ أَتَى هُوَ إِلَيْهَا إِلاَّ أَنَّهُ لَمْ يُجَامِعْهَا ‏.‏ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏:‏ ‏(‏ أَقِمِ الصَّلاَةَ طَرَفَىِ النَّهَارِ وَزُلَفًا مِنَ اللَّيْلِ إِنَّ الْحَسَنَاتِ يُذْهِبْنَ السَّيِّئَاتِ ذَلِكَ ذِكْرَى لِلذَّاكِرِينَ ‏)‏ فَأَمَرَهُ أَنْ يَتَوَضَّأَ وَيُصَلِّيَ ‏.‏ قَالَ مُعَاذٌ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَهِيَ لَهُ خَاصَّةً أَمْ لِلْمُؤْمِنِينَ عَامَّةً قَالَ ‏"‏ بَلْ لِلْمُؤْمِنِينَ عَامَّةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى لَمْ يَسْمَعْ مِنْ مُعَاذٍ وَمُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ مَاتَ فِي خِلاَفَةِ عُمَرَ وَقُتِلَ عُمَرُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي لَيْلَى غُلاَمٌ صَغِيرٌ ابْنُ سِتِّ سِنِينَ وَقَدْ رَوَى عَنْ عُمَرَ وَرَآهُ ‏.‏ وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ ‏.‏

Muoz ibn Jabal (roziyallohu anhu) aytadi: Nabiy ﷺ huzuriga bir kishi kelib: «Ey Rasululloh, oʻrtalarida tanishlik boʻlmagan bir ayolni uchratgan, jimoʼdan boshqa, erkak oʻz ayoliga qiladigan hamma narsani unga qilgan kishi haqida nima deysiz?» dedi. (Muoz) aytadi: Shunda Alloh: {Kunduzning ikki tomonida va kechaning bir qismida namozni toʻkis ado et. Albatta, yaxshiliklar yomonliklarni ketkazadi. Bu eslovchilar uchun bir eslatmadir} (Hud 114) oyatini nozil qildi va u zot uni tahorat olib, namoz oʻqishga buyurdilar. Muoz aytadi: Men: «Ey Rasululloh, bu faqat unga xosmi yoki umuman moʻminlar uchunmi?» dedim. U zot: «Balki umuman moʻminlar uchundir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning sanadi muttasil (uzluksiz) emas. Abdurahmon ibn Abu Laylo Muozdan (hadis) eshitmagan, chunki Muoz ibn Jabal Umarning xalifaligida vafot etgan, Umar oʻldirilganida esa Abdurahmon ibn Abu Laylo olti yoshli kichik bola edi, garchi u Umardan rivoyat qilgan va uni koʻrgan boʻlsa-da. Shuʼba bu hadisni Abdulmalik ibn Umayrdan, u Abdurahmon ibn Abu Layloldan, u Nabiy ﷺdan mursal holda rivoyat qilgan.Муоз ибн Жабал (розияллоҳу анҳу) айтади: Набий ﷺ ҳузурига бир киши келиб: «Эй Расулуллоҳ, ўрталарида танишлик бўлмаган бир аёлни учратган, жимўдан бошқа, эркак ўз аёлига қиладиган ҳамма нарсани унга қилган киши ҳақида нима дейсиз?» деди. (Муоз) айтади: Шунда Аллоҳ: {Кундузнинг икки томонида ва кечанинг бир қисмида намозни тўкис адо эт. Албатта, яхшиликлар ёмонликларни кетказади. Бу эсловчилар учун бир эслатмадир} (Ҳуд 114) оятини нозил қилди ва у зот уни таҳорат олиб, намоз ўқишга буюрдилар. Муоз айтади: Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу фақат унга хосми ёки умуман мўминлар учунми?» дедим. У зот: «Балки умуман