حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْكَرِيمِ وَغَيْرُهُ عَنْ مِقْسَمٍ مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَعَلَ فِي الْحَائِضِ نِصَابَ دِينَارٍ فَإِنْ أَصَابَهَا وَقَدْ أَدْبَرَ الدَّمُ عَنْهَا وَلَمْ تَغْتَسِلْ فَنِصْفُ دِينَارٍ كُلُّ ذَلِكَ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdiki, Nabiy ﷺ hayzli (ayoliga yaqinlik qilgan kishi)ga bir dinorni (kaffarat qilib) belgiladilar; agar undan qon ketib boʻlgan, ammo hali gʻusl qilmagan holida unga yaqinlik qilsa, yarim dinor (belgiladilar). Bularning barchasi Nabiy ﷺdandir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бердики, Набий ﷺ ҳайзли (аёлига яқинлик қилган киши)га бир динорни (каффарат қилиб) белгиладилар; агар ундан қон кетиб бўлган, аммо ҳали ғусл қилмаган ҳолида унга яқинлик қилса, ярим динор (белгиладилар). Буларнинг барчаси Набий ﷺдандир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ مُحَمَّدَ بْنَ جُبَيْرٍ يَقُولُكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يُنْكِرُ أَنْ يُتَقَدَّمَ فِي صِيَامِ رَمَضَانَ إِذَا لَمْ يُرَ هِلَالُ شَهْرِ رَمَضَانَ وَيَقُولُ قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا لَمْ تَرَوْا الْهِلَالَ فَاسْتَكْمِلُوا ثَلَاثِينَ لَيْلَةً
Muhammad ibn Jubayr aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Ramazon oyining hiloli koʻrinmagan boʻlsa, Ramazon roʻzasidan oldin (roʻza tutib) oldinga oʻtishni inkor qilar va: «Nabiy ﷺ: ‹Hilolni koʻrmasangiz, oʻttiz kechani toʻldiringlar›, dedilar», der edi.Муҳаммад ибн Жубайр айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Рамазон ойининг ҳилоли кўринмаган бўлса, Рамазон рўзасидан олдин (рўза тутиб) олдинга ўтишни инкор қилар ва: «Набий ﷺ: ‹Ҳилолни кўрмасангиз, ўттиз кечани тўлдиринглар›, дедилар», дер эди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُمَا عَلِمْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَحَرَّى صِيَامَ يَوْمٍ يَبْتَغِي فَضْلَهُ عَلَى غَيْرِهِ إِلَّا هَذَا الْيَوْمَ لِيَوْمِ عَاشُورَاءَ أَوْ رَمَضَانَ قَالَ رَوْحٌ أَوْ شَهْرُ رَمَضَانَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning boshqa kunlardan afzalligini istab, biror kunning roʻzasini qasd qilganlarini bilmayman — faqat mana shu kunni, yaʼni Ashuro kunini va Ramazonni (bundan mustasno). Ravh: «yoki Ramazon oyini», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бошқа кунлардан афзаллигини истаб, бирор куннинг рўзасини қасд қилганларини билмайман — фақат мана шу кунни, яъни Ашуро кунини ва Рамазонни (бундан мустасно). Равҳ: «ёки Рамазон ойини», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ قَالَ عَطَاءٌدَعَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ الْفَضْلَ بْنَ عَبَّاسٍ يَوْمَ عَرَفَةَ إِلَى طَعَامٍ فَقَالَ إِنِّي صَائِمٌ فَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ لَا تَصُمْ فَإِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُرِّبَ إِلَيْهِ حِلَابٌ فِيهِ لَبَنٌ يَوْمَ عَرَفَةَ فَشَرِبَ مِنْهُ فَلَا تَصُمْ فَإِنَّ النَّاسَ مُسْتَنُّونَ بِكُمْ قَالَ ابْنُ بَكْرٍ وَرَوْحٌ إِنَّ النَّاسَ يَسْتَنُّونَ بِكُمْحَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي زَكَرِيَّاءُ بْنُ عُمَرَ أَنَّ عَطَاءً أَخْبَرَهُ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ دَعَا الْفَضْلَ
Ato aytdi: Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Arafa kuni Fazl ibn Abbosni taomga chaqirdi. U: «Men roʻzadorman», dedi. Abdulloh: «Roʻza tutma; chunki Nabiy ﷺga Arafa kuni ichida sut boʻlgan sogʻim idishi yaqinlashtirildi va u zot undan ichdilar. Bas, roʻza tutma; zero odamlar sizlarni oʻzlariga namuna qiladilar», dedi. Ibn Bakr va Ravh: «zero odamlar sizlarga ergashadilar», dedilar. Ravh — Ibn Jurayj — Zakariyyo ibn Umar — Ato (shu tariqa): Ibn Abbos Fazlni chaqirdi, deb rivoyat qildi.Ато айтди: Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Арафа куни Фазл ибн Аббосни таомга чақирди. У: «Мен рўзадорман», деди. Абдуллоҳ: «Рўза тутма; чунки Набий ﷺга Арафа куни ичида сут бўлган соғим идиши яқинлаштирилди ва у зот ундан ичдилар. Бас, рўза тутма; зеро одамлар сизларни ўзларига намуна қиладилар», деди. Ибн Бакр ва Равҳ: «зеро одамлар сизларга эргашадилар», дедилар. Равҳ — Ибн Журайж — Закарийё ибн Умар — Ато (шу тариқа): Ибн Аббос Фазлни чақирди, деб ривоят қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّ أَبَا مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُأَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّ رَفْعَ الصَّوْتِ بِالذِّكْرِ حِينَ يَنْصَرِفُ النَّاسُ مِنْ الْمَكْتُوبَةِ كَانَ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَوَأَنَّهُ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كُنْتُ أَعْلَمُ إِذَا انْصَرَفُوا بِذَلِكَ إِذَا سَمِعْتُهُ
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: odamlar farz namozdan chiqayotganlarida zikrni baland ovoz bilan aytish Nabiy ﷺ zamonlarida (odat) boʻlgan. Va u: «Men buni eshitganimda, ularning (namozdan) chiqqanlarini shu (zikr) bilan bilar edim», dedi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: одамлар фарз намоздан чиқаётганларида зикрни баланд овоз билан айтиш Набий ﷺ замонларида (одат) бўлган. Ва у: «Мен буни эшитганимда, уларнинг (намоздан) чиққанларини шу (зикр) билан билар эдим», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ وَابْنُ بَكْرٍ قَالَا أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُصَلِّي مُتَطَوِّعًا مِنْ اللَّيْلِ فَقَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى الْقِرْبَةِ فَتَوَضَّأَ فَقَامَ يُصَلِّي فَقُمْتُ لَمَّا رَأَيْتُهُ صَنَعَ ذَلِكَ فَتَوَضَّأْتُ مِنْ الْقِرْبَةِ ثُمَّ قُمْتُ إِلَى شِقِّهِ الْأَيْسَرِ فَأَخَذَ بِيَدِي مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي يَعْدِلُنِي كَذَلِكَ مِنْ وَرَاءِ ظَهْرِي إِلَى الشِّقِّ الْأَيْمَنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kechasi men xolam Maymunaning (uyida) tunadim. Nabiy