نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ يُوسُفَ السُّلَمِيُّ , نَا أَبُو النُّعْمَانِ ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ ، قَالا : نَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ , عَنْ أَيُّوبَ , قَالَ : قُلْتُ لِسَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ : أَكَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ ، يَقُولُ : " إِذَا مَضَتْ أَرْبَعَةُ أَشْهُرٍ ، فَهِيَ وَاحِدَةٌ بَائِنَةٌ ، وَلا عِدَّةَ عَلَيْهَا ، وَتَزَوَّجْ إِنْ شَاءَتْ ؟ ، قَالَ : نَعَمْ "
Ayyub dedi: Men Saʼid ibn Jubayrga: «Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): ‹Toʻrt oy oʻtsa, u bir bois (taloq) boʻladi, unga idda (lozim) emas va xohlasa turmushga chiqaveradi›, der edimi?» dedim. U: «Ha», dedi.Айюб деди: Мен Саъид ибн Жубайрга: «Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): ‹Тўрт ой ўтса, у бир боис (талоқ) бўлади, унга идда (лозим) эмас ва хоҳласа турмушга чиқаверади›, дер эдими?» дедим. У: «Ҳа», деди.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا كَامِلُ بْنُ طَلْحَةَ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , نَا عِيسَى بْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ , يَقُولُ : سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، يَقُولُ " بَعْدَمَا أنزلت سُورَةُ النِّسَاءِ ، وَفُرِضَ فِيهَا الْفَرَائِضُ , يَقُولُ : لا حَبْسَ بَعْدَ سُورَةِ النِّسَاءِ "
Ikrima dedi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdim: Niso surasi nozil boʻlib, unda faroiz farz qilinganidan keyin men Rasululloh ﷺning: «Niso surasidan keyin ushlab qolish yoʻq», deganlarini eshitdim.Икрима деди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитдим: Нисо сураси нозил бўлиб, унда фароиз фарз қилинганидан кейин мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Нисо сурасидан кейин ушлаб қолиш йўқ», деганларини эшитдим.
نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحِيمِ بْنِ مُوسَى الصَّدَفِيُّ ، بِمِصْرَ , نَا عَمْرُو بْنُ خَالِدٍ , نَا ابْنُ لَهِيعَةَ , عَنْ أَخِيهِ عِيسَى بْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا حَبْسَ عَنْ فَرَائِضِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ " ، لَمْ يُسْنِدْهُ غَيْرُ ابْنِ لَهِيعَةَ , عَنْ أَخِيهِ ، وَهُمَا ضَعِيفَانِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jallaning faroizidan ushlab qolish yoʻq», dedilar. Buni Ibn Lahiʼadan, u akasidan (rivoyat qilganidan) boshqa hech kim musnad qilmagan, ikkovi ham zaifdirlar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалланинг фароизидан ушлаб қолиш йўқ», дедилар. Буни Ибн Лаҳиъадан, у акасидан (ривоят қилганидан) бошқа ҳеч ким муснад қилмаган, иккови ҳам заифдирлар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ يَزِيدَ الزَّعْفَرَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ حَسَّانَ الأَزْرَقُ , نَا أَبُو عَامِرٍ ، نَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَلْحِقُوا الْمَالَ بِالْفَرَائِضِ ، فَمَا تَرَكَتْ فَلأَوْلَى ذَكَرٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Molni faroizga qoʻshinglar; (faroiz) nimani qoldirsa, u eng yaqin erkakka (tegishli)dir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Молни фароизга қўшинглар; (фароиз) нимани қолдирса, у энг яқин эркакка (тегишли)дир», дедилар.