мўминлар учундир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг санади муттасил (узлуксиз) эмас. Абдураҳмон ибн Абу Лайло Муоздан (ҳадис) эшитмаган, чунки Муоз ибн Жабал Умарнинг халифалигида вафот этган, Умар ўлдирилганида эса Абдураҳмон ибн Абу Лайло олти ёшли кичик бола эди, гарчи у Умардан ривоят қилган ва уни кўрган бўлса-да. Шуъба бу ҳадисни Абдулмалик ибн Умайрдан, у Абдураҳмон ибн Абу Лайлолдан, у Набий ﷺдан мурсал ҳолда ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِمْرَانَ بْنِ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي لَيْلَى، عَنْ دَاوُدَ بْنِ عَلِيٍّ، هُوَ ابْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ جَدِّهِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ سَمِعْتُ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لَيْلَةً حِينَ فَرَغَ مِنْ صَلاَتِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ رَحْمَةً مِنْ عِنْدِكَ تَهْدِي بِهَا قَلْبِي وَتَجْمَعُ بِهَا أَمْرِي وَتَلُمُّ بِهَا شَعَثِي وَتُصْلِحُ بِهَا غَائِبِي وَتَرْفَعُ بِهَا شَاهِدِي وَتُزَكِّي بِهَا عَمَلِي وَتُلْهِمُنِي بِهَا رَشَدِي وَتَرُدُّ بِهَا أُلْفَتِي وَتَعْصِمُنِي بِهَا مِنْ كُلِّ سُوءٍ اللَّهُمَّ أَعْطِنِي إِيمَانًا وَيَقِينًا لَيْسَ بَعْدَهُ كُفْرٌ وَرَحْمَةً أَنَالُ بِهَا شَرَفَ كَرَامَتِكَ فِي الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْفَوْزَ فِي الْعَطَاءِ وَيُرْوَى فِي الْقَضَاءِ وَنُزُلَ الشُّهَدَاءِ وَعَيْشَ السُّعَدَاءِ وَالنَّصْرَ عَلَى الأَعْدَاءِ اللَّهُمَّ إِنِّي أُنْزِلُ بِكَ حَاجَتِي وَإِنْ قَصَّرَ رَأْيِي وَضَعُفَ عَمَلِي افْتَقَرْتُ إِلَى رَحْمَتِكَ فَأَسْأَلُكَ يَا قَاضِيَ الأُمُورِ وَيَا شَافِيَ الصُّدُورِ كَمَا تُجِيرُ بَيْنَ الْبُحُورِ أَنْ تُجِيرَنِي مِنْ عَذَابِ السَّعِيرِ وَمِنْ دَعْوَةِ الثُّبُورِ وَمِنْ فِتْنَةِ الْقُبُورِ اللَّهُمَّ مَا قَصَّرَ عَنْهُ رَأْيِي وَلَمْ تَبْلُغْهُ نِيَّتِي وَلَمْ تَبْلُغْهُ مَسْأَلَتِي مِنْ خَيْرٍ وَعَدْتَهُ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ أَوْ خَيْرٍ أَنْتَ مُعْطِيهِ أَحَدًا مِنْ عِبَادِكَ فَإِنِّي أَرْغَبُ إِلَيْكَ فِيهِ وَأَسْأَلُكَهُ بِرَحْمَتِكَ رَبَّ الْعَالَمِينَ اللَّهُمَّ ذَا الْحَبْلِ الشَّدِيدِ وَالأَمْرِ الرَّشِيدِ أَسْأَلُكَ الأَمْنَ يَوْمَ الْوَعِيدِ وَالْجَنَّةَ يَوْمَ الْخُلُودِ مَعَ الْمُقَرَّبِينَ الشُّهُودِ الرُّكَّعِ السُّجُودِ الْمُوفِينَ بِالْعُهُودِ إِنَّكَ رَحِيمٌ وَدُودٌ وَأَنْتَ تَفْعَلُ مَا تُرِيدُ اللَّهُمَّ اجْعَلْنَا هَادِينَ مُهْتَدِينَ غَيْرَ ضَالِّينَ وَلاَ مُضِلِّينَ سِلْمًا لأَوْلِيَائِكَ وَعَدُوًّا لأَعْدَائِكَ نُحِبُّ بِحُبِّكَ مَنْ أَحَبَّكَ وَنُعَادِي بِعَدَاوَتِكَ مَنْ خَالَفَكَ اللَّهُمَّ هَذَا الدُّعَاءُ وَعَلَيْكَ الاِسْتِجَابَةُ وَهَذَا الْجَهْدُ وَعَلَيْكَ التُّكْلاَنُ اللَّهُمَّ اجْعَلْ لِي نُورًا فِي قَبْرِي وَنُورًا فِي قَلْبِي وَنُورًا مِنْ بَيْنِ يَدَىَّ وَنُورًا مِنْ خَلْفِي وَنُورًا عَنْ يَمِينِي وَنُورًا عَنْ شِمَالِي وَنُورًا مِنْ فَوْقِي وَنُورًا مِنْ تَحْتِي وَنُورًا فِي سَمْعِي وَنُورًا فِي بَصَرِي وَنُورًا فِي شَعْرِي وَنُورًا فِي بَشَرِي وَنُورًا فِي لَحْمِي وَنُورًا فِي دَمِي وَنُورًا فِي عِظَامِي اللَّهُمَّ أَعْظِمْ لِي نُورًا وَأَعْطِنِي نُورًا وَاجْعَلْ لِي نُورًا سُبْحَانَ الَّذِي تَعَطَّفَ الْعِزَّ وَقَالَ بِهِ سُبْحَانَ الَّذِي لَبِسَ الْمَجْدَ وَتَكَرَّمَ بِهِ سُبْحَانَ الَّذِي لاَ يَنْبَغِي التَّسْبِيحُ إِلاَّ لَهُ سُبْحَانَ ذِي الْفَضْلِ وَالنِّعَمِ سُبْحَانَ ذِي الْمَجْدِ وَالْكَرَمِ سُبْحَانَ ذِي الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَسُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْضَ هَذَا الْحَدِيثِ وَلَمْ يَذْكُرْهُ بِطُولِهِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kechasi Allohning Nabiysi ﷺning namozlaridan forigʻ boʻlganlarida shunday deyayotganlarini eshitdim: «Allohumma inni asʼaluka rahmatan min indika tahdi biha qolbi, va tajmau biha amri, va talummu biha shaʼsi, va tuslihu biha gʻoibi, va tarfau biha shohidi, va tuzakki biha amali, va tulhimuni biha roshadi, va taruddu biha ulfati, va taʼsimuni biha min kulli suʼ. Allohumma aʼtini iymanan va yaqinan laysa baʼdahu kufr, va rahmatan analu biha sharofa karomatika fid-dunya val-oxira. Allohumma inni asʼalukal-favza fil-ato, va nuzulash-shuhado, va ayshas-suado, van-nasro alal-aʼdo. Allohumma inni unzilu bika hojati va in qossora roʼyi va daufa amali, iftaqortu ila rahmatika, fa-asʼaluka ya qodiyal-umuri va ya shofiyas-suduri, kama tujiru baynal-buhuri an tujirani min azabis-sair, va min daʼvatis-subur, va min fitnatil-qubur. Allohumma ma qossora anhu roʼyi va lam tablugʻhu niyyati va lam tablugʻhu masʼalati min xoyrin vaʼdtahu ahadan min xolqika, av xoyrin anta muʼtihi ahadan min ibodika, fa-inni argʻobu ilayka fihi va asʼalukahu birahmatika robbal-olamin. Allohumma zal-hablish-shadidi val-amrir-roshid, asʼalukal-amna yavmal-vaʼid, val-jannata yavmal-xulud, maal-muqorrabinash-shuhud, ar-rukkais-sujud, al-mufina bil-uhud, innaka rohimun vadud, va anta tafalu ma turid. Allohumma-jʼalna hadina muhtadin, gʻoyra dollin va la mudillin, silman li-avliyoika, va aduvvan li-aʼdoika, nuhibbu bihubbika man ahabbaka, va nuodi biadovatika man xolafaka. Allohumma hazad-duou va alaykal-istijaba, va hazal-juhdu va alaykat-tuklan. Allohumma-jʼal li nuran fi qobri, va nuran fi qolbi, va nuran min bayni yadayya, va nuran min xolfi, va nuran an yamini, va nuran an shimoli, va nuran min favqi, va nuran min