ﷺ tunda nafl namoz oʻqish uchun turdilar. Nabiy ﷺ meshga (suv idishiga) borib, tahorat oldilar, soʻng turib namoz oʻqidilar. U (zot) shunday qilganlarini koʻrgach, men ham turib, meshdan tahorat oldim, soʻng (u zotning) chap tomonlariga turdim. Shunda (u zot) qoʻlimdan orqalaridan tutib, meni shu yoʻsinda orqalaridan oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир кечаси мен холам Маймунанинг (уйида) тунадим. Набий ﷺ тунда нафл намоз ўқиш учун турдилар. Набий ﷺ мешга (сув идишига) бориб, таҳорат олдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар. У (зот) шундай қилганларини кўргач, мен ҳам туриб, мешдан таҳорат олдим, сўнг (у зотнинг) чап томонларига турдим. Шунда (у зот) қўлимдан орқаларидан тутиб, мени шу йўсинда орқаларидан ўнг томонларига ўтказдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عِكْرِمَةَ وَعَنْ كُرَيْبٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَأَلَا أُحَدِّثُكُمْ عَنْ صَلَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي السَّفَرِ قَالَ قُلْنَا بَلَى قَالَ كَانَ إِذَا زَاغَتْ الشَّمْسُ فِي مَنْزِلِهِ جَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَبْلَ أَنْ يَرْكَبَ وَإِذَا لَمْ تَزِغْ لَهُ فِي مَنْزِلِهِ سَارَ حَتَّى إِذَا حَانَتْ الْعَصْرُ نَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَإِذَا حَانَتْ الْمَغْرِبُ فِي مَنْزِلِهِ جَمَعَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ الْعِشَاءِ وَإِذَا لَمْ تَحِنْ فِي مَنْزِلِهِ رَكِبَ حَتَّى إِذَا حَانَتْ الْعِشَاءُ نَزَلَ فَجَمَعَ بَيْنَهُمَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Sizlarga Rasululloh ﷺning safardagi namozlari haqida xabar beraymi?» dedi. Biz: «Albatta», dedik. U dedi: «U zot manzillarida turganlarida quyosh ogʻsa, ulovga minishdan oldin peshin bilan asrni jamlar edilar; agar manzillarida (quyosh) ogʻmagan boʻlsa, yurar edilar, asr vaqti kirganda tushib, peshin bilan asrni jamlar edilar. Manzillarida shom (vaqti) kirsa, uni xufton bilan jamlar edilar; agar manzillarida (uning vaqti) kirmagan boʻlsa, ulovga minar, xufton (vaqti) kirganda tushib, ikkovini jamlar edilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг сафардаги намозлари ҳақида хабар берайми?» деди. Биз: «Албатта», дедик. У деди: «У зот манзилларида турганларида қуёш оғса, уловга минишдан олдин пешин билан асрни жамлар эдилар; агар манзилларида (қуёш) оғмаган бўлса, юрар эдилар, аср вақти кирганда тушиб, пешин билан асрни жамлар эдилар. Манзилларида шом (вақти) кирса, уни хуфтон билан жамлар эдилар; агар манзилларида (унинг вақти) кирмаган бўлса, уловга минар, хуфтон (вақти) кирганда тушиб, икковини жамлар эдилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلَا يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُقَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسِبُ كُلَّ شَيْءٍ بِمَنْزِلَةِ الطَّعَامِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni qoʻliga olib boʻlguniga qadar sotmasin», — dedilar. Ibn Abbos: «Men har bir narsa ham taom oʻrnida (xuddi shunday hukmda) deb oʻylayman», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни қўлига олиб бўлгунига қадар сотмасин», — дедилар. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарса ҳам таом ўрнида (худди шундай ҳукмда) деб ўйлайман», — деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُتَلَقَّى الرُّكْبَانُ وَأَنْ يَبِيعَ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ قُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ مَا قَوْلُهُ حَاضِرٌ لِبَادٍ قَالَ لَا يَكُونُ لَهُ سِمْسَارًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ulov minib kelayotganlarni yoʻlda kutib olishdan va shaharlik kishining sahrolik uchun sotishidan qaytardilar. Men Ibn Abbosga: «Shaharlik kishining sahrolik uchun sotishi degani nima?» dedim. U: «Unga dallollik qilmasligi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ улов миниб келаётганларни йўлда кутиб олишдан ва шаҳарлик кишининг саҳролик учун сотишидан қайтардилар. Мен Ибн Аббосга: «Шаҳарлик кишининг саҳролик учун сотиши дегани нима?» дедим. У: «Унга даллоллик қилмаслиги», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عَبْدِ الْكَرِيمِ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍقَالَ أَبُو جَهْلٍ لَئِنْ رَأَيْتُ مُحَمَّدًا يُصَلِّي عِنْدَ الْكَعْبَةِ لَأَطَأَنَّ عَلَى عُنُقِهِ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَوْ فَعَلَ لَأَخَذَتْهُ الْمَلَائِكَةُ عِيَانًا
Ikrima aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Abu Jahl: «Agar men Muhammadni Kaʼba yonida namoz oʻqiyotgan holda koʻrsam, albatta uning boʻynini bosaman», dedi. Bu (gap) Nabiy ﷺga yetdi. U zot: «Agar u shunday qilganida, albatta farishtalar uni koʻz oldida tutib olar edilar», dedilar.Икрима айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Абу Жаҳл: «Агар мен Муҳаммадни Каъба ёнида намоз ўқиётган ҳолда кўрсам, албатта унинг бўйнини босаман», деди. Бу (гап) Набий ﷺга етди. У зот: «Агар у шундай қилганида, албатта фаришталар уни кўз олдида тутиб олар эдилар», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي قِلَابَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَتَانِي رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ اللَّيْلَةَ فِي أَحْسَنِ صُورَةٍ أَحْسِبُهُ يَعْنِي فِي النَّوْمِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلَأُ الْأَعْلَى قَالَ قُلْتُ لَا قَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَضَعَ يَدَهُ بَيْنَ كَتِفَيَّ حَتَّى وَجَدْتُ بَرْدَهَا بَيْنَ ثَدْيَيَّ أَوْ قَالَ نَحْرِي فَعَلِمْتُ مَا فِي السَّمَوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ هَلْ تَدْرِي فِيمَ يَخْتَصِمُ الْمَلَأُ الْأَعْلَى قَالَ قُلْتُ نَعَمْ يَخْتَصِمُونَ فِي الْكَفَّارَاتِ وَالدَّرَجَاتِ قَالَ وَمَا الْكَفَّارَاتُ وَالدَّرَجَاتُ قَالَ الْمُكْثُ فِي الْمَسَاجِدِ وَالْمَشْيُ عَلَى الْأَقْدَامِ إِلَى الْجَمَاعَاتِ وَإِبْلَاغُ الْوُضُوءِ فِي الْمَكَارِهِ وَمَنْ فَعَلَ ذَلِكَ عَاشَ بِخَيْرٍ وَمَاتَ بِخَيْرٍ وَكَانَ مِنْ خَطِيئَتِهِ كَيَوْمِ وَلَدَتْهُ أُمُّهُ وَقُلْ يَا مُحَمَّدُ إِذَا صَلَّيْتَ اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْخَيْرَاتِ وَتَرْكَ الْمُنْكَرَاتِ وَحُبَّ الْمَسَاكِينِ وَإِذَا أَرَدْتَ بِعِبَادِكَ فِتْنَةً أَنْ تَقْبِضَنِي إِلَيْكَ غَيْرَ مَفْتُونٍ قَالَ وَالدَّرَجَاتُ بَذْلُ الطَّعَامِ وَإِفْشَاءُ السَّلَامِ وَالصَّلَاةُ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Bu kecha Robbim azza va jalla eng goʻzal suratda oldimga keldi» — (roviy) aytdi: Oʻylaymanki, u zot tushda (deganlarini koʻzda tutdilar) — «Bas, U: ‹Ey Muhammad, eng oliy jamoa nima haqida bahslashayotganini bilasanmi?