حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ زَكَرِيَّا بْنِ إِسْحَاق ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ : أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ ، فَقَالَ : " إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ ، فَادْعُهُمْ إِلَى أَنْ يَشْهَدُوا أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، فَإِنْ أَطَاعُوا لَكَ فِي ذَلِكَ، فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ، فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لَكَ فِي ذَلِكَ، فَأَخْبِرْهُمْ أَنَّ اللَّهَ فَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ، تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ عَلَى فُقَرَائِهِمْ، فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوا لَكَ فِي ذَلِكَ، فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ، وَإِيَّاكَ وَدَعْوَةَ الْمَظْلُومِ، فَإِنَّهُ لَيْسَ لَهَا مِنْ دُونِ اللَّهِ حِجَابٌ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborganlarida: «Sen kitob ahli boʻlgan bir qavm oldiga borasan. Ularni Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik berishga daʼvat qil. Agar ular bunda senga itoat qilsalar, ularga Alloh har bir kecha-kunduzda besh vaqt namozni farz qilganini bildir. Agar ular bunda ham senga itoat qilsalar, ularga Alloh mollarida boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytariladigan sadaqa (zakot)ni farz qilganini bildir. Agar ular bunda ham senga itoat qilsalar, ularning mollarining sarasidan ehtiyot boʻl va mazlumning duosidan saqlan, chunki u bilan Alloh orasida hech qanday toʻsiq yoʻqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Муозни Яманга юборганларида: «Сен китоб аҳли бўлган бир қавм олдига борасан. Уларни Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик беришга даъват қил. Агар улар бунда сенга итоат қилсалар, уларга Аллоҳ ҳар бир кеча-кундузда беш вақт намозни фарз қилганини билдир. Агар улар бунда ҳам сенга итоат қилсалар, уларга Аллоҳ молларида бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариладиган садақа (закот)ни фарз қилганини билдир. Агар улар бунда ҳам сенга итоат қилсалар, уларнинг молларининг сарасидан эҳтиёт бўл ва мазлумнинг дуосидан сақлан, чунки у билан Аллоҳ орасида ҳеч қандай тўсиқ йўқдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ زَكَرِيَّا ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيٍّ ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ ، قَالَ : " إِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Muozni Yamanga yuborganlarida: «Ularning mollarining sarasidan ehtiyot boʻl», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Муозни Яманга юборганларида: «Уларнинг молларининг сарасидан эҳтиёт бўл», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ عُلَيَّةَ ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، قَالَ : أَصْبَحْتُ فِي يَوْمٍ قَدْ أُشْكِلَ عَلَيَّ مِنْ شَعْبَانَ، أَوْ مِنْ شَهْرِ رَمَضَانَ، فَأَصْبَحْتُ صَائِمًا، فَأَتَيْتُ عِكْرِمَةَ ، فَإِذَا هُوَ يَأْكُلُ خُبْزًا وَبَقْلًا، فَقَالَ : هَلُمَّ إِلَى الْغَدَاءِ.
فَقُلْتُ : إِنِّي صَائِمٌ.
فَقَالَ : أُقْسِمُ بِاللَّهِ لَتُفْطِرَنَّ.
فَلَمَّا رَأَيْتُهُ حَلَفَ وَلَا يَسْتَثْنِي، تَقَدَّمْتُ فَعَذَّرْتُ وَإِنَّمَا تَسَحَّرْتُ قُبَيْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ قُلْتُ : هَاتِ الْآنَ مَا عِنْدَكَ.
فَقَالَ : حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ، فَإِنْ حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سَحَابٌ، فَكَمِّلُوا الْعِدَّةَ ثَلَاثِينَ، وَلَا تَسْتَقْبِلُوا الشَّهْرَ اسْتِقْبَالًا "
Simok ibn Harb aytdi: Shaʼbondanmi yoki Ramazon oyidanmi — menga noaniq boʻlgan bir kunda tongni roʻzador holda qarshi oldim. Soʻng Ikrimaning oldiga bordim; qarasam, u non va koʻkat yeb oʻtiribdi. U: «Nonushtaga marhamat», dedi. Men: «Men roʻzadorman», dedim. U: «Allohga qasam ichamanki, albatta roʻzangni ochasan», dedi. Uning istisno qilmay qasam ichganini koʻrgach, yaqinlashib uzr aytdim — men bir oz oldin saharlik qilgan edim, xolos — soʻng: «Endi qoʻlingdagini keltir», dedim. U: Bizga Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) hadis aytdi, dedi: Rasululloh ﷺ: «Uni (hilolni) koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar; agar sizlar bilan uning orasini bulut toʻssa, sanoqni oʻttizga toʻldiringlar va oyni (oldindan) qarshi olmanglar», dedilar.Симок ибн Ҳарб айтди: Шаъбонданми ёки Рамазон ойиданми — менга ноаниқ бўлган бир кунда тонгни рўзадор ҳолда қарши олдим. Сўнг Икриманинг олдига бордим; қарасам, у нон ва кўкат еб ўтирибди. У: «Нонуштага марҳамат», деди. Мен: «Мен рўзадорман», дедим. У: «Аллоҳга қасам ичаманки, албатта рўзангни очасан», деди. Унинг истисно қилмай қасам ичганини кўргач, яқинлашиб узр айтдим — мен бир оз олдин саҳарлик қилган эдим, холос — сўнг: «Энди қўлингдагини келтир», дедим. У: Бизга Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ҳадис айтди, деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни (ҳилолни) кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар; агар сизлар билан унинг орасини булут тўсса, саноқни ўттизга тўлдиринглар ва ойни (олдиндан) қарши олманглар», дедилар.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ ، عَنْ عَمْرٍو يَعْنِي ابْنَ دِينَارٍ ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، أَنَّهُ عَجِبَ مِمَّنْ يَتَقَدَّمُ الشَّهْرَ ، وَيَقُولُ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا رَأَيْتُمُوهُ، فَصُومُوا، وَإِذَا رَأَيْتُمُوهُ فَأَفْطِرُوا، فَإِنْ غُمَّ عَلَيْكُمْ، فَأَكْمِلُوا الْعِدَّةَ ثَلَاثِينَ يَوْمًا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u oydan oldin (roʻzaga) shoshiladigan kishidan taajjublanar va: Rasululloh ﷺ: «Uni koʻrsangiz roʻza tutinglar, uni koʻrsangiz iftor qilinglar; agar sizlarga bulut boʻlib qolsa, sanoqni oʻttiz kunga toʻldiringlar», dedilar, der edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у ойдан олдин (рўзага) шошиладиган кишидан таажжубланар ва: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни кўрсангиз рўза тутинглар, уни кўрсангиз ифтор қилинглар; агар сизларга булут бўлиб қолса, саноқни ўттиз кунга тўлдиринглар», дедилар, дер эди.
