حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الْأَرْضِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ لَعَنَ وَالِدَيْهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ كَمَّهَ أَعْمَى عَنْ السَّبِيلِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ ثَلَاثًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ shunday dedilar: «Yer chegaralarini oʻzgartirgan kishini Alloh laʼnatladi. Allohdan boshqasiga soʻygan kishini Alloh laʼnatladi. Ota-onasini laʼnatlagan kishini Alloh laʼnatladi. Oʻz mavlolaridan boshqasini valiy tutgan kishini Alloh laʼnatladi. Koʻrni yoʻldan adashtirgan kishini Alloh laʼnatladi. Hayvonga yaqinlik qilgan kishini Alloh laʼnatladi. Lut qavmining amalini qilgan kishini Alloh laʼnatladi, Lut qavmining amalini qilgan kishini Alloh laʼnatladi» — buni uch marta (aytdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ шундай дедилар: «Ер чегараларини ўзгартирган кишини Аллоҳ лаънатлади. Аллоҳдан бошқасига сўйган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ота-онасини лаънатлаган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ўз мавлоларидан бошқасини валий тутган кишини Аллоҳ лаънатлади. Кўрни йўлдан адаштирган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ҳайвонга яқинлик қилган кишини Аллоҳ лаънатлади. Лут қавмининг амалини қилган кишини Аллоҳ лаънатлади, Лут қавмининг амалини қилган кишини Аллоҳ лаънатлади» — буни уч марта (айтдилар).
حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي عَمْرٍو مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَلْعُونٌ مَنْ سَبَّ أَبَاهُ مَلْعُونٌ مَنْ سَبَّ أُمَّهُ مَلْعُونٌ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ مَلْعُونٌ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الْأَرْضِ مَلْعُونٌ مَنْ كَمَّهَ أَعْمَى عَنْ الطَّرِيقِ مَلْعُونٌ مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ مَلْعُونٌ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ قَالَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِرَارًا ثَلَاثًا فِي اللُّوطِيَّةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Otasini soʻkkan kishi laʼnatlangandir; onasini soʻkkan kishi laʼnatlangandir; Allohdan boshqasiga soʻygan kishi laʼnatlangandir; yer chegaralarini oʻzgartirgan kishi laʼnatlangandir; koʻrni yoʻldan adashtirgan kishi laʼnatlangandir; hayvonga yaqinlik qilgan kishi laʼnatlangandir; Lut qavmining amalini qilgan kishi laʼnatlangandir». Rasululloh ﷺ luqtiylik haqidagisini uch marta takrorlab aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Отасини сўккан киши лаънатлангандир; онасини сўккан киши лаънатлангандир; Аллоҳдан бошқасига сўйган киши лаънатлангандир; ер чегараларини ўзгартирган киши лаънатлангандир; кўрни йўлдан адаштирган киши лаънатлангандир; ҳайвонга яқинлик қилган киши лаънатлангандир; Лут қавмининг амалини қилган киши лаънатлангандир». Расулуллоҳ ﷺ луқтийлик ҳақидагисини уч марта такрорлаб айтдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلَالٍ عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ غَيَّرَ تُخُومَ الْأَرْضِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ كَمَّهَ أَعْمَى عَنْ الطَّرِيقِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ ذَبَحَ لِغَيْرِ اللَّهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ وَقَعَ عَلَى بَهِيمَةٍ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَقَّ وَالِدَيْهِ لَعَنَ اللَّهُ مَنْ عَمِلَ عَمَلَ قَوْمِ لُوطٍ قَالَهَا ثَلَاثًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Yer chegaralarini oʻzgartirgan kishini Alloh laʼnatladi. Oʻz mavlolaridan boshqasini valiy tutgan kishini Alloh laʼnatladi. Koʻrni yoʻldan adashtirgan kishini Alloh laʼnatladi. Allohdan boshqasiga soʻygan kishini Alloh laʼnatladi. Hayvonga yaqinlik qilgan kishini Alloh laʼnatladi. Ota-onasiga oq boʻlgan kishini Alloh laʼnatladi. Lut qavmining amalini qilgan kishini Alloh laʼnatladi» — buni uch marta aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ер чегараларини ўзгартирган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ўз мавлоларидан бошқасини валий тутган кишини Аллоҳ лаънатлади. Кўрни йўлдан адаштирган кишини Аллоҳ лаънатлади. Аллоҳдан бошқасига сўйган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ҳайвонга яқинлик қилган кишини Аллоҳ лаънатлади. Ота-онасига оқ бўлган кишини Аллоҳ лаънатлади. Лут қавмининг амалини қилган кишини Аллоҳ лаънатлади» — буни уч марта айтдилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ بِرَكْعَتَيْ الضُّحَى وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِهَا وَأُمِرْتُ بِالْأَضْحَى وَلَمْ تُكْتَبْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga zuho (chosht)ning ikki rakʼati buyurildi, sizlarga esa u buyurilmadi; menga qurbonlik (soʻyish) buyurildi, u esa (sizlarga) farz qilinmadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга зуҳо (чошт)нинг икки ракъати буюрилди, сизларга эса у буюрилмади; менга қурбонлик (сўйиш) буюрилди, у эса (сизларга) фарз қилинмади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُمِرْتُ بِرَكْعَتَيْ الضُّحَى وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِهَا وَأُمِرْتُ بِالْأَضْحَى وَلَمْ تُكْتَبْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Menga zuho (chosht)ning ikki rakʼati buyurildi, sizlarga esa u buyurilmadi; menga qurbonlik (soʻyish) buyurildi, u esa (sizlarga) farz qilinmadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга зуҳо (чошт)нинг икки ракъати буюрилди, сизларга эса у буюрилмади; менга қурбонлик (сўйиш) буюрилди, у эса (сизларга) фарз қилинмади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ جَابِرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ كُتِبَ عَلَيَّ النَّحْرُ وَلَمْ يُكْتَبْ عَلَيْكُمْ وَأُمِرْتُ بِرَكْعَتَيْ الضُّحَى وَلَمْ تُؤْمَرُوا بِهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: «Menga qurbonlik soʻyish farz qilindi, sizlarga esa farz qilinmadi; menga zuho (chosht)ning ikki rakʼati buyurildi, sizlarga esa u buyurilmadi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Набий ﷺ дан ривоят қилинади: «Менга қурбонлик сўйиш фарз қилинди, сизларга эса фарз қилинмади; менга зуҳо (чошт)нинг икки ракъати буюрилди, сизларга эса у буюрилмади».