› dedi. Men: ‹Yoʻq›, dedim». Nabiy ﷺ dedilar: «Shunda U qoʻlini ikki kuragim orasiga qoʻydi, hatto uning salqinligini ikki koʻkragim orasida — yoki: koʻkragimda — his qildim. Bas, osmonlardagi va yerdagi narsalarni bilib oldim. Soʻng U: ‹Ey Muhammad, eng oliy jamoa nima haqida bahslashayotganini bilasanmi?› dedi. Men: ‹Ha, ular kaffaratlar va darajalar haqida bahslashadilar›, dedim. U: ‹Kaffaratlar va darajalar nima?› dedi. (Men): ‹Masjidlarda turish, jamoatlarga oyoq bilan yurib borish va yoqimsiz holatlarda tahoratni mukammal qilishdir. Kim shuni qilsa, yaxshilik bilan yashaydi va yaxshilik bilan vafot etadi hamda gunohidan onasi uni tuqqan kunidek (pok) boʻladi›, dedim. (U:) ‹Ey Muhammad, namoz oʻqiganingda ayt: Allohumma, men Sendan yaxshiliklarni, yomon ishlarni tark etishni va miskinlarni sevishni soʻrayman; bandalaringga bir fitnani iroda qilsang, meni fitnaga uchratmagan holda Oʻzingga olishingni (soʻrayman)›, dedi. Va: ‹Darajalar esa — taom yedirish, salomni oshkor qilish va odamlar uxlab yotganda kechasi namoz oʻqishdir›, dedi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дедилар: «Бу кеча Роббим азза ва жалла энг гўзал суратда олдимга келди» — (ровий) айтди: Ўйлайманки, у зот тушда (деганларини кўзда тутдилар) — «Бас, У: ‹Эй Муҳаммад, энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаётганини биласанми?› деди. Мен: ‹Йўқ›, дедим». Набий ﷺ дедилар: «Шунда У қўлини икки курагим орасига қўйди, ҳатто унинг салқинлигини икки кўкрагим орасида — ёки: кўкрагимда — ҳис қилдим. Бас, осмонлардаги ва ердаги нарсаларни билиб олдим. Сўнг У: ‹Эй Муҳаммад, энг олий жамоа нима ҳақида баҳслашаётганини биласанми?› деди. Мен: ‹Ҳа, улар каффаратлар ва даражалар ҳақида баҳслашадилар›, дедим. У: ‹Каффаратлар ва даражалар нима?› деди. (Мен): ‹Масжидларда туриш, жамоатларга оёқ билан юриб бориш ва ёқимсиз ҳолатларда таҳоратни мукаммал қилишдир. Ким шуни қилса, яхшилик билан яшайди ва яхшилик билан вафот этади ҳамда гуноҳидан онаси уни туққан кунидек (пок) бўлади›, дедим. (У:) ‹Эй Муҳаммад, намоз ўқиганингда айт: Аллоҳумма, мен Сендан яхшиликларни, ёмон ишларни тарк этишни ва мискинларни севишни сўрайман; бандаларингга бир фитнани ирода қилсанг, мени фитнага учратмаган ҳолда Ўзингга олишингни (сўрайман)›, деди. Ва: ‹Даражалар эса — таом едириш, саломни ошкор қилиш ва одамлар ухлаб ётганда кечаси намоз ўқишдир›, деди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ ابْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ الْمَلَأَ مِنْ قُرَيْشٍ اجْتَمَعُوا فِي الْحِجْرِ فَتَعَاهَدُوا بِاللَّاتِ وَالْعُزَّى وَمَنَاةَ الثَّالِثَةِ الْأُخْرَى لَوْ قَدْ رَأَيْنَا مُحَمَّدًا قُمْنَا إِلَيْهِ قِيَامَ رَجُلٍ وَاحِدٍ فَلَمْ نُفَارِقْهُ حَتَّى نَقْتُلَهُ قَالَ فَأَقْبَلَتْ فَاطِمَةُ تَبْكِي حَتَّى دَخَلَتْ عَلَى أَبِيهَا فَقَالَتْ هَؤُلَاءِ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِكَ فِي الْحِجْرِ قَدْ تَعَاهَدُوا أَنْ لَوْ قَدْ رَأَوْكَ قَامُوا إِلَيْكَ فَقَتَلُوكَ فَلَيْسَ مِنْهُمْ رَجُلٌ إِلَّا قَدْ عَرَفَ نَصِيبَهُ مِنْ دَمِكَ قَالَ يَا بُنَيَّةُ أَدْنِي وَضُوءًا فَتَوَضَّأَ ثُمَّ دَخَلَ عَلَيْهِمْ الْمَسْجِدَ فَلَمَّا رَأَوْهُ قَالُوا هُوَ هَذَا فَخَفَضُوا أَبْصَارَهُمْ وَعُقِرُوا فِي مَجَالِسِهِمْ فَلَمْ يَرْفَعُوا إِلَيْهِ أَبْصَارَهُمْ وَلَمْ يَقُمْ مِنْهُمْ رَجُلٌ فَأَقْبَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى قَامَ عَلَى رُءُوسِهِمْ فَأَخَذَ قَبْضَةً مِنْ تُرَابٍ فَحَصَبَهُمْ بِهَا وَقَالَ شَاهَتْ الْوُجُوهُ قَالَ فَمَا أَصَابَتْ رَجُلًا مِنْهُمْ حَصَاةٌ إِلَّا قَدْ قُتِلَ يَوْمَ بَدْرٍ كَافِرًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Quraysh kattalari Hijrda toʻplanib, Lot, Uzzo va uchinchisi boʻlmish boshqa Manot bilan ahdlashdilar: «Agar Muhammadni koʻrsak, bir kishi turgandek unga qarshi turamiz va uni oʻldirmagunimizcha undan ajralmaymiz». (Roviy) aytdi: Shunda Fotima yigʻlagan holda kelib, otasining huzuriga kirdi va: «Anavi qavmingizning kattalari Hijrda; sizni koʻrsalar, sizga qarshi turib, sizni oʻldirishga ahdlashishibdi; ulardan har bir kishi sizning qoningizdan oʻz ulushini bilib olgan», dedi. U zot: «Ey qizginam, tahorat suvini yaqinlashtir», dedilar. Bas, tahorat oldilar, soʻng masjidda ularning oldiga kirdilar. Ular u zotni koʻrgach: «Mana, shu oʻzi», deyishdi; ammo koʻzlarini pastga tushirdilar va oʻz oʻrinlarida qotib qoldilar: u zotga koʻzlarini koʻtarmadilar va ulardan biror kishi turmadi. Bas, Rasululloh ﷺ yaqinlashib, ularning boshlari uzra turdilar, bir siqim tuproq olib, ularga sochdilar va: «Yuzlar xor boʻlsin!» dedilar. (Roviy) aytdi: Ulardan qaysi kishiga bir zarra (tuproq) tekkan boʻlsa, albatta u Badr kuni kofir holida oʻldirildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Қурайш катталари Ҳижрда тўпланиб, Лот, Уззо ва учинчиси бўлмиш бошқа Манот билан аҳдлашдилар: «Агар Муҳаммадни кўрсак, бир киши тургандек унга қарши турамиз ва уни ўлдирмагунимизча ундан ажралмаймиз». (Ровий) айтди: Шунда Фотима йиғлаган ҳолда келиб, отасининг ҳузурига кирди ва: «Анави қавмингизнинг катталари Ҳижрда; сизни кўрсалар, сизга қарши туриб, сизни ўлдиришга аҳдлашишибди; улардан