حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ، قُدَامَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَحَدَنَا يَجِدُ فِي نَفْسِهِ - يُعَرِّضُ بِالشَّىْءِ - لأَنْ يَكُونَ حُمَمَةً أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ بِهِ فَقَالَ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي رَدَّ كَيْدَهُ إِلَى الْوَسْوَسَةِ " . قَالَ ابْنُ قُدَامَةَ " رَدَّ أَمْرَهُ " . مَكَانَ " رَدَّ كَيْدَهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, bizdan birimiz nafsida shunday bir narsani his qiladiki — u (shu narsani) bilvosita aytib — uni tilga olishdan koʻra kuyib koʻmirga aylanib ketishi unga koʻproq yoqadi», dedi. Shunda u zot: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar! (Shaytonning) makrini vasvasaga qaytargan Allohga hamd boʻlsin», dedilar. Ibn Qudoma (rivoyatida) «makrini qaytargan» oʻrniga «ishini qaytargan» degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, биздан биримиз нафсида шундай бир нарсани ҳис қиладики — у (шу нарсани) билвосита айтиб — уни тилга олишдан кўра куйиб кўмирга айланиб кетиши унга кўпроқ ёқади», деди. Шунда у зот: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар! (Шайтоннинг) макрини васвасага қайтарган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедилар. Ибн Қудома (ривоятида) «макрини қайтарган» ўрнига «ишини қайтарган» деган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَى هِرَقْلَ " مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى " . قَالَ ابْنُ يَحْيَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ قَالَ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Hiraqlga (Vizantiya hukmdori Irakliyga) shunday xat yozdilar: «Allohning Rasuli Muhammaddan Rumning ulugʻi Hiraqlga. Hidoyatga ergashganlarga salom boʻlsin». Ibn Yahyo, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Abu Sufyon unga xabar berib aytdi: «Soʻng biz Hiraqlning huzuriga kirdik, u bizni oʻz oldiga oʻtqazdi. Soʻng Rasululloh ﷺning xatlarini chaqirtirdi. Unda shunday (yozilgan) edi: ‹Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Allohning Rasuli Muhammaddan Rumning ulugʻi Hiraqlga. Hidoyatga ergashganlarga salom boʻlsin. Ammo baʼdu (soʻngra)…›»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Ҳирақлга (Византия ҳукмдори Ираклийга) шундай хат ёздилар: «Аллоҳнинг Расули Муҳаммаддан Румнинг улуғи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин». Ибн Яҳё, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Абу Суфён унга хабар бериб айтди: «Сўнг биз Ҳирақлнинг ҳузурига кирдик, у бизни ўз олдига ўтқазди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг хатларини чақиртирди. Унда шундай (ёзилган) эди: ‹Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан (бошлайман). Аллоҳнинг Расули Муҳаммаддан Румнинг улуғи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин. Аммо баъду (сўнгра)…›»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، وَأَبُو بَكْرٍ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنِ ابْنِ حُدَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَتْ لَهُ أُنْثَى فَلَمْ يَئِدْهَا وَلَمْ يُهِنْهَا وَلَمْ يُؤْثِرْ وَلَدَهُ عَلَيْهَا - قَالَ يَعْنِي الذُّكُورَ - أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ " . وَلَمْ يَذْكُرْ عُثْمَانُ يَعْنِي الذُّكُورَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning qiz farzandi boʻlsa-yu, uni tiriklayin koʻmmasa, uni xor qilmasa va oʻzga farzandlarini — yaʼni oʻgʻillarini — undan ustun qoʻymasa, Alloh uni jannatga kiritadi», dedilar. Usmon (rivoyatida) «yaʼni oʻgʻillarini» degan soʻzni zikr qilmadi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг қиз фарзанди бўлса-ю, уни тириклайин кўммаса, уни хор қилмаса ва ўзга фарзандларини — яъни ўғилларини — ундан устун қўймаса, Аллоҳ уни жаннатга киритади», дедилар. Усмон (ривоятида) «яъни ўғилларини» деган сўзни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، وَابْنُ، عَبْدَةَ - وَهَذَا حَدِيثُهُ - قَالاَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ لَمْ يُؤْمَرْ بِهَا أَكْثَرُ النَّاسِ آيَةُ الإِذْنِ وَإِنِّي لآمُرُ جَارِيَتِي هَذِهِ تَسْتَأْذِنُ عَلَىَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ يَأْمُرُ بِهِ .
Ubaydulloh ibn Abu Yazid Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdi: «Koʻpchilik odamlar izn (soʻrash) oyatiga amal qilmadilar. Men esa mana bu joriyamga huzurimga kirishdan oldin izn soʻrashni buyuraman». Abu Dovud: «Ato ham Ibn Abbosdan shu kabi, u ( shunga) buyuradi, deb rivoyat qilgan», dedi.Убайдуллоҳ ибн Абу Язид Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: «Кўпчилик одамлар изн (сўраш) оятига амал қилмадилар. Мен эса мана бу жориямга ҳузуримга киришдан олдин изн сўрашни буюраман». Абу Довуд: «Ато ҳам Ибн Аббосдан шу каби, у ( шунга) буюради, деб ривоят қилган», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ نَفَرًا، مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ قَالُوا يَا ابْنَ عَبَّاسٍ كَيْفَ تَرَى فِي هَذِهِ الآيَةِ الَّتِي أُمِرْنَا فِيهَا بِمَا أُمِرْنَا وَلاَ يَعْمَلُ بِهَا أَحَدٌ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلاَةِ الْعِشَاءِ ثَلاَثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلاَ عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ } قَرَأَ الْقَعْنَبِيُّ إِلَى { عَلِيمٌ حَكِيمٌ } قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ اللَّهَ حَلِيمٌ رَحِيمٌ بِالْمُؤْمِنِينَ يُحِبُّ السَّتْرَ وَكَانَ النَّاسُ لَيْسَ لِبُيُوتِهِمْ سُتُورٌ وَلاَ حِجَالٌ فَرُبَّمَا دَخَلَ الْخَادِمُ أَوِ الْوَلَدُ أَوْ يَتِيمَةُ الرَّجُلِ وَالرَّجُلُ عَلَى أَهْلِهِ فَأَمَرَهُمُ اللَّهُ بِالاِسْتِئْذَانِ فِي تِلْكَ الْعَوْرَاتِ فَجَاءَهُمُ اللَّهُ بِالسُّتُورِ وَالْخَيْرِ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا يَعْمَلُ بِذَلِكَ بَعْدُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَعَطَاءٍ يُفْسِدُ هَذَا .