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي رَزِينٍ عَنْ أَبِي يَحْيَى مَوْلَى ابْنِ عُقَيْلٍ الْأَنْصَارِيِّ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَلَقَدْ عُلِّمْتُ آيَةً مِنْ الْقُرْآنِ مَا سَأَلَنِي عَنْهَا رَجُلٌ قَطُّ فَمَا أَدْرِي أَعَلِمَهَا النَّاسُ فَلَمْ يَسْأَلُوا عَنْهَا أَمْ لَمْ يَفْطِنُوا لَهَا فَيَسْأَلُوا عَنْهَا ثُمَّ طَفِقَ يُحَدِّثُنَا فَلَمَّا قَامَ تَلَاوَمْنَا أَنْ لَا نَكُونَ سَأَلْنَاهُ عَنْهَا فَقُلْتُ أَنَا لَهَا إِذَا رَاحَ غَدًا فَلَمَّا رَاحَ الْغَدَ قُلْتُ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ ذَكَرْتَ أَمْسِ أَنَّ آيَةً مِنْ الْقُرْآنِ لَمْ يَسْأَلْكَ عَنْهَا رَجُلٌ قَطُّ فَلَا تَدْرِي أَعَلِمَهَا النَّاسُ فَلَمْ يَسْأَلُوا عَنْهَا أَمْ لَمْ يَفْطِنُوا لَهَا فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْهَا وَعَنْ اللَّاتِي قَرَأْتَ قَبْلَهَا قَالَ نَعَمْ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لِقُرَيْشٍ يَا مَعْشَرَ قُرَيْشٍ إِنَّهُ لَيْسَ أَحَدٌ يُعْبَدُ مِنْ دُونِ اللَّهِ فِيهِ خَيْرٌ وَقَدْ عَلِمَتْ قُرَيْشٌ أَنَّ النَّصَارَي تَعْبُدُ عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ وَمَا تَقُولُ فِي مُحَمَّدٍ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ أَلَسْتَ تَزْعُمُ أَنَّ عِيسَى كَانَ نَبِيًّا وَعَبْدًا مِنْ عِبَادِ اللَّهِ صَالِحًا فَلَئِنْ كُنْتَ صَادِقًا فَإِنَّ آلِهَتَهُمْ لَكَمَا تَقُولُونَ قَالَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {وَلَمَّا ضُرِبَ ابْنُ مَرْيَمَ مَثَلًا إِذَا قَوْمُكَ مِنْهُ يَصِدُّونَ} قَالَ قُلْتُ مَا يَصِدُّونَ قَالَ يَضِجُّونَ {وَإِنَّهُ لَعِلْمٌ لِلسَّاعَةِ} قَالَ هُوَ خُرُوجُ عِيسَى ابْنِ مَرْيَمَ عَلَيْهِ السَّلَام قَبْلَ يَوْمِ الْقِيَامَةِ
Abu Yahyo — Ibn Uqayl al-Ansoriyning mavlosi — aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: «Menga Qurʼondan bir oyat oʻrgatildiki, undan hech bir kishi menga savol bermadi. Bilmadim, odamlar uni bilishgani uchun soʻrashmadimi yoki unga eʼtibor qilishmagani uchun soʻrashmadimi». Soʻng u bizga hadis soʻzlab bera boshladi. U turib ketgach, biz undan bu haqda soʻramaganimiz uchun bir-birimizni malomat qildik. Men: «Ertaga kelsa, uni men (soʻrayman)», dedim. Ertasi kuni u kelganida: «Ey Ibn Abbos! Kecha siz Qurʼondagi bir oyatni tilga olib, undan sizga hech kim savol bermaganini va odamlar uni bilgani uchun soʻramaganmi yoki unga eʼtibor qilmaganmi — bilmasligingizni (aytgan edingiz). Menga u haqda va undan oldin oʻqigan (oyat)laringiz haqida xabar bering», dedim. U: «Ha», dedi. «Rasululloh ﷺ Qurayshga: ‹Ey Quraysh jamoasi! Allohdan oʻzga ibodat qilinadigan biror (narsa)da yaxshilik yoʻq›, dedilar. Quraysh esa nasorolar Iso ibn Maryamga ibodat qilishini bilar edi. ‹Muhammad haqida nima deysizlar?› Ular: ‹Ey Muhammad! Sen Iso nabiy va Allohning solih bandalaridan bir banda edi, deb daʼvo qilmaysanmi? Agar rostgoʻy boʻlsang, ularning ilohlari ham sizlar aytganingizdek boʻladi-da›, dedilar. Shunda Alloh azza va jalla: {Ibn Maryam misol qilib keltirilganida, sening qavming birdan undan shovqin sola boshladilar} (oyatini) nozil qildi», dedi. Men: «‹Yasidduna› nima?» dedim. U: «Shovqin soladilar», dedi. {Va albatta u Soat uchun bir alomatdir} — u Iso ibn Maryam alayhissalomning qiyomat kunidan oldin chiqishidir, dedi.Абу Яҳё — Ибн Уқайл ал-Ансорийнинг мавлоси — айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: «Менга Қуръондан бир оят ўргатилдики, ундан ҳеч бир киши менга савол бермади. Билмадим, одамлар уни билишгани учун сўрашмадими ёки унга эътибор қилишмагани учун сўрашмадими». Сўнг у бизга ҳадис сўзлаб бера бошлади. У туриб кетгач, биз ундан бу ҳақда сўрамаганимиз учун бир-биримизни маломат қилдик. Мен: «Эртага келса, уни мен (сўрайман)», дедим. Эртаси куни у келганида: «Эй Ибн Аббос! Кеча сиз Қуръондаги бир оятни тилга олиб, ундан сизга ҳеч ким савол бермаганини ва одамлар уни билгани учун сўрамаганми ёки унга эътибор қилмаганми — билмаслигингизни (айтган эдингиз). Менга у ҳақда ва ундан олдин ўқиган (оят)ларингиз ҳақида хабар беринг», дедим. У: «Ҳа», деди. «Расулуллоҳ ﷺ Қурайшга: ‹Эй Қурайш жамоаси! Аллоҳдан ўзга ибодат қилинадиган бирор (нарса)да яхшилик йўқ›, дедилар. Қурайш эса насоролар Исо ибн Марямга ибодат қилишини билар эди. ‹Муҳаммад ҳақида нима дейсизлар?› Улар: ‹Эй Муҳаммад! Сен Исо набий ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларидан бир банда эди, деб даъво қилмайсанми? Агар ростгўй бўлсанг, уларнинг илоҳлари ҳам сизлар айтганингиздек бўлади-да›, дедилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Ибн Марям мисол қилиб келтирилганида, сенинг қавминг бирдан ундан шовқин сола бошладилар} (оятини) нозил қилди», деди. Мен: «‹Ясиддуна› нима?» дедим. У: «Шовқин соладилар», деди. {Ва албатта у Соат учун бир аломатдир} — у Исо ибн Марям алайҳиссаломнинг қиёмат кунидан олдин чиқишидир, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنَا شَهْرٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَبَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِفِنَاءِ بَيْتِهِ بِمَكَّةَ جَالِسٌ إِذْ مَرَّ بِهِ عُثْمَانُ بْنُ مَظْعُونٍ فَكَشَرَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا تَجْلِسُ قَالَ بَلَى قَالَ فَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُسْتَقْبِلَهُ فَبَيْنَمَا هُوَ يُحَدِّثُهُ إِذْ شَخَصَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِبَصَرِهِ إِلَى السَّمَاءِ فَنَظَرَ سَاعَةً إِلَى السَّمَاءِ فَأَخَذَ يَضَعُ بَصَرَهُ حَتَّى وَضَعَهُ عَلَى يَمِينِهِ فِي الْأَرْضِ فَتَحَرَّفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ جَلِيسِهِ عُثْمَانَ إِلَى حَيْثُ وَضَعَ بَصَرَهُ وَأَخَذَ يُنْغِضُ رَأْسَهُ كَأَنَّهُ يَسْتَفْقِهُ مَا يُقَالُ لَهُ وَابْنُ مَظْعُونٍ يَنْظُرُ فَلَمَّا قَضَى حَاجَتَهُ وَاسْتَفْقَهَ مَا يُقَالُ لَهُ شَخَصَ بَصَرُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى السَّمَاءِ كَمَا شَخَصَ أَوَّلَ مَرَّةٍ فَأَتْبَعَهُ بَصَرَهُ حَتَّى تَوَارَى فِي السَّمَاءِ فَأَقْبَلَ إِلَى عُثْمَانَ بِجِلْسَتِهِ الْأُولَى قَالَ يَا مُحَمَّدُ فِيمَ كُنْتُ أُجَالِسُكَ وَآتِيكَ مَا رَأَيْتُكَ تَفْعَلُ كَفِعْلِكَ الْغَدَاةَ قَالَ وَمَا رَأَيْتَنِي فَعَلْتُ قَالَ رَأَيْتُكَ تَشْخَصُ بِبَصَرِكَ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ وَضَعْتَهُ حَيْثُ وَضَعْتَهُ عَلَى يَمِينِكَ فَتَحَرَّفْتَ إِلَيْهِ وَتَرَكْتَنِي فَأَخَذْتَ تُنْغِضُ رَأْسَكَ كَأَنَّكَ تَسْتَفْقِهُ شَيْئًا يُقَالُ لَكَ قَالَ وَفَطِنْتَ لِذَاكَ قَالَ عُثْمَانُ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Makkada uylarining hovlisida oʻtirgan edilar. Shu asnoda yonlaridan Usmon ibn Mazʼun oʻtib qoldi va Rasululloh ﷺ ga jilmayib qoʻydi. Rasululloh ﷺ unga: «Oʻtirmaysanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Rasululloh ﷺ unga roʻbaroʻ oʻtirdilar. U zot u bilan gaplashib