ҳар бир киши сизнинг қонингиздан ўз улушини билиб олган», деди. У зот: «Эй қизгинам, таҳорат сувини яқинлаштир», дедилар. Бас, таҳорат олдилар, сўнг масжидда уларнинг олдига кирдилар. Улар у зотни кўргач: «Мана, шу ўзи», дейишди; аммо кўзларини пастга туширдилар ва ўз ўринларида қотиб қолдилар: у зотга кўзларини кўтармадилар ва улардан бирор киши турмади. Бас, Расулуллоҳ ﷺ яқинлашиб, уларнинг бошлари узра турдилар, бир сиқим тупроқ олиб, уларга сочдилар ва: «Юзлар хор бўлсин!» дедилар. (Ровий) айтди: Улардан қайси кишига бир зарра (тупроқ) теккан бўлса, албатта у Бадр куни кофир ҳолида ўлдирилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنْ عُثْمَانَ الْجَزَرِيِّ عَنْ مِقْسَمٍ قَالَ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَايَةَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَرَايَةَ الْأَنْصَارِ مَعَ سَعْدِ بْنِ عُبَادَةَ وَكَانَ إِذَا اسْتَحَرَّ الْقَتْلُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا يَكُونَ تَحْتَ رَايَةِ الْأَنْصَارِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning bayrogʻi Ali ibn Abu Tolibning qoʻlida, ansorlarning bayrogʻi esa Saʼd ibn Ubodaning qoʻlida edi. Jang qizib ketganda, Rasululloh ﷺ ansorlarning bayrogʻi ostida boʻlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг байроғи Али ибн Абу Толибнинг қўлида, ансорларнинг байроғи эса Саъд ибн Убоданинг қўлида эди. Жанг қизиб кетганда, Расулуллоҳ ﷺ ансорларнинг байроғи остида бўлар эдилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَابِسٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍوَسُئِلَ هَلْ شَهِدْتَ الْعِيدَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ نَعَمْ وَلَوْلَا قَرَابَتِي مِنْهُ مَا شَهِدْتُهُ مِنْ الصِّغَرِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ خَطَبَ ثُمَّ أَتَى الْعَلَمَ الَّذِي عِنْدَ دَارِ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ فَوَعَظَ النِّسَاءَ وَذَكَّرَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ بِالصَّدَقَةِ فَأَهْوَيْنَ إِلَى آذَانِهِنَّ وَحُلُوقِهِنَّ فَتَصَدَّقْنَ بِهِ قَالَ فَدَفَعْنَهُ إِلَى بِلَالٍ
Abdurahmon ibn Obis aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan: «Siz Rasululloh ﷺ bilan iyd (namozi)da hozir boʻlganmisiz?» deb soʻralganda, men uni eshitdim. U: «Ha; agar u zotga qarindoshligim boʻlmaganida, yoshligim sababli unda hozir boʻlmas edim», dedi. Bas, u zot ikki rakaat oʻqidilar, soʻng xutba qildilar, soʻng Kasir ibn Saltning uyi yonidagi belgi (ustun) oldiga kelib, ayollarga vaʼz qildilar, ularga eslatma berdilar va ularni sadaqaga buyurdilar. Shunda ular quloqlariga va boʻyinlariga qoʻl uzatib, (taqinchoqlarini) sadaqa qildilar. (Roviy) aytdi: Ular uni Bilolga berdilar.Абдураҳмон ибн Обис айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан: «Сиз Расулуллоҳ ﷺ билан ийд (намози)да ҳозир бўлганмисиз?» деб сўралганда, мен уни эшитдим. У: «Ҳа; агар у зотга қариндошлигим бўлмаганида, ёшлигим сабабли унда ҳозир бўлмас эдим», деди. Бас, у зот икки ракаат ўқидилар, сўнг хутба қилдилар, сўнг Касир ибн Салтнинг уйи ёнидаги белги (устун) олдига келиб, аёлларга ваъз қилдилар, уларга эслатма бердилар ва уларни садақага буюрдилар. Шунда улар қулоқларига ва бўйинларига қўл узатиб, (тақинчоқларини) садақа қилдилар. (Ровий) айтди: Улар уни Билолга бердилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ أَرْطَاةَ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ كَانَ لَا يَرَى أَنْ يَنْزِلَ الْأَبْطَحَ وَيَقُولُ إِنَّمَا أَقَامَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى عَائِشَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Abtahda tushishni (sunnat) deb bilmas va: «Rasululloh ﷺ u yerda faqat Oisha (roziyallohu anho) sababli turganlar», der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Абтаҳда тушишни (суннат) деб билмас ва: «Расулуллоҳ ﷺ у ерда фақат Оиша (розияллоҳу анҳо) сабабли турганлар», дер эди.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ يُودَى الْمُكَاتَبُ بِحِصَّةِ مَا أَدَّى دِيَةَ الْحُرِّ وَمَا بَقِيَ دِيَةَ عَبْدٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mukotabga (ozodlik shartnomasi tuzgan qulga) toʻlagan qismi miqdoricha hur (ozod) kishining diyati, qolgan qismi miqdoricha esa qulning diyati (toʻlanadi)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мукотабга (озодлик шартномаси тузган қулга) тўлаган қисми миқдорича ҳур (озод) кишининг дияти, қолган қисми миқдорича эса қулнинг дияти (тўланади)», дедилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ الْمَخْزُومِيِّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَيْتُ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ فَبِتُّ عِنْدَهَا فَوَجَدْتُ لَيْلَتَهَا تِلْكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعِشَاءَ ثُمَّ دَخَلَ بَيْتَهُ فَوَضَعَ رَأْسَهُ عَلَى وِسَادَةٍ مِنْ أَدَمٍ حَشْوُهَا لِيفٌ فَجِئْتُ فَوَضَعْتُ رَأْسِي عَلَى نَاحِيَةٍ مِنْهَا فَاسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَنَظَرَ فَإِذَا عَلَيْهِ لَيْلٌ فَسَبَّحَ وَكَبَّرَ حَتَّى نَامَ ثُمَّ اسْتَيْقَظَ وَقَدْ ذَهَبَ شَطْرُ اللَّيْلِ أَوْ قَالَ ثُلُثَاهُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَضَى حَاجَتَهُ ثُمَّ جَاءَ إِلَى قِرْبَةٍ عَلَى شَجْبٍ فِيهَا مَاءٌ فَمَضْمَضَ ثَلَاثًا وَاسْتَنْشَقَ ثَلَاثًا وَغَسَلَ وَجْهَهُ ثَلَاثًا وَذِرَاعَيْهِ ثَلَاثًا ثَلَاثًا وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ ثُمَّ غَسَلَ قَدَمَيْهِ قَالَ يَزِيدُ حَسِبْتُهُ قَالَ ثَلَاثًا ثَلَاثًا ثُمَّ أَتَى مُصَلَّاهُ فَقُمْتُ وَصَنَعْتُ كَمَا صَنَعَ ثُمَّ جِئْتُ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ وَأَنَا أُرِيدُ أَنْ أُصَلِّيَ بِصَلَاتِهِ فَأَمْهَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى إِذَا عَرَفَ أَنِّي أُرِيدُ أَنْ أُصَلِّيَ بِصَلَاتِهِ لَفَتَ يَمِينَهُ فَأَخَذَ بِأُذُنِي فَأَدَارَنِي حَتَّى أَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا رَأَى أَنَّ عَلَيْهِ لَيْلًا رَكْعَتَيْنِ فَلَمَّا ظَنَّ أَنَّ الْفَجْرَ قَدْ دَنَا قَامَ فَصَلَّى سِتَّ رَكَعَاتٍ أَوْتَرَ بِالسَّابِعَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men xolam Maymuna binti Horisning huzuriga kelib, uning oldida tunadim. Oʻsha kecha Rasululloh ﷺdan (uning navbati ekanini) bildim. Rasululloh ﷺ xufton namozini oʻqidilar, soʻng uylariga kirib, boshlarini xurmo tolasi solingan teri yostiqqa qoʻydilar. Men ham kelib, boshimni uning bir chetiga qoʻydim. Rasululloh ﷺ uygʻonib qaradilar; hali tun bor ekan, tasbih va takbir aytdilar, hatto uxlab qoldilar. Soʻng uygʻondilar; tunning yarmi — yoki: uchdan ikkisi — oʻtgan edi. Rasululloh ﷺ turib, hojatlarini ado etdilar, soʻng yogʻochga ilingan, ichida suv boʻlgan bir meshga keldilar: uch marta ogʻiz chaydilar, uch marta burunga suv oldilar, yuzlarini uch marta yuvdilar, ikki bilaklarini uch martadan yuvdilar, boshlariga va quloqlariga mash tortdilar, soʻng oyoqlarini yuvdilar — Yazid aytdi: Oʻylaymanki, u: uch martadan, dedi — soʻng namoz oʻqiydigan joylariga keldilar. Men ham turib, u zot qilgandek qildim, soʻng kelib, u zotning namozlari bilan namoz oʻqishni istagan holda chap tomonlariga turdim. Rasululloh ﷺ menga muhlat berdilar; men u zotning namozlari bilan namoz oʻqishni istayotganimni bilganlarida esa, oʻng qoʻllarini burib, qulogʻimdan tutdilar va meni aylantirib, oʻng tomonlariga turgʻizdilar. Bas, Rasululloh ﷺ hali tun bor deb bilgan (muddat) ichida ikki rakaat oʻqidilar; tong yaqinlashdi deb gumon qilganlarida esa turib, olti rakaat oʻqidilar va yettinchisi bilan vitr qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен холам Маймуна бинти Ҳориснинг ҳузурига келиб, унинг олдида тунадим. Ўша кеча Расулуллоҳ ﷺдан (унинг навбати эканини) билдим. Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини ўқидилар, сўнг уйларига кириб, бошларини хурмо толаси солинган тери ёстиққа қўйдилар. Мен ҳам келиб, бошимни унинг бир четига қўйдим. Расулуллоҳ ﷺ уйғониб қарадилар; ҳали тун бор экан, тасбиҳ ва такбир айтдилар, ҳатто ухлаб қолдилар. Сўнг уйғондилар; туннинг ярми — ёки: учдан иккиси — ўтган эди. Расулуллоҳ ﷺ туриб, ҳожатларини адо этдилар, сўнг ёғочга илинган, ичида сув бўлган бир мешга келдилар: уч марта оғиз чайдилар, уч марта бурунга сув олдилар, юзларини уч марта ювдилар, икки билакларини уч мартадан ювдилар, бошларига ва қулоқларига маш тортдилар, сўнг оёқларини ювдилар — Язид айтди: Ўйлайманки, у: уч мартадан, деди — сўнг намоз ўқийдиган жойларига келдилар. Мен ҳам туриб, у зот қилгандек қилдим, сўнг келиб, у зотнинг намозлари билан намоз ўқишни истаган ҳолда чап томонларига турдим. Расулуллоҳ ﷺ менга муҳлат бердилар; мен у зотнинг намозлари билан намоз ўқишни истаётганимни билганларида эса, ўнг қўлларини буриб, қулоғимдан тутдилар ва мени айлантириб, ўнг томонларига турғиздилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ҳали тун бор деб билган (муддат) ичида икки ракаат ўқидилар; тонг яқинлашди деб гумон қилганларида эса туриб, олти ракаат ўқидилар ва еттинчиси билан витр қилдилар.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنِ الْحَسَنِ الْعُرَنِيِّ قَالَسُئِلَ ابْنُ عَبَّاسٍ عَنْ الرَّجُلِ إِذَا رَمَى الْجَمْرَةَ أَيَتَطَيَّبُ فَقَالَ أَمَّا أَنَا فَقَدْ رَأَيْتُ الْمِسْكَ فِي رَأْسِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفَمِنْ الطِّيبِ هُوَ أَمْ لَا
Hasan al-Uraniy aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan: kishi jamraga tosh otganidan keyin xushboʻylik surtsa boʻladimi, deb soʻraldi. U: «Menga kelsak, men Rasululloh ﷺning boshlarida mushkni koʻrganman. Bu xushboʻylikdanmi yoki yoʻqmi?» dedi.Ҳасан ал-Ураний айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан: киши жамрага тош отганидан кейин хушбўйлик суртса бўладими, деб сўралди. У: «Менга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺнинг бошларида мушкни кўрганман. Бу хушбўйликданми ёки йўқми?» деди.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا الْجُرَيْرِيُّ عَنْ أَبِي الطُّفَيْلِ قَالَقُلْتُ لِابْنِ عَبَّاسٍ حَدِّثْنِي عَنْ الرُّكُوبِ بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ فَإِنَّ قَوْمَكَ يَزْعُمُونَ أَنَّهَا سُنَّةٌ فَقَالَ صَدَقُوا وَكَذَبُوا قُلْتُ مَا صَدَقُوا وَكَذَبُوا مَاذَا قَالَ قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَّةَ فَخَرَجُوا حَتَّى خَرَجَتْ الْعَوَاتِقُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يُضْرَبُ عِنْدَهُ أَحَدٌ فَرَكِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَطَافَ وَهُوَ رَاكِبٌ وَلَوْ نَزَلَ لَكَانَ الْمَشْيُ أَحَبَّ إِلَيْهِ
Abut-Tufayl aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ga: «Menga Safo bilan Marva orasida ulovda yurish haqida soʻzlab bering; chunki qavmingiz buni sunnat deb daʼvo qilishadi», dedim. U: «Ular rost aytishdi va yolgʻon aytishdi», dedi. Men: «Rost aytishdi va yolgʻon aytishdi degani nima?» dedim. U dedi: «Rasululloh ﷺ Makkaga keldilar, odamlar chiqishdi, hatto pardadagi qizlar ham chiqishdi; u zotning huzurlarida esa hech kim (yoʻldan) urib haydalmas edi. Shunda Rasululloh ﷺ ulovga mindilar va ulovda turgan holda tavof qildilar; agar tushganlarida, yurish u zotga sevimliroq boʻlar edi».Абут-Туфайл айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)га: «Менга Сафо билан Марва орасида уловда юриш ҳақида сўзлаб беринг; чунки қавмингиз буни суннат деб даъво қилишади», дедим. У: «Улар рост айтишди ва ёлғон айтишди», деди. Мен: «Рост айтишди ва ёлғон айтишди дегани нима?» дедим. У деди: «Расулуллоҳ ﷺ Маккага келдилар, одамлар чиқишди, ҳатто пардадаги қизлар ҳам чиқишди; у зотнинг ҳузурларида эса ҳеч ким (йўлдан) уриб ҳайдалмас эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уловга миндилар ва уловда турган ҳолда тавоф қилдилар; агар тушганларида, юриш у зотга севимлироқ бўлар эди».