حَدَّثَنِي عِصْمَةُ بْنُ الْفَضْلِ ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ ، عَنْ زَائِدَةَ ، عَنْ سِمَاكٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، قَالَ : جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، وَقَالَ : إِنِّي رَأَيْتُ الْهِلَالَ.
فَقَالَ : " أَتَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ؟ " قَالَ : نَعَمْ.
قَالَ : " يَا بِلَالُ، نَادِ فِي النَّاسِ، فَلْيَصُومُوا غَدًا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ huzurlariga bir aʼrobiy kelib: «Men hilolni koʻrdim», dedi. U zot: «Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga va men Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berasanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Ey Bilol, odamlarga eʼlon qil: ertaga roʻza tutsinlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ ҳузурларига бир аъробий келиб: «Мен ҳилолни кўрдим», деди. У зот: «Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига ва мен Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик берасанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Эй Билол, одамларга эълон қил: эртага рўза тутсинлар», дедилар.
أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَامَ الْفَتْحِ فَصَامَ وَصَامَ النَّاسُ حَتَّى بَلَغَ الْكَدِيد، ثُمَّ أَفْطَرَ، فَأَفْطَرَ النَّاسُ ، فَكَانُوا يَأْخُذُونَ بِالْأَحْدَثِ فَالْأَحْدَثِ مِنْ فِعْلِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Fath yili (safarga) chiqdilar va roʻza tutdilar, odamlar ham roʻza tutdilar; Kadid degan joyga yetganlarida u zot roʻzani ochdilar, odamlar ham ochdilar. Ular Rasululloh ﷺning ishlaridan eng keyingisini — soʻnggi qilganlarini olar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Фатҳ йили (сафарга) чиқдилар ва рўза тутдилар, одамлар ҳам рўза тутдилар; Кадид деган жойга етганларида у зот рўзани очдилар, одамлар ҳам очдилар. Улар Расулуллоҳ ﷺнинг ишларидан энг кейингисини — сўнгги қилганларини олар эдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " مَا صَامَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَهْرًا كَامِلًا غَيْرَ رَمَضَانَ، وَإِنْ كَانَ لَيَصُومُ إِذَا صَامَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ : لَا وَاللَّهِ لَا يُفْطِرُ، وَيُفْطِرُ إِذَا أَفْطَرَ حَتَّى يَقُولَ الْقَائِلُ : لَا وَاللَّهِ لَا يَصُومُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ Ramazondan boshqa biror oyni hech qachon toʻla roʻza tutmaganlar. U zot roʻza tutganlarida (shunchalik) tutardilarki, hatto aytuvchi: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, roʻzani ochmaydilar›, der edi. Va roʻza ochganlarida (shunchalik) ochardilarki, hatto aytuvchi: ‹Yoʻq, Allohga qasamki, roʻza tutmaydilar›, der edi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ Рамазондан бошқа бирор ойни ҳеч қачон тўла рўза тутмаганлар. У зот рўза тутганларида (шунчалик) тутардиларки, ҳатто айтувчи: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, рўзани очмайдилар›, дер эди. Ва рўза очганларида (шунчалик) очардиларки, ҳатто айтувчи: ‹Йўқ, Аллоҳга қасамки, рўза тутмайдилар›, дер эди».
أَخْبَرَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّهُ قَالَ : قَدِمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمَدِينَةَ ، وَالْيَهُودُ يَصُومُونَ يَوْمَ عَاشُورَاءَ، فَسَأَلَهُمْ، فَقَالُوا : هَذَا الْيَوْمُ الَّذِي ظَهَرَ فِيهِ مُوسَى عَلَى فِرْعَوْنَ.
فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَنْتُمْ أَوْلَى بِمُوسَى فَصُومُوهُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelganlarida, yahudiylar Ashuro kunini roʻza tutar edilar. U zot ulardan (sababini) soʻradilar; ular: «Bu — Muso Firʼavn ustidan gʻolib kelgan kundir», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlar Musoga haqliroqsiz; bas, uni roʻza tutinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келганларида, яҳудийлар Ашуро кунини рўза тутар эдилар. У зот улардан (сабабини) сўрадилар; улар: «Бу — Мусо Фиръавн устидан ғолиб келган кундир», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар Мусога ҳақлироқсиз; бас, уни рўза тутинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ امْرَأَةً نَذَرَتْ أَنْ تَصُومَ، فَمَاتَتْ، فَجَاءَ أَخُوهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَأَلَهُ عَنْ ذَلِكَ، فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْ كَانَ عَلَيْهَا دَيْنٌ أَكُنْتَ قَاضِيَهُ؟ " قَالَ : نَعَمْ.
قَالَ : " فَاقْضُوا اللَّهَ، فَاللَّهُ أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ " .
قَالَ : فَصَامَ عَنْهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol roʻza tutishga nazr qilgan edi, soʻng vafot etdi. Uning akasi Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib, bu haqda soʻradi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Agar uning zimmasida qarz boʻlganida, sen uni toʻlarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, Allohga (boʻlgan qarzni) ado etinglar, zero Alloh ado qilinishga haqliroqdir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bas, u uning nomidan roʻza tutdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл рўза тутишга назр қилган эди, сўнг вафот этди. Унинг акаси Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб, бу ҳақда сўради. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Агар унинг зиммасида қарз бўлганида, сен уни тўлармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, Аллоҳга (бўлган қарзни) адо этинглар, зеро Аллоҳ адо қилинишга ҳақлироқдир», дедилар. (Ровий) айтди: Бас, у унинг номидан рўза тутди.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ الرَّبِيعِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ سُلَيْمَانَ ، قَالَ : سَمِعْتُ مُسْلِمًا الْبَطِينَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهِ عَنْهُمَا، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " مَا الْعَمَلُ، فِي أَيَّامٍ أَفْضَلَ مِنْ الْعَمَلِ فِي عَشْرِ ذِي الْحِجَّةِ ".
قِيلَ : وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ؟ قَالَ : " وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ، إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْجِعْ بِشَيْءٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Hech qanday kunlardagi amal Zulhijjaning oʻn kunidagi amaldan afzal emas», dedilar. «Alloh yoʻlidagi jihod ham emasmi?» deyildi. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham emas, magar bir kishi oʻz joni va moli bilan (jihodga) chiqib, soʻng biror narsa bilan qaytmasa (— shumi mustasno)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ҳеч қандай кунлардаги амал Зулҳижжанинг ўн кунидаги амалдан афзал эмас», дедилар. «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмасми?» дейилди. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмас, магар бир киши ўз жони ва моли билан (жиҳодга) чиқиб, сўнг бирор нарса билан қайтмаса (— шуми мустасно)», дедилар.
أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا أَصْبَغُ، عَنْ الْقَاسِمِ بْنِ أَبِي أَيُّوبَ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ: " مَا مِنْ عَمَلٍ أَزْكَى عِنْدَ اللَّهِ عز وجل وَلَا أَعْظَمَ أَجْرًا، مِنْ خَيْرٍ يَعْمَلُهُ فِي عَشْرِ الْأَضْحَى ".
قِيلَ: وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ؟ قَالَ: " وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عز وجل إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فَلَمْ يَرْجِعْ مِنْ ذَلِكَ بِشَيْءٍ ".
قَالَ: وَكَانَ سَعِيدُ بْنُ جُبَيْرٍ إِذَا دَخَلَ أَيَّامُ الْعَشْرِ، اجْتَهَدَ اجْتِهَادًا شَدِيدًا حَتَّى مَا يَكَادُ يَقْدِرُ عَلَيْهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Alloh azza va jalla nazdida Qurbon (hayiti)ning oʻn kunida qilinadigan yaxshilikdan koʻra pokroq va ajri buyukroq amal yoʻqdir», dedilar. «Alloh yoʻlidagi jihod ham emasmi?» deyildi. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham emas, magar bir kishi oʻz joni va moli bilan (jihodga) chiqib, undan biror narsa bilan qaytmasa (— shumi mustasno)», dedilar. (Roviy) aytdi: Said ibn Jubayr esa oʻn kun kirsa, shu qadar qattiq harakat qilar ediki, hatto unga kuchi yetmay qolardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла наздида Қурбон (ҳайити)нинг ўн кунида қилинадиган яхшиликдан кўра покроқ ва ажри буюкроқ амал йўқдир», дедилар. «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмасми?» дейилди. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмас, магар бир киши ўз жони ва моли билан (жиҳодга) чиқиб, ундан бирор нарса билан қайтмаса (— шуми мустасно)», дедилар. (Ровий) айтди: Саид ибн Жубайр эса ўн кун кирса, шу қадар қаттиқ ҳаракат қилар эдики, ҳатто унга кучи етмай қоларди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو الْفُقَيْمِيُّ ، عَنْ مِهْرَانَ أَبِي صَفْوَانَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ أَرَادَ الْحَجَّ فَلْيَتَعَجَّلْ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim hajni iroda qilsa, shoshilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳажни ирода қилса, шошилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سِنَانٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " كُتِبَ عَلَيْكُمْ الْحَجُّ ".
فَقِيلَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ فِي كُلِّ عَامٍ؟ قَالَ : " لَا، وَلَوْ قُلْتُهَا لَوَجَبَتْ، الْحَجُّ مَرَّةٌ فَمَا زَادَ فَهُوَ تَطَوُّعٌ " .
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى ، عَنْ شَرِيكٍ ، عَنْ سِمَاكٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، نَحْوَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarga haj farz qilindi», dedilar. Shunda: «Yo Rasululloh, har yilimi?» deyildi. U zot: «Yoʻq; agar shuni aytganimda, vojib boʻlib qolardi. Haj bir martadir; undan ortigʻi esa nafldir», dedilar. Ubaydulloh ibn Muso Sharikdan, u Simokdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларга ҳаж фарз қилинди», дедилар. Шунда: «Ё Расулуллоҳ, ҳар йилими?» дейилди. У зот: «Йўқ; агар шуни айтганимда, вожиб бўлиб қоларди. Ҳаж бир мартадир; ундан ортиғи эса нафлдир», дедилар. Убайдуллоҳ ибн Мусо Шарикдан, у Симокдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан шунга ўхшашини ривоят қилди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " وَقَّتَ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ ذَا الْحُلَيْفَةِ ، وَلِأَهْلِ الشَّامِ الْجُحْفَةَ ، وَلِأَهْلِ نَجْدٍ قَرْنَ الْمَنَازِلِ ، وَلِأَهْلِ الْيَمَنِ يَلَمْلَمَ ، هُنَّ لِأَهْلِهِنَّ، وَلِكُلِّ آتٍ أَتَى عَلَيْهِنَّ مِنْ غَيْرِهِنَّ مِمَّنْ أَرَادَ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ، وَمَنْ كَانَ دُونَ ذَلِكَ فَمِنْ حَيْثُ أَنْشَأَ، حَتَّى أَهْلُ مَكَّةَ مِنْ مَكَّةَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Madina ahliga Zul-Hulayfani, Shom ahliga Juhfani, Najd ahliga Qarnul-Manozilni va Yaman ahliga Yalamlamni miqot qilib belgiladilar. Bu (mavqitlar) — oʻsha joylardagi (aholi) uchun, va ulardan tashqari — haj hamda umra qilish niyatida oʻsha joylar orqali (oʻtib) keladiganlar uchun (hamdir). Kim shu chegaralar ichida yashasa, oʻzi (yoʻlga) chiqqan joydan (ehrom bogʻlaydi); hatto Makka ahli Makkadan (ehrom bogʻlaydi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Мадина аҳлига Зул-Ҳулайфани, Шом аҳлига Жуҳфани, Нажд аҳлига Қарнул-Манозилни ва Яман аҳлига Яламламни миқот қилиб белгиладилар. Бу (мавқитлар) — ўша жойлардаги (аҳоли) учун, ва улардан ташқари — ҳаж ҳамда умра қилиш ниятида ўша жойлар орқали (ўтиб) келадиганлар учун (ҳамдир). Ким шу чегаралар ичида яшаса, ўзи (йўлга) чиққан жойдан (эҳром боғлайди); ҳатто Макка аҳли Маккадан (эҳром боғлайди).
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ أَبِي الشَّعْثَاءِ ، أَخْبَرَنِي ابْنُ عَبَّاسٍ ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ لَمْ يَجِدْ إِزَارًا، فَلْيَلْبَسْ سَرَاوِيلَ، وَمَنْ لَمْ يَجِدْ نَعْلَيْنِ، فَلْيَلْبَسْ خُفَّيْنِ ".
قَالَ : قُلْتُ أَوْ قِيلَ : أَيَقْطَعُهُمَا؟ قَالَ : " لَا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berdiki, u Nabiy ﷺning: «Kim izor topa olmasa, ishton kiysin; kim kavush topa olmasa, mahsi kiysin», deganlarini eshitgan. (Roviy) aytdi: Men, yoxud (birov): «Ularni kesarmikin?» dedi. U zot: «Yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бердики, у Набий ﷺнинг: «Ким изор топа олмаса, иштон кийсин; ким кавуш топа олмаса, маҳси кийсин», деганларини эшитган. (Ровий) айтди: Мен, ёхуд (биров): «Уларни кесармикин?» деди. У зот: «Йўқ», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ السَّلَامِ بْنُ حَرْبٍ ، عَنْ خُصَيْفٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " أَحْرَمَ دُبُرَ الصَّلَاةِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ namozning ketidan ehromga kirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ намознинг кетидан эҳромга кирдилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو النُّعْمَانِ ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ ، حَدَّثَنَا هِلَالُ بْنُ خَبَّابٍ ، قَالَ : فَحَدَّثْتُ عِكْرِمَةَ فَحَدَّثَنِي، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ : أَنَّ ضُبَاعَةَ بِنْتَ الزُّبَيْرِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ، أَتَتِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أَحُجَّ، فَكَيْفَ أَقُولُ؟ قَالَ : " قُولِي : لَبَّيْكَ اللَّهُمَّ لَبَّيْكَ، وَمَحِلِّي حَيْثُ تَحْبِسُنِي، فَإِنَّ لَكِ عَلَى رَبِّكِ مَا اسْتَثْنَيْتِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Zuboʻa bint Zubayr ibn Abdulmuttalib Nabiy ﷺning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, men haj qilmoqchiman, qanday deyay?» dedi. U zot: «Sen: ‹Labbayk Allohumma labbayk, va mahillii haysu tahbisunii (Mana men huzuringdaman, ey Alloh, mana men huzuringdaman; ehromdan chiqadigan joyim — Sen meni toʻxtatgan joydir)› deb ayt. Zero, Robbing zimmasida sen shart qilgan narsa boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Зубўа бинт Зубайр ибн Абдулмутталиб Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен ҳаж қилмоқчиман, қандай деяй?» деди. У зот: «Сен: ‹Лаббайк Аллоҳумма лаббайк, ва маҳиллии ҳайсу таҳбисунии (Мана мен ҳузурингдаман, эй Аллоҳ, мана мен ҳузурингдаман; эҳромдан чиқадиган жойим — Сен мени тўхтатган жойдир)› деб айт. Зеро, Роббинг зиммасида сен шарт қилган нарса бўлади», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانُ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُثْمَانَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " احْتَجَمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan holda qon oldirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолда қон олдирдилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاق، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ عَطَاءٍ، وَطَاوُسٍ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ ".
