- وعن ابن عباس رضي الله عنهما، قال مر رسول الله صلى الله عليه وسلم بقبور بالمدينة فأقبل عليهم بوجهه فقال: “السلام عليكم يا أهل القبور، يغفر الله لنا ولكم أنتم سلفنا ونحن بالأثر” ((رواه الترمذي وقال: حديث حسن)).
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaning qabrlari yonidan oʻtdilar, soʻng ularga yuzlarini qaratib: «Assalomu alaykum, ey qabr ahli! Alloh bizni ham, sizni ham magʻfirat qilsin. Sizlar bizning oldimizdagilarsiz, biz esa ortingizdan boruvchilarmiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan gʻaribdir. Abu Kudaynaning ismi Yahyo ibn al-Muhallab, Abu Zabyonning ismi esa Husayn ibn Jundubdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинанинг қабрлари ёнидан ўтдилар, сўнг уларга юзларини қаратиб: «Ассалому алайкум, эй қабр аҳли! Аллоҳ бизни ҳам, сизни ҳам мағфират қилсин. Сизлар бизнинг олдимиздагиларсиз, биз эса ортингиздан борувчилармиз», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Абу Кудайнанинг исми Яҳё ибн ал-Муҳаллаб, Абу Забённинг исми эса Ҳусайн ибн Жундубдир.
- وعن ابن عباس رضي الله عنهما قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم لأشج عبد القيس: “إن فيك خصلتين يحبهما الله: الحلم والأناة”. ((رواه مسلم)).
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdulqaysdan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ ning huzuriga kelib: «Ey Allohning Paygʻambari, biz — Rabiadan boʻlgan bir qabila(miz) va biz bilan Sizning orangizda Muzar kofirlari (yashaydi); biz Sizga faqat harom oylarda yetib kela olamiz. Bas, bizga ortimizdagi (kishi)larga buyuradigan va (oʻzimiz) amal qilsak, (u sababli) jannatga kiradigan biror ishni buyuring», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Sizlarni toʻrt narsaga buyuraman va toʻrt narsadan qaytaraman: Allohga ibodat qilinglar va Unga hech narsani sherik qilmanglar, namozni toʻkis ado etinglar, zakot beringlar, Ramazon roʻzasini tutinglar va oʻljalardan beshdan birini beringlar; va sizlarni toʻrt narsadan qaytaraman: dabbo, hantam, muzaffat va naqirdan», dedilar. Ular: «Ey Allohning Paygʻambari, naqir haqida sizning bilimingiz qanday (naqir nima)?» dedilar. (Rasululloh): «Albatta (bilaman) — u (xurmo) tana(si)ki, sizlar uni oʻyib, ichiga qutayʼo (xom xurmo)dan — Said: ‹yoki: xurmodan dedi›, dedi — tashlaysizlar, soʻng ustiga suv quyasizlar; nihoyat uning qaynashi (achishi) tingach, uni ichasizlar — hatto biringiz — yoki: ulardan biri — amakivachchasini qilich bilan urib (yuboradigan darajada mast boʻladi)», dedilar. (Roviy) dedi: Qavm orasida shunday (mastlik tufayli) jarohat yetgan bir kishi bor edi. U dedi: Men buni Rasululloh ﷺ dan uyalib yashirib turardim. Soʻng: «(Bu idishlarni tark etsak) biz nimada ichamiz, ey Allohning Rasuli?» dedim. (Rasululloh): «Ogʻzi (ip bilan) bogʻlanadigan teri meshlarda», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, bizning yurtimizda kalamushlar koʻp, (shu sababli) teri meshlar (butun) qolmaydi», dedilar. Shunda Allohning Paygʻambari ﷺ: «Garchi ularni kalamushlar yeb (teshib) qoʻysa ham, garchi ularni kalamushlar yeb qoʻysa ham, garchi ularni kalamushlar yeb qoʻysa ham (mayli, shu meshlarda iching)», dedilar. (Roviy) dedi: Allohning Paygʻambari ﷺ Abdulqaysning Ashajjiga: «Albatta senda Alloh suyadigan ikki xislat bor: hilm va shoshmaslik», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдулқайсдан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурига келиб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, биз — Рабиадан бўлган бир қабила(миз) ва биз билан Сизнинг орангизда Музар кофирлари (яшайди); биз Сизга фақат ҳаром ойларда етиб кела оламиз. Бас, бизга ортимиздаги (киши)ларга буюрадиган ва (ўзимиз) амал қилсак, (у сабабли) жаннатга кирадиган бирор ишни буюринг», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларни тўрт нарсага буюраман ва тўрт нарсадан қайтараман: Аллоҳга ибодат қилинглар ва Унга ҳеч нарсани шерик қилманглар, намозни тўкис адо этинглар, закот беринглар, Рамазон рўзасини тутинглар ва ўлжалардан бешдан бирини беринглар; ва сизларни тўрт нарсадан қайтараман: даббо, ҳантам, музаффат ва нақирдан», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, нақир ҳақида сизнинг билимингиз қандай (нақир нима)?» дедилар. (Расулуллоҳ): «Албатта (биламан) — у (хурмо) тана(си)ки, сизлар уни ўйиб, ичига қутайъо (хом хурмо)дан — Саид: ‹ёки: хурмодан деди›, деди — ташлайсизлар, сўнг устига сув қуясизлар; ниҳоят унинг қайнаши (ачиши) тингач, уни ичасизлар — ҳатто бирингиз — ёки: улардан бири — амакиваччасини қилич билан уриб (юборадиган даражада маст бўлади)», дедилар. (Ровий) деди: Қавм орасида шундай (мастлик туфайли) жароҳат етган бир киши бор эди. У деди: Мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан уялиб яшириб турардим. Сўнг: «(Бу идишларни тарк этсак) биз нимада ичамиз, эй Аллоҳнинг Расули?» дедим. (Расулуллоҳ): «Оғзи (ип билан) боғланадиган тери мешларда», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, бизнинг юртимизда каламушлар кўп, (шу сабабли) тери мешлар (бутун) қолмайди», дедилар. Шунда Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Гарчи уларни каламушлар еб (тешиб) қўйса ҳам, гарчи уларни каламушлар еб қўйса ҳам, гарчи уларни каламушлар еб қўйса ҳам (майли, шу мешларда ичинг)», дедилар. (Ровий) деди: Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ Абдулқайснинг Ашажжига: «Албатта сенда Аллоҳ суядиган икки хислат бор: ҳилм ва шошмаслик», дедилар.
- وعن ابن عباس رضي الله عنهما أن رسول الله صلى الله عليه وسلم قال: “من كره من أميره شيئاً فليصبر، فإنه من خرج من السلطان شبراً مات ميتة جاهلية” ((متفق عليه)) .