حَدَّثَنَا مُعَاذٌ حَدَّثَنَا ابْنُ عَوْنٍ عَنْ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَدْ سِرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ مَكَّةَ وَالْمَدِينَةِ لَا نَخَافُ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ نُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ bilan Makka va Madina orasida Alloh azza va jalladan boshqa hech kimdan qoʻrqmagan holda safar qilardik, ikki rakaat oʻqir edik.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Макка ва Мадина орасида Аллоҳ азза ва жалладан бошқа ҳеч кимдан қўрқмаган ҳолда сафар қилардик, икки ракаат ўқир эдик.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ سَعِيدٍ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ قَالَسَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ الصَّلَاةِ بِالْبَطْحَاءِ إِذَا فَاتَنِي الصَّلَاةُ فِي الْجَمَاعَةِ فَقَالَ رَكْعَتَيْنِ تِلْكَ سُنَّةُ أَبِي الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Muso ibn Salama aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan jamoat namoziga ulgurmaganimda Bathoda qanday namoz oʻqish haqida soʻradim. U: «Ikki rakaat; bu Abul Qosim ﷺning sunnatlaridir», dedi.Мусо ибн Салама айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан жамоат намозига улгурмаганимда Батҳода қандай намоз ўқиш ҳақида сўрадим. У: «Икки ракаат; бу Абул Қосим ﷺнинг суннатларидир», деди.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ عَنْ حُمَيْدٍ عَنِ بَكْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَوَلَكِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَخَلَ الْمَسْجِدَ وَهُوَ عَلَى بَعِيرِهِ وَخَلْفَهُ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَاسْتَسْقَى فَسَقَيْنَاهُ نَبِيذًا فَشَرِبَ ثُمَّ نَاوَلَ فَضْلَهُ أُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ فَقَالَ قَدْ أَحْسَنْتُمْ وَأَجْمَلْتُمْ فَكَذَلِكَ فَافْعَلُوا فَنَحْنُ لَا نُرِيدُ أَنْ نُغَيِّرَ ذَلِكَ
Bakr ibn Abdulloh Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi, u aytdi: Lekin Rasululloh ﷺ tuyalari ustida masjidga kirdilar, ortlarida Usoma ibn Zayd bor edi; u zot suv soʻradilar, biz u zotga nabiz ichirdik, u zot ichdilar, soʻng qolganini Usoma ibn Zaydga uzatdilar va: «Yaxshi va goʻzal qildingiz, mana shunday qilaveringlar», dedilar. Bas, biz buni oʻzgartirishni istamaymiz.Бакр ибн Абдуллоҳ Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади, у айтди: Лекин Расулуллоҳ ﷺ туялари устида масжидга кирдилар, ортларида Усома ибн Зайд бор эди; у зот сув сўрадилар, биз у зотга набиз ичирдик, у зот ичдилар, сўнг қолганини Усома ибн Зайдга узатдилар ва: «Яхши ва гўзал қилдингиз, мана шундай қилаверинглар», дедилар. Бас, биз буни ўзгартиришни истамаймиз.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ يُوسُفَ أَخْبَرَنَا مِسْعَرٌ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَيْسَرَةَ عَنْ طَاوُسٍ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ ابْتَاعَ طَعَامًا فَلَا يَبِعْهُ حَتَّى يَقْبِضَهُ قَالَ مِسْعَرٌ وَأَظُنُّهُ قَالَ أَوْ عَلَفًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim taom (oziq-ovqat) sotib olsa, uni qoʻliga olib boʻlguniga qadar sotmasin», dedilar. Misʼar aytdi: Oʻylaymanki, u: «yoki yem», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким таом (озиқ-овқат) сотиб олса, уни қўлига олиб бўлгунига қадар сотмасин», дедилар. Мисъар айтди: Ўйлайманки, у: «ёки ем», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَقَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ زَمْزَمَ فَشَرِبَ وَهُوَ قَائِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺga Zamzamdan (suv) ichirdim; u zot uni tik turgan holatlarida ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺга Замзамдан (сув) ичирдим; у зот уни тик турган ҳолатларида ичдилар.