turganlarida, birdan Rasululloh ﷺ nigohlarini osmonga tikdilar va bir muddat osmonga qaradilar. Soʻng nigohlarini pastga tushira boshladilar, hatto uni yerdagi oʻng tomonlariga qoʻydilar. Rasululloh ﷺ hamsuhbatlari Usmondan burilib, nigohlarini qoʻygan tomonga yuzlandilar va oʻzlariga aytilayotgan narsani anglashga urinayotgandek boshlarini qimirlata boshladilar. Ibn Mazʼun esa qarab turar edi. U zot hojatlarini bitirib, oʻzlariga aytilayotganini anglab olgach, Rasululloh ﷺ ning nigohlari birinchi martadagidek yana osmonga tikildi va u zot nigohlari bilan uni kuzatib bordilar, toki u osmonda gʻoyib boʻlgunicha. Soʻng avvalgi oʻtirishlaricha Usmonga yuzlandilar. U: «Ey Muhammad! Men suhbatingizda boʻlib, huzuringizga kelib turardim, ammo bugungi ertalabki qilganingizdek qilganingizni koʻrmagan edim», dedi. U zot: «Nima qilayotganimni koʻrding?» dedilar. U: «Nigohingizni osmonga tikkaningizni, soʻng uni oʻng tomoningizga qoʻyganingizni, soʻng oʻsha tomonga burilib, meni tark etganingizni va sizga aytilayotgan bir narsani anglayotgandek boshingizni qimirlata boshlaganingizni koʻrdim», dedi. U zot: «Buni sezdingmi?» dedilar. Usmon aytdi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Маккада уйларининг ҳовлисида ўтирган эдилар. Шу аснода ёнларидан Усмон ибн Мазъун ўтиб қолди ва Расулуллоҳ ﷺ га жилмайиб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Ўтирмайсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга рўбарў ўтирдилар. У зот у билан гаплашиб турганларида, бирдан Расулуллоҳ ﷺ нигоҳларини осмонга тикдилар ва бир муддат осмонга қарадилар. Сўнг нигоҳларини пастга тушира бошладилар, ҳатто уни ердаги ўнг томонларига қўйдилар. Расулуллоҳ ﷺ ҳамсуҳбатлари Усмондан бурилиб, нигоҳларини қўйган томонга юзландилар ва ўзларига айтилаётган нарсани англашга уринаётгандек бошларини қимирлата бошладилар. Ибн Мазъун эса қараб турар эди. У зот ҳожатларини битириб, ўзларига айтилаётганини англаб олгач, Расулуллоҳ ﷺ нинг нигоҳлари биринчи мартадагидек яна осмонга тикилди ва у зот нигоҳлари билан уни кузатиб бордилар, токи у осмонда ғойиб бўлгунича. Сўнг аввалги ўтиришларича Усмонга юзландилар. У: «Эй Муҳаммад! Мен суҳбатингизда бўлиб, ҳузурингизга келиб турардим, аммо бугунги эрталабки қилганингиздек қилганингизни кўрмаган эдим», деди. У зот: «Нима қилаётганимни кўрдинг?» дедилар. У: «Нигоҳингизни осмонга тикканингизни, сўнг уни ўнг томонингизга қўйганингизни, сўнг ўша томонга бурилиб, мени тарк этганингизни ва сизга айтилаётган бир нарсани англаётгандек бошингизни қимирлата бошлаганингизни кўрдим», деди. У зот: «Буни сездингми?» дедилар. Усмон айтди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنَا شَهْرٌ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِكُلِّ نَبِيٍّ حَرَمٌ وَحَرَمِي الْمَدِينَةُ اللَّهُمَّ إِنِّي أُحَرِّمُهَا بِحُرَمِكَ أَنْ لَا يُؤْوَى فِيهَا مُحْدِثٌ وَلَا يُخْتَلَى خَلَاهَا وَلَا يُعْضَدُ شَوْكُهَا وَلَا تُؤْخَذُ لُقَطَتُهَا إِلَّا لِمُنْشِدٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Har bir nabiyning harami bor, mening haramim esa Madinadir. Allohim! Men uni Sening haramlaring (hurmati) bilan harom qilaman: unda bidʼatchi panoh topmasin, uning oʻti oʻrilmasin, tikani kesilmasin va topib olingan narsasi faqat (uni) eʼlon qiluvchi uchungina olinsin».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳар бир набийнинг ҳарами бор, менинг ҳарамим эса Мадинадир. Аллоҳим! Мен уни Сенинг ҳарамларинг (ҳурмати) билан ҳаром қиламан: унда бидъатчи паноҳ топмасин, унинг ўти ўрилмасин, тикани кесилмасин ва топиб олинган нарсаси фақат (уни) эълон қилувчи учунгина олинсин».
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنَا شَهْرٌ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَيُّمَا رَجُلٍ ادَّعَى إِلَى غَيْرِ وَالِدَيْهِ أَوْ تَوَلَّى غَيْرَ مَوَالِيهِ الَّذِينَ أَعْتَقُوهُ فَإِنَّ عَلَيْهِ لَعْنَةَ اللَّهِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ لَا يُقْبَلُ مِنْهُ صَرْفٌ وَلَا عَدْلٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir kishi otasidan boshqasini (ota deb) daʼvo qilsa, yoki oʻzini ozod qilgan mavlolaridan boshqasini valiy tutsa, unga qiyomat kunigacha Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻladi; undan na sarf, na adl qabul qilinadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир киши отасидан бошқасини (ота деб) даъво қилса, ёки ўзини озод қилган мавлоларидан бошқасини валий тутса, унга қиёмат кунигача Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлади; ундан на сарф, на адл қабул қилинади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنِي شَهْرٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنُهِيَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَصْنَافِ النِّسَاءِ إِلَّا مَا كَانَ مِنْ الْمُؤْمِنَاتِ الْمُهَاجِرَاتِ قَالَ {لَا يَحِلُّ لَكَ النِّسَاءُ مِنْ بَعْدُ وَلَا أَنْ تَبَدَّلَ بِهِنَّ مِنْ أَزْوَاجٍ وَلَوْ أَعْجَبَكَ حُسْنُهُنَّ إِلَّا مَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ} وَأَحَلَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَتَيَاتِكُمْ الْمُؤْمِنَاتِ {وَامْرَأَةً مُؤْمِنَةً إِنْ وَهَبَتْ نَفْسَهَا لِلنَّبِيِّ} وَحَرَّمَ كُلَّ ذَاتِ دِينٍ غَيْرَ دِينِ الْإِسْلَامِ قَالَ {وَمَنْ يَكْفُرْ بِالْإِيمَانِ فَقَدْ حَبِطَ عَمَلُهُ وَهُوَ فِي الْآخِرَةِ مِنْ الْخَاسِرِينَ} وَقَالَ {يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِنَّا أَحْلَلْنَا لَكَ أَزْوَاجَكَ اللَّاتِي آتَيْتَ أُجُورَهُنَّ وَمَا مَلَكَتْ يَمِينُكَ إِلَى قَوْلِهِ خَالِصَةً لَكَ مِنْ دُونِ الْمُؤْمِنِينَ} وَحَرَّمَ سِوَى ذَلِكَ مِنْ أَصْنَافِ النِّسَاءِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga muhojir moʻmina ayollardan boshqa ayol turlari (bilan nikohlanish) man qilindi. Alloh: {Bundan keyin senga ayollar (boshqa xotinlar olishing) halol emas va goʻzalliklari seni hayratga solsa-da, ularni boshqa xotinlarga almashtirishing ham (halol emas), faqat qoʻling ostidagi (choʻrilar) bundan mustasno} dedi. Soʻng Alloh azza va jalla sizlarga moʻmina choʻrilaringizni va agar oʻzini Nabiyga hadya etsa moʻmina ayolni halol qildi hamda Islomdan boshqa dindagi har bir ayolni harom qildi. Soʻng: {Kim iymonni inkor etsa, uning ameli behuda ketibdi va u oxiratda ziyon koʻruvchilardandir} dedi. Hamda: {Ey Nabiy, biz senga mahrlarini bergan xotinlaringni va qoʻling ostidagi (choʻrilar)ni halol qildik}, toki: {(bu) faqat senga xos, boshqa moʻminlarga emas} degan soʻzigacha (nozil qildi) va bulardan boshqa ayol turlarini harom qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга муҳожир мўмина аёллардан бошқа аёл турлари (билан никоҳланиш) ман қилинди. Аллоҳ: {Бундан кейин сенга аёллар (бошқа хотинлар олишинг) ҳалол эмас ва гўзалликлари