(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Kim oʻz amiridan (rahbaridan) bir narsani yoqtirmasa, sabr qilsin; chunki kim sultondan (hokimiyatdan) bir qarich (chiqib) ajralsa-yu (oʻsha holda) oʻlsa, johiliyat oʻlimi bilan oʻladi», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ким ўз амиридан (раҳбаридан) бир нарсани ёқтирмаса, сабр қилсин; чунки ким султондан (ҳокимиятдан) бир қарич (чиқиб) ажралса-ю (ўша ҳолда) ўлса, жоҳилият ўлими билан ўлади», дедилар.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; { أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -كَانَ يَغْتَسِلُ بِفَضْلِ مَيْمُونَةَ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهَا } أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Maymuna (roziyallohu anho)dan ortgan suv bilan gʻusl qilar edilar. Muslim rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Маймуна (розияллоҳу анҳо)дан ортган сув билан ғусл қилар эдилар. Муслим ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ الْلَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ رَسُولُ الْلَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ إِذَا دُبِغَ الْإِهَابُ فَقَدْ طَهُرَ } أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ 1 . وَعِنْدَ الْأَرْبَعَةِ: { أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ } 2 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Teri oshlansa, u poklanadi», dedilar. Muslim rivoyat qilgan. Toʻrtala (sunan sohiblari)da esa: «Qaysi teri oshlansa...», degan lafz bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тери ошланса, у покланади», дедилар. Муслим ривоят қилган. Тўртала (сунан соҳиблари)да эса: «Қайси тери ошланса...», деган лафз бор.
وَعَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -قَالَ: { يَأْتِي أَحَدَكُمُ الشَّيْطَانُ فِي صَلَاتِهِ, فَيَنْفُخُ فِي مَقْعَدَتِهِ فَيُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهُ أَحْدَثَ, وَلَمْ يُحْدِثْ, فَإِذَا وَجَدَ ذَلِكَ فَلَا يَنْصَرِفُ حَتَّى يَسْمَعَ صَوْتًا أَوْ يَجِدَ رِيحًا } أَخْرَجَهُ اَلْبَزَّار ُ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringizning namozida shayton kelib, uning orqasiga puflaydi, natijada unga tahorati buzilgandek tuyuladi, holbuki tahorati buzilmagan. Bas, kim shuni sezsa, ovoz eshitmaguncha yoki hid sezmaguncha (namozidan) chiqmasin», dedilar. Bazzor rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингизнинг намозида шайтон келиб, унинг орқасига пуфлайди, натижада унга таҳорати бузилгандек туюлади, ҳолбуки таҳорати бузилмаган. Бас, ким шуни сезса, овоз эшитмагунча ёки ҳид сезмагунча (намозидан) чиқмасин», дедилар. Баззор ривоят қилган.
وَعَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; { أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -سَأَلَ أَهْلَ قُبَاءٍ, فَقَالُوا: إِنَّا نُتْبِعُ اَلْحِجَارَةَ اَلْمَاءَ } رَوَاهُ اَلْبَزَّارُ بِسَنَدٍ ضَعِيف ٍ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Qubo ahlidan soʻradilar. Ular: «Biz toshlar ortidan suv ishlatamiz», dedilar. Bazzor zaif sanad bilan rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Қубо аҳлидан сўрадилар. Улар: «Биз тошлар ортидан сув ишлатамиз», дедилар. Баззор заиф санад билан ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ ﴿ وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ ﴾ 1 قَالَ: "إِذَا كَانَتْ بِالرَّجُلِ اَلْجِرَاحَةُ فِي سَبِيلِ اَللَّهِ وَالْقُرُوحُ, فَيُجْنِبُ, فَيَخَافُ أَنْ يَمُوتَ إِنْ اِغْتَسَلَ: تَيَمَّمَ" . رَوَاهُ اَلدَّارَقُطْنِيُّ مَوْقُوفًا, وَرَفَعَهُ اَلْبَزَّارُ, وَصَحَّحَهُ اِبْنُ خُزَيْمَةَ, وَالْحَاكِم ُ 2 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U zot Allohning {va agar kasal boʻlsangiz yoki safarda boʻlsangiz} (Niso surasi, 43) degan oyati haqida: «Agar kishiga Alloh yoʻlida jarohat yoki yaralar yetgan boʻlsa-yu, u junub boʻlib qolsa va gʻusl qilsa oʻlib qolishidan qoʻrqsa, tayammum qiladi», dedi. Doraqutniy uni mavquf holda rivoyat qilgan, Bazzor esa marfu qilib keltirgan; Ibn Xuzayma va Hokim uni sahih deb baholaganlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У зот Аллоҳнинг {ва агар касал бўлсангиз ёки сафарда бўлсангиз} (Нисо сураси, 43) деган ояти ҳақида: «Агар кишига Аллоҳ йўлида жароҳат ёки яралар етган бўлса-ю, у жунуб бўлиб қолса ва ғусл қилса ўлиб қолишидан қўрқса, таяммум қилади», деди. Дорақутний уни мавқуф ҳолда ривоят қилган, Баззор эса марфу қилиб келтирган; Ибн Хузайма ва Ҳоким уни саҳиҳ деб баҳолаганлар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: { مِنْ اَلسُّنَّةِ أَنْ لَا يُصَلِّيَ اَلرَّجُلُ بِالتَّيَمُّمِ إِلَّا صَلَاةً وَاحِدَةً, ثُمَّ يَتَيَمَّمُ لِلصَّلَاةِ اَلْأُخْرَى } رَوَاهُ اَلدَّارَقُطْنِيُّ بِإِسْنَادٍ ضَعِيفٍ جِدًّ ا 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Sunnatdan shuki, kishi bir tayammum bilan faqat bitta namoz oʻqisin, soʻng boshqa namoz uchun yana tayammum qilsin», dedi. Doraqutniy juda zaif sanad bilan rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Суннатдан шуки, киши бир таяммум билан фақат битта намоз ўқисин, сўнг бошқа намоз учун яна таяммум қилсин», деди. Дорақутний жуда заиф санад билан ривоят қилган.
وَعَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا, عَنِ اَلنَّبِيِّ - صلى الله عليه وسلم --فِي اَلَّذِي يَأْتِي اِمْرَأَتَهُ وَهِيَ حَائِضٌ- قَالَ: { يَتَصَدَّقُ بِدِينَارٍ, أَوْ نِصْفِ دِينَارٍ } رَوَاهُ اَلْخَمْسَةُ, وَصَحَّحَهُ اَلْحَاكِمُ وَابْنُ اَلْقَطَّانِ, وَرَجَّحَ غَيْرَهُمَا وَقْفَه ُ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xotini hayzli holatda unga jimoʼ qilgan kishi haqida: «(U) bir dinor yoki yarim dinor sadaqa qilsin», — dedilar. Abu Dovud aytdi: Sahih rivoyat shunday boʻlib, (unda): «Bir dinor yoki yarim dinor», — deyilgan. Baʼzan Shuʼba uni (Paygʻambar ﷺ ga) nisbat bermagan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хотини ҳайзли ҳолатда унга жимоъ қилган киши ҳақида: «(У) бир динор ёки ярим динор садақа қилсин», — дедилар. Абу Довуд айтди: Саҳиҳ ривоят шундай бўлиб, (унда): «Бир динор ёки ярим динор», — дейилган. Баъзан Шуъба уни (Пайғамбар ﷺ га) нисбат бермаган.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: { اِسْتَفْتَى سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ - رضى الله عنه - رَسُولَ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -فِي نَذْرٍ كَانَ عَلَى أُمِّهِ, تُوُفِّيَتْ قَبْلِ أَنْ تَقْضِيَهُ ? فَقَالَ: "اِقْضِهِ عَنْهَا" } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼd ibn Uboda Rasululloh ﷺdan onasi zimmasida boʻlgan bir nazr haqida soʻradi. Onasi uni ado etmasidan avval vafot etgan edi. Shunda u zot: «Uni onang oʻrniga ado et», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъд ибн Убода Расулуллоҳ ﷺдан онаси зиммасида бўлган бир назр ҳақида сўради. Онаси уни адо этмасидан аввал вафот этган эди. Шунда у зот: «Уни онанг ўрнига адо эт», дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; { أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -قَالَ لِرَجُلٍ: "تَرَى اَلشَّمْسَ ?" قَالَ: نَعَمْ. قَالَ: "عَلَى مِثْلِهَا فَاشْهَدْ, أَوْ دَعْ" } أَخْرَجَهُ اِبْنُ عَدِيٍّ بِإِسْنَادٍ ضَعِيفٍ, وَصَحَّحَهُ اَلْحَاكِمُ فَأَخْطَأ َ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ bir kishiga: «Quyoshni koʻryapsanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda u zot: «Xuddi shunga oʻxshash (aniq narsaga) guvohlik ber yoki (guvohlikni) tark et», dedilar. Uni Ibn Adiy zaif isnod bilan rivoyat qilgan, Hokim esa sahih degan, biroq xato qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ бир кишига: «Қуёшни кўряпсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда у зот: «Худди шунга ўхшаш (аниқ нарсага) гувоҳлик бер ёки (гувоҳликни) тарк эт», дедилар. Уни Ибн Адий заиф иснод билан ривоят қилган, Ҳоким эса саҳиҳ деган, бироқ хато қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; { أَنَّ رَسُولَ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -قَضَى بِيَمِينٍ وَشَاهِدٍ } أَخْرَجَهُ مُسْلِمٌ. وَأَبُو دَاوُدَ. وَالنَّسَائِيُّ وَقَالَ: إِسْنَادُ [ هُ ] جَيِّد ٌ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (daʼvogarning) bir qasami va bir guvohi (asosida) hukm qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (даъвогарнинг) бир қасами ва бир гувоҳи (асосида) ҳукм қилдилар.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -قَالَ: { "لَوْ يُعْطَى اَلنَّاسُ بِدَعْوَاهُمْ, لَادَّعَى نَاسٌ دِمَاءَ رِجَالٍ, وَأَمْوَالَهُمْ, وَلَكِنِ اَلْيَمِينُ عَلَى اَلْمُدَّعَى عَلَيْهِ" } مُتَّفَقٌ عَلَيْه ِ 1 وَلِلْبَيْهَقِيِّ بِإِسْنَادٍ صَحِيحٍ: { "اَلْبَيِّنَةُ عَلَى اَلْمُدَّعِي, وَالْيَمِينُ عَلَى مَنْ أَنْكَرَ } 2 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar odamlarga (faqat) daʼvolari boʻyicha berilganida edi, baʼzi kishilar (boshqa) erkaklarning qonlari va mollarini daʼvo qilib olishardi. Lekin qasam (daʼvo qilingan, ayblanayotgan) javobgar zimmasidadir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар одамларга (фақат) даъволари бўйича берилганида эди, баъзи кишилар (бошқа) эркакларнинг қонлари ва молларини даъво қилиб олишарди. Лекин қасам (даъво қилинган, айбланаётган) жавобгар зиммасидадир», — дедилар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا: أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -قَالَ فِي اَلَّذِي سَقَطَ عَنْ رَاحِلَتِهِ فَمَاتَ: { اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ, وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْنِ } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (hajda) ulovidan yiqilib vafot etgan kishi haqida: «Uni suv va sidr bilan yuvinglar hamda ikki (ihrom) kiyimiga kafanlanglar», dedilar. Muttafaqun alayh.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (ҳажда) уловидан йиқилиб вафот этган киши ҳақида: «Уни сув ва сидр билан ювинглар ҳамда икки (иҳром) кийимига кафанланглар», дедилар. Муттафақун алайҳ.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -قَالَ: { الْبَسُوا مِنْ ثِيَابِكُمُ الْبَيَاضَ, فَإِنَّهَا مِنْ خَيْرِ ثِيَابِكُمْ, وَكَفِّنُوا فِيهَا مَوْتَاكُمْ } رَوَاهُ اَلْخَمْسَةُ إِلَّا النَّسَائِيَّ, وَصَحَّحَهُ اَلتِّرْمِذِيُّ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kiyimlaringizdan oq (rangini) kiyinglar, chunki u kiyimlaringizning eng yaxshisidir va oʻliklaringizni ham unda kafanlanglar. Surmalaringizning eng yaxshisi ismiddir: u koʻzni tiniqlashtiradi va kipriklarni oʻstiradi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кийимларингиздан оқ (рангини) кийинглар, чунки у кийимларингизнинг энг яхшисидир ва ўликларингизни ҳам унда кафанланглар. Сурмаларингизнинг энг яхшиси исмиддир: у кўзни тиниқлаштиради ва киприкларни ўстиради».
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا: سَمِعْتُ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -يَقُولُ: { مَا مِنْ رَجُلٍ مُسْلِمٍ يَمُوتُ, فَيَقُومُ عَلَى جَنَازَتِهِ أَرْبَعُونَ رَجُلًا, لَا يُشْرِكُونَ بِاَللَّهِ شَيْئًا, إِلَّا شَفَّعَهُمْ اَللَّهُ فِيهِ } رَوَاهُ مُسْلِمٌ 1 .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: uning bir oʻgʻli Qudayd yoki Usfonda vafot etdi. Shunda (Ibn Abbos): «Yo Kurayb, uning uchun odamlardan qancha (kishi) toʻplanganini koʻrib kel», dedi. (Kurayb) dedi: «Men chiqdim, qarasam, odamlar uning uchun toʻplanibdilar. Buni unga xabar berdim. U: ‹Ular qirqta deysanmi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U: ‹Uni (janozani) olib chiqinglar, chunki men Rasululloh ﷺ ning: ‹Qaysi bir musulmon kishi vafot etib, uning janozasiga Allohga hech narsani sherik qilmaydigan qirq kishi tursa, albatta Alloh ularni u haqida shafoatchi qiladi› deyayotganlarini eshitganman›, dedi».Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: унинг бир ўғли Қудайд ёки Усфонда вафот этди. Шунда (Ибн Аббос): «Ё Курайб, унинг учун одамлардан қанча (киши) тўпланганини кўриб кел», деди. (Курайб) деди: «Мен чиқдим, қарасам, одамлар унинг учун тўпланибдилар. Буни унга хабар бердим. У: ‹Улар қирқта дейсанми?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У: ‹Уни (жанозани) олиб чиқинглар, чунки мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Қайси бир мусулмон киши вафот этиб, унинг жанозасига Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмайдиган қирқ киши турса, албатта Аллоҳ уларни у ҳақида шафоатчи қилади› деяётганларини эшитганман›, деди».
وَعَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: { مَرَّ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -بِقُبُورِ اَلْمَدِينَةِ, فَأَقْبَلَ عَلَيْهِمْ بِوَجْهِهِ فَقَالَ: "اَلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ يَا أَهْلَ اَلْقُبُورِ, يَغْفِرُ اَللَّهُ لَنَا وَلَكُمْ, أَنْتُمْ سَلَفُنَا وَنَحْنُ بِالْأَثَرِ" } رَوَاهُ اَلتِّرْمِذِيُّ, وَقَالَ: حَسَن ٌ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaning qabrlari yonidan oʻtdilar, soʻng ularga yuzlarini qaratib: «Assalomu alaykum, ey qabr ahli! Alloh bizni ham, sizni ham magʻfirat qilsin. Sizlar bizning oldimizdagilarsiz, biz esa ortingizdan boruvchilarmiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Ibn Abbosning hadisi hasan gʻaribdir. Abu Kudaynaning ismi Yahyo ibn al-Muhallab, Abu Zabyonning ismi esa Husayn ibn Jundubdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинанинг қабрлари ёнидан ўтдилар, сўнг уларга юзларини қаратиб: «Ассалому алайкум, эй қабр аҳли! Аллоҳ бизни ҳам, сизни ҳам мағфират қилсин. Сизлар бизнинг олдимиздагиларсиз, биз эса ортингиздан борувчилармиз», дедилар. Абу Исо айтди: Ибн Аббоснинг ҳадиси ҳасан ғарибдир. Абу Кудайнанинг исми Яҳё ибн ал-Муҳаллаб, Абу Забённинг исми эса Ҳусайн ибн Жундубдир.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; { أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -لَقِيَ رَكْبًا بِالرَّوْحَاءِ فَقَالَ: " مَنِ اَلْقَوْمُ? " قَالُوا: اَلْمُسْلِمُونَ. فَقَالُوا: مَنْ أَنْتَ? قَالَ: " رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -" فَرَفَعَتْ إِلَيْهِ اِمْرَأَةٌ صَبِيًّا. فَقَالَتْ: أَلِهَذَا حَجٌّ? قَالَ: " نَعَمْ: وَلَكِ أَجْرٌ " } رَوَاهُ مُسْلِمٌ 1 .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: (Nabiy ﷺ) Ravhoʼda bir guruh otliqlarni uchratib: «Bu qavm kimlar?» dedilar. Ular: «Musulmonlar», dedilar. Soʻng ular: «Sen kimsan?» dedilar. (U zot): «Rasululloh (Allohning elchisi)man», dedilar. Shunda bir ayol unga bir bolani koʻtarib: «Buning ham haji boʻladimi?» dedi. (U zot): «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: (Набий ﷺ) Равҳўда бир гуруҳ отлиқларни учратиб: «Бу қавм кимлар?» дедилар. Улар: «Мусулмонлар», дедилар. Сўнг улар: «Сен кимсан?» дедилар. (У зот): «Расулуллоҳ (Аллоҳнинг элчиси)ман», дедилар. Шунда бир аёл унга бир болани кўтариб: «Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. (У зот): «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар.
وَعَنْهُ: { أَنَّ اِمْرَأَةً مِنْ جُهَيْنَةَ جَاءَتْ إِلَى اَلنَّبِيِّ - صلى الله عليه وسلم -فَقَالَتْ: إِنَّ أُمِّي نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ, فَلَمْ تَحُجَّ حَتَّى مَاتَتْ, أَفَأَحُجُّ عَنْهَا? قَالَ: " نَعَمْ ", حُجِّي عَنْهَا, أَرَأَيْتِ لَوْ 1 كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ, أَكُنْتِ قَاضِيَتَهُ? اِقْضُوا اَللَّهَ, فَاَللَّهُ أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ } رَوَاهُ اَلْبُخَارِيُّ 2 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Juhayna (qabilasi)dan bir ayol Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Onam haj qilishga nazr qilgan edi, lekin u — haj qilishdan oldin — vafot etdi. Men onam nomidan haj qilsam (boʻladimi)?» — dedi. Paygʻambar ﷺ: «Uning nomidan haj qil. Aytib ber-chi, agar onangning qarzi boʻlganda, uni toʻlar miding (yoki toʻlamas miding)? Bas, Allohning qarzini toʻla — chunki Alloh (qarzning) toʻlanishiga koʻproq haqlidir», — dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жуҳайна (қабиласи)дан бир аёл Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Онам ҳаж қилишга назр қилган эди, лекин у — ҳаж қилишдан олдин — вафот этди. Мен онам номидан ҳаж қилсам (бўладими)?» — деди. Пайғамбар ﷺ: «Унинг номидан ҳаж қил. Айтиб бер-чи, агар онангнинг қарзи бўлганда, уни тўлар мидинг (ёки тўламас мидинг)? Бас, Аллоҳнинг қарзини тўла — чунки Аллоҳ (қарзнинг) тўланишига кўпроқ ҳақлидир», — дедилар.
وَعَنْهُ: سَمِعْتُ رَسُولَ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -يَخْطُبُ يَقُولُ: { " لَا يَخْلُوَنَّ رَجُلٌ بِاِمْرَأَةٍ إِلَّا وَمَعَهَا ذُو مَحْرَمٍ, وَلَا تُسَافِرُ اَلْمَرْأَةُ إِلَّا مَعَ ذِي مَحْرَمٍ " فَقَامَ رَجُلٌ, فَقَالَ: يَا رَسُولَ اَللَّهِ, إِنَّ اِمْرَأَتِي خَرَجَتْ حَاجَّةً, وَإِنِّي اِكْتُتِبْتُ فِي غَزْوَةِ كَذَا وَكَذَا, قَالَ: " اِنْطَلِقْ, فَحُجَّ مَعَ اِمْرَأَتِكَ " } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ, وَاللَّفْظُ لِمُسْلِمٍ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning xutba qilib turib shunday deganlarini eshitdim: «Bir erkak ayol bilan, yonida uning mahrami boʻlmasa, xilvatda qolmasin va ayol kishi mahrami bilan boʻlmasa safar qilmasin». Shunda bir erkak oʻrnidan turib: «Yo Rasululloh! Mening xotinim haj qilgani chiqib ketdi, men esa falon-falon gʻazotga (jihodga) yozildim», dedi. U zot: «Bor, xotining bilan birga haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг хутба қилиб туриб шундай деганларини эшитдим: «Бир эркак аёл билан, ёнида унинг маҳрами бўлмаса, хилватда қолмасин ва аёл киши маҳрами билан бўлмаса сафар қилмасин». Шунда бир эркак ўрнидан туриб: «Ё Расулуллоҳ! Менинг хотиним ҳаж қилгани чиқиб кетди, мен эса фалон-фалон ғазотга (жиҳодга) ёзилдим», деди. У зот: «Бор, хотининг билан бирга ҳаж қил», дедилар.