tahti, va nuran fi samʼi, va nuran fi basori, va nuran fi shaʼri, va nuran fi bashori, va nuran fi lahmi, va nuran fi dami, va nuran fi izomi. Allohumma aʼzim li nuran, va aʼtini nuran, va-jʼal li nuran. Subhanal-lazi taattafal-izza va qola bih, subhanal-lazi labisal-majda va takarroma bih, subhanal-lazi la yanbagʻit-tasbihu illa lah, subhana zil-fadli van-niam, subhana zil-majdi val-karom, subhana zil-jalali val-ikrom (Ey Allohim, men Sendan rahmat soʻrayman, u bilan qalbimni hidoyatla, ishimni jamla, parishonligimni yopgil, gʻoyibimni isloh qilgil, shohidimni koʻtargil, amalimni poklagil, menga toʻgʻri yoʻlimni ilhom qilgil, ulfatimni qaytargil va meni har bir yomonlikdan saqlagil. Ey Allohim, menga undan keyin kufr boʻlmaydigan iymon va yaqinlik bergil, hamda dunyo va oxiratda Sening karomating sharafiga erishadigan rahmat bergil. Ey Allohim, men Sendan ato (paytida) muvaffaqiyat, shahidlar manzili, saodatmandlar hayoti va dushmanlar ustidan gʻalaba soʻrayman. Ey Allohim, hojatimni Senga arz qilaman, garchi fikrim qisqa va amalim zaif boʻlsa-da, rahmatingga muhtoj boʻldim; bas, ey ishlarni hal qiluvchi va ey koʻngillarni shifolovchi Zot, dengizlar orasini ajratganing kabi meni doʻzax azobidan, halokat chorlovidan va qabr fitnasidan asragil deb soʻrayman. Ey Allohim, fikrim qisqalik qilgan, niyatim yetmagan va soʻrovim yetmagan, xalqingdan birovga vaʼda qilgan yaxshiliging yoki bandalaringdan birovga beradigan yaxshiliging boʻlsa, men uni Sendan istayman va rahmating bilan undan soʻrayman, ey olamlar Robbi. Ey mahkam arqon va toʻgʻri ish egasi boʻlgan Allohim, Sendan vaʼda (azob) kunida omonlik, abadiylik kunida muqarrab guvohlar, rukuʼ va sajda qiluvchilar, ahdlariga vafo qiluvchilar bilan birga jannat soʻrayman, albatta Sen Rohiym va Vaduddirsan, Sen istaganingni qilursan. Ey Allohim, bizni hidoyat qiluvchi, hidoyat topgan, adashmagan va adashtirmagan qilgil, doʻstlaringga doʻst va dushmanlaringga dushman qilgil, Seni sevganni Sening sevging bilan sevaylik, Senga qarshi chiqqanga Sening adovating bilan adovat qilaylik. Ey Allohim, bu duo, ijobat qilish esa Senga (havola); bu (mening) sayʼim, suyanish esa Senga. Ey Allohim, menga qabrimda nur, qalbimda nur, oldimda nur, orqamda nur, oʻngimda nur, chapimda nur, ustimda nur, ostimda nur, qulogʻimda nur, koʻzimda nur, sochimda nur, terimda nur, goʻshtimda nur, qonimda nur va suyaklarimda nur ato etgil. Ey Allohim, menga nurni ulkan qilgil, menga nur bergil va menga nur ato etgil. Izzatni Oʻziga ridolar qilib olib, u bilan soʻzlagan Zot pokdir; ulugʻlikni kiyim qilib kiyib, u bilan karam