сени ҳайратга солса-да, уларни бошқа хотинларга алмаштиришинг ҳам (ҳалол эмас), фақат қўлинг остидаги (чўрилар) бундан мустасно} деди. Сўнг Аллоҳ азза ва жалла сизларга мўмина чўриларингизни ва агар ўзини Набийга ҳадя этса мўмина аёлни ҳалол қилди ҳамда Исломдан бошқа диндаги ҳар бир аёлни ҳаром қилди. Сўнг: {Ким иймонни инкор этса, унинг амели беҳуда кетибди ва у охиратда зиён кўрувчилардандир} деди. Ҳамда: {Эй Набий, биз сенга маҳрларини берган хотинларингни ва қўлинг остидаги (чўрилар)ни ҳалол қилдик}, токи: {(бу) фақат сенга хос, бошқа мўминларга эмас} деган сўзигача (нозил қилди) ва булардан бошқа аёл турларини ҳаром қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ حَدَّثَنَا شَهْرٌ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَطَبَ امْرَأَةً مِنْ قَوْمِهِ يُقَالُ لَهَا سَوْدَةُ وَكَانَتْ مُصْبِيَةً كَانَ لَهَا خَمْسَةُ صِبْيَةٍ أَوْ سِتَّةٌ مِنْ بَعْلٍ لَهَا مَاتَ فَقَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا يَمْنَعُكِ مِنِّي قَالَتْ وَاللَّهِ يَا نَبِيَّ اللَّهِ مَا يَمْنَعُنِي مِنْكَ أَنْ لَا تَكُونَ أَحَبَّ الْبَرِيَّةِ إِلَيَّ وَلَكِنِّي أُكْرِمُكَ أَنْ يَضْغُوَ هَؤُلَاءِ الصِّبْيَةَ عِنْدَ رَأْسِكَ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً قَالَ فَهَلْ مَنَعَكِ مِنِّي شَيْءٌ غَيْرُ ذَلِكَ قَالَتْ لَا وَاللَّهِ قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْحَمُكِ اللَّهُ إِنَّ خَيْرَ نِسَاءٍ رَكِبْنَ أَعْجَازَ الْإِبِلِ صَالِحُ نِسَاءِ قُرَيْشٍ أَحْنَاهُ عَلَى وَلَدٍ فِي صِغَرٍ وَأَرْعَاهُ عَلَى بَعْلٍ بِذَاتِ يَدٍ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) soʻzlab berdiki, Rasululloh ﷺ oʻz qavmlaridan Savda deb ataladigan bir ayolga sovchi qoʻydilar. U bolali ayol edi — vafot etgan eridan besh yoki olti bolasi bor edi. Rasululloh ﷺ unga: «Seni mendan nima toʻsmoqda?» dedilar. U: «Allohga qasamki, ey Allohning Nabiysi! Meni sizdan toʻsayotgan narsa — sizning menga xaloyiqning eng sevimlisi emasligingiz emas; balki men bu bolalarning ertayu kech boshingiz uzra chinqirishidan (asrab) sizni ulugʻlayman», dedi. U zot: «Seni mendan bundan boshqa biror narsa toʻsayaptimi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Alloh senga rahm qilsin! Tuya ustiga mingan ayollarning eng yaxshisi — Quraysh ayollarining solihalaridir: ular bolaga kichikligida eng mehribon va erning mol-mulkiga eng koʻp rioya qiluvchidirlar», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) сўзлаб бердики, Расулуллоҳ ﷺ ўз қавмларидан Савда деб аталадиган бир аёлга совчи қўйдилар. У болали аёл эди — вафот этган эридан беш ёки олти боласи бор эди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сени мендан нима тўсмоқда?» дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, эй Аллоҳнинг Набийси! Мени сиздан тўсаётган нарса — сизнинг менга халойиқнинг энг севимлиси эмаслигингиз эмас; балки мен бу болаларнинг эртаю кеч бошингиз узра чинқиришидан (асраб) сизни улуғлайман», деди. У зот: «Сени мендан бундан бошқа бирор нарса тўсаяптими?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Аллоҳ сенга раҳм қилсин! Туя устига минган аёлларнинг энг яхшиси — Қурайш аёлларининг солиҳаларидир: улар болага кичиклигида энг меҳрибон ва эрнинг мол-мулкига энг кўп риоя қилувчидирлар», дедилар.
و قَالَجَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَجْلِسًا لَهُ فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلَام فَجَلَسَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاضِعًا كَفَّيْهِ عَلَى رُكْبَتَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدِّثْنِي مَا الْإِسْلَامُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْإِسْلَامُ أَنْ تُسْلِمَ وَجْهَكَ لِلَّهِ وَتَشْهَدَ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ لَا شَرِيكَ لَهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ قَالَ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَأَنَا مُسْلِمٌ قَالَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ فَقَدْ أَسْلَمْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَحَدِّثْنِي مَا الْإِيمَانُ قَالَ الْإِيمَانُ أَنْ تُؤْمِنَ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ وَالْمَلَائِكَةِ وَالْكِتَابِ وَالنَّبِيِّينَ وَتُؤْمِنَ بِالْمَوْتِ وَبِالْحَيَاةِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَتُؤْمِنَ بِالْجَنَّةِ وَالنَّارِ وَالْحِسَابِ وَالْمِيزَانِ وَتُؤْمِنَ بِالْقَدَرِ كُلِّهِ خَيْرِهِ وَشَرِّهِ قَالَ فَإِذَا فَعَلْتُ ذَلِكَ فَقَدْ آمَنْتُ قَالَ إِذَا فَعَلْتَ ذَلِكَ فَقَدْ آمَنْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ حَدِّثْنِي مَا الْإِحْسَانُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْإِحْسَانُ أَنْ تَعْمَلَ لِلَّهِ كَأَنَّكَ تَرَاهُ فَإِنَّكَ إِنْ لَمْ تَرَهُ فَإِنَّهُ يَرَاكَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ فَحَدِّثْنِي مَتَى السَّاعَةُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُبْحَانَ اللَّهِ فِي خَمْسٍ مِنْ الْغَيْبِ لَا يَعْلَمُهُنَّ إِلَّا هُوَ {إِنَّ اللَّهَ عِنْدَهُ عِلْمُ السَّاعَةِ وَيُنَزِّلُ الْغَيْثَ وَيَعْلَمُ مَا فِي الْأَرْحَامِ وَمَا تَدْرِي نَفْسٌ مَاذَا تَكْسِبُ غَدًا وَمَا
Va u (Ibn Abbos) dedi: Rasululloh ﷺ oʻz majlislarida oʻtirgan edilar. Shunda Jibril alayhissalom kelib, Rasululloh ﷺ ning oldilariga, kaftlarini Rasululloh ﷺ ning tizzalariga qoʻygan holda oʻtirdi va: «Ey Allohning Rasuli! Menga Islom nima ekanini soʻzlab bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Islom — yuzingni Allohga taslim qilishing, Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yolgʻiz, sherigi yoʻq va Muhammad Uning bandasi hamda rasulidir, deb guvohlik berishingdir», dedilar. U: «Shuni qilsam, men musulmonmanmi?» dedi. U zot: «Shuni qilsang, musulmon boʻlibsan», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli! Menga iymon nima ekanini soʻzlab bering», dedi. U zot: «Iymon — Allohga, oxirat kuniga, farishtalarga, kitobga va nabiylarga iymon keltirishing, oʻlimga hamda oʻlimdan keyingi hayotga iymon keltirishing, jannat va doʻzaxga, hisob va mezonga iymon keltirishing, qadarning barchasiga — yaxshisiga ham, yomoniga ham iymon keltirishingdir», dedilar. U: «Shuni qilsam, iymon keltirgan boʻlamanmi?» dedi. U zot: «Shuni qilsang, iymon keltiribsan», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli! Menga ehson nima ekanini soʻzlab bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Ehson — Alloh uchun Uni koʻrib turgandek amal qilishingdir; zero sen Uni koʻrmasang ham, U seni koʻrib turadi», dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli! Menga Soat qachon boʻlishini soʻzlab bering», dedi. Rasululloh ﷺ: «Subhanalloh! (U) gʻaybning beshtasidan boʻlib, ularni Undan oʻzga hech kim bilmaydi: {Albatta, Soat (qiyomat) ilmi Allohning huzuridadir; U yomgʻir yogʻdiradi va bachadonlardagini biladi. Hech bir jon ertaga nima kasb qilishini bilmaydi va …}», dedilar.