وَعَنْهُ: { أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -سَمِعَ رَجُلًا يَقُولُ: لَبَّيْكَ عَنْ شُبْرُمَةَ, قَالَ: " مَنْ شُبْرُمَةُ? " قَالَ: أَخٌ [ لِي ], أَوْ قَرِيبٌ لِي, قَالَ: " حَجَجْتَ عَنْ نَفْسِكَ? " قَالَ: لَا. قَالَ: "حُجَّ عَنْ نَفْسِكَ, ثُمَّ حُجَّ عَنْ شُبْرُمَةَ " } رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ, وَابْنُ مَاجَهْ, وَصَحَّحَهُ اِبْنُ حِبَّانَ, وَالرَّاجِحُ عِنْدَ أَحْمَدَ وَقْفُهُ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ bir kishining: «Labbayk, Shubrumaning oʻrniga», deyayotganini eshitib qoldilar. U zot ﷺ: «Shubruma kim?» dedilar. U: «Akam yoki bir qarindoshim», dedi. U zot ﷺ: «Oʻzing uchun haj qilganmisan?» dedilar. U: «Yoʻq», dedi. U zot ﷺ: «Avval oʻzing uchun haj qil, soʻng Shubruma oʻrniga haj qil», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ бир кишининг: «Лаббайк, Шубруманинг ўрнига», деяётганини эшитиб қолдилар. У зот ﷺ: «Шубрума ким?» дедилар. У: «Акам ёки бир қариндошим», деди. У зот ﷺ: «Ўзинг учун ҳаж қилганмисан?» дедилар. У: «Йўқ», деди. У зот ﷺ: «Аввал ўзинг учун ҳаж қил, сўнг Шубрума ўрнига ҳаж қил», дедилар.
عَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; { أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -وَقَّتَ لِأَهْلِ اَلْمَدِينَةِ: ذَا الْحُلَيْفَةِ, وَلِأَهْلِ اَلشَّامِ: اَلْجُحْفَةَ, وَلِأَهْلِ نَجْدٍ: قَرْنَ اَلْمَنَازِلِ, وَلِأَهْلِ اَلْيَمَنِ: يَلَمْلَمَ, هُنَّ لَهُنَّ وَلِمَنْ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِنَّ مِمَّنْ أَرَادَ اَلْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ, وَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ فَمِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ, حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ مِنْ مَكَّةَ } مُتَّفَقٌ عَلَيْه ِ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madina ahliga Zulhulayfani, Shom ahliga Juhfani, Najd ahliga Qarnul-Manozilni va Yaman ahliga Yalamlamni miqot qilib belgiladi. Bu mavoqit — oʻsha joylardagi (aholi) uchun, va ulardan tashqari — haj hamda umra qilish niyatida oʻsha joylar orqali (oʻtib) keladiganlar uchun (hamdir). Kim shu chegaralar ichida yashasa, oʻzi (yoʻlga) chiqqan joydan ehrom bogʻlaydi; Makka ahli esa Makkadan ehrom bogʻlay oladi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадина аҳлига Зулҳулайфани, Шом аҳлига Жуҳфани, Нажд аҳлига Қарнул-Манозилни ва Яман аҳлига Яламламни миқот қилиб белгилади. Бу мавоқит — ўша жойлардаги (аҳоли) учун, ва улардан ташқари — ҳаж ҳамда умра қилиш ниятида ўша жойлар орқали (ўтиб) келадиганлар учун (ҳамдир). Ким шу чегаралар ичида яшаса, ўзи (йўлга) чиққан жойдан эҳром боғлайди; Макка аҳли эса Маккадан эҳром боғлай олади.
وَعِنْدَ أَحْمَدَ, وَأَبِي دَاوُدَ, وَاَلتِّرْمِذِيِّ: عَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ: { أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -وَقَّتَ لِأَهْلِ اَلْمَشْرِقِ: اَلْعَقِيقَ } 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ mashriq ahli uchun al-Aqiqni mavqit qilib belgiladilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Muhammad ibn Ali — bu Abu Jaʼfar Muhammad ibn Ali ibn Husayn ibn Ali ibn Abu Tolibdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ машриқ аҳли учун ал-Ақиқни мавқит қилиб белгиладилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Муҳаммад ибн Али — бу Абу Жаъфар Муҳаммад ибн Али ибн Ҳусайн ибн Али ибн Абу Толибдир.
وَعَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -{ اِحْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — ehromda ekanlarida — hijoma (qon) oldirdilar, roʻzador ekanlarida ham (hijoma qildirdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — эҳромда эканларида — ҳижома (қон) олдирдилар, рўзадор эканларида ҳам (ҳижома қилдирдилар).
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا: { أَنَّهُ كَانَ يُقَبِّلُ اَلْحَجَرَ اَلْأَسْوَدَ وَيَسْجُدُ عَلَيْهِ } رَوَاهُ اَلْحَاكِمُ مَرْفُوعًا, وَالْبَيْهَقِيُّ مَوْقُوفًا 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u Hajarul asvadni oʻpar va unga sajda qilar edi. Hokim uni marfuʼ, Bayhaqiy esa mavquf holda rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у Ҳажарул асвадни ўпар ва унга сажда қилар эди. Ҳоким уни марфуъ, Байҳақий эса мавқуф ҳолда ривоят қилган.