qilgan Zot pokdir; faqat Oʻzigagina tasbih aytish loyiq boʻlgan Zot pokdir; fazl va neʼmatlar egasi pokdir; ulugʻlik va karam egasi pokdir; jalol va ikrom egasi pokdir)», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Ibn Abu Laylo hadisidan, shu yoʻl bilangina bilamiz. Shuʼba va Sufyon as-Savriy bu hadisning baʼzisini Salama ibn Kuhayldan, u Kurraybdan, u Ibn Abbosdan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilganlar, lekin uni toʻlaligicha zikr qilmaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир кечаси Аллоҳнинг Набийси ﷺнинг намозларидан фориғ бўлганларида шундай деяётганларини эшитдим: «Аллоҳумма инни асъалука раҳматан мин индика таҳди биҳа қолби, ва тажмау биҳа амри, ва талумму биҳа шаъси, ва туслиҳу биҳа ғоиби, ва тарфау биҳа шоҳиди, ва тузакки биҳа амали, ва тулҳимуни биҳа рошади, ва тарудду биҳа улфати, ва таъсимуни биҳа мин кулли суъ. Аллоҳумма аътини ийманан ва яқинан лайса баъдаҳу куфр, ва раҳматан аналу биҳа шарофа кароматика фид-дуня вал-охира. Аллоҳумма инни асъалукал-фавза фил-ато, ва нузулаш-шуҳадо, ва айшас-суадо, ван-насро алал-аъдо. Аллоҳумма инни унзилу бика ҳожати ва ин қоссора рўйи ва дауфа амали, ифтақорту ила раҳматика, фа-асъалука я қодиял-умури ва я шофияс-судури, кама тужиру байнал-буҳури ан тужирани мин азабис-саир, ва мин даъватис-субур, ва мин фитнатил-қубур. Аллоҳумма ма қоссора анҳу рўйи ва лам таблуғҳу нийяти ва лам таблуғҳу масъалати мин хойрин ваъдтаҳу аҳадан мин холқика, ав хойрин анта муътиҳи аҳадан мин ибодика, фа-инни арғобу илайка фиҳи ва асъалукаҳу бираҳматика роббал-оламин. Аллоҳумма зал-ҳаблиш-шадиди вал-амрир-рошид, асъалукал-амна явмал-ваъид, вал-жанната явмал-хулуд, маал-муқоррабинаш-шуҳуд, ар-руккаис-сужуд, ал-муфина бил-уҳуд, иннака роҳимун вадуд, ва анта тафалу ма турид. Аллоҳумма-жъална ҳадина муҳтадин, ғойра доллин ва ла мудиллин, силман ли-авлиёика, ва адувван ли-аъдоика, нуҳиббу биҳуббика ман аҳаббака, ва нуоди биадоватика ман холафака. Аллоҳумма ҳазад-дуоу ва алайкал-истижаба, ва ҳазал-жуҳду ва алайкат-туклан. Аллоҳумма-жъал ли нуран фи қобри, ва нуран фи қолби, ва нуран мин байни ядайя, ва нуран мин холфи, ва нуран ан ямини, ва нуран ан шимоли, ва нуран мин фавқи, ва нуран мин таҳти, ва нуран фи самъи, ва нуран фи басори, ва нуран фи шаъри, ва нуран фи башори, ва нуран фи лаҳми, ва нуран фи дами, ва нуран фи изоми. Аллоҳумма аъзим ли нуран, ва аътини нуран, ва-жъал ли нуран. Субҳанал-лази тааттафал-изза ва қола биҳ, субҳанал-лази лабисал-мажда ва такаррома биҳ, субҳанал-лази ла янбағит-тасбиҳу илла лаҳ, субҳана зил-фадли ван-ниам, субҳана зил-мажди вал-каром, субҳана