Ва у (Ибн Аббос) деди: Расулуллоҳ ﷺ ўз мажлисларида ўтирган эдилар. Шунда Жибрил алайҳиссалом келиб, Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларига, кафтларини Расулуллоҳ ﷺ нинг тиззаларига қўйган ҳолда ўтирди ва: «Эй Аллоҳнинг Расули! Менга Ислом нима эканини сўзлаб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ислом — юзингни Аллоҳга таслим қилишинг, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиз, шериги йўқ ва Муҳаммад Унинг бандаси ҳамда расулидир, деб гувоҳлик беришингдир», дедилар. У: «Шуни қилсам, мен мусулмонманми?» деди. У зот: «Шуни қилсанг, мусулмон бўлибсан», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Менга иймон нима эканини сўзлаб беринг», деди. У зот: «Иймон — Аллоҳга, охират кунига, фаришталарга, китобга ва набийларга иймон келтиришинг, ўлимга ҳамда ўлимдан кейинги ҳаётга иймон келтиришинг, жаннат ва дўзахга, ҳисоб ва мезонга иймон келтиришинг, қадарнинг барчасига — яхшисига ҳам, ёмонига ҳам иймон келтиришингдир», дедилар. У: «Шуни қилсам, иймон келтирган бўламанми?» деди. У зот: «Шуни қилсанг, иймон келтирибсан», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Менга эҳсон нима эканини сўзлаб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Эҳсон — Аллоҳ учун Уни кўриб тургандек амал қилишингдир; зеро сен Уни кўрмасанг ҳам, У сени кўриб туради», дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули! Менга Соат қачон бўлишини сўзлаб беринг», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Субҳаналлоҳ! (У) ғайбнинг бештасидан бўлиб, уларни Ундан ўзга ҳеч ким билмайди: {Албатта, Соат (қиёмат) илми Аллоҳнинг ҳузуридадир; У ёмғир ёғдиради ва бачадонлардагини билади. Ҳеч бир жон эртага нима касб қилишини билмайди ва …}», дедилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ يَعْنِي شَيْبَانَ عَنْ لَيْثٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَفَاءَلُ وَلَا يَتَطَيَّرُ وَيُعْجِبُهُ كُلُّ اسْمٍ حَسَنٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ yaxshi fol tutar, biroq badfol (tiyara) qilmas edilar va har bir goʻzal ismni yoqtirar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ яхши фол тутар, бироқ бадфол (тияра) қилмас эдилар ва ҳар бир гўзал исмни ёқтирар эдилар.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍعَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ {كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ} قَالَ الَّذِينَ هَاجَرُوا مَعَ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْمَدِينَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan {Sizlar odamlar uchun chiqarilgan eng yaxshi ummat boʻldingiz} (oyati) haqida rivoyat qilinadi: U: «Bular Muhammad ﷺ bilan birga Madinaga hijrat qilganlardir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан {Сизлар одамлар учун чиқарилган энг яхши уммат бўлдингиз} (ояти) ҳақида ривоят қилинади: У: «Булар Муҳаммад ﷺ билан бирга Мадинага ҳижрат қилганлардир», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ خَالِدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُؤَيْبٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَ أَوْ خَرَجَ عَلَيْهِمْ وَهُمْ جُلُوسٌ فَقَالَ أَلَا أُحَدِّثُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ مَنْزِلًا قَالَ قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ رَجُلٌ مُمْسِكٌ بِعَنَانِ فَرَسٍ فِي سَبِيلِ اللَّهِ حَتَّى يَمُوتَ أَوْ يُقْتَلَ ثُمَّ قَالَ أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِالَّذِي يَلِيهِ قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ امْرُؤٌ مُعْتَزِلٌ فِي شِعْبٍ يُقِيمُ الصَّلَاةَ وَيُؤْتِي الزَّكَاةَ وَيَعْتَزِلُ شُرُورَ النَّاسِ ثُمَّ قَالَ أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِشَرِّ النَّاسِ مَنْزِلًا قَالَ قُلْنَا بَلَى يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ الَّذِي يُسْأَلُ بِاللَّهِ وَلَا يُعْطِي بِهِحَدَّثَنَا حُسَيْنٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُؤَيْبٍ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَرَجَ عَلَيْهِمْ وَهُمْ جُلُوسٌ فَقَالَ أَلَا أُحَدِّثُكُمْ بِخَيْرِ النَّاسِ مَنْزِلَةً فَذَكَرَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ular oʻtirgan holda huzurlariga keldilar — yoki chiqdilar — va: «Sizlarga odamlarning manzili eng yaxshisini aytib beraymi?» dedilar. Biz: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedik. U zot: «Alloh yoʻlida otining jilovini ushlab turgan kishi — toki oʻlgunicha yoki oʻldirilgunicha», dedilar. Soʻng: «Sizlarga undan keyingisini xabar beraymi?» dedilar. Biz: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedik. U zot: «Bir togʻ darasiga chekinib, namozni toʻkis ado etadigan, zakotni beradigan va odamlarning yomonliklaridan chetlanadigan kishi», dedilar. Soʻng: «Sizlarga odamlarning manzili eng yomonini xabar beraymi?» dedilar. Biz: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedik. U zot: «Alloh (nomi) bilan soʻralib ham, u bilan bermaydigan kishi», dedilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺ dan (yana shu tariqa rivoyat qilinadi): u zot ular oʻtirgan holda huzurlariga chiqdilar va: «Sizlarga odamlarning martabasi eng yaxshisini aytib beraymi?» dedilar — va (rovi) uni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ улар ўтирган ҳолда ҳузурларига келдилар — ёки чиқдилар — ва: «Сизларга одамларнинг манзили энг яхшисини айтиб берайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедик. У зот: «Аллоҳ йўлида отининг жиловини ушлаб турган киши — токи ўлгунича ёки ўлдирилгунича», дедилар. Сўнг: «Сизларга ундан кейингисини хабар берайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедик. У зот: «Бир тоғ дарасига чекиниб, намозни тўкис адо этадиган, закотни берадиган ва одамларнинг ёмонликларидан четланадиган киши», дедилар. Сўнг: «Сизларга одамларнинг манзили энг ёмонини хабар берайми?» дедилар. Биз: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедик. У зот: «Аллоҳ (номи) билан сўралиб ҳам, у билан бермайдиган киши», дедилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺ дан (яна шу тариқа ривоят қилинади): у зот улар ўтирган ҳолда ҳузурларига чиқдилар ва: «Сизларга одамларнинг мартабаси энг яхшисини айтиб берайми?» дедилар — ва (рови) уни зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعْطِي الْمَرْأَةَ وَالْمَمْلُوكَ مِنْ الْغَنَائِمِ مَا يُصِيبُ الْجَيْشَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ayolga va qulga oʻljalardan qoʻshin(dagilar)ga tegadigan (ulush)ni berar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ аёлга ва қулга ўлжалардан қўшин(дагилар)га тегадиган (улуш)ни берар эдилар.