وَعَنْهُ قَالَ: أَمَرَهُمْ اَلنَّبِيُّ - صلى الله عليه وسلم -{ أَنْ يَرْمُلُوا ثَلَاثَةَ أَشْوَاطٍ وَيَمْشُوا أَرْبَعًا, مَا بَيْنَ اَلرُّكْنَيْنِ } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ 1 .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ va sahobalari Makkaga kelganlarida, Yasrib (Madina) bezgagi ularni holdan toydirgan edi. Mushriklar: «Ertaga sizlarning oldingizga bezgak holdan toydirgan, undan qattiq aziyat chekkan bir qavm keladi», deyishdi. (Sahobalar) Hijr tomonida oʻtirishdi. Nabiy ﷺ esa mushriklar ularning baquvvatligini koʻrsinlar deb, ularga uch aylanishda raml qilib (yengil yugurib), ikki rukn orasida (oddiy) yurishni buyurdilar. Shunda mushriklar: «Bezgak holdan toydirgan, deb oʻylaganingiz ana shularmi?! Bular falon-falonchidan ham baquvvatroq ekan!» deyishdi. Ibn Abbos dedi: U zotni ularga barcha aylanishlarda raml qilishni buyurishdan faqat ularga rahmi kelgani (ularni asragani) toʻsdi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари Маккага келганларида, Ясриб (Мадина) безгаги уларни ҳолдан тойдирган эди. Мушриклар: «Эртага сизларнинг олдингизга безгак ҳолдан тойдирган, ундан қаттиқ азият чеккан бир қавм келади», дейишди. (Саҳобалар) Ҳижр томонида ўтиришди. Набий ﷺ эса мушриклар уларнинг бақувватлигини кўрсинлар деб, уларга уч айланишда рамл қилиб (енгил югуриб), икки рукн орасида (оддий) юришни буюрдилар. Шунда мушриклар: «Безгак ҳолдан тойдирган, деб ўйлаганингиз ана шуларми?! Булар фалон-фалончидан ҳам бақувватроқ экан!» дейишди. Ибн Аббос деди: У зотни уларга барча айланишларда рамл қилишни буюришдан фақат уларга раҳми келгани (уларни асрагани) тўсди.
وَعَنْهُ قَالَ: { لَمْ أَرَ رَسُولَ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -يَسْتَلِمُ مِنْ اَلْبَيْتِ غَيْرَ اَلرُّكْنَيْنِ اَلْيَمَانِيَيْنِ } رَوَاهُ مُسْلِمٌ 1 .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Unga: «Sizni ruknlardan faqat mana shu ikki Yaman ruknini silayotganingizni koʻryapman», deyildi. U kishi: «Men Rasululloh ﷺni faqat mana shu ikki ruknni silaganlarini koʻrganman», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Унга: «Сизни рукнлардан фақат мана шу икки Яман рукнини силаётганингизни кўряпман», дейилди. У киши: «Мен Расулуллоҳ ﷺни фақат мана шу икки рукнни силаганларини кўрганман», дедилар.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: { بَعَثَنِي رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -فِي اَلثَّقَلِ, أَوْ قَالَ فِي اَلضَّعَفَةِ مِنْ جَمْعٍ 1 بِلَيْلٍ } 2 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ meni Jamʼdan (Muzdalifadan) kechasi yuk-asbob bilan — yoki: zaiflar bilan — (oldin) joʻnatdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мени Жамъдан (Муздалифадан) кечаси юк-асбоб билан — ёки: заифлар билан — (олдин) жўнатдилар.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: قَالَ لَنَا رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ لَا تَرْمُوا اَلْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ اَلشَّمْسُ } رَوَاهُ اَلْخَمْسَةُ إِلَّا النَّسَائِيَّ, وَفِيهِ اِنْقِطَاعٌ 1 .
Rasululloh ﷺ bizga Hudaybiya kuni: «Sizlar Yer ahlining eng yaxshisisiz», dedilar. Biz ming toʻrt yuz (kishi) edik. Agar men bugun koʻra olganimda (koʻzim koʻrganda), albatta sizlarga (oʻsha) daraxtning oʻrnini koʻrsatardim. Buni Aʼmash (Solimdan, u Jobirdan eshitgan) qoʻllab-quvvatladi: ming toʻrt yuz (kishi).Расулуллоҳ ﷺ бизга Ҳудайбия куни: «Сизлар Ер аҳлининг энг яхшисисиз», дедилар. Биз минг тўрт юз (киши) эдик. Агар мен бугун кўра олганимда (кўзим кўрганда), албатта сизларга (ўша) дарахтнинг ўрнини кўрсатардим. Буни Аъмаш (Солимдан, у Жобирдан эшитган) қўллаб-қувватлади: минг тўрт юз (киши).
وَعَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا, عَنِ اَلنَّبِيِّ - صلى الله عليه وسلم -قَالَ: { لَيْسَ عَلَى اَلنِّسَاءِ حَلْقٌ, وَإِنَّمَا يُقَصِّرْنَ } رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ بِإِسْنَادٍ حَسَنٍ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Ayollarga soch oldirish yoʻq, ular faqat (sochlarini) qisqartiradilar», dedilar. Abu Dovud hasan isnod bilan rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аёлларга соч олдириш йўқ, улар фақат (сочларини) қисқартирадилар», дедилар. Абу Довуд ҳасан иснод билан ривоят қилган.
وَعَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -{ لَمْ يَرْمُلْ فِي اَلسَّبْعِ اَلَّذِي أَفَاضَ فِيهِ } رَوَاهُ اَلْخَمْسَةُ إِلَّا اَلتِّرْمِذِيَّ, وَصَحَّحَهُ اَلْحَاكِمُ. 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tavofi ifozani ado etgan yetti aylanishlarida raml qilmadilar (tezlab yurmadilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тавофи ифозани адо этган етти айланишларида рамл қилмадилар (тезлаб юрмадилар).
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: { أُمِرَ اَلنَّاسُ أَنْ يَكُونَ آخِرَ عَهْدِهِمْ بِالْبَيْتِ, إِلَّا أَنَّهُ خَفَّفَ عَنِ الْحَائِضِ } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ 1 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar — (Makkadan) ketishdan oldin, eng soʻnggi ish sifatida — Kaʼbani tavof qilishga (Vidoʼ tavofiga) buyurildi; faqat hayzli ayollar (bundan) mustasno qilindi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар — (Маккадан) кетишдан олдин, энг сўнгги иш сифатида — Каъбани тавоф қилишга (Видў тавофига) буюрилди; фақат ҳайзли аёллар (бундан) мустасно қилинди.
عَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: { قَدْ أُحْصِرَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -فَحَلَقَ 1 وَجَامَعَ نِسَاءَهُ, وَنَحَرَ هَدْيَهُ, حَتَّى اِعْتَمَرَ عَامًا قَابِلًا } رَوَاهُ اَلْبُخَارِيُّ 2 .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (umra qilishdan) toʻsib qoʻyildilar. Shunda sochlarini oldirdilar, ayollari bilan yaqinlik qildilar va hadyi (qurbonlik)larini soʻydilar. Soʻng kelasi yili umra qildilar. Buxoriy rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (умра қилишдан) тўсиб қўйилдилар. Шунда сочларини олдирдилар, аёллари билан яқинлик қилдилар ва ҳадйи (қурбонлик)ларини сўйдилар. Сўнг келаси йили умра қилдилар. Бухорий ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ: إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا أَتَوُا النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " مَنِ الْقَوْمُ؟ أَوْ: مَنِ الْوَفْدُ؟ " قَالُوا: رَبِيعَةُ. قَالَ: " مَرْحَبًا بِالْقَوْمِ أَوْ: بِالْوَفْدِ غَيْرَ خَزَايَا وَلَا نَدَامَى ". قَالُوا: يَا رَسُول الله إِنَّا لَا نستطيع أَن نَأْتِيَكَ إِلَّا فِي الشَّهْرِ الْحَرَامِ وَبَيْنَنَا وَبَيْنَكَ هَذَا الْحَيُّ مِنْ كُفَّارِ مُضَرَ فَمُرْنَا بِأَمْرٍ فصل نخبر بِهِ مَنْ وَرَاءَنَا وَنَدْخُلُ بِهِ الْجَنَّةَ وَسَأَلُوهُ عَنِ الْأَشْرِبَةِ. فَأَمَرَهُمْ بِأَرْبَعٍ وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ: أَمَرَهُمْ بِالْإِيمَانِ بِاللَّهِ وَحْدَهُ قَالَ: «أَتَدْرُونَ مَا الْإِيمَانُ بِاللَّهِ وَحْدَهُ؟» قَالُوا: اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ. قَالَ: «شَهَادَةِ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامِ الصَّلَاةِ وَإِيتَاءِ الزَّكَاةِ وَصِيَامِ رَمَضَانَ وَأَنْ تُعْطُوا مِنَ الْمَغْنَمِ الْخُمُسَ»
وَنَهَاهُمْ عَنْ أَرْبَعٍ: عَنِ الْحَنْتَمِ وَالدُّبَّاءِ وَالنَّقِيرِ وَالْمُزَفَّتِ وَقَالَ: «احْفَظُوهُنَّ وَأَخْبِرُوا بِهِنَّ مَنْ وَرَاءَكُمْ» وَلَفظه للْبُخَارِيّ
Abu Jamradan rivoyat qilinadi: Men Ibn Abbos bilan oʻtirardim; u meni oʻz joyiga oʻtqazardi. U menga: ‹Mol-mulkimdan senga ulush berishim uchun men bilan birga qol›, — dedi. Shunday qilib, men u bilan ikki oy qoldim. Bir kuni u (menga) shuni soʻzlab berdi: Abdul Qays qabilasining elchilari Paygʻambar ﷺ huzuriga kelganlarida, u zot: «(Siz) qaysi qavmdansiz?» (yoki: «Qaysi elchilarsiz?») — deb soʻradilar. Ular: «Biz Rabiʼa (qabilasi)danmiz», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Marhabo, ey qavm! — na xorlik, na nadomat (koʻrmaysizlar)», — dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, biz sizning oldingizga faqat harom (urush taqiqlangan) oyda kela olamiz; biz bilan sizning oraliqda Muzar (qabilasi)ning kofirlari bor. Bizga biror (aniq) yaxshi (amal)ni buyuringki, biz uni ortda qoldirganlarimizga (oilamizga) yetkazaylik va (unga amal qilib) jannatga kiraylik», — dedilar. Soʻng (qaysi) ichimliklar (haqida) soʻradilar. Paygʻambar ﷺ ularni toʻrt narsaga buyurdilar va toʻrt narsadan qaytardilar. U zot ularni yolgʻiz Allohga iymon keltirishga buyurib: «Yolgʻiz Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?» — dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», — dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «(Bu) — ‹Allohdan boʻlak haq maʼbud yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli› deb guvohlik berish, namozni (toʻkis) ado etish, zakot berish, Ramazon (oyi)da roʻza tutish va oʻljadan xumus (beshdan bir)ni berishdir», — dedilar. Soʻng ularni toʻrt narsadan: hantam, dubbo, naqir va muzaffat (yoki muqayyar) — (yaʼni ichida xamr-may tayyorlanadigan idishlar)dan qaytardilar. Paygʻambar ﷺ: «Bularni yodlab olinglar va ortda qoldirganlaringizga (qavmingizga) yetkazinglar», — dedilar.Абу Жамрадан ривоят қилинади: Мен Ибн Аббос билан ўтирардим; у мени ўз жойига ўтқазарди. У менга: ‹Мол-мулкимдан сенга улуш беришим учун мен билан бирга қол›, — деди. Шундай қилиб, мен у билан икки ой қолдим. Бир куни у (менга) шуни сўзлаб берди: Абдул Қайс қабиласининг элчилари Пайғамбар ﷺ ҳузурига келганларида, у зот: «(Сиз) қайси қавмдансиз?» (ёки: «Қайси элчиларсиз?») — деб сўрадилар. Улар: «Биз Рабиъа (қабиласи)данмиз», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Марҳабо, эй қавм! — на хорлик, на надомат (кўрмайсизлар)», — дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, биз сизнинг олдингизга фақат ҳаром (уруш тақиқланган) ойда кела оламиз; биз билан сизнинг оралиқда Музар (қабиласи)нинг кофирлари бор. Бизга бирор (аниқ) яхши (амал)ни буюрингки, биз уни ортда қолдирганларимизга (оиламизга) етказайлик ва (унга амал қилиб) жаннатга кирайлик», — дедилар. Сўнг (қайси) ичимликлар (ҳақида) сўрадилар. Пайғамбар ﷺ уларни тўрт нарсага буюрдилар ва тўрт нарсадан қайтардилар. У зот уларни ёлғиз Аллоҳга иймон келтиришга буюриб: «Ёлғиз Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?» — дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», — дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «(Бу) — ‹Аллоҳдан бўлак ҳақ маъбуд йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули› деб гувоҳлик бериш, намозни (тўкис) адо этиш, закот бериш, Рамазон (ойи)да рўза тутиш ва ўлжадан хумус (бешдан бир)ни беришдир», — дедилар. Сўнг уларни тўрт нарсадан: ҳантам, дуббо, нақир ва музаффат (ёки муқайяр) — (яъни ичида хамр-май тайёрланадиган идишлар)дан қайтардилар. Пайғамбар ﷺ: «Буларни ёдлаб олинглар ва ортда қолдирганларингизга (қавмингизга) етказинглар», — дедилар.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ جَاءَهُ رَجُلٌ فَقَالَ: إِنِّي أُحَدِّثُ نَفْسِي بِالشَّيْءِ لَأَنْ أَكُونَ حُمَمَةً أَحَبُّ إِلَيَّ مِنْ أَنْ أَتَكَلَّمَ بِهِ. قَالَ: «الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي رَدَّ أَمْرَهُ إِلَى الْوَسْوَسَةِ» . رَوَاهُ أَبُو دَاوُد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir kishi kelib: ‹Men koʻnglimda shunday narsalarni his qilamanki, ular haqida gapirgandan koʻra koʻmirga aylanib qolganim men uchun sevimliroqdir›, dedi. U zot: «Uning ishini vasvasagagina qaytargan Allohga hamd boʻlsin», dedilar. Abu Dovud rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир киши келиб: ‹Мен кўнглимда шундай нарсаларни ҳис қиламанки, улар ҳақида гапиргандан кўра кўмирга айланиб қолганим мен учун севимлироқдир›, деди. У зот: «Унинг ишини васвасагагина қайтарган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедилар. Абу Довуд ривоят қилган.