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Iroq ahlidan bir necha kishi: «Ey Ibn Abbos, bizga (amal qilishimiz) buyurilgan, ammo hech kim amal qilmaydigan mana bu oyat haqida nima deysiz? Aziz va jalil boʻlmish Allohning soʻzi: {Ey iymon keltirganlar! Qoʻllaringizdagi mulk (qullar) va sizlardan balogʻatga yetmaganlar uch vaqtda — bomdod namozidan oldin, peshin chogʻi kiyimlaringizni yechib qoʻyadigan paytingizda va xufton namozidan keyin huzuringizga kirishdan oldin sizdan izn soʻrasinlar. (Bular) sizlar uchun avratlari (yopiq turishi lozim boʻlgan) uch vaqtdir. Ularda (bu uch vaqtdan boshqasida) sizga ham, ularga ham (izn soʻramasdan kirib-chiqishda) gunoh yoʻq — (chunki) ular sizlarning oldingizda aylanib yuruvchilardir}», dedilar. (Rovi) Qaʼnabiy oyatni {Bilguvchi va hikmatli zotdir} (degan joygacha) oʻqidi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Albatta Alloh muminlarga nisbatan halim va rahimdir, U (avratni) yashirishni sevadi. Odamlarning uylarida na pardalar, na chodirlar bor edi. Baʼzan kishi ahli (xotini) bilan boʻlganida xizmatkor yoki bola yoxud yetim qiz (xonaga) kirib qolardi. Shunda Alloh ularga oʻsha avrat vaqtlarida izn soʻrashni buyurdi. Soʻng Alloh ularga pardalarni va yaxshiliklarni keltirdi. Mana shundan keyin esa men hech kimning bunga amal qilganini koʻrmadim», dedi. Abu Dovud: «Ubaydulloh va Atoning hadisi buni zaiflashtiradi», dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ироқ аҳлидан бир неча киши: «Эй Ибн Аббос, бизга (амал қилишимиз) буюрилган, аммо ҳеч ким амал қилмайдиган мана бу оят ҳақида нима дейсиз? Азиз ва жалил бўлмиш Аллоҳнинг сўзи: {Эй иймон келтирганлар! Қўлларингиздаги мулк (қуллар) ва сизлардан балоғатга етмаганлар уч вақтда — бомдод намозидан олдин, пешин чоғи кийимларингизни ечиб қўядиган пайтингизда ва хуфтон намозидан кейин ҳузурингизга киришдан олдин сиздан изн сўрасинлар. (Булар) сизлар учун авратлари (ёпиқ туриши лозим бўлган) уч вақтдир. Уларда (бу уч вақтдан бошқасида) сизга ҳам, уларга ҳам (изн сўрамасдан кириб-чиқишда) гуноҳ йўқ — (чунки) улар сизларнинг олдингизда айланиб юрувчилардир}», дедилар. (Рови) Қаънабий оятни {Билгувчи ва ҳикматли зотдир} (деган жойгача) ўқиди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Албатта Аллоҳ муминларга нисбатан ҳалим ва раҳимдир, У (авратни) яширишни севади. Одамларнинг уйларида на пардалар, на чодирлар бор эди. Баъзан киши аҳли (хотини) билан бўлганида хизматкор ёки бола ёхуд етим қиз (хонага) кириб қоларди. Шунда Аллоҳ уларга ўша аврат вақтларида изн сўрашни буюрди. Сўнг Аллоҳ уларга пардаларни ва яхшиликларни келтирди. Мана шундан кейин эса мен ҳеч кимнинг бунга амал қилганини кўрмадим», деди. Абу Довуд: «Убайдуллоҳ ва Атонинг ҳадиси буни заифлаштиради», деди.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَيَدْخُلُ عُمَرُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u kishi Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildilarki, u Nabiy ﷺ huzurlariga keldi, u zot oʻzlarining bir balandxonalarida (boloxonalarida) edilar. Shunda u: «Assalomu alayka yo Rasulalloh! Assalomu alaykum! Umar kirsinmi?» — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у киши Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдиларки, у Набий ﷺ ҳузурларига келди, у зот ўзларининг бир баландхоналарида (болохоналарида) эдилар. Шунда у: «Ассалому алайка ё Расулаллоҳ! Ассалому алайкум! Умар кирсинми?» — деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّمَّارُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ طَلْحَةَ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَتْ فَأْرَةٌ فَأَخَذَتْ تَجُرُّ الْفَتِيلَةَ فَجَاءَتْ بِهَا فَأَلْقَتْهَا بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْخُمْرَةِ الَّتِي كَانَ قَاعِدًا عَلَيْهَا فَأَحْرَقَتْ مِنْهَا مِثْلَ مَوْضِعِ الدِّرْهَمِ فَقَالَ " إِذَا نِمْتُمْ فَأَطْفِئُوا سُرُجَكُمْ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَدُلُّ مِثْلَ هَذِهِ عَلَى هَذَا فَتَحْرِقَكُمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir sichqon kelib, pilikni torta boshladi va uni keltirib, Rasululloh ﷺ oʻtirgan boʻyradagi (gilamchadagi) u zotning oldilariga tashladi. Bas, u (boʻyradan) dirham oʻrnicha (joyni) kuydirdi. Shunda u zot: «Uxlaganingizda chiroqlaringizni oʻchiringlar, chunki shayton mana shu (sichqon)ni mana shunday (qilishga) yoʻllaydi, natijada u sizlarni kuydirib yuboradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир сичқон келиб, пиликни торта бошлади ва уни келтириб, Расулуллоҳ ﷺ ўтирган бўйрадаги (гиламчадаги) у зотнинг олдиларига ташлади. Бас, у (бўйрадан) дирҳам ўрнича (жойни) куйдирди. Шунда у зот: «Ухлаганингизда чироқларингизни ўчиринглар, чунки шайтон мана шу (сичқон)ни мана шундай (қилишга) йўллайди, натижада у сизларни куйдириб юборади», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، يَرْفَعُ الْحَدِيثَ فِيمَا أُرَى إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَرَكَ الْحَيَّاتِ مَخَافَةَ طَلَبِهِنَّ فَلَيْسَ مِنَّا مَا سَالَمْنَاهُنَّ مُنْذُ حَارَبْنَاهُنَّ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilonlarning taʼqibidan qoʻrqib, ularni (oʻldirmay) qoldirsa, u bizdan emas. Biz ular bilan urush qilganimizdan beri ular bilan sulh tuzmaganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илонларнинг таъқибидан қўрқиб, уларни (ўлдирмай) қолдирса, у биздан эмас. Биз улар билан уруш қилганимиздан бери улар билан сулҳ тузмаганмиз», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ قَتْلِ أَرْبَعٍ مِنَ الدَّوَابِّ النَّمْلَةُ وَالنَّحْلَةُ وَالْهُدْهُدُ وَالصُّرَدُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Albatta, Nabiy ﷺ jonzotlardan toʻrttasini oʻldirishdan qaytardilar: chumoli, asalari, sassiqpopushak va surad (qushi)ni.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Албатта, Набий ﷺ жонзотлардан тўрттасини ўлдиришдан қайтардилар: чумоли, асалари, сассиқпопушак ва сурад (қуши)ни.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ كَثِيرًا، مِمَّا كَانَ يَقْرَأُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ بِـ { آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا } هَذِهِ الآيَةَ قَالَ هَذِهِ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى وَفِي الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ بِـ { آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } .
Ahmad ibn Yunus, Zuhayrdan, u Usmon ibn Hakimdan, u Said ibn Yasordan, u Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ bomdodning ikki rakaatida koʻp hollarda {Aamannaa billahi va maa unzila ilaynaa} oyatini oʻqir edilar. U (Ibn Abbos): «Bu birinchi rakaatda (oʻqilar), oxirgi rakaatda esa {Aamannaa billahi vashhad biannaa muslimun} (oyatini oʻqir edilar)», dedi.Аҳмад ибн Юнус, Зуҳайрдан, у Усмон ибн Ҳакимдан, у Саид ибн Ясордан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ бомдоднинг икки ракаатида кўп ҳолларда {Ааманнаа биллаҳи ва маа унзила илайнаа} оятини ўқир эдилар. У (Ибн Аббос): «Бу биринчи ракаатда (ўқилар), охирги ракаатда эса {Ааманнаа биллаҳи вашҳад бианнаа муслимун} (оятини ўқир эдилар)», деди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ صَلاَةَ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَلاَ صَلاَةَ بَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mening huzurimda rozi boʻlingan kishilar, ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi, — mening nazdimda ularning eng rozi boʻlganim Umar edi — guvohlik berishdiki, Allohning Paygʻambari ﷺ: «Bomdod namozidan keyin quyosh chiqquncha namoz yoʻq va asr namozidan keyin quyosh botguncha namoz yoʻq» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Менинг ҳузуримда рози бўлинган кишилар, улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди, — менинг наздимда уларнинг энг рози бўлганим Умар эди — гувоҳлик беришдики, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бомдод намозидан кейин қуёш чиққунча намоз йўқ ва аср намозидан кейин қуёш ботгунча намоз йўқ» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِلْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ " يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّاهُ أَلاَ أُعْطِيكَ أَلاَ أَمْنَحُكَ أَلاَ أَحْبُوكَ أَلاَ أَفْعَلُ بِكَ عَشْرَ خِصَالٍ إِذَا أَنْتَ فَعَلْتَ ذَلِكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ ذَنْبَكَ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ قَدِيمَهُ وَحَدِيثَهُ خَطَأَهُ وَعَمْدَهُ صَغِيرَهُ وَكَبِيرَهُ سِرَّهُ وَعَلاَنِيَتَهُ عَشْرَ خِصَالٍ أَنْ تُصَلِّيَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً فَإِذَا فَرَغْتَ مِنَ الْقِرَاءَةِ فِي أَوَّلِ رَكْعَةٍ وَأَنْتَ قَائِمٌ قُلْتَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً ثُمَّ تَرْكَعُ فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ رَاكِعٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ الرُّكُوعِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَهْوِي سَاجِدًا فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ سَاجِدٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ السُّجُودِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَسْجُدُ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ فَتَقُولُهَا عَشْرًا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ تَفْعَلُ ذَلِكَ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تُصَلِّيَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ مَرَّةً فَافْعَلْ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ جُمُعَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ شَهْرٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي عُمُرِكَ مَرَّةً " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abbos ibn Abdulmuttalibga shunday dedilar: «Ey Abbos, ey amakijonim! Senga bir narsa bermaymi? Senga inʼom qilmaymi? Senga ato etmaymi? Sen uchun oʻnta xislatni qilmaymi? Agar sen buni qilsang, Alloh sening gunohingni — avvalgisini ham, oxirgisini ham, qadimgisini ham, yangisini ham, xatosini ham, qasdligini ham, kichigini ham, kattasini ham, yashirinini ham, oshkorasini ham — kechiradi. Bu oʻnta xislat shuki: toʻrt rakat namoz oʻqiysan, har rakatda Fotihatul-kitobni va bir surani oʻqiysan. Birinchi rakatda qiroatni tugatgach, hali tik turgan holingda oʻn besh marta ‹Subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar› deysan. Soʻng rukuga egilasan-da, ruku holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni rukudan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng sajdaga egilasan-da, sajda holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni sajdadan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng (yana) sajda qilasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Mana shu har rakatda yetmish besh boʻladi. Buni toʻrt rakatda qilasan. Agar har kuni bir marta oʻqishga qodir boʻlsang, shunday qil. Agar (buni) qilmasang, har jumada bir marta (oʻqi). Agar qilmasang, har oyda bir marta. Agar qilmasang, har yili bir marta. Agar qilmasang, umringda bir marta (oʻqi).»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аббос ибн Абдулмутталибга шундай дедилар: «Эй Аббос, эй амакижоним! Сенга бир нарса бермайми? Сенга инъом қилмайми? Сенга ато этмайми? Сен учун ўнта хислатни қилмайми? Агар сен буни қилсанг, Аллоҳ сенинг гуноҳингни — аввалгисини ҳам, охиргисини ҳам, қадимгисини ҳам, янгисини ҳам, хатосини ҳам, қасдлигини ҳам, кичигини ҳам, каттасини ҳам, яширинини ҳам, ошкорасини ҳам — кечиради. Бу ўнта хислат шуки: тўрт ракат намоз ўқийсан, ҳар ракатда Фотиҳатул-китобни ва бир сурани ўқийсан. Биринчи ракатда қироатни тугатгач, ҳали тик турган ҳолингда ўн беш марта ‹Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар› дейсан. Сўнг рукуга эгиласан-да, руку ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни рукудан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг саждага эгиласан-да, сажда ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни саждадан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг (яна) сажда қиласан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Мана шу ҳар ракатда етмиш беш бўлади. Буни тўрт ракатда қиласан. Агар ҳар куни бир марта ўқишга қодир бўлсанг, шундай қил. Агар (буни) қилмасанг, ҳар жумада бир марта (ўқи). Агар қилмасанг, ҳар ойда бир марта. Агар қилмасанг, ҳар йили бир марта. Агар қилмасанг, умрингда бир марта (ўқи).»