حَدَّثَنَاه حُسَيْنٌ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ رَجُلٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يُعْطِي الْعَبْدَ وَالْمَرْأَةَ مِنْ الْغَنَائِمِحَدَّثَنَاه يَزِيدُ قَالَ عَمَّنْ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ وَقَالَ دُونَ مَا يُصِيبُ الْجَيْشَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ qulga va ayolga oʻljalardan berar edilar. Buni bizga Yazid ham soʻzlab berdi: u «Ibn Abbosdan eshitgan kishidan», dedi va: «qoʻshinga tegadiganidan kamroq», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ қулга ва аёлга ўлжалардан берар эдилар. Буни бизга Язид ҳам сўзлаб берди: у «Ибн Аббосдан эшитган кишидан», деди ва: «қўшинга тегадиганидан камроқ», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ شُعْبَةَأَنَّ الْمِسْوَرَ بْنَ مَخْرَمَةَ دَخَلَ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَعُودُهُ مِنْ وَجَعٍ وَعَلَيْهِ بُرْدٌ إِسْتَبْرَقٌ فَقُلْتُ يَا أَبَا عَبَّاسٍ مَا هَذَا الثَّوْبُ قَالَ وَمَا هُوَ قَالَ هَذَا الْإِسْتَبْرَقُ قَالَ وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ بِهِ وَمَا أَظُنُّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ هَذَا حِينَ نَهَى عَنْهُ إِلَّا لِلتَّجَبُّرِ وَالتَّكَبُّرِ وَلَسْنَا بِحَمْدِ اللَّهِ كَذَلِكَ قَالَ فَمَا هَذِهِ التَّصَاوِيرُ فِي الْكَانُونِ قَالَ أَلَا تَرَى قَدْ أَحْرَقْنَاهَا بِالنَّارِ فَلَمَّا خَرَجَ الْمِسْوَرُ قَالَ انْزَعُوا هَذَا الثَّوْبَ عَنِّي وَاقْطَعُوا رُءُوسَ هَذِهِ التَّمَاثِيلِ قَالُوا يَا أَبَا عَبَّاسٍ لَوْ ذَهَبْتَ بِهَا إِلَى السُّوقِ كَانَ أَنْفَقَ لَهَا مَعَ الرَّأْسِ قَالَ لَا فَأَمَرَ بِقَطْعِ رُءُوسِهَا
Misvar ibn Maxrama Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni kasalidan koʻrgani huzuriga kirdi. Uning ustida istabraq (qalin ipak) burd bor edi. (Misvar): «Ey Abu Abbos! Bu qanday kiyim?» dedi. U: «U nima ekan?» dedi. (Misvar): «Bu istabraqdir», dedi. U: «Allohga qasamki, men buni bilmagan ekanman. Nabiy ﷺ buni qaytarganlarida, faqat mutakabbirlik va kibr uchungina qaytardilar deb oʻylayman; biz esa — Allohga hamdki — bunday emasmiz», dedi. (Misvar): «Manqaldagi bu suratlar nima?» dedi. U: «Koʻrmayapsanmi, biz ularni olovda kuydirdik-ku», dedi. Misvar chiqib ketgach, u: «Bu kiyimni ustimdan yechinglar va bu haykalchalarning boshlarini kesinglar», dedi. Ular: «Ey Abu Abbos! Agar ularni bozorga olib borsang, boshi bilan koʻproq oʻtar edi», deyishdi. U: «Yoʻq», dedi va ularning boshlarini kesishga buyurdi.Мисвар ибн Махрама Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни касалидан кўргани ҳузурига кирди. Унинг устида истабрақ (қалин ипак) бурд бор эди. (Мисвар): «Эй Абу Аббос! Бу қандай кийим?» деди. У: «У нима экан?» деди. (Мисвар): «Бу истабрақдир», деди. У: «Аллоҳга қасамки, мен буни билмаган эканман. Набий ﷺ буни қайтарганларида, фақат мутакаббирлик ва кибр учунгина қайтардилар деб ўйлайман; биз эса — Аллоҳга ҳамдки — бундай эмасмиз», деди. (Мисвар): «Манқалдаги бу суратлар нима?» деди. У: «Кўрмаяпсанми, биз уларни оловда куйдирдик-ку», деди. Мисвар чиқиб кетгач, у: «Бу кийимни устимдан ечинглар ва бу ҳайкалчаларнинг бошларини кесинглар», деди. Улар: «Эй Абу Аббос! Агар уларни бозорга олиб борсанг, боши билан кўпроқ ўтар эди», дейишди. У: «Йўқ», деди ва уларнинг бошларини кесишга буюрди.
حَدَّثَنَا هَاشِمٌ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ شُعْبَةَ قَالَوَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ إِنَّ مَوْلَاكَ إِذَا سَجَدَ وَضَعَ جَبْهَتَهُ وَذِرَاعَيْهِ وَصَدْرَهُ بِالْأَرْضِ فَقَالَ لَهُ ابْنُ عَبَّاسٍ مَا يَحْمِلُكَ عَلَى مَا تَصْنَعُ قَالَ التَّوَاضُعُ قَالَ هَكَذَا رِبْضَةُ الْكَلْبِ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَجَدَ رُئِيَ بَيَاضُ إِبْطَيْهِقَالَ أَبِي و حَدَّثَنَاه حُسَيْنٌ أَخْبَرَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ فَذَكَرَ مِثْلَهُ
Shuʼba aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning huzuriga bir kishi kelib: «Sening mavlong sajda qilganida peshonasini, bilaklarini va koʻkragini yerga qoʻyadi», dedi. Ibn Abbos unga: «Seni bunday qilishga nima undayapti?» dedi. U: «Tavozuʼ», dedi. U: «Bu itning yotishidir. Men Nabiy ﷺ ni sajda qilganlarida qoʻltiqlarining oqi koʻrinishini koʻrganman», dedi. Otam aytdi: Buni bizga Husayn ham soʻzlab berdi, bizga Ibn Abu Ziʼb xabar berdi — va u shuning mislini zikr qildi.Шуъба айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳузурига бир киши келиб: «Сенинг мавлонг сажда қилганида пешонасини, билакларини ва кўкрагини ерга қўяди», деди. Ибн Аббос унга: «Сени бундай қилишга нима ундаяпти?» деди. У: «Тавозуъ», деди. У: «Бу итнинг ётишидир. Мен Набий ﷺ ни сажда қилганларида қўлтиқларининг оқи кўринишини кўрганман», деди. Отам айтди: Буни бизга Ҳусайн ҳам сўзлаб берди, бизга Ибн Абу Зиъб хабар берди — ва у шунинг мислини зикр қилди.
قَالَ حَدَّثَنَا هَاشِمٌ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَبْعَثُهُ مَعَ أَهْلِهِ إِلَى مِنًى يَوْمَ النَّحْرِ لِيَرْمُوا الْجَمْرَةَ مَعَ الْفَجْرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uni ahllari bilan birga qurbonlik kuni Minoga — tong bilan jamraga tosh otishlari uchun — yuborar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уни аҳллари билан бирга қурбонлик куни Минога — тонг билан жамрага тош отишлари учун — юборар эдилар.
قَالَ حَدَّثَنَاه حُسَيْنٌ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعَثَ بِهِ مَعَ أَهْلِهِ إِلَى مِنًى يَوْمَ النَّحْرِ فَرَمَوْا الْجَمْرَةَ مَعَ الْفَجْرِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uni ahllari bilan birga qurbonlik kuni Minoga yubordilar va ular tong bilan jamraga tosh otdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уни аҳллари билан бирга қурбонлик куни Минога юбордилар ва улар тонг билан жамрага тош отдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ حُسَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ وَطِئَ أَمَتَهُ فَوَلَدَتْ لَهُ فَهِيَ مُعْتَقَةٌ عَنْ دُبُرٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim oʻz choʻrisiga yaqinlik qilsa va u (choʻri) undan farzand tugʻsa, u (choʻri) uning vafotidan keyin ozod boʻluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ўз чўрисига яқинлик қилса ва у (чўри) ундан фарзанд туғса, у (чўри) унинг вафотидан кейин озод бўлувчидир», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ حُسَيْنٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي فِي ثَوْبٍ مُتَوَشِّحًا بِهِ يَتَّقِي بِفُضُولِهِ حَرَّ الْأَرْضِ وَبَرْدَهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ bir kiyimni yelkalariga oʻrab olgan holda namoz oʻqir, uning ortiqcha (etaklari) bilan yerning issigʻidan va sovugʻidan saqlanar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бир кийимни елкаларига ўраб олган ҳолда намоз ўқир, унинг ортиқча (этаклари) билан ернинг иссиғидан ва совуғидан сақланар эдилар.