зил-жалали вал-икром (Эй Аллоҳим, мен Сендан раҳмат сўрайман, у билан қалбимни ҳидоятла, ишимни жамла, паришонлигимни ёпгил, ғойибимни ислоҳ қилгил, шоҳидимни кўтаргил, амалимни поклагил, менга тўғри йўлимни илҳом қилгил, улфатимни қайтаргил ва мени ҳар бир ёмонликдан сақлагил. Эй Аллоҳим, менга ундан кейин куфр бўлмайдиган иймон ва яқинлик бергил, ҳамда дунё ва охиратда Сенинг кароматинг шарафига эришадиган раҳмат бергил. Эй Аллоҳим, мен Сендан ато (пайтида) муваффақият, шаҳидлар манзили, саодатмандлар ҳаёти ва душманлар устидан ғалаба сўрайман. Эй Аллоҳим, ҳожатимни Сенга арз қиламан, гарчи фикрим қисқа ва амалим заиф бўлса-да, раҳматингга муҳтож бўлдим; бас, эй ишларни ҳал қилувчи ва эй кўнгилларни шифоловчи Зот, денгизлар орасини ажратганинг каби мени дўзах азобидан, ҳалокат чорловидан ва қабр фитнасидан асрагил деб сўрайман. Эй Аллоҳим, фикрим қисқалик қилган, ниятим етмаган ва сўровим етмаган, халқингдан бировга ваъда қилган яхшилигинг ёки бандаларингдан бировга берадиган яхшилигинг бўлса, мен уни Сендан истайман ва раҳматинг билан ундан сўрайман, эй оламлар Робби. Эй маҳкам арқон ва тўғри иш эгаси бўлган Аллоҳим, Сендан ваъда (азоб) кунида омонлик, абадийлик кунида муқарраб гувоҳлар, рукуъ ва сажда қилувчилар, аҳдларига вафо қилувчилар билан бирга жаннат сўрайман, албатта Сен Роҳийм ва Вадуддирсан, Сен истаганингни қилурсан. Эй Аллоҳим, бизни ҳидоят қилувчи, ҳидоят топган, адашмаган ва адаштирмаган қилгил, дўстларингга дўст ва душманларингга душман қилгил, Сени севганни Сенинг севгинг билан севайлик, Сенга қарши чиққанга Сенинг адоватинг билан адоват қилайлик. Эй Аллоҳим, бу дуо, ижобат қилиш эса Сенга (ҳавола); бу (менинг) сайъим, суяниш эса Сенга. Эй Аллоҳим, менга қабримда нур, қалбимда нур, олдимда нур, орқамда нур, ўнгимда нур, чапимда нур, устимда нур, остимда нур, қулоғимда нур, кўзимда нур, сочимда нур, теримда нур, гўштимда нур, қонимда нур ва суякларимда нур ато этгил. Эй Аллоҳим, менга нурни улкан қилгил, менга нур бергил ва менга нур ато этгил. Иззатни Ўзига ридолар қилиб олиб, у билан сўзлаган Зот покдир; улуғликни кийим қилиб кийиб, у билан карам қилган Зот покдир; фақат Ўзигагина тасбиҳ айтиш лойиқ бўлган Зот покдир; фазл ва неъматлар эгаси покдир; улуғлик ва карам эгаси покдир; жалол ва икром эгаси покдир)», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ибн Абу Лайло ҳадисидан, шу йўл билангина биламиз. Шуъба ва Суфён ас-Саврий бу ҳадиснинг баъзисини Салама ибн Куҳайлдан, у Куррайбдан, у Ибн Аббосдан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилганлар, лекин уни тўлалигича зикр қилмаганлар.