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيُّ، حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي الْمُغِيرَةِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطِيلُ الْقِرَاءَةَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ حَتَّى يَتَفَرَّقَ أَهْلُ الْمَسْجِدِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ نَصْرٌ الْمُجَدَّرُ عَنْ يَعْقُوبَ الْقُمِّيِّ وَأَسْنَدَهُ مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ حَدَّثَنَا نَصْرٌ الْمُجَدَّرُ عَنْ يَعْقُوبَ مِثْلَهُ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ shomdan keyingi ikki rakatda qiroatni masjid ahli tarqalib ketguncha uzaytirar edilar.» Abu Dovud dedi: Buni Nasr al-Mujaddar Yaʼqub al-Qummiydan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qilib, uni musnad (ulangan) holda keltirgan. Abu Dovud dedi: Buni bizga Muhammad ibn Iso ibn at-Tabboʻ soʻzlab berdi: Nasr al-Mujaddar Yaʼqubdan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ шомдан кейинги икки ракатда қироатни масжид аҳли тарқалиб кетгунча узайтирар эдилар.» Абу Довуд деди: Буни Наср ал-Мужаддар Яъқуб ал-Қуммийдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилиб, уни муснад (уланган) ҳолда келтирган. Абу Довуд деди: Буни бизга Муҳаммад ибн Исо ибн ат-Таббў сўзлаб берди: Наср ал-Мужаддар Яъқубдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ ابْنُ شَبُّويَةَ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فِي الْمُزَّمِّلِ { قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَلِيلاً * نِصْفَهُ } نَسَخَتْهَا الآيَةُ الَّتِي فِيهَا { عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ } وَنَاشِئَةُ اللَّيْلِ أَوَّلُهُ وَكَانَتْ صَلاَتُهُمْ لأَوَّلِ اللَّيْلِ يَقُولُ هُوَ أَجْدَرُ أَنْ تُحْصُوا مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ مِنْ قِيَامِ اللَّيْلِ وَذَلِكَ أَنَّ الإِنْسَانَ إِذَا نَامَ لَمْ يَدْرِ مَتَى يَسْتَيْقِظُ وَقَوْلُهُ { أَقْوَمُ قِيلاً } هُوَ أَجْدَرُ أَنْ يُفْقَهَ فِي الْقُرْآنِ وَقَوْلُهُ { إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلاً } يَقُولُ فَرَاغًا طَوِيلاً .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U Muzzammil surasi haqida shunday dedi: {Kechasining ozini (uxlab), oʻrnidan turib, oz qismidan boshqasida — yarmida (namoz oʻqi)} (Muzzammil 2-3) degan oyat oʻzidan keyingi {(Alloh) sizlar uni sanab (toʻla ado eta) olmasligingizni bildi va sizlarning (tavbalaringizni) qabul qildi. Bas, Qurʼondan muyassar boʻlganini oʻqinglar} (Muzzammil 20) degan oyat bilan bekor qilindi. ‹Noshiatul-layl› — kechaning avvalidir. Ular (sahobalar) namozlarini kechaning avvalida oʻqir edilar. U (Ibn Abbos): «Bu Alloh sizlarga farz qilgan kechasi (turib namoz oʻqish)ni sanab (ado etishingiz)ga loyiqroqdir. Chunki inson uxlaganida, qachon uygʻonishini bilmaydi», deydi. Uning (Allohning) {aqvamu qiyla} degan soʻzi — ‹bu Qurʼonni tushunishga loyiqroqdir› (degani). Uning {Albatta, senga kunduzi uzoq mashgʻulot bordir} (Muzzammil 7) degan soʻzi — ‹uzoq vaqt bandlik bordir› (deganidir).Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У Муззаммил сураси ҳақида шундай деди: {Кечасининг озини (ухлаб), ўрнидан туриб, оз қисмидан бошқасида — ярмида (намоз ўқи)} (Муззаммил 2-3) деган оят ўзидан кейинги {(Аллоҳ) сизлар уни санаб (тўла адо эта) олмаслигингизни билди ва сизларнинг (тавбаларингизни) қабул қилди. Бас, Қуръондан муяссар бўлганини ўқинглар} (Муззаммил 20) деган оят билан бекор қилинди. ‹Ношиатул-лайл› — кечанинг аввалидир. Улар (саҳобалар) намозларини кечанинг аввалида ўқир эдилар. У (Ибн Аббос): «Бу Аллоҳ сизларга фарз қилган кечаси (туриб намоз ўқиш)ни санаб (адо этишингиз)га лойиқроқдир. Чунки инсон ухлаганида, қачон уйғонишини билмайди», дейди. Унинг (Аллоҳнинг) {ақваму қийла} деган сўзи — ‹бу Қуръонни тушунишга лойиқроқдир› (дегани). Унинг {Албатта, сенга кундузи узоқ машғулот бордир} (Муззаммил 7) деган сўзи — ‹узоқ вақт бандлик бордир› (деганидир).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي الْمَرْوَزِيَّ - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ سِمَاكٍ الْحَنَفِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ أَوَّلُ الْمُزَّمِّلِ كَانُوا يَقُومُونَ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِمْ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّى نَزَلَ آخِرُهَا وَكَانَ بَيْنَ أَوَّلِهَا وَآخِرِهَا سَنَةٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Muzzammil (surasi)ning avvalgi (oyatlari) nozil boʻlganida, (sahobalar) Ramazon oyidagi qiyomlariga (turishlariga) yaqin (miqdorda) turar (namoz oʻqir) edilar, toki uning oxiri nozil boʻlguncha. Uning avvali bilan oxiri (nozil boʻlishi) orasida bir yil (vaqt) boʻlgan edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Муззаммил (сураси)нинг аввалги (оятлари) нозил бўлганида, (саҳобалар) Рамазон ойидаги қиёмларига (туришларига) яқин (миқдорда) турар (намоз ўқир) эдилар, токи унинг охири нозил бўлгунча. Унинг аввали билан охири (нозил бўлиши) орасида бир йил (вақт) бўлган эди.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَرْكَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : كَانَتْ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَدْرِ مَا يَسْمَعُهُ مَنْ فِي الْحُجْرَةِ وَهُوَ فِي الْبَيْتِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Paygʻambar ﷺ uyda boʻlganlarida, qiroatlari hujrada boʻlgan kishi eshitadigan darajada (ovozda) boʻlar edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Пайғамбар ﷺ уйда бўлганларида, қироатлари ҳужрада бўлган киши эшитадиган даражада (овозда) бўлар эди.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، : أَنَّهُ رَقَدَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَآهُ اسْتَيْقَظَ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ وَهُوَ يَقُولُ : { إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ } حَتَّى خَتَمَ السُّورَةَ، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ أَطَالَ فِيهِمَا الْقِيَامَ وَالرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ، ثُمَّ إِنَّهُ انْصَرَفَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ بِسِتِّ رَكَعَاتٍ، كُلُّ ذَلِكَ يَسْتَاكُ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وَيَقْرَأُ هَؤُلاَءِ الآيَاتِ، ثُمَّ أَوْتَرَ - قَالَ عُثْمَانُ : بِثَلاَثِ رَكَعَاتٍ، فَأَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ - وَقَالَ ابْنُ عِيسَى : ثُمَّ أَوْتَرَ فَأَتَاهُ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ، فَصَلَّى رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ - ثُمَّ اتَّفَقَا - وَهُوَ يَقُولُ : " اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي لِسَانِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي سَمْعِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي بَصَرِي نُورًا، وَاجْعَلْ خَلْفِي نُورًا، وَأَمَامِي نُورًا، وَاجْعَلْ مِنْ فَوْقِي نُورًا، وَمِنْ تَحْتِي نُورًا، اللَّهُمَّ وَأَعْظِمْ لِي نُورًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ning huzurlarida uxladi va u zot uygʻonib, misvok qilib, taharat olganlarini hamda {Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida...} (Oli Imron 190) deb suraning oxirigacha (oʻqiganlarini) koʻrdi. Soʻng turib, ikki rakaat oʻqib, ularda qiyom, rukuʼ va sajdani uzaytirdilar. Soʻng burilib, xurrak otguncha uxladilar. Soʻng buni uch marta, olti rakaat (qilib) takror qildilar — har gal misvok qilib, soʻng taharat olib, mana shu oyatlarni oʻqir edilar. Soʻng vitr qildilar — Usmon: «uch rakaat bilan, soʻng u zotning oldiga muazzin keldi va u zot namozga chiqdilar», dedi. Ibn Iyso esa: «Soʻng vitr qildilar, soʻng tong otganida Bilol kelib, u zotga namozni bildirdi, u zot bomdodning ikki rakaatini oʻqib, soʻng namozga chiqdilar», dedi. Soʻng (ikkalasi) bir xil aytdilar: u zot: «Allohim, qalbimda nur ato et, tilimda nur ato et, qulogʻimda nur ato et, koʻzimda nur ato et, orqamda nur, oldimda nur ato et, ustimda nur va ostimda nur ato et. Allohim, menga nurni katta (ulkan) qil», deb aytar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ нинг ҳузурларида ухлади ва у зот уйғониб, мисвок қилиб, таҳарат олганларини ҳамда {Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида...} (Оли Имрон 190) деб суранинг охиригача (ўқиганларини) кўрди. Сўнг туриб, икки ракаат ўқиб, уларда қиём, рукуъ ва саждани узайтирдилар. Сўнг бурилиб, хуррак отгунча ухладилар. Сўнг буни уч марта, олти ракаат (қилиб) такрор қилдилар — ҳар гал мисвок қилиб, сўнг таҳарат олиб, мана шу оятларни ўқир эдилар. Сўнг витр қилдилар — Усмон: «уч ракаат билан, сўнг у зотнинг олдига муаззин келди ва у зот намозга чиқдилар», деди. Ибн Ийсо эса: «Сўнг витр қилдилар, сўнг тонг отганида Билол келиб, у зотга намозни билдирди, у зот бомдоднинг икки ракаатини ўқиб, сўнг намозга чиқдилар», деди. Сўнг (иккаласи) бир хил айтдилар: у зот: «Аллоҳим, қалбимда нур ато эт, тилимда нур ато эт, қулоғимда нур ато эт, кўзимда нур ато эт, орқамда нур, олдимда нур ато эт, устимда нур ва остимда нур ато эт. Аллоҳим, менга нурни катта (улкан) қил», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قَيْسٍ الأَسَدِيُّ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا أَمْسَى فَقَالَ : " أَصَلَّى الْغُلاَمُ " . قَالُوا : نَعَمْ . فَاضْطَجَعَ حَتَّى إِذَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ قَامَ فَتَوَضَّأَ، ثُمَّ صَلَّى سَبْعًا أَوْ خَمْسًا أَوْتَرَ بِهِنَّ لَمْ يُسَلِّمْ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Xolam Maymuna (roziyallohu anho)ning huzurida tundadim. Kech kirgandan keyin Rasululloh ﷺ keldilar va: «Bola namoz oʻqidimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng u zot yonboshlab yotdilar, toki Alloh xohlagancha tundan (vaqt) oʻtgach, turib taharat qildilar, soʻng yetti yoki besh (rakaat) oʻqib, ular bilan vitr qildilar — faqat ularning oxirida salom berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Холам Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида тундадим. Кеч киргандан кейин Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва: «Бола намоз ўқидими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг у зот ёнбошлаб ётдилар, токи Аллоҳ хоҳлаганча тундан (вақт) ўтгач, туриб таҳарат қилдилар, сўнг етти ёки беш (ракаат) ўқиб, улар билан витр қилдилар — фақат уларнинг охирида салом бердилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : بِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ فَصَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ، ثُمَّ جَاءَ فَصَلَّى أَرْبَعًا، ثُمَّ نَامَ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَدَارَنِي فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسًا ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ - أَوْ خَطِيطَهُ - ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الْغَدَاةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Xolam Maymuna binti Horis (roziyallohu anho)ning uyida tundadim. Nabiy ﷺ xufton namozini oʻqidilar, soʻng kelib toʻrt rakaat oʻqidilar, soʻng uxladilar. Soʻng turib, namoz oʻqiy boshladilar. Men u zotning chap tomonlarida turdim, u zot meni aylantirib, oʻng tomonlarida turgʻazdilar. Soʻng besh (rakaat) oʻqib, soʻng xurraklarini eshitgunimcha uxladilar. Soʻng turib, ikki rakaat oʻqidilar, soʻng chiqib, bomdodni oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Холам Маймуна бинти Ҳорис (розияллоҳу анҳо)нинг уйида тундадим. Набий ﷺ хуфтон намозини ўқидилар, сўнг келиб тўрт ракаат ўқидилар, сўнг ухладилар. Сўнг туриб, намоз ўқий бошладилар. Мен у зотнинг чап томонларида турдим, у зот мени айлантириб, ўнг томонларида турғаздилар. Сўнг беш (ракаат) ўқиб, сўнг хурракларини эшитгунимча ухладилар. Сўнг туриб, икки ракаат ўқидилар, сўнг чиқиб, бомдодни ўқидилар.
حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّى ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً مِنْهَا رَكْعَتَا الْفَجْرِ، حَزَرْتُ قِيَامَهُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِقَدْرِ { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ } لَمْ يَقُلْ نُوحٌ : مِنْهَا رَكْعَتَا الْفَجْرِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Men xolam Maymuna (roziyallohu anho)nikida tunadim. Nabiy ﷺ kechasi namoz oʻqigani turdilar va oʻn uch rakaat oʻqidilar — shuning ichida bomdodning ikki rakaati bor edi. Men har rakaatdagi qiyomlarini { Yo ayyuhal-muzzammil } (surasi) miqdoricha (uzun) deb gumon qildim. Nuh (rivoyatida): «shuning ichida bomdodning ikki rakaati bor edi» (degan soʻzni) aytmadi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен холам Маймуна (розияллоҳу анҳо)никида тунадим. Набий ﷺ кечаси намоз ўқигани турдилар ва ўн уч ракаат ўқидилар — шунинг ичида бомдоднинг икки ракаати бор эди. Мен ҳар ракаатдаги қиёмларини { Ё айюҳал-муззаммил } (сураси) миқдорича (узун) деб гумон қилдим. Нуҳ (ривоятида): «шунинг ичида бомдоднинг икки ракаати бор эди» (деган сўзни) айтмади.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ : أَنَّهُ، بَاتَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ خَالَتُهُ - قَالَ - فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ، وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ اللَّيْلُ - أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ، أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ - اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ، ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ، ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي فَأَخَذَ بِأُذُنِي يَفْتِلُهَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، قَالَ الْقَعْنَبِيُّ : سِتَّ مَرَّاتٍ، ثُمَّ أَوْتَرَ، ثُمَّ اضْطَجَعَ، حَتَّى جَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berib aytadi: U Nabiy ﷺning zavjalari Maymuna (roziyallohu anho)nikida tunadi — u (Maymuna) uning xolasi edi. (Ibn Abbos) aytadi: Men yostiqning eni boʻylab yotdim, Rasululloh ﷺ va ahllari esa uning uzunligi boʻylab yotdilar. Rasululloh ﷺ uxladilar, tun yarmiga yetganda — yoki undan biroz oldin, yoki undan biroz keyin — Rasululloh ﷺ uygʻondilar-da, oʻtirib, qoʻllari bilan yuzlaridan uyquni artdilar. Soʻngra Ol-i Imron surasining oxirgi oʻn oyatini oʻqidilar. Soʻngra osigʻliq turgan mesh tomon turib bordilar-da, undan taharat olib, taharatlarini chiroyli qildilar. Soʻngra turib namoz oʻqiy boshladilar. Abdulloh aytadi: Men ham turib, u zot qilgan ishni qildim. Soʻngra borib, yonlarida turdim. Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarini boshimga qoʻyib, qulogʻimdan ushlab, uni burab qoʻydilar. Soʻngra ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat oʻqidilar — Qaʼnabiy: «olti marta», — dedi. Soʻngra vitr oʻqidilar. Soʻngra yonboshlab yotdilar, toki muazzin u zotning huzurlariga kelguncha. Shunda turib, ikki yengil rakaat oʻqidilar. Soʻngra chiqib, bomdod (namozini) oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бериб айтади: У Набий ﷺнинг завжалари Маймуна (розияллоҳу анҳо)никида тунади — у (Маймуна) унинг холаси эди. (Ибн Аббос) айтади: Мен ёстиқнинг эни бўйлаб ётдим, Расулуллоҳ ﷺ ва аҳллари эса унинг узунлиги бўйлаб ётдилар. Расулуллоҳ ﷺ ухладилар, тун ярмига етганда — ёки ундан бироз олдин, ёки ундан бироз кейин — Расулуллоҳ ﷺ уйғондилар-да, ўтириб, қўллари билан юзларидан уйқуни артдилар. Сўнгра Ол-и Имрон сурасининг охирги ўн оятини ўқидилар. Сўнгра осиғлиқ турган меш томон туриб бордилар-да, ундан таҳарат олиб, таҳаратларини чиройли қилдилар. Сўнгра туриб намоз ўқий бошладилар. Абдуллоҳ айтади: Мен ҳам туриб, у зот қилган ишни қилдим. Сўнгра бориб, ёнларида турдим. Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларини бошимга қўйиб, қулоғимдан ушлаб, уни бураб қўйдилар. Сўнгра икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат ўқидилар — Қаънабий: «олти марта», — деди. Сўнгра витр ўқидилар. Сўнгра ёнбошлаб ётдилар, токи муаззин у зотнинг ҳузурларига келгунча. Шунда туриб, икки енгил ракаат ўқидилар. Сўнгра чиқиб, бомдод (намозини) ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى وَفِي سَابِعَةٍ تَبْقَى وَفِي خَامِسَةٍ تَبْقَى " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Uni (Qadr kechasini) Ramazonning oxirgi oʻn kunligida — toʻqqizinchi (kecha) qolganda, yettinchi (kecha) qolganda va beshinchi (kecha) qolganda izlanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Уни (Қадр кечасини) Рамазоннинг охирги ўн кунлигида — тўққизинчи (кеча) қолганда, еттинчи (кеча) қолганда ва бешинчи (кеча) қолганда изланглар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، - قَالَ مُحَمَّدٌ رَأَيْتُهُ بِمَكَّةَ - حَدَّثَنَا أَبُو قُدَامَةَ، عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَسْجُدْ فِي شَىْءٍ مِنَ الْمُفَصَّلِ مُنْذُ تَحَوَّلَ إِلَى الْمَدِينَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Madinaga koʻchib oʻtganlaridan beri mufassal (suralar)dan birortasida sajda qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Мадинага кўчиб ўтганларидан бери муфассал (суралар)дан бирортасида сажда қилмадилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَيْسَ { ص } مِنْ عَزَائِمِ السُّجُودِ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْجُدُ فِيهَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdilar: {Sod} (surasi) vojib sajdalardan emas, lekin men Rasululloh ﷺ unda sajda qilganlarini koʻrdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: {Сод} (сураси) вожиб саждалардан эмас, лекин мен Расулуллоҳ ﷺ унда сажда қилганларини кўрдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا مُتَتَابِعًا فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَصَلاَةِ الصُّبْحِ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ إِذَا قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . مِنَ الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَيُؤَمِّنُ مَنْ خَلْفَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ bir oy ketma-ket peshin, asr, shom, xufton va bomdod namozlarida, har namozning oxirida, oxirgi rakatda «Samiʼallohu liman hamidah» deganlarida qunut oʻqir, Banu Sulaymdan boʻlgan baʼzi qabilalarga — Riʼl, Zakvon va Usayyaga (qarshi) duo qilar, orqasidagilar esa omin der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ бир ой кетма-кет пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдод намозларида, ҳар намознинг охирида, охирги ракатда «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида қунут ўқир, Бану Сулаймдан бўлган баъзи қабилаларга — Риъл, Заквон ва Усайяга (қарши) дуо қилар, орқасидагилар эса омин дер эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُوتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي الطُّوَلِ وَأُوتِيَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ سِتًّا فَلَمَّا أَلْقَى الأَلْوَاحَ رُفِعَتْ ثِنْتَانِ وَبَقِيَ أَرْبَعٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺga uzun takrorlanuvchi yetti sura berildi, Musoga (alayhissalom) esa olti berilgan edi. U lavhlarni tashlab yuborganida, ulardan ikkitasi koʻtarib olindi-da, toʻrttasi qoldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺга узун такрорланувчи етти сура берилди, Мусога (алайҳиссалом) эса олти берилган эди. У лавҳларни ташлаб юборганида, улардан иккитаси кўтариб олинди-да, тўрттаси қолди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَيْمَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَسْتُرُوا الْجُدُرَ مَنْ نَظَرَ فِي كِتَابِ أَخِيهِ بِغَيْرِ إِذْنِهِ فَإِنَّمَا يَنْظُرُ فِي النَّارِ سَلُوا اللَّهَ بِبُطُونِ أَكُفِّكُمْ وَلاَ تَسْأَلُوهُ بِظُهُورِهَا فَإِذَا فَرَغْتُمْ فَامْسَحُوا بِهَا وُجُوهَكُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ كُلُّهَا وَاهِيَةٌ وَهَذَا الطَّرِيقُ أَمْثَلُهَا وَهُوَ ضَعِيفٌ أَيْضًا .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Devorlarni (mato bilan) bezamanglar. Kim birodarining maktubiga uning iznisiz qarasa, u faqat oʻtga qaragan boʻladi. Allohdan kaftlaringizning ichi bilan soʻranglar, Undan ularning orqasi bilan soʻramanglar. Soʻrab boʻlganingizdan keyin ular bilan yuzlaringizni siypanglar». Abu Dovud aytdi: Bu hadis Muhammad ibn Kaʼbdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan, ularning hammasi zaifdir; bu yoʻl ular orasidagi eng yaxshisidir, lekin u ham zaifdir.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Деворларни (мато билан) безаманглар. Ким биродарининг мактубига унинг изнисиз қараса, у фақат ўтга қараган бўлади. Аллоҳдан кафтларингизнинг ичи билан сўранглар, Ундан уларнинг орқаси билан сўраманглар. Сўраб бўлганингиздан кейин улар билан юзларингизни сийпанглар». Абу Довуд айтди: Бу ҳадис Муҳаммад ибн Каъбдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган, уларнинг ҳаммаси заифдир; бу йўл улар орасидаги энг яхшисидир, лекин у ҳам заифдир.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ خَالِدٍ - حَدَّثَنِي الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ الْمَسْأَلَةُ أَنْ تَرْفَعَ، يَدَيْكَ حَذْوَ مَنْكِبَيْكَ أَوْ نَحْوَهُمَا وَالاِسْتِغْفَارُ أَنْ تُشِيرَ بِأُصْبُعٍ وَاحِدَةٍ وَالاِبْتِهَالُ أَنْ تَمُدَّ يَدَيْكَ جَمِيعًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Soʻrash (masʼala) — qoʻllaringni yelkalaring roʻparasiga yoki shunga yaqin koʻtarishingdir. Istigʻfor (magʻfirat soʻrash) — bir barmoq bilan ishora qilishingdir. Ibtihol (jon-dildan iltijo qilish) esa — ikki qoʻlingni birga choʻzishingdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Сўраш (масъала) — қўлларингни елкаларинг рўпарасига ёки шунга яқин кўтаришингдир. Истиғфор (мағфират сўраш) — бир бармоқ билан ишора қилишингдир. Ибтиҳол (жон-дилдан илтижо қилиш) эса — икки қўлингни бирга чўзишингдир», деди.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أُمَيَّةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى أَبِي طَلْحَةَ عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِ جُوَيْرِيَةَ - وَكَانَ اسْمُهَا بَرَّةَ فَحَوَّلَ اسْمَهَا - فَخَرَجَ وَهِيَ فِي مُصَلاَّهَا وَرَجَعَ وَهِيَ فِي مُصَلاَّهَا فَقَالَ " لَمْ تَزَالِي فِي مُصَلاَّكِ هَذَا " . قَالَتْ نَعَمْ . قَالَ " قَدْ قُلْتُ بَعْدَكِ أَرْبَعَ كَلِمَاتٍ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ لَوْ وُزِنَتْ بِمَا قُلْتِ لَوَزَنَتْهُنَّ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ عَدَدَ خَلْقِهِ وَرِضَا نَفْسِهِ وَزِنَةَ عَرْشِهِ وَمِدَادَ كَلِمَاتِهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Juvayriyaning oldidan chiqdilar — uning ismi Barra edi, u zot ﷺ uning ismini oʻzgartirgan edilar. U zot ﷺ chiqqanlarida, u (Juvayriya) namozgohida edi, qaytib kelganlarida ham u namozgohida edi. Shunda u zot ﷺ: «Sen hamon shu namozgohingda turibsanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot ﷺ: «Men sendan keyin toʻrtta kalimani uch marta aytdim. Agar ular sen aytgan (zikrlar)ga taroziga solib oʻlchansa, albatta ularni bosib ketardi: ‹Subhanallohi va bihamdihi adada xalqihi, va rizo nafsihi, va zinata arshihi, va midoda kalimatihi (Allohni hamdi ila poklayman: Uning maxluqotlari soni qadar, Uning Zoti rozi boʻladigan miqdorda, arshining ogʻirligicha va kalimalarining siyohi miqdoricha)›», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жувайриянинг олдидан чиқдилар — унинг исми Барра эди, у зот ﷺ унинг исмини ўзгартирган эдилар. У зот ﷺ чиққанларида, у (Жувайрия) намозгоҳида эди, қайтиб келганларида ҳам у намозгоҳида эди. Шунда у зот ﷺ: «Сен ҳамон шу намозгоҳингда турибсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот ﷺ: «Мен сендан кейин тўртта калимани уч марта айтдим. Агар улар сен айтган (зикрлар)га тарозига солиб ўлчанса, албатта уларни босиб кетарди: ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи адада халқиҳи, ва ризо нафсиҳи, ва зината аршиҳи, ва мидода калиматиҳи (Аллоҳни ҳамди ила поклайман: Унинг махлуқотлари сони қадар, Унинг Зоти рози бўладиган миқдорда, аршининг оғирлигича ва калималарининг сиёҳи миқдорича)›», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ طُلَيْقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو " رَبِّ أَعِنِّي وَلاَ تُعِنْ عَلَىَّ وَانْصُرْنِي وَلاَ تَنْصُرْ عَلَىَّ وَامْكُرْ لِي وَلاَ تَمْكُرْ عَلَىَّ وَاهْدِنِي وَيَسِّرْ هُدَاىَ إِلَىَّ وَانْصُرْنِي عَلَى مَنْ بَغَى عَلَىَّ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي لَكَ شَاكِرًا لَكَ ذَاكِرًا لَكَ رَاهِبًا لَكَ مِطْوَاعًا إِلَيْكَ مُخْبِتًا أَوْ مُنِيبًا رَبِّ تَقَبَّلْ تَوْبَتِي وَاغْسِلْ حَوْبَتِي وَأَجِبْ دَعْوَتِي وَثَبِّتْ حُجَّتِي وَاهْدِ قَلْبِي وَسَدِّدْ لِسَانِي وَاسْلُلْ سَخِيمَةَ قَلْبِي " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday duo qilar edilar: «Robbi aʼinni va lo tuʼin alayy, vansurni va lo tansur alayy, vamkur li va lo tamkur alayy, vahdini va yassir hudoya ilayy, vansurni alo man bagʻo alayy. Allohummajʼalni laka shokiran, laka zokiran, laka rohiban, laka mitvoʼan, ilayka muxbitan av muniban. Robbi taqabbal tavbati, vagʻsil havbati, va ajib daʼvati, va sabbit hujjati, vahdi qalbi, va saddid lisoni, vaslul saxiymata qalbi (Robbim, menga yordam ber, menga qarshi yordam berma; menga gʻalaba ber, menga qarshi gʻalaba berma; men foydamga tadbir qil, menga qarshi tadbir qilma; meni hidoyatga boshla va hidoyatimni menga oson qil; menga zulm qilganlar ustidan menga gʻalaba ber. Ey Alloh, meni Senga shukr qiluvchi, Seni zikr qiluvchi, Sendan qoʻrquvchi, Senga itoatkor, Senga tavozeli yoki Senga qaytuvchi qilgin. Robbim, tavbamni qabul qil, gunohimni yuvib tashla, duomni ijobat qil, dalilimni mustahkamla, qalbimni hidoyat qil, tilimni toʻgʻri qil va qalbimning gʻash-kekligini tortib olib chiqarib tashla)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дуо қилар эдилар: «Робби аъинни ва ло туъин алайй, вансурни ва ло тансур алайй, вамкур ли ва ло тамкур алайй, ваҳдини ва яссир ҳудоя илайй, вансурни ало ман бағо алайй. Аллоҳуммажъални лака шокиран, лака зокиран, лака роҳибан, лака митвўан, илайка мухбитан ав мунибан. Робби тақаббал тавбати, вағсил ҳавбати, ва ажиб даъвати, ва саббит ҳужжати, ваҳди қалби, ва саддид лисони, васлул сахиймата қалби (Роббим, менга ёрдам бер, менга қарши ёрдам берма; менга ғалаба бер, менга қарши ғалаба берма; мен фойдамга тадбир қил, менга қарши тадбир қилма; мени ҳидоятга бошла ва ҳидоятимни менга осон қил; менга зулм қилганлар устидан менга ғалаба бер. Эй Аллоҳ, мени Сенга шукр қилувчи, Сени зикр қилувчи, Сендан қўрқувчи, Сенга итоаткор, Сенга тавозели ёки Сенга қайтувчи қилгин. Роббим, тавбамни қабул қил, гуноҳимни ювиб ташла, дуомни ижобат қил, далилимни мустаҳкамла, қалбимни ҳидоят қил, тилимни тўғри қил ва қалбимнинг ғаш-кеклигини тортиб олиб чиқариб ташла)».