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَأْتِيهِ الْجَارِيَةُ بِالْكَتِفِ مِنْ الْقِدْرِ فَيَأْكُلُ مِنْهَا ثُمَّ يَخْرُجُ إِلَى الصَّلَاةِ فَيُصَلِّي وَلَمْ يَتَوَضَّأْ وَلَمْ يَمَسَّ مَاءً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ga choʻri qozondan kurak (goʻshti)ni keltirar, u zot undan yer, soʻng namozga chiqib, tahorat qilmasdan va suvga tegmasdan namoz oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ га чўри қозондан курак (гўшти)ни келтирар, у зот ундан ер, сўнг намозга чиқиб, таҳорат қилмасдан ва сувга тегмасдан намоз ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ سِمَاكٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي عَلَى الْخُمْرَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ xumra (kichik xurmo bargi toʻshamcha) ustida namoz oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ хумра (кичик хурмо барги тўшамча) устида намоз ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنِي يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَأَنَّ نَجْدَةَ الْحَرُورِيَّ حِينَ خَرَجَ مِنْ فِتْنَةِ ابْنِ الزُّبَيْرِ أَرْسَلَ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ سَهْمِ ذِي الْقُرْبَى لِمَنْ تَرَاهُ قَالَ هُوَ لَنَا لِقُرْبَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَسَمَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَهُمْ وَقَدْ كَانَ عُمَرُ عَرَضَ عَلَيْنَا مِنْهُ شَيْئًا رَأَيْنَاهُ دُونَ حَقِّنَا فَرَدَدْنَاهُ عَلَيْهِ وَأَبَيْنَا أَنْ نَقْبَلَهُ وَكَانَ الَّذِي عَرَضَ عَلَيْهِمْ أَنْ يُعِينَ نَاكِحَهُمْ وَأَنْ يَقْضِيَ عَنْ غَارِمِهِمْ وَأَنْ يُعْطِيَ فَقِيرَهُمْ وَأَبَى أَنْ يَزِيدَهُمْ عَلَى ذَلِكَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Najda al-Haruriy Ibn Zubayr fitnasi paytida chiqib, Ibn Abbosga odam yuborib, zul-qurbo (Paygʻambarning yaqin qarindoshlari) ulushi kimga tegishli deb bilishini soʻradi. U: «U bizga, Rasululloh ﷺ ga yaqinligimiz uchundir. Rasululloh ﷺ uni ularga taqsimlagan edilar. Umar bizga bir narsani taklif qilgan edi, biz uni haqqimizdan kam deb bildik va uni qabul qilishdan bosh tortdik. U taklif qilgani ularning uylanadiganiga yordam berish, qarzdorining qarzini uzish va faqirlariga berish edi. Ammo bundan ortigʻini berishdan bosh tortdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Нажда ал-Ҳарурий Ибн Зубайр фитнаси пайтида чиқиб, Ибн Аббосга одам юбориб, зул-қурбо (Пайғамбарнинг яқин қариндошлари) улуши кимга тегишли деб билишини сўради. У: «У бизга, Расулуллоҳ ﷺ га яқинлигимиз учундир. Расулуллоҳ ﷺ уни уларга тақсимлаган эдилар. Умар бизга бир нарсани таклиф қилган эди, биз уни ҳаққимиздан кам деб билдик ва уни қабул қилишдан бош тортдик. У таклиф қилгани уларнинг уйланадиганига ёрдам бериш, қарздорининг қарзини узиш ва фақирларига бериш эди. Аммо бундан ортиғини беришдан бош тортди», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ عُمَرَ حَدَّثَنَا يُونُسُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَسْدِلُ شَعَرَهُ وَكَانَ الْمُشْرِكُونَ يَفْرُقُونَ رُءُوسَهُمْ وَكَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحِبُّ مُوَافَقَةَ أَهْلِ الْكِتَابِ فِيمَا لَمْ يَنْزِلْ عَلَيْهِ فَفَرَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ sochlarini (fars qilmasdan) qoʻyib yurar edilar, mushriklar esa boshlarini fars qilar edi. Nabiy ﷺ oʻzlariga (vahiy) nozil qilinmagan narsalarda ahli kitobga muvofiq boʻlishni yoqtirar edilar. Soʻng Rasululloh ﷺ sochlarini fars qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ сочларини (фарс қилмасдан) қўйиб юрар эдилар, мушриклар эса бошларини фарс қилар эди. Набий ﷺ ўзларига (ваҳий) нозил қилинмаган нарсаларда аҳли китобга мувофиқ бўлишни ёқтирар эдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ сочларини фарс қилдилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا أَحَدٌ مِنْ النَّاسِ إِلَّا وَقَدْ أَخْطَأَ أَوْ هَمَّ بِخَطِيئَةٍ لَيْسَ يَحْيَى بْنَ زَكَرِيَّا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Odamlardan hech kim yoʻqki, xato qilmagan yoki xatoga qasd qilmagan boʻlsa — Yahyo ibn Zakariyodan boshqa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлардан ҳеч ким йўқки, хато қилмаган ёки хатога қасд қилмаган бўлса — Яҳё ибн Закариёдан бошқа», дедилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ وَدَاوُدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ يَزِيدُ أَحَدُهُمَا عَلَى صَاحِبِهِأَنَّ رَجُلًا نَادَى ابْنَ عَبَّاسٍ وَالنَّاسُ حَوْلَهُ فَقَالَ أَسُنَّةً تَبْتَغُونَ بِهَذَا النَّبِيذِ أَمْ هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْكُمْ مِنْ اللَّبَنِ وَالْعَسَلِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ جَاءَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبَّاسًا فَقَالَ اسْقُونَا فَقَالَ إِنَّ هَذَا النَّبِيذَ شَرَابٌ قَدْ مُغِثَ وَمُرِثَ أَفَلَا نَسْقِيكَ لَبَنًا أَوْ عَسَلًا قَالَ اسْقُونَا مِمَّا تَسْقُونَ مِنْهُ النَّاسَ فَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ أَصْحَابُهُ مِنْ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنْصَارِ بِسِقَاءَيْنِ فِيهِمَا النَّبِيذُ فَلَمَّا شَرِبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَجِلَ قَبْلَ أَنْ يَرْوَى فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ أَحْسَنْتُمْ هَكَذَا فَاصْنَعُواقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَرِضَا رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ تَسِيلَ شِعَابُهَا لَبَنًا وَعَسَلًا
Bir kishi Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni chaqirdi, atrofida esa odamlar bor edi. U: «Shu nabiz bilan sunnatni istayapsizlarmi yoki u sizlarga sut va asaldan arzonroqmi?» dedi. Ibn Abbos dedi: Nabiy ﷺ Abbosning huzuriga kelib: «Bizni suvoringlar», dedilar. U: «Bu nabiz — qorishtirilib, aralashtirilgan ichimlikdir. Sizga sut yoki asal bermaylikmi?» dedi. U zot: «Bizga ham odamlarga beradigan narsangizdan beringlar», dedilar. Shunda Nabiy ﷺ ning huzurlariga — u zot bilan birga muhojir va ansor sahobalari ham bor edi — nabiz solingan ikki mesh keltirildi. Nabiy ﷺ ichganlarida, qonmasdan shoshildilar va boshlarini koʻtarib: «Yaxshi qilibsizlar, shunday qilaveringlar», dedilar. Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺ ning bundan rozi boʻlishlari men uchun (Makka) darralaridan sut va asal oqishidan sevimliroqdir», dedi.Бир киши Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни чақирди, атрофида эса одамлар бор эди. У: «Шу набиз билан суннатни истаяпсизларми ёки у сизларга сут ва асалдан арзонроқми?» деди. Ибн Аббос деди: Набий ﷺ Аббоснинг ҳузурига келиб: «Бизни суворинглар», дедилар. У: «Бу набиз — қориштирилиб, аралаштирилган ичимликдир. Сизга сут ёки асал бермайликми?» деди. У зот: «Бизга ҳам одамларга берадиган нарсангиздан беринглар», дедилар. Шунда Набий ﷺ нинг ҳузурларига — у зот билан бирга муҳожир ва ансор саҳобалари ҳам бор эди — набиз солинган икки меш келтирилди. Набий ﷺ ичганларида, қонмасдан шошилдилар ва бошларини кўтариб: «Яхши қилибсизлар, шундай қилаверинглар», дедилар. Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺ нинг бундан рози бўлишлари мен учун (Макка) дарраларидан сут ва асал оқишидан севимлироқдир», деди.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تَسْمَعُونَ وَيُسْمَعُ مِنْكُمْ وَيُسْمَعُ مِمَّنْ يَسْمَعُ مِنْكُمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Sizlar (mendan) eshitasizlar, sizlardan ham eshitiladi va sizlardan eshitgan kishilardan ham eshitiladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Сизлар (мендан) эшитасизлар, сизлардан ҳам эшитилади ва сизлардан эшитган кишилардан ҳам эшитилади».
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّا بْنُ عُمَرَ أَنَّ عَطَاءً أَخْبَرَهُأَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ دَعَا الْفَضْلَ يَوْمَ عَرَفَةَ إِلَى طَعَامٍ فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا تَصُمْ فَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُرِّبَ إِلَيْهِ حِلَابٌ فَشَرِبَ مِنْهُ هَذَا الْيَوْمَ وَإِنَّ النَّاسَ يَسْتَنُّونَ بِكُمْ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Arafa kuni Fazlni taomga chaqirdi. U: «Men roʻzadorman», dedi. Abdulloh: «Roʻza tutma! Zero, Nabiy ﷺ ga shu kuni sut (solingan idish) yaqinlashtirildi va u zot undan ichdilar. Odamlar esa sizlardan (oʻrnak olib) yoʻl tutadilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Арафа куни Фазлни таомга чақирди. У: «Мен рўзадорман», деди. Абдуллоҳ: «Рўза тутма! Зеро, Набий ﷺ га шу куни сут (солинган идиш) яқинлаштирилди ва у зот ундан ичдилар. Одамлар эса сизлардан (ўрнак олиб) йўл тутадилар», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَوَاللَّهِ مَا صَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهْرًا كَامِلًا قَطُّ غَيْرَ رَمَضَانَ وَكَانَ إِذَا صَامَ صَامَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ لَا وَاللَّهِ لَا يُفْطِرُ وَيُفْطِرُ إِذَا أَفْطَرَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ وَاللَّهِ لَا يَصُومُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Ramazondan boshqa biror oyni hech qachon toʻla roʻza tutmaganlar. U zot roʻza tutganlarida (shunchalik) tutardilarki, hatto aytuvchi: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, roʻzani ochmaydilar›, der edi. Va roʻza ochganlarida (shunchalik) ochardilarki, hatto aytuvchi: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, roʻza tutmaydilar›, der edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Рамазондан бошқа бирор ойни ҳеч қачон тўла рўза тутмаганлар. У зот рўза тутганларида (шунчалик) тутардиларки, ҳатто айтувчи: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, рўзани очмайдилар›, дер эди. Ва рўза очганларида (шунчалик) очардиларки, ҳатто айтувчи: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, рўза тутмайдилар›, дер эди».