حَدَّثَنَا رَوْحُ بْنُ عُبَادَةَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ قَالَ أَخْبَرَنَا قَيْسُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنْ الرُّكُوعِ قَالَ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالْأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Nabiysi ﷺ rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Allohumma Robbanaa lakal-hamdu milʼas-samavati val-arzi va milʼa maa shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Allohim, ey Robbimiz! Osmonlar toʻla, yer toʻla va undan keyin Sen istagan narsa toʻla hamd Senga boʻlsin)», der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Набийси ﷺ рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Аллоҳумма Роббанаа лакал-ҳамду милъас-самавати вал-арзи ва милъа маа шиъта мин шайъин баъд (Эй Аллоҳим, эй Роббимиз! Осмонлар тўла, ер тўла ва ундан кейин Сен истаган нарса тўла ҳамд Сенга бўлсин)», дер эдилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ مِنْ الطَّعَامِ فَلَا يَمْسَحْ يَدَهُ حَتَّى يَلْعَقَهَا أَوْ يُلْعِقَهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz taomdan yeganida, qoʻlini yalamaguncha yoki (boshqaga) yalatmaguncha uni artmasin», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз таомдан еганида, қўлини яламагунча ёки (бошқага) ялатмагунча уни артмасин», — дедилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّهُ سَمِعَ عِكْرِمَةَ يَقُولُكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ يَقُولُ {وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلَّا فِتْنَةً لِلنَّاسِ} قَالَ شَيْءٌ أُرِيَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْيَقَظَةِ رَآهُ بِعَيْنِهِ حِينَ أُسْرِيَ بِهِ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ
Ikrima aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Biz senga koʻrsatgan koʻrishni odamlar uchun faqat sinov qildik} (oyati haqida): «U Nabiy ﷺga uygʻoq holda koʻrsatilgan narsadir; u zot uni Baytul-Maqdisga isro qilinganlarida oʻz koʻzlari bilan koʻrganlar», der edi.Икрима айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Биз сенга кўрсатган кўришни одамлар учун фақат синов қилдик} (ояти ҳақида): «У Набий ﷺга уйғоқ ҳолда кўрсатилган нарсадир; у зот уни Байтул-Мақдисга исро қилинганларида ўз кўзлари билан кўрганлар», дер эди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ سَمِعْتُ عَطَاءً يَقُولُ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ أَنَّ لِابْنِ آدَمَ وَادِيًا مَالًا لَأَحَبَّ أَنَّ لَهُ إِلَيْهِ مِثْلَهُ وَلَا يَمْلَأُ نَفْسَ ابْنِ آدَمَ إِلَّا التُّرَابُ وَاللَّهُ يَتُوبُ عَلَى مَنْ تَابَفَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَلَا أَدْرِي أَمِنَ الْقُرْآنِ هُوَ أَمْ لَا
Ato aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ni shunday deyayotganini eshitdim: Allohning Nabiysi ﷺ: «Agar Odam bolasiga bir vodiy toʻla mol boʻlsa, u yana shunga oʻxshaganini ham boʻlishini istaydi. Odam bolasining nafsini tuproqdan boshqa narsa toʻldirmaydi. Alloh tavba qilgan kishining tavbasini qabul qiladi», dedilar. Ibn Abbos: «Bilmadim, bu Qurʼondanmi yoki yoʻqmi», dedi.Ато айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)ни шундай деяётганини эшитдим: Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Агар Одам боласига бир водий тўла мол бўлса, у яна шунга ўхшаганини ҳам бўлишини истайди. Одам боласининг нафсини тупроқдан бошқа нарса тўлдирмайди. Аллоҳ тавба қилган кишининг тавбасини қабул қилади», дедилар. Ибн Аббос: «Билмадим, бу Қуръонданми ёки йўқми», деди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنِي عِكْرِمَةُ بْنُ خَالِدِ بْنِ الْمُغِيرَةِ أَنَّ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ حَدَّثَهُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ قَالَأَتَيْتُ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَوَجَدْتُ لَيْلَتَهَا تِلْكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ يَزِيدَ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ حَتَّى إِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ الْأَوَّلُ أَمْسَكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هُنَيَّةً حَتَّى إِذَا أَضَاءَ لَهُ الصُّبْحُ قَامَ فَصَلَّى الْوَتْرَ تِسْعَ رَكَعَاتٍ يُسَلِّمُ فِي كُلِّ رَكْعَتَيْنِ حَتَّى إِذَا فَرَغَ مِنْ وَتْرِهِ أَمْسَكَ يَسِيرًا حَتَّى إِذَا أَصْبَحَ فِي نَفْسِهِ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَرَكَعَ رَكْعَتَيْ الْفَجْرِ لِصَلَاةِ الصُّبْحِ ثُمَّ وَضَعَ جَنْبَهُ فَنَامَ حَتَّى سَمِعْتُ جَخِيفَهُ قَالَ ثُمَّ جَاءَ بِلَالٌ فَنَبَّهَهُ لِلصَّلَاةِ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَصَلَّى الصُّبْحَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men xolam Maymunaning huzuriga keldim va oʻsha kecha Rasululloh ﷺdan (uning navbati ekanini) bildim — soʻng Yazidning hadisiga oʻxshashini zikr qildi, faqat u shunday dedi: hatto birinchi tong otganda, Rasululloh ﷺ bir oz toʻxtab turdilar; subh yoriganda esa turib, toʻqqiz rakaat vitr oʻqidilar, har ikki rakaatda salom berar edilar; vitrlarini tugatganlarida bir oz toʻxtadilar; oʻzlaricha tong otdi (deb bilganlarida), Rasululloh ﷺ turib, bomdod namozi uchun tongning ikki rakaatini oʻqidilar, soʻng yonboshlab uxladilar, hatto men u zotning xurraklarini eshitdim. (Roviy) aytdi: Soʻng Bilol kelib, u zotni namozga uygʻotdi; Rasululloh ﷺ turib, bomdodni oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен холам Маймунанинг ҳузурига келдим ва ўша кеча Расулуллоҳ ﷺдан (унинг навбати эканини) билдим — сўнг Язиднинг ҳадисига ўхшашини зикр қилди, фақат у шундай деди: ҳатто биринчи тонг отганда, Расулуллоҳ ﷺ бир оз тўхтаб турдилар; субҳ ёриганда эса туриб, тўққиз ракаат витр ўқидилар, ҳар икки ракаатда салом берар эдилар; витрларини тугатганларида бир оз тўхтадилар; ўзларича тонг отди (деб билганларида), Расулуллоҳ ﷺ туриб, бомдод намози учун тонгнинг икки ракаатини ўқидилар, сўнг ёнбошлаб ухладилар, ҳатто мен у зотнинг хурракларини эшитдим. (Ровий) айтди: Сўнг Билол келиб, у зотни намозга уйғотди; Расулуллоҳ ﷺ туриб, бомдодни ўқидилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ عِكْرِمَةَ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍكَانَ يَقُولُ مَكَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمَكَّةَ ثَلَاثَ عَشْرَةَ سَنَةً وَتُوُفِّيَ وَهُوَ ابْنُ ثَلَاثٍ وَسِتِّينَ سَنَةً
Ikrima aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday der edi: Rasululloh ﷺ Makkada oʻn uch yil turdilar va oltmish uch yoshlarida vafot etdilar.Икрима айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай дер эди: Расулуллоҳ ﷺ Маккада ўн уч йил турдилар ва олтмиш уч ёшларида вафот этдилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمَّهُ تُوُفِّيَتْ أَفَيَنْفَعُهَا إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا فَقَالَ نَعَمْ قَالَ فَإِنَّ لِي مَخْرَفًا وَأُشْهِدُكَ أَنِّي قَدْ تَصَدَّقْتُ بِهِ عَنْهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi. Agar men uning nomidan sadaqa qilsam, unga foyda boʻlarmikan?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Mening bir xurmozorim bor; men sizni guvoh qilamanki, uni uning nomidan sadaqa qildim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди. Агар мен унинг номидан садақа қилсам, унга фойда бўлармикан?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Менинг бир хурмозорим бор; мен сизни гувоҳ қиламанки, уни унинг номидан садақа қилдим», деди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍكَانَ يَذْكُرُ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ لِلْحَائِضِ أَنْ تَصْدُرَ قَبْلَ أَنْ تَطُوفَ إِذَا كَانَتْ قَدْ طَافَتْ فِي الْإِفَاضَةِ