نَا يُوسُفُ بْنُ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ بْنِ بُهْلُولٍ ، وَأَبُو عِيسَى مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ قَطَنٍ ، قَالا : نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ ح وَنا أَبُو شَيْبَةَ عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ جَعْفَرٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْعَجَمِيُّ , قَالا : نَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ , أنا مَعْمَرٌ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَقْسِمُوا الْمَالَ بَيْنَ أَهْلِ الْفَرَائِضِ ، فَمَا تَرَكَتِ الْفَرَائِضُ فَلأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ " ، وَقَالَ أَبُو شَيْبَةَ : " أَقْسِمُوا الْمِيرَاثَ بَيْنَ أَهْلِ الْفَرَائِضِ عَلَى كِتَابِ اللَّهِ تَعَالَى "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Molni farz ahllari orasida taqsimlanglar; farzlardan ortib qolgani esa eng yaqin erkak kishinikidir», dedilar. Abu Shayba esa: «Merosni Alloh taoloning Kitobiga koʻra farz ahllari orasida taqsimlanglar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Молни фарз аҳллари орасида тақсимланглар; фарзлардан ортиб қолгани эса энг яқин эркак кишиникидир», дедилар. Абу Шайба эса: «Меросни Аллоҳ таолонинг Китобига кўра фарз аҳллари орасида тақсимланглар», деди.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ ، نَا مُعَاذُ بْنُ الْمُثَنَّى , نَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمِنْهَالِ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا رَوْحُ بْنُ الْقَاسِمِ , عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا ، فَمَا تَرَكَتِ فَلأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Faroizni ularning ahli (egalari)ga yetkazinglar; (undan) ortgani esa eng yaqin erkak kishinikidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Фароизни уларнинг аҳли (эгалари)га етказинглар; (ундан) ортгани эса энг яқин эркак кишиникидир», дедилар.
نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي نُعَيْمٍ . ح وَنا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ , نَا سَعِيدُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا مُسْلِمٌ , قَالا : نَا وُهَيْبٌ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَن النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " أَلْحِقُوا الْفَرَائِضَ بِأَهْلِهَا ، فَمَا بَقِيَ فَهُوَ لأَوْلَى رَجُلٍ ذَكَرٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Faroizni ularning ahliga yetkazinglar. Qolgani esa eng yaqin erkak kishinikidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Фароизни уларнинг аҳлига етказинглар. Қолгани эса энг яқин эркак кишиникидир», дедилар.
نَا عَبْدُ الْبَاقِي بْنُ قَانِعٍ ، نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ الطَّيَالِسِيُّ , نَا خَالِدُ بْنُ يُوسُفَ السَّمْتِيُّ , حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ زِيَادِ بْنِ سَعْدٍ , سَمِعَ ابْنَ طَاوُسٍ , قَالَ : سَمِعْتُ طَاوُسًا , يَقُولُ : قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلْحِقُوا الْمَالَ بِالْفَرَائِضِ ، فَمَا تَرَكَتْ فَلأَوْلَى رَحِمٍ ذَكَرٍ "
Tovus dedi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Molni faroizga qoʻshinglar; (faroiz) nimani qoldirsa, u eng yaqin erkak qarindoshnikidir», dedilar.Товус деди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Молни фароизга қўшинглар; (фароиз) нимани қолдирса, у энг яқин эркак қариндошникидир», дедилар.
نَا عُمَرُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ عَلِيٍّ الشَّيْبَانِيُّ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بَكْرٍ , نَا هِشَامُ بْنُ خَالِدٍ , نَا مَرْوَانُ بْنُ مُحَمَّدٍ , نَا سُفْيَانُ , عَنْ هِشَامِ بْنِ حُجَيْرٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلْحِقُوا الْمَالَ بِالْفَرَائِضِ ، فَمَا أَبْقَتْ فَلأَوْلَى رَحِمٍ ذَكَرٍ "
Tovusdan rivoyat qilinadi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Rasululloh ﷺ: «Molni faroizga qoʻshinglar; (faroiz) nimani ortdirsa, u eng yaqin erkak qarindoshnikidir», dedilar.Товусдан ривоят қилинади: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Молни фароизга қўшинглар; (фароиз) нимани ортдирса, у энг яқин эркак қариндошникидир», дедилар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ غَالِبٍ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمِنْقَرِيُّ , نَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ , نَا سَعِيدٌ , عَنْ قَتَادَةَ , عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنَّ مَوْلًى لِحَمْزَةَ تُوُفِّيَ ، فَتَرَكَ ابْنَتَهُ ، وَابْنَةَ حَمْزَةَ , فَأَعْطَى النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنَتَهُ النِّصْفَ , وَلابْنَةِ حَمْزَةَ النِّصْفُ " ، هَكَذَا نَاهُ مِنْ أَصْلِهِ بِهَذَا الإِسْنَادِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Hamzaning bir mavlosi vafot etib, oʻz qizi bilan Hamzaning qizini qoldirdi. Nabiy ﷺ uning qiziga yarmini, Hamzaning qiziga yarmini berdilar. U bizga shu isnod bilan oʻz asl (nusxasi)dan shunday rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ҳамзанинг бир мавлоси вафот этиб, ўз қизи билан Ҳамзанинг қизини қолдирди. Набий ﷺ унинг қизига ярмини, Ҳамзанинг қизига ярмини бердилар. У бизга шу иснод билан ўз асл (нусхаси)дан шундай ривоят қилди.