مَضْرُوبٌ عَلَيْهِ حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ قَالَ وَكَانَ فِي كِتَابِ أَبِي عَنْ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الْحَسَنِ يَعْنِي ابْنَ ذَكْوَانَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى أَنْ يُمْشَى فِي خُفٍّ وَاحِدٍ أَوْ نَعْلٍ وَاحِدَةٍوَفِي الْحَدِيثِ كَلَامٌ كَثِيرٌ غَيْرُ هَذَا فَلَمْ يُحَدِّثْنَا بِهِ ضَرَبَ عَلَيْهِ فِي كِتَابِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّهُ تَرَكَ حَدِيثَهُ مِنْ أَجْلِ أَنَّهُ رَوَى عَنْ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ الَّذِي يُحَدِّثُ عَنْ زَيْدِ بْنِ عَلِيٍّ وَعَمْرُو بْنُ خَالِدٍ لَا يُسَاوِي شَيْئًا
Ustidan chizib tashlangan. Bizga Abdulloh soʻzlab berdi. U dedi: Otamning kitobida Abdussamaddan, u otasidan, u Hasandan — yaʼni Ibn Zakvondan — u Habibdan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilingan) ediki, Nabiy ﷺ bitta mahsida yoki bitta oyoq kiyimda yurishdan qaytardilar. Bu hadisda bundan boshqa koʻp soʻz ham bor edi, ammo u bizga uni soʻzlab bermadi — kitobida uning ustidan chizib tashladi. Men uning hadisini tark etganini, u Zayd ibn Alidan hadis rivoyat qiladigan Amr ibn Xoliddan rivoyat qilgani sababli deb oʻyladim; Amr ibn Xolid esa hech narsaga arzimaydi.Устидан чизиб ташланган. Бизга Абдуллоҳ сўзлаб берди. У деди: Отамнинг китобида Абдуссамаддан, у отасидан, у Ҳасандан — яъни Ибн Заквондан — у Ҳабибдан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилинган) эдики, Набий ﷺ битта маҳсида ёки битта оёқ кийимда юришдан қайтардилар. Бу ҳадисда бундан бошқа кўп сўз ҳам бор эди, аммо у бизга уни сўзлаб бермади — китобида унинг устидан чизиб ташлади. Мен унинг ҳадисини тарк этганини, у Зайд ибн Алидан ҳадис ривоят қиладиган Амр ибн Холиддан ривоят қилгани сабабли деб ўйладим; Амр ибн Холид эса ҳеч нарсага арзимайди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ الْمُجَثَّمَةِ وَعَنْ لَبَنِ الْجَلَّالَةِ وَعَنْ الشُّرْبِ مِنْ فِي السِّقَاءِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ mujassamadan (bogʻlab qoʻyib nishonga otilgan hayvondan), jallolaning (najosat yeydigan hayvonning) sutidan va meshning ogʻzidan ichishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ мужассамадан (боғлаб қўйиб нишонга отилган ҳайвондан), жаллоланинг (нажосат ейдиган ҳайвоннинг) сутидан ва мешнинг оғзидан ичишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ يَعْنِي ابْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ عَنِ جَعْفَرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ إِنَّ جِبْرِيلَ أَتَانِي فَأَمَرَنِي أَنْ أُعْلِنَ التَّلْبِيَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Menga Jibril kelib, talbiyani ovoz chiqarib aytishimga buyurdi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Менга Жибрил келиб, талбияни овоз чиқариб айтишимга буюрди», дедилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي خُصَيْفٌ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ وَعَنْ عِكْرِمَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّهُ قَالَإِنَّمَا نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الثَّوْبِ الْحَرِيرِ الْمُصْمَتِ فَأَمَّا الثَّوْبُ الَّذِي سَدَاهُ حَرِيرٌ لَيْسَ بِحَرِيرٍ مُصْمَتٍ فَلَا نَرَى بِهِ بَأْسًا وَإِنَّمَا نَهَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُشْرَبَ فِي إِنَاءِ الْفِضَّةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Nabiy ﷺ faqat sof ipak kiyimdangina qaytardilar. Asosi ipak boʻlib, sof ipak boʻlmagan kiyimda esa biz zarar koʻrmaymiz. Nabiy ﷺ kumush idishda ichishdan ham qaytardilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Набий ﷺ фақат соф ипак кийимдангина қайтардилар. Асоси ипак бўлиб, соф ипак бўлмаган кийимда эса биз зарар кўрмаймиз. Набий ﷺ кумуш идишда ичишдан ҳам қайтардилар».
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ قَالَ سَمِعْتُ حُصَيْنًا قَالَ كُنْتُ عِنْدَ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ فَقَالَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ مِنْ أُمَّتِي سَبْعُونَ أَلْفًا بِغَيْرِ حِسَابٍ فَقُلْتُ مَنْ هُمْ فَقَالَ هُمْ الَّذِينَ لَا يَسْتَرْقُونَ وَلَا يَتَطَيَّرُونَ وَلَا يَعْتَافُونَ وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ
Husayn aytdi: Men Said ibn Jubayrning huzurida edim. U Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilib) dedi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan yetmish ming (kishi) hisob-kitobsiz jannatga kiradi», dedilar. Men: «Ular kimlar?» dedim. U: «Ular (oʻzlariga) ruqya qildirmaydigan, badfol qilmaydigan, qushdan fol olmaydigan va Robbilariga tavakkal qiladigan (kishi)lardir», dedi.Ҳусайн айтди: Мен Саид ибн Жубайрнинг ҳузурида эдим. У Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан етмиш минг (киши) ҳисоб-китобсиз жаннатга киради», дедилар. Мен: «Улар кимлар?» дедим. У: «Улар (ўзларига) руқя қилдирмайдиган, бадфол қилмайдиган, қушдан фол олмайдиган ва Роббиларига таваккал қиладиган (киши)лардир», деди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي زِيَادٌ أَنَّ صَالِحًا مَوْلَى التَّوْأَمَةِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ الرَّحِمَ شُجْنَةٌ آخِذَةٌ بِحُجْزَةِ الرَّحْمَنِ يَصِلُ مَنْ وَصَلَهَا وَيَقْطَعُ مَنْ قَطَعَهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺ dan rivoyat qilinadi: «Albatta, rahm (qarindoshlik) — Rahmonning etagidan tutgan bir shoxobchadir: uni ulagan kishini U ham ulaydi, uni uzgan kishini esa U ham uzadi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺ дан ривоят қилинади: «Албатта, раҳм (қариндошлик) — Раҳмоннинг этагидан тутган бир шохобчадир: уни улаган кишини У ҳам улайди, уни узган кишини эса У ҳам узади».
حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا دَاوُدُ يَعْنِي الْعَطَّارَ عَنْ عَمْروٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاعْتَمَرَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْبَعَ عُمَرٍ عُمْرَةَ الْحُدَيْبِيَةِ وَعُمْرَةَ الْقَضَاءِ وَالثَّالِثَةَ مِنْ الْجِعِرَّانَةِ وَالرَّابِعَةَ الَّتِي مَعَ حَجَّتِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ toʻrt marta umra qildilar: Hudaybiya umrasi, qazo umrasi, uchinchisi Jiʼronadan va toʻrtinchisi hajlari bilan birga boʻlgani.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ тўрт марта умра қилдилар: Ҳудайбия умраси, қазо умраси, учинчиси Жиъронадан ва тўртинчиси ҳажлари билан бирга бўлгани.