Amr ibn Dinor aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shuni zikr qilar ediki, Nabiy ﷺ ifoza tavofini qilib boʻlgan boʻlsa, hayzli ayolga (vidolashuv) tavofini qilishdan oldin qaytib ketishga ruxsat berdilar.Амр ибн Динор айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шуни зикр қилар эдики, Набий ﷺ ифоза тавофини қилиб бўлган бўлса, ҳайзли аёлга (видолашув) тавофини қилишдан олдин қайтиб кетишга рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَفْصَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَاسْتَفْتَى سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي نَذْرٍ عَلَى أُمِّهِ تُوُفِّيَتْ قَبْلَ أَنْ تَقْضِيَهُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اقْضِهِ عَنْهَا
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qildiki,) Saʼd ibn Uboda onasi zimmasidagi bir nazr (atalgan ibodat) haqida — u (onasi) buni ado etmay vafot etgan edi — Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi. Rasululloh ﷺ: «Uni onang (nomi)dan ado et», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилдики,) Саъд ибн Убода онаси зиммасидаги бир назр (аталган ибодат) ҳақида — у (онаси) буни адо этмай вафот этган эди — Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни онанг (номи)дан адо эт», дедилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ عَنْ رَقَبَةَ بْنِ مَصْقَلَةَ بْنِ رَقَبَةَ عَنْ طَلْحَةَ الْإِيَامِيِّ عَنْ سَعِيْدِ بْنِ جُبَيْرٍ قَالَقَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ تَزَوَّجْ فَإِنَّ خَيْرَنَا كَانَ أَكْثَرَنَا نِسَاءً صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Saʼid ibn Jubayr aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) menga: «Uylan; chunki bizning eng yaxshimiz ﷺ ayollari eng koʻp boʻlgan zot edilar», dedi.Саъид ибн Жубайр айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) менга: «Уйлан; чунки бизнинг энг яхшимиз ﷺ аёллари энг кўп бўлган зот эдилар», деди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي يَعْلَى أَنَّهُ سَمِعَ عِكْرِمَةَ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَقُولُ أَنْبَأَنَا ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ سَعْدَ بْنَ عُبَادَةَ تُوُفِّيَتْ أُمُّهُ وَهُوَ غَائِبٌ عَنْهَا فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي تُوُفِّيَتْ وَأَنَا غَائِبٌ عَنْهَا فَهَلْ يَنْفَعُهَا إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا قَالَ نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي أُشْهِدُكَ أَنَّ حَائِطِي الْمَخْرَفَ صَدَقَةٌ عَنْهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Ubodaning onasi u yoʻq paytida vafot etdi. Bas, u Rasululloh ﷺning oldiga kelib: «Yo Rasululloh, mening onam men yoʻq paytimda vafot etdi. Agar men uning nomidan sadaqa qilsam, bu unga foyda beradimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Men sizni guvoh qilamanki, oʻzimning Maxraf degan bogʻim uning nomidan sadaqadir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убоданинг онаси у йўқ пайтида вафот этди. Бас, у Расулуллоҳ ﷺнинг олдига келиб: «Ё Расулуллоҳ, менинг онам мен йўқ пайтимда вафот этди. Агар мен унинг номидан садақа қилсам, бу унга фойда берадими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Мен сизни гувоҳ қиламанки, ўзимнинг Махраф деган боғим унинг номидан садақадир», деди.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ الْبَرَّاءِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُ قَالَ أَهَلَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْحَجِّ فَقَدِمَ لِأَرْبَعٍ مَضَيْنَ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ فَصَلَّى بِنَا الصُّبْحَ بِالْبَطْحَاءِ ثُمَّ قَالَ مَنْ شَاءَ أَنْ يَجْعَلَهَا عُمْرَةً فَلْيَجْعَلْهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hajga niyat qilib talbiya aytdilar va Zul-hijjadan toʻrt (kun) oʻtgach keldilar; soʻng Bathoda bizga bomdod namozini oʻqib berdilar, keyin: «Kim uni umraga aylantirmoqchi boʻlsa, aylantirsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳажга ният қилиб талбия айтдилар ва Зул-ҳижжадан тўрт (кун) ўтгач келдилар; сўнг Батҳода бизга бомдод намозини ўқиб бердилар, кейин: «Ким уни умрага айлантирмоқчи бўлса, айлантирсин», дедилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي حَفْصَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ عَنْ أَبِى سِنَانٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ الْأَقْرَعَ بْنَ حَابِسٍ سَأَلَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْحَجُّ كُلَّ عَامٍ فَقَالَ لَا بَلْ حَجَّةٌ فَمَنْ حَجَّ بَعْدَ ذَلِكَ فَهُوَ تَطَوُّعٌ وَلَوْ قُلْتُ نَعَمْ لَوَجَبَتْ وَلَوْ وَجَبَتْ لَمْ تَسْمَعُوا وَلَمْ تُطِيعُوا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Aqraʼ ibn Hobis Rasululloh ﷺdan: «Haj har yilimi?» deb soʻradi. U zot: «Yoʻq, balki bir marta hajdir. Kim undan keyin haj qilsa, u nafl boʻladi. Agar men ha desam, vojib boʻlib qolardi; vojib boʻlsa, eshitmas va itoat qilmas edingiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Ақраъ ибн Ҳобис Расулуллоҳ ﷺдан: «Ҳаж ҳар йилими?» деб сўради. У зот: «Йўқ, балки бир марта ҳаждир. Ким ундан кейин ҳаж қилса, у нафл бўлади. Агар мен ҳа десам, вожиб бўлиб қоларди; вожиб бўлса, эшитмас ва итоат қилмас эдингиз», дедилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَيَبْعَثَنَّ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى الْحَجَرَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَهُ عَيْنَانِ يُبْصِرُ بِهِمَا وَلِسَانٌ يَنْطِقُ يَشْهَدُ عَلَى مَنْ اسْتَلَمَهُ بِحَقٍّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh tabaraka va taolo qiyomat kuni (Hajarul-asvad) toshni — uning koʻradigan ikki koʻzi va gapiradigan tili boʻlgan holda — tiriltiradi; u oʻzini haq bilan istilom qilgan kishiga guvohlik beradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ табарака ва таоло қиёмат куни (Ҳажарул-асвад) тошни — унинг кўрадиган икки кўзи ва гапирадиган тили бўлган ҳолда — тирилтиради; у ўзини ҳақ билан истилом қилган кишига гувоҳлик беради», дедилар.
حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابَهُ اعْتَمَرُوا مِنْ جِعِرَّانَةَ فَاضْطَبَعُوا وَجَعَلُوا أَرْدِيَتَهُمْ تَحْتَ آبَاطِهِمْ وَوَضَعُوهَا عَلَى عَوَاتِقِهِمْ ثُمَّ رَمَلُوا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ va u zotning sahobalari Jiʼronadan umra qildilar. Ular iztiboʼ qilib, ridolarini qoʻltiqlari ostidan oʻtkazdilar va ularni yelkalariga tashladilar, soʻng ramal qilib (yelkalarini chayqab, tez) yurdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ва у зотнинг саҳобалари Жиъронадан умра қилдилар. Улар изтибў қилиб, ридоларини қўлтиқлари остидан ўтказдилар ва уларни елкаларига ташладилар, сўнг рамал қилиб (елкаларини чайқаб, тез) юрдилар.
حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ يَا بَنِي أَخِي يَا بَنِي هَاشِمٍ تَعَجَّلُوا قَبْلَ زِحَامِ النَّاسِ وَلَا يَرْمِيَنَّ أَحَدٌ مِنْكُمْ الْعَقَبَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Muzdalifa kechasi: «Ey birodarimning oʻgʻillari, ey Bani Hoshim! Odamlarning tigʻizligidan oldin shoshilinglar; sizlardan hech kim quyosh chiqmagunicha Aqabaga tosh otmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Муздалифа кечаси: «Эй биродаримнинг ўғиллари, эй Бани Ҳошим! Одамларнинг тиғизлигидан олдин шошилинглар; сизлардан ҳеч ким қуёш чиқмагунича Ақабага тош отмасин», дедилар.