قَالَ إِسْحَاق: قَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً: عَنْ عَطَاءٍ، وَمَرَّةً، عَنْ طَاوُسٍ، وَجَمَعَهُمَا مَرَّةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ehromda boʻlgan holda qon oldirdilar. Ishoq aytdi: Sufyon bir marta «Atodan», bir marta «Tovusdan» dedi, bir marta esa ikkovini birga (zikr) qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ эҳромда бўлган ҳолда қон олдирдилар. Ишоқ айтди: Суфён бир марта «Атодан», бир марта «Товусдан» деди, бир марта эса икковини бирга (зикр) қилди.
حَدَّثَنَا هَاشِمُ بْنُ الْقَاسِمِ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " تَزَوَّجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ ehromda boʻlgan holda uylandilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ эҳромда бўлган ҳолда уйландилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ ، حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ امْرَأَةً مِنْ خَثْعَمَ اسْتَفْتَتْ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّةِ الْوَدَاعِ، وَالْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ رَدِيفُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ فَرِيضَةَ اللَّهِ عَلَى عِبَادِهِ أَدْرَكَتْ أَبِي شَيْخًا كَبِيرًا، لَا يَسْتَطِيعُ أَنْ يَسْتَوِيَ عَلَى الرَّاحِلَةِ، فَهَلْ يَقْضِي أَنْ أَحُجَّ عَنْهُ؟ قَالَ : " نَعَمْ " .
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، نَحْوًا مِنْ حَدِيثِ الْأَوْزَاعِيِّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Xasʼamdan bir ayol Vidoʼ hajida Rasululloh ﷺdan fatvo soʻradi — Fazl ibn Abbos Rasululloh ﷺning ortlarida (ulovda) mingashgan edi. U: «Yo Rasululloh, Allohning bandalariga (farz qilgan) farizasi otamga — ulovda mahkam oʻtira olmaydigan, juda keksa chol boʻlgan holda — yetdi; men uning oʻrniga haj qilsam, (ado) boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Muhammad ibn Yusuf bizga aytdiki, Ibn Uyayna Zuhriydan, u Sulaymon ibn Yasordan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan Avzoiyning hadisiga oʻxshashini rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Хасъамдан бир аёл Видў ҳажида Расулуллоҳ ﷺдан фатво сўради — Фазл ибн Аббос Расулуллоҳ ﷺнинг ортларида (уловда) мингашган эди. У: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳнинг бандаларига (фарз қилган) фаризаси отамга — уловда маҳкам ўтира олмайдиган, жуда кекса чол бўлган ҳолда — етди; мен унинг ўрнига ҳаж қилсам, (адо) бўладими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Муҳаммад ибн Юсуф бизга айтдики, Ибн Уяйна Зуҳрийдан, у Сулаймон ибн Ясордан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан Авзоийнинг ҳадисига ўхшашини ривоят қилди.
حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، قَالَا : حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُثْمَانَ بْنِ خُثَيْمٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " لَيَبْعَثَنَّ اللَّهُ الْحَجَرَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لَهُ عَيْنَانِ يُبْصِرُ بِهِمَا، وَلِسَانٌ يَنْطِقُ بِهِ، يَشْهَدُ عَلَى مَنْ اسْتَلَمَهُ بِحَقٍّ " .
قَالَ سُلَيْمَانُ : لِمَنْ اسْتَلَمَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh qiyomat kuni (Hajarul-asvad) toshni koʻradigan ikki koʻzi va gapiradigan tili bilan tiriltiradi; u uni haq bilan istilom qilgan kishiga guvohlik beradi», dedilar. Sulaymon: «uni istilom qilgan kishi uchun» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ қиёмат куни (Ҳажарул-асвад) тошни кўрадиган икки кўзи ва гапирадиган тили билан тирилтиради; у уни ҳақ билан истилом қилган кишига гувоҳлик беради», дедилар. Сулаймон: «уни истилом қилган киши учун» деди.
أَخْبَرَنَا عَمْرُو بْنُ عَوْنٍ ، عَنْ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " طَافَ بِالْبَيْتِ عَلَى بَعِيرٍ، كُلَّمَا أَتَى عَلَى الرُّكْنِ ، أَشَارَ إِلَيْهِ بِشَيْءٍ فِي يَدِهِ، وَكَبَّرَ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tuyaga mingan holda Baytni tavof qildilar. U zot rukn roʻparasiga kelgan har safar, qoʻllaridagi bir narsa bilan unga ishora qilar va takbir aytar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ туяга минган ҳолда Байтни тавоф қилдилар. У зот рукн рўпарасига келган ҳар сафар, қўлларидаги бир нарса билан унга ишора қилар ва такбир айтар эдилар.
أَخْبَرَنَا الْحُمَيْدِيُّ ، حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ صَلَاةٌ، إِلَّا أَنَّ اللَّهَ أَحَلَّ فِيهِ الْمَنْطِقَ، فَمَنْ نَطَقَ فِيهِ، فَلَا يَنْطِقْ إِلَّا بِخَيْرٍ " .
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مَعْبَدٍ ، عَنْ مُوسَى بْنِ أَعْيَنَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، نَحْوَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Baytni tavof qilish namozdir, faqat Alloh unda gapirishni halol qilgan. Bas, kim unda gapirsa, faqat yaxshi (soʻz)ni gapirsin», dedilar. Ali ibn Maʼbad Muso ibn Aʼyandan, u Ato ibn as-Soibdan, u Tovusdan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Байтни тавоф қилиш намоздир, фақат Аллоҳ унда гапиришни ҳалол қилган. Бас, ким унда гапирса, фақат яхши (сўз)ни гапирсин», дедилар. Али ибн Маъбад Мусо ибн Аъяндан, у Ато ибн ас-Соибдан, у Товусдан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини ривоят қилди.
أَخْبَرَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ هُوَ ابْنُ زَيْدٍ ، عَنْ أَيُّوبَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : بَيْنَا رَجُلٌ وَاقِفٌ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِعَرَفَةَ ، فَوَقَعَ عَنْ رَاحِلَتِهِ أَوْ قَالَ : فَأَقْعَصَتْهُ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ، وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْنِ، وَلَا تُحَنِّطُوهُ، وَلَا تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ، فَإِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَبْعَثُهُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺ bilan birga Arafotda turgan edi, shu payt ulovidan yiqildi — yoki: (ulovi) uni oʻldirdi, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni suv va sidr bilan yuvinglar, ikki kiyimga kafanlanglar, unga hanut surtmanglar va boshini yopmanglar. Chunki Alloh taolo uni qiyomat kuni talbiya aytgan holda tiriltiradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир киши Набий ﷺ билан бирга Арафотда турган эди, шу пайт уловидан йиқилди — ёки: (улови) уни ўлдирди, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сув ва сидр билан ювинглар, икки кийимга кафанланглар, унга ҳанут суртманглар ва бошини ёпманглар. Чунки Аллоҳ таоло уни қиёмат куни талбия айтган ҳолда тирилтиради», дедилар.
أَخْبَرَنَا سَهْلُ بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ مُجَاهِدٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ : " هَذِهِ عُمْرَةٌ اسْتَمْتَعْنَا بِهَا، فَمَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْيٌ فَلْيَحِلَّ الْحِلَّ كُلَّهُ، فَقَدْ دَخَلَتِ الْعُمْرَةُ فِي الْحَجِّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Bu bir umradirki, biz undan foydalandik. Kimning yonida hadyi (qurbonlik) boʻlmasa, u ihromdan butunlay chiqsin. Endi umra qiyomat kunigacha hajga kirdi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Бу бир умрадирки, биз ундан фойдаландик. Кимнинг ёнида ҳадйи (қурбонлик) бўлмаса, у иҳромдан бутунлай чиқсин. Энди умра қиёмат кунигача ҳажга кирди», дедилар.
أَخْبَرَنَا شِهَابُ بْنُ عَبَّادٍ ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اعْتَمَرَ أَرْبَعَ عُمَرٍ : عُمْرَةَ الْحُدَيْبِيَةِ ، وَعُمْرَةَ الْقَضَاءِ أَوْ قَالَ : عُمْرَةَ الْقِصَاصِ، شَكَّ شِهَابُ بْنُ عَبَّادٍ مِنْ قَابِلٍ، وَالثَّالِثَةَ مِنْ الْجِعْرَانَةِ ، وَالرَّابِعَةَ الَّتِي مَعَ حَجَّتِهِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ toʻrt marta umra qildilar: Hudaybiya umrasi; qazo umrasi — yoki: qisos umrasi dedi, buni Shihob ibn Abbod shubha qildi — keyingi yilda; uchinchisi Jiʼronadan; toʻrtinchisi esa haji bilan birga boʻlgani.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тўрт марта умра қилдилар: Ҳудайбия умраси; қазо умраси — ёки: қисос умраси деди, буни Шиҳоб ибн Аббод шубҳа қилди — кейинги йилда; учинчиси Жиъронадан; тўртинчиси эса ҳажи билан бирга бўлгани.
أَخْبَرَنَا أَبُو عَاصِمٍ ، عَنْ ابْنِ جُرَيْجٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، قَالَ لِامْرَأَةٍ : " اعْتَمِرِي فِي رَمَضَانَ، فَإِنَّ عُمْرَةً فِي رَمَضَانَ تَعْدِلُ حَجَّةً "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir ayolga: «Ramazonda umra qil, chunki Ramazondagi umra hajga tengdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир аёлга: «Рамазонда умра қил, чунки Рамазондаги умра ҳажга тенгдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عَمْرٍو ، عَنْ عَطَاءٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ ، يَقُولُ : " التَّحْصِيبُ لَيْسَ بِشَيْءٍ، إِنَّمَا هُوَ مَنْزِلٌ نَزَلَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " .
قَالَ أَبُو مُحَمَّد : التَّحْصِيبُ مَوْضِعٌ بِمَكَّةَ ، وَهُوَ مَوْضِعٌ بِبَطْحَاءَ
Ato aytdi: Men Ibn Abbosning: «Tahsib hech narsa emas, u faqat Rasululloh ﷺ tushgan bir manzildir, xolos», deganini eshitdim. Abu Muhammad aytdi: Tahsib — Makkadagi bir joy boʻlib, u Bathodagi joydir.Ато айтди: Мен Ибн Аббоснинг: «Таҳсиб ҳеч нарса эмас, у фақат Расулуллоҳ ﷺ тушган бир манзилдир, холос», деганини эшитдим. Абу Муҳаммад айтди: Таҳсиб — Маккадаги бир жой бўлиб, у Батҳодаги жойдир.
أَخْبَرَنَا الْأَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو كُدَيْنَةَ هُوَ يَحْيَى بْنُ الْمُهَلَّبِ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ الْحَكَمِ ، عَنْ مِقْسَمٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِنًى خَمْسَ صَلَوَاتٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Minoda besh vaqt namoz oʻqidilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Минода беш вақт намоз ўқидилар».
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْمَدِينِيُّ ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ ، حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ ، أَخْبَرَنِي عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جُبَيْرٍ ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ ، قَالَتْ : أَخْبَرَتْنِي أُمُّ عُثْمَانَ بِنْتُ أَبِي سُفْيَانَ ، أَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَيْسَ عَلَى النِّسَاءِ حَلْقٌ، إِنَّمَا عَلَى النِّسَاءِ التَّقْصِيرُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ayollarga soch qirdirish (vojib) emas, ayollarga faqat (sochni) qisqartirish (lozim)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аёлларга соч қирдириш (вожиб) эмас, аёлларга фақат (сочни) қисқартириш (лозим)», дедилар.
أَخْبَرَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ ، عَنْ قَتَادَةَ ، قَالَ : سَمِعْتُ أَبَا حَسَّانَ يُحَدِّثُ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " صَلَّى الظُّهْرَ بِذِي الْحُلَيْفَةِ ، ثُمَّ دَعَا بِبَدَنَةٍ فَأَشْعَرَهَا مِنْ صَفْحَةِ سَنَامِهَا الْأَيْمَنِ، ثُمَّ سَلَتَ الدَّمَ عَنْهَا وَقَلَّدَهَا نَعْلَيْنِ، ثُمَّ أُتِيَ بِرَاحِلَتِهِ، فَلَمَّا قَعَدَ عَلَيْهَا وَاسْتَوَتْ عَلَى الْبَيْدَاءِ، أَهَلَّ بِالْحَجِّ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zul-Hulayfada peshin namozini oʻqidilar. Soʻng bir tuyani keltirishni buyurib, uning oʻrkachining oʻng tomonidan ishʼor qildilar (belgi qoʻyib qonatdilar), keyin undan qonni siypab tozaladilar va boʻyniga ikki kavush osib qoʻydilar. Soʻng minadigan tuyalari keltirildi. Uning ustiga oʻtirib, u (tuya) Baydoda roʻparalashganida, haj uchun talbiya aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Зул-Ҳулайфада пешин намозини ўқидилар. Сўнг бир туяни келтиришни буюриб, унинг ўркачининг ўнг томонидан ишъор қилдилар (белги қўйиб қонатдилар), кейин ундан қонни сийпаб тозаладилар ва бўйнига икки кавуш осиб қўйдилар. Сўнг минадиган туялари келтирилди. Унинг устига ўтириб, у (туя) Байдода рўпаралашганида, ҳаж учун талбия айтдилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ ابْنِ عُيَيْنَةَ ، عَنْ سُلَيْمَانَ الْأَحْوَلِ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : كَانَ النَّاسُ يَنْصَرِفُونَ فِي كُلِّ وَجْهٍ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَا يَنْفِرَنَّ أَحَدٌ حَتَّى يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهِ بِالْبَيْتِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Odamlar har tomonga (tavofsiz) qaytib ketaverardilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Hech kim oxirgi ishi Baytni (tavof qilish) boʻlmaguncha (Makkadan) chiqib ketmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Одамлар ҳар томонга (тавофсиз) қайтиб кетаверардилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч ким охирги иши Байтни (тавоф қилиш) бўлмагунча (Маккадан) чиқиб кетмасин», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ ، حَدَّثَنَا ابْنُ طَاوُسٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " رُخِّصَ لِلْحَائِضِ أَنْ تَنْفِرَ إِذَا أَفَاضَتْ " .
قَالَ : وَسَمِعْتُ ابْنَ عُمَرَ عَامَ أَوَّلَ : أَنَّهَا لَا تَنْفِرُ، ثُمَّ سَمِعْتُهُ، يَقُولُ : تَنْفِرُ، إِنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَخَّصَ لَهُنَّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hayzli ayolga — agar u ifoza (tavofini) qilgan boʻlsa — joʻnab ketishga ruxsat berildi. (Tovus) aytdi: Men avvalgi yili Ibn Umarning: «U joʻnamaydi», deganini eshitgan edim. Soʻng uning: «Joʻnayveradi, chunki Nabiy ﷺ ularga ruxsat berganlar», deganini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳайзли аёлга — агар у ифоза (тавофини) қилган бўлса — жўнаб кетишга рухсат берилди. (Товус) айтди: Мен аввалги йили Ибн Умарнинг: «У жўнамайди», деганини эшитган эдим. Сўнг унинг: «Жўнайверади, чунки Набий ﷺ уларга рухсат берганлар», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ، أَخْبَرَنَا قَتَادَةُ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " نَهَى عَنْ الْمُجَثَّمَةِ " .
فَقَالَ أَبُو مُحَمَّد : الْمُجَثَّمَةُ : الْمَصْبُورَةُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ mujassamadan qaytardilar. Abu Muhammad aytdi: Mujassama — bogʻlab qoʻyilib, nishonga olingan (jonivor)dir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ мужассамадан қайтардилар. Абу Муҳаммад айтди: Мужассама — боғлаб қўйилиб, нишонга олинган (жонивор)дир.
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ ، عَنْ مَيْمُونِ بْنِ مِهْرَانَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ أَكْلِ كُلِّ ذِي نَابٍ مِنْ السِّبَاعِ، وَكُلِّ ذِي مِخْلَبٍ مِنْ الطَّيْرِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi, u aytdi: «Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlardan qozigʻ tishli boʻlgan har bir hayvonni va qushlardan changalli (tirnoqli) boʻlgan har birini yeyishni man qildilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади, у айтди: «Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонлардан қозиғ тишли бўлган ҳар бир ҳайвонни ва қушлардан чангалли (тирноқли) бўлган ҳар бирини ейишни ман қилдилар».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ ، عَنْ سُفْيَانَ ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ ، قَالَ : سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ الْأَسْقِيَةِ، فَقَالَ : مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لَكَ، غَيْرَ أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ : " أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ "
Abdurahmon ibn Vaʼla aytdi: Men Ibn Abbosdan meshlar haqida soʻradim. U: «Senga nima deyishimni bilmayman, faqat men Rasululloh ﷺning: ‹Qaysi teri oshlansa, u pok boʻlibdi›, deganlarini eshitganman», dedi.Абдураҳмон ибн Ваъла айтди: Мен Ибн Аббосдан мешлар ҳақида сўрадим. У: «Сенга нима дейишимни билмайман, фақат мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Қайси тери ошланса, у пок бўлибди›, деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا يَعْلَى ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاق ، عَنْ الْقَعْقَاعِ بْنِ حَكِيمٍ ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ ، قَالَ : سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ عَنْ جُلُودِ الْمَيْتَةِ، فَقَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " دِبَاغُهَا طَهُورُهَا " .
قِيلَ لِأَبِي مُحَمَّدٍ عَبْدِ اللَّهِ : تَقُولُ بِهَذَا؟ قَالَ : نَعَمْ، إِذَا كَانَ يُؤْكَلُ لَحْمُهُ
Abdurahmon ibn Vaʼla aytdi: Men Ibn Abbosdan oʻlaksa terilari haqida soʻradim. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Uning oshlanishi — uning poklanishidir›, dedilar», dedi. Abu Muhammad Abdullohga: «Sen ham shunday deysanmi?», deyildi. U: «Ha, agar goʻshti yeyiladigan (hayvon) boʻlsa», dedi.Абдураҳмон ибн Ваъла айтди: Мен Ибн Аббосдан ўлакса терилари ҳақида сўрадим. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Унинг ошланиши — унинг покланишидир›, дедилар», деди. Абу Муҳаммад Абдуллоҳга: «Сен ҳам шундай дейсанми?», дейилди. У: «Ҳа, агар гўшти ейиладиган (ҳайвон) бўлса», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : مَاتَتْ شَاةٌ لِمَيْمُونَةَ ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لَوْ اسْتَمْتَعْتُمْ بِإِهَابِهَا؟ " قَالُوا : يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّهَا مَيْتَةٌ، قَالَ : " إِنَّمَا حُرِّمَ أَكْلُهَا " .
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ ، عَنْ الزُّبَيْدِيِّ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، نَحْوَ هَذَا الْحَدِيثِ.
قِيلَ لِأَبِي مُحَمَّدٍ : مَا تَقُولُ فِي الثَّعَالِبِ إِذَا دُبِغَتْ؟ قَالَ : أَكْرَهُهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Maymunaning bir qoʻyi oʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uning terisidan foydalansangiz boʻlmasmidi?», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, u oʻlaksa-ku», dedilar. U zot: «Faqat uni yeyish harom qilingan», dedilar. Muhammad ibn Musaffo bizga xabar berdi: Baqiyya Zubaydiydan, u Zuhriydan, u Ubaydullohdan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shu hadisga oʻxshashini rivoyat qildi. Abu Muhammadga: «Tulki (terilari) oshlansa, ular haqida nima deysan?», deyildi. U: «Men uni makruh sanayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Маймунанинг бир қўйи ўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Унинг терисидан фойдалансангиз бўлмасмиди?», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, у ўлакса-ку», дедилар. У зот: «Фақат уни ейиш ҳаром қилинган», дедилар. Муҳаммад ибн Мусаффо бизга хабар берди: Бақийя Зубайдийдан, у Зуҳрийдан, у Убайдуллоҳдан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шу ҳадисга ўхшашини ривоят қилди. Абу Муҳаммадга: «Тулки (терилари) ошланса, улар ҳақида нима дейсан?», дейилди. У: «Мен уни макруҳ санайман», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ ، عَنْ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : " نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ قَتْلِ أَرْبَعَةٍ مِنْ الدَّوَابِّ : النَّمْلَةِ، وَالنَّحْلَةِ، وَالْهُدْهُدِ، وَالصُّرَدِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ jonzotlardan toʻrttasini — chumoli, asalari, sassiqpopushak va surad qushini oʻldirishdan qaytardilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ жонзотлардан тўрттасини — чумоли, асалари, сассиқпопушак ва сурад қушини ўлдиришдан қайтардилар».