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُصْعَبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَزِمَ الاِسْتِغْفَارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجًا وَمِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجًا وَرَزَقَهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim istigʻforni lozim tutsa, Alloh unga har bir tang holatdan chiqish yoʻlini, har bir gʻamdan halovat (yengillik) ato etadi va uni oʻylamagan tomonidan rizqlantiradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким истиғфорни лозим тутса, Аллоҳ унга ҳар бир танг ҳолатдан чиқиш йўлини, ҳар бир ғамдан ҳаловат (енгиллик) ато этади ва уни ўйламаган томонидан ризқлантиради», дедилар.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ularga Qurʼondan bir surani oʻrgatganlaridek, ushbu duoni ham oʻrgatar va: «Allohumma, men Sendan jahannam azobidan panoh soʻrayman, Sendan qabr azobidan panoh soʻrayman, Sendan Masih Dajjol fitnasidan panoh soʻrayman va Sendan hayot hamda mamot fitnasidan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уларга Қуръондан бир сурани ўргатганларидек, ушбу дуони ҳам ўргатар ва: «Аллоҳумма, мен Сендан жаҳаннам азобидан паноҳ сўрайман, Сендан қабр азобидан паноҳ сўрайман, Сендан Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ сўрайман ва Сендан ҳаёт ҳамда мамот фитнасидан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ الْمَكِّيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيِّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ فِي فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga (joʻnatish uchun) yuborayotganlarida unga shunday dedilar: «Sen, albatta, ahli kitob boʻlgan bir qavmga borasan. Bas, ularni ‹Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanligimga› guvohlik berishga daʼvat qilgin. Agar ular bunda senga itoat etsalar, ularga Alloh har kunu tunda besh vaqt namozni farz qilganini bildirgin. Agar ular bunda senga itoat etsalar, ularga Alloh mol-mulklaridan ularning boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytariladigan sadaqani (zakotni) farz qilganini bildirgin. Agar ular bunda senga itoat etsalar, ularning mol-mulklarining eng yaxshisini olishdan saqlangin. Mazlumning duosidan ehtiyot boʻl, chunki uning duosi bilan Alloh oʻrtasida toʻsiq boʻlmas».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга (жўнатиш учун) юбораётганларида унга шундай дедилар: «Сен, албатта, аҳли китоб бўлган бир қавмга борасан. Бас, уларни ‹Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга› гувоҳлик беришга даъват қилгин. Агар улар бунда сенга итоат этсалар, уларга Аллоҳ ҳар куну тунда беш вақт намозни фарз қилганини билдиргин. Агар улар бунда сенга итоат этсалар, уларга Аллоҳ мол-мулкларидан уларнинг бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариладиган садақани (закотни) фарз қилганини билдиргин. Агар улар бунда сенга итоат этсалар, уларнинг мол-мулкларининг энг яхшисини олишдан сақлангин. Мазлумнинг дуосидан эҳтиёт бўл, чунки унинг дуоси билан Аллоҳ ўртасида тўсиқ бўлмас».
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الدِّمَشْقِيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ السَّمَرْقَنْدِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْخَوْلاَنِيُّ، - وَكَانَ شَيْخَ صِدْقٍ وَكَانَ ابْنُ وَهْبٍ يَرْوِي عَنْهُ - حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - قَالَ مَحْمُودٌ الصَّدَفِيُّ - عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ مَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلاَةِ فَهِيَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلاَةِ فَهِيَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ zakotul-fitrni roʻzadorni behuda va qabih (gaplardan) poklash hamda miskinlarga taom (boʻlishi) uchun farz qildilar. Kim uni (Iyd) namozidan oldin ado etsa, u qabul qilingan zakotdir, kim uni namozdan keyin ado etsa, u sadaqalardan bir sadaqadir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ закотул-фитрни рўзадорни беҳуда ва қабиҳ (гаплардан) поклаш ҳамда мискинларга таом (бўлиши) учун фарз қилдилар. Ким уни (Ийд) намозидан олдин адо этса, у қабул қилинган закотдир, ким уни намоздан кейин адо этса, у садақалардан бир садақадир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَنِي أَبِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي إِبِلٍ أَعْطَاهَا إِيَّاهُ مِنَ الصَّدَقَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Otam meni Paygʻambar ﷺ huzurlariga, u zot otamga sadaqa (mollari)dan bergan tuyalar (ni olib kelish) uchun yubordi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Отам мени Пайғамбар ﷺ ҳузурларига, у зот отамга садақа (моллари)дан берган туялар (ни олиб келиш) учун юборди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - هُوَ ابْنُ أَبِي عُبَيْدَةَ - عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، نَحْوَهُ زَادَ أَبِي يُبْدِلُهَا لَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan ham shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. (Roviy) ushbu qoʻshimchani keltirdi: «Otam uni unga almashtirib berar edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. (Ровий) ушбу қўшимчани келтирди: «Отам уни унга алмаштириб берар эди.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ } قَالَ كَبُرَ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ عُمَرُ - رضى الله عنه أَنَا أُفَرِّجُ عَنْكُمْ . فَانْطَلَقَ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّهُ كَبُرَ عَلَى أَصْحَابِكَ هَذِهِ الآيَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَفْرِضِ الزَّكَاةَ إِلاَّ لِيُطَيِّبَ مَا بَقِيَ مِنْ أَمْوَالِكُمْ وَإِنَّمَا فَرَضَ الْمَوَارِيثَ لِتَكُونَ لِمَنْ بَعْدَكُمْ " . فَكَبَّرَ عُمَرُ ثُمَّ قَالَ لَهُ " أَلاَ أُخْبِرُكَ بِخَيْرِ مَا يَكْنِزُ الْمَرْءُ الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ إِذَا نَظَرَ إِلَيْهَا سَرَّتْهُ وَإِذَا أَمَرَهَا أَطَاعَتْهُ وَإِذَا غَابَ عَنْهَا حَفِظَتْهُ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ushbu oyat: {Oltin va kumushni xazina qilib (zakotini bermay) yigʻadiganlar...} (Tavba 34) nozil boʻlganida, bu musulmonlarga ogʻir botdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Men sizlarning gʻamingizni tarqataman», dedi-da, (Rasulullohning oldilariga) borib: «Ey Allohning Paygʻambari, bu oyat ashoblaringizga ogʻir botdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh zakotni mollaringizdan qolganini pok qilish uchungina farz qildi. Meroslarni esa, sizlardan keyin qoladiganlarga boʻlishi uchungina farz qildi», dedilar. Shunda Umar takbir aytdi. Soʻng u zot unga: «Kishi xazina qiladigan eng yaxshi narsa haqida senga xabar bermayinmi? (U) solih ayoldir: (eri) unga qaraganda uni xursand qiladi, unga buyursa itoat etadi, undan gʻoyib boʻlsa (oʻzini va molini) saqlaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ушбу оят: {Олтин ва кумушни хазина қилиб (закотини бермай) йиғадиганлар...} (Тавба 34) нозил бўлганида, бу мусулмонларга оғир ботди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Мен сизларнинг ғамингизни тарқатаман», деди-да, (Расулуллоҳнинг олдиларига) бориб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, бу оят ашобларингизга оғир ботди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ закотни молларингиздан қолганини пок қилиш учунгина фарз қилди. Меросларни эса, сизлардан кейин қоладиганларга бўлиши учунгина фарз қилди», дедилар. Шунда Умар такбир айтди. Сўнг у зот унга: «Киши хазина қиладиган энг яхши нарса ҳақида сенга хабар бермайинми? (У) солиҳ аёлдир: (эри) унга қараганда уни хурсанд қилади, унга буюрса итоат этади, ундан ғойиб бўлса (ўзини ва молини) сақлайди», дедилар.