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " صِنْفَانِ مِنْ أُمَّتِي لَيْسَ لَهُمَا فِي الْإِسْلَامِ نَصِيبٌ: الْمُرْجِئَةُ وَالْقَدَرِيَّةُ ". رَوَاهُ التِّرْمِذِيُّ وَقَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatimdan ikki toifa borki, ularning Islomda nasibasi yoʻq: Murjia va Qadariya», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Umar, Ibn Umar va Rofiʼ ibn Xadijdan ham (rivoyatlar) bor. Bu hadis gʻarib, hasan, sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматимдан икки тоифа борки, уларнинг Исломда насибаси йўқ: Муржиа ва Қадария», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умар, Ибн Умар ва Рофиъ ибн Хадиждан ҳам (ривоятлар) бор. Бу ҳадис ғариб, ҳасан, саҳиҳдир.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ: " أَخذ الله الْمِيثَاق من ظهر آدم بنعمان يَعْنِي عَرَفَة فَأخْرج من صلبه كل ذُرِّيَّة ذَرَاهَا فَنَثَرَهُمْ بَيْنَ يَدَيْهِ كَالذَّرِّ ثُمَّ كَلَّمَهُمْ قِبَلًا قَالَ: (أَلَسْتُ بِرَبِّكُمْ قَالُوا بَلَى شَهِدْنَا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هَذَا غافلين أَوْ تَقُولُوا إِنَّمَا أَشْرَكَ آبَاؤُنَا مِنْ قَبْلُ وَكُنَّا ذُرِّيَّةً مِنْ بَعْدِهِمْ أَفَتُهْلِكُنَا بِمَا فَعَلَ المبطلون)
رَوَاهُ أَحْمد
Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Undan {Eslagin, Robbing odam bolalarining belidan ularning zurriyotini olib, ularni oʻzlariga oʻzlarini guvoh qilib: «Men sizlarning Robbingiz emasmanmi?» dedi. Ular: «Ha, guvohlik berdik», dedilar. Qiyomat kunida: «Biz bundan gʻofil edik», demasligingiz uchun (shunday qildik)} (Aʼrof 172) oyati haqida soʻralganda, Umar ibn al-Xattob aytdi: «Men Rasululloh ﷺdan bu (oyat) haqida soʻralganini eshitdim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh Odamni yaratdi, soʻng uning belini oʻng qoʻli bilan siladi va undan bir zurriyotni chiqardi-da: ʼBularni jannat uchun yaratdim, ular jannat ahlining amalini qiladilarʼ, dedi. Soʻng uning belini siladi va undan bir zurriyotni chiqardi-da: ʼBularni doʻzax uchun yaratdim, ular doʻzax ahlining amalini qiladilarʼ, dedi›, dedilar. Shunda bir kishi: ‹Ey Allohning Rasuli, unda amalning nima foydasi bor?› dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Albatta, Alloh bandani jannat uchun yaratsa, uni jannat ahlining amaliga soladi, toki u jannat ahli amallaridan biri ustida vafot etib, Alloh uni jannatga kiritadi. Bandani doʻzax uchun yaratsa, uni doʻzax ahlining amaliga soladi, toki u doʻzax ahli amallaridan biri ustida vafot etib, Alloh uni doʻzaxga kiritadi›, dedilar». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Muslim ibn Yasor Umardan eshitmagan, baʼzilar bu isnodda Muslim ibn Yasor bilan Umar oʻrtasida nomaʼlum bir kishini zikr qilganlar.Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ундан {Эслагин, Роббинг одам болаларининг белидан уларнинг зурриётини олиб, уларни ўзларига ўзларини гувоҳ қилиб: «Мен сизларнинг Роббингиз эмасманми?» деди. Улар: «Ҳа, гувоҳлик бердик», дедилар. Қиёмат кунида: «Биз бундан ғофил эдик», демаслигингиз учун (шундай қилдик)} (Аъроф 172) ояти ҳақида сўралганда, Умар ибн ал-Хаттоб айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺдан бу (оят) ҳақида сўралганини эшитдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ Одамни яратди, сўнг унинг белини ўнг қўли билан силади ва ундан бир зурриётни чиқарди-да: ъБуларни жаннат учун яратдим, улар жаннат аҳлининг амалини қиладиларъ, деди. Сўнг унинг белини силади ва ундан бир зурриётни чиқарди-да: ъБуларни дўзах учун яратдим, улар дўзах аҳлининг амалини қиладиларъ, деди›, дедилар. Шунда бир киши: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, унда амалнинг нима фойдаси бор?› деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Албатта, Аллоҳ бандани жаннат учун яратса, уни жаннат аҳлининг амалига солади, токи у жаннат аҳли амалларидан бири устида вафот этиб, Аллоҳ уни жаннатга киритади. Бандани дўзах учун яратса, уни дўзах аҳлининг амалига солади, токи у дўзах аҳли амалларидан бири устида вафот этиб, Аллоҳ уни дўзахга киритади›, дедилар». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Муслим ибн Ясор Умардан эшитмаган, баъзилар бу иснодда Муслим ибн Ясор билан Умар ўртасида номаълум бир кишини зикр қилганлар.
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: «أَبْغَضُ النَّاسِ إِلَى الله ثَلَاثَة ملحد فِي الْحرم وميتغ فِي الْإِسْلَام سنة الْجَاهِلِيَّة ومطلب دم امرىء بِغَيْر حق ليهريق دَمه» رَوَاهُ البُخَارِيّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh oldida odamlarning eng yomoni uch (toifadir): Haramda haqsizlik (ilhod) qiladigan, Islomda johiliyat yoʻlini (sunnatini) izlaydigan va bir kishining qonini nohaq toʻkish uchun uni talab qiladigan kishi», dedilar. «Buxoriy rivoyat qilgan».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ олдида одамларнинг энг ёмони уч (тоифадир): Ҳарамда ҳақсизлик (илҳод) қиладиган, Исломда жоҳилият йўлини (суннатини) излайдиган ва бир кишининг қонини ноҳақ тўкиш учун уни талаб қиладиган киши», дедилар. «Бухорий ривоят қилган».
وَعَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: " الْأَمْرُ ثَلَاثَةٌ: أَمْرٌ بَيِّنٌ رُشْدُهُ فَاتَّبِعْهُ وَأَمْرٌ بَيِّنٌ غَيُّهُ فَاجْتَنِبْهُ وَأَمْرٌ اخْتُلِفَ فِيهِ فَكِلْهُ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجل)
رَوَاهُ أَحْمد
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ish uch xildir: toʻgʻriligi ravshan ish — unga ergash; xatoligi ravshan ish — undan saqlan; ixtilof qilingan ish — uni Aziz va Jalil Allohga havola qil», dedilar. Ahmad rivoyat qilgan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иш уч хилдир: тўғрилиги равшан иш — унга эргаш; хатолиги равшан иш — ундан сақлан; ихтилоф қилинган иш — уни Азиз ва Жалил Аллоҳга ҳавола қил», дедилар. Аҳмад ривоят қилган.