نَا الْحَسَنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ صَالِحٍ الْكُوفِيُّ , نَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ دِينَارٍ الْفَارِسِيُّ , نَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلانَ , نَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ ، نَا سُلَيْمَانُ بْنُ مُعَاذٍ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " آخَى بَيْنَ أَصْحَابِهِ فَكَانُوا يَتَوَارَثُونَ بِذَلِكَ حَتَّى أنزلت وَأُولُو الأَرْحَامِ بَعْضُهُمْ أَوْلَى بِبَعْضٍ , فَتَوَارَثُوا بِالنَّسَبِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ sahobalari orasida birodarlik oʻrnatdilar va ular shu sabab bir-birlariga meros boʻlar edilar. «Qarindoshlar bir-birlariga (meros olishda) haqliroqdirlar» (oyati) nozil boʻlgach, nasab boʻyicha meros oladigan boʻldilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ саҳобалари орасида биродарлик ўрнатдилар ва улар шу сабаб бир-бирларига мерос бўлар эдилар. «Қариндошлар бир-бирларига (мерос олишда) ҳақлироқдирлар» (ояти) нозил бўлгач, насаб бўйича мерос оладиган бўлдилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , نَا ابْنُ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَجُوزُ الْوَصِيَّةُ لِوَارِثٍ ، إِلا أَنْ يَشَاءَ الْوَرَثَةُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Vorisga vasiyat joiz emas, magar vorislar (rozi boʻlishni) xohlasalar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ворисга васият жоиз эмас, магар ворислар (рози бўлишни) хоҳласалар», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ رَبِيعَةَ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ مُسْلِمٍ , عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ , عَنْ أَبِيهِ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا وَصِيَّةَ لِوَارِثٍ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vorisga vasiyat yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ворисга васият йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا أَبُو عُلاثَةَ مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ ، نَا أَبِي , نَا يُونُسُ بْنُ رَاشِدٍ , عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَجُوزُ وَصِيَّةٌ لِوَارِثٍ إِلا أَنْ يَشَاءَ الْوَرَثَةُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Vorisga vasiyat joiz emas, magar vorislar (rozi boʻlishni) xohlasalar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ворисга васият жоиз эмас, магар ворислар (рози бўлишни) хоҳласалар», дедилар.
نَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ نَصْرٍ الدَّقَّاقُ , نَا يُونُسُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى , نَا ابْنُ وَهْبٍ , قَالَ : قَالَ يَحْيَى , عَنْ أَيُّوبَ قَالَ لِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ , عَنْ كَثِيرٍ مَوْلَى بَنِي مَخْزُومٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ " قَسَمَ لِمِائَتَيْ فَرَسٍ بِحُنَيْنٍ سَهْمَيْنِ سَهْمَيْنِ " ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَحْمَدَ الدَّقَّاقُ , نَا أَحْمَدُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَزَّازُ , نَا خَالِدُ بْنُ خِدَاشٍ , نَا ابْنُ وَهْبٍ , بِهَذَا قَالَ " وَلِكُلِّ فَرَسٍ سَهْمَيْنِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Hunaynda ikki yuz otga ikki ulushdan taqsimladilar. Usmon ibn Ahmad ad-Daqqoq bizga rivoyat qildi: Ahmad ibn Ali al-Xazzoz, Xolid ibn Xidosh, Ibn Vahb shuni (rivoyat qilib): «Har bir otga ikki ulush», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Ҳунайнда икки юз отга икки улушдан тақсимладилар. Усмон ибн Аҳмад ад-Даққоқ бизга ривоят қилди: Аҳмад ибн Али ал-Хаззоз, Холид ибн Хидош, Ибн Ваҳб шуни (ривоят қилиб): «Ҳар бир отга икки улуш», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ زِيَادٍ ، نَا زَكَرِيَّا بْنُ دَاوُدَ الْخَفَّافُ أَبُو يَحْيَى , نَا عَبْدُ السَّلامِ بْنُ صَالِحٍ , نَا شَرِيكٌ , عَنْ سِمَاكٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا خَرَجَ الْعَبْدُ مِنْ دَارِ الشِّرْكِ قَبْلَ سَيِّدِهِ فَهُوَ حُرٌّ ، وَإِذَا خَرَجَ مِنْ بَعْدِهِ رُدَّ إِلَيْهِ , وَإِذَا خَرَجَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ دَارِ الشِّرْكِ قَبْلَ زَوْجِهَا ، تَزَوَّجَتْ مَنْ شَاءَتْ ، وَإِذَا خَرَجَتْ مِنْ بَعْدِهِ رُدَّتْ إِلَيْهِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Qul shirk diyoridan xoʻjayinidan oldin chiqsa, u ozoddir; undan keyin chiqsa, unga qaytariladi. Ayol shirk diyoridan eridan oldin chiqsa, xohlagan kishisiga turmushga chiqadi; undan keyin chiqsa, unga qaytariladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қул ширк диёридан хўжайинидан олдин чиқса, у озоддир; ундан кейин чиқса, унга қайтарилади. Аёл ширк диёридан эридан олдин чиқса, хоҳлаган кишисига турмушга чиқади; ундан кейин чиқса, унга қайтарилади», дедилар.
نَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " فِيمَا أَحْرَزَ الْعَدُوُّ فَاسْتَنْقَذَهُ الْمُسْلِمُونَ مِنْهُمْ , أَوْ أَخَذَهُ صَاحِبُهُ قَبْلَ أَنْ يُقْسَمَ فَهُوَ أَحَقُّ ، فَإِنْ وَجَدَهُ وَقَدْ قُسِمَ فَإِنْ شَاءَ أَخَذَهُ بِالثَّمَنِ " , الْحَسَنُ بْنُ عُمَارَةَ مَتْرُوكٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot dushman qoʻlga kiritgan va musulmonlar ulardan qutqarib olgan (mol) haqida yoki egasi taqsimlanishidan oldin olgan (mol) haqida: «U (unga) haqliroqdir. Agar uni taqsimlangan holda topsa, xohlasa uni baho (toʻlash) bilan olsin», dedilar. Al-Hasan ibn Umora matrukdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот душман қўлга киритган ва мусулмонлар улардан қутқариб олган (мол) ҳақида ёки эгаси тақсимланишидан олдин олган (мол) ҳақида: «У (унга) ҳақлироқдир. Агар уни тақсимланган ҳолда топса, хоҳласа уни баҳо (тўлаш) билан олсин», дедилар. Ал-Ҳасан ибн Умора матрукдир.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ شَبِيبٍ , حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ , حَدَّثَنِي عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عِمْرَانَ , حَدَّثَنِي أَفْلَحُ بْنُ سَعِيدٍ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِحَمْزَةَ يَوْمَ أُحُدٍ فَهُيِّءَ لِلْقِبْلَةِ ، ثُمَّ كَبَّرَ عَلَيْهِ سَبْعًا ، ثُمَّ جَمَعَ إِلَيْهِ الشُّهَدَاءَ حَتَّى صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعِينَ صَلاةً , قَالَ : قَالَ وَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ رَأَى حَمْزَةَ وَقَدْ مثل بِهِ , قَالَ : لَئِنْ ظَفِرْتُ بِقُرَيْشٍ لأُمَثِّلَنَّ بِثَلاثِينَ مِنْهُمْ ، فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُوا بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُمْ بِهِ " ، عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عِمْرَانَ ، ضَعِيفٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Uhud kuni Rasululloh ﷺ Hamza (haqida) buyurdilar, u qiblaga qaratib qoʻyildi. Soʻng u zot unga yetti takbir aytdilar. Keyin shahidlarni uning yoniga jamladilar va nihoyat unga yetmish marta namoz oʻqidilar. Rasululloh ﷺ Hamzani mayib qilingan holda koʻrganlarida: «Agar Quraysh ustidan gʻalaba qilsam, ulardan oʻttiz kishini mayib qilaman», degan edilar. Shunda Alloh taolo: «Agar jazolasangiz, oʻzingizga berilgan jazoga oʻxshash jazolangiz», (oyatini) nozil qildi. Abdulaziz ibn Imron zaifdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Уҳуд куни Расулуллоҳ ﷺ Ҳамза (ҳақида) буюрдилар, у қиблага қаратиб қўйилди. Сўнг у зот унга етти такбир айтдилар. Кейин шаҳидларни унинг ёнига жамладилар ва ниҳоят унга етмиш марта намоз ўқидилар. Расулуллоҳ ﷺ Ҳамзани майиб қилинган ҳолда кўрганларида: «Агар Қурайш устидан ғалаба қилсам, улардан ўттиз кишини майиб қиламан», деган эдилар. Шунда Аллоҳ таоло: «Агар жазоласангиз, ўзингизга берилган жазога ўхшаш жазолангиз», (оятини) нозил қилди. Абдулазиз ибн Имрон заифдир.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ , نَا الْحَكَمُ بْنُ مُوسَى , نَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي عُتْبَةَ , أَوْ غَيْرِهِ ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ , عَنْ مُجَاهِدٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا , قَالَ : " لَمَّا انْصَرَفَ الْمُشْرِكُونَ عَنْ قَتْلَى أُحُدٍ انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، فَرَأَى مَنْظَرًا أَسَاءَهُ رَأَى حَمْزَةَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ ، قَدْ شُقَّ بَطْنُهُ ، وَاصْطُلِمَ أَنْفُهُ ، وَجُدِعَتْ أُذُنَاهُ , فَقَالَ : لَوْلا أَنْ يَحْزَنَ النِّسَاءُ ، أَوْ يَكُونَ سُنَّةً بَعْدِي لَتَرَكْتُهُ حَتَّى يَبْعَثَهُ اللَّهُ مِنْ بُطُونِ السِّبَاعِ وَالطَّيْرِ ، لأُمَثِّلَنَّ مَكَانَهُ بِسَبْعِينَ رَجُلا , ثُمَّ دَعَا بِبُرْدَةٍ فَغَطَّى بِهَا وَجْهَهُ ، فَخَرَجَتْ رِجْلاهُ ، فَغَطَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَجْهَهُ وَجَعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ شَيْئًا مِنَ الإِذْخِرِ , ثُمَّ قَدَّمَهُ فَكَبَّرَ عَلَيْهِ عَشْرًا ، ثُمَّ جَعَلَ يُجَاءُ بِالرَّجُلِ فَيُوضَعُ ، وَحَمْزَةُ مَكَانَهُ حَتَّى صَلَّى عَلَيْهِ سَبْعِينَ صَلاةً ، وَكَانَ الْقَتْلَى سَبْعِينَ , فَلَمَّا دُفِنُوا وَفُرِغَ مِنْهُمْ نزلت هَذِهِ الآيَةُ ادْعُ إِلَى سَبِيلِ رَبِّكَ بِالْحِكْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ ، إِلَى قَوْلِهِ : وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُكَ إِلا بِاللَّهِ ، فَصَبَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، وَلَمْ يُمَثِّلْ بِأَحَدٍ " ، لَمْ يَرْوِهِ غَيْرُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ عَيَّاشٍ ، وَهُوَ مُضْطَرِبُ الْحَدِيثِ , عَنِ غَيْرِ الشَّامِيِّينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Mushriklar Uhudda qatl etilganlar yonidan qaytib ketishgach, Rasululloh ﷺ (ular tomon) yurdilar va oʻzlarini ranjitgan bir manzarani koʻrdilar: Hamza (roziyallohu anhu)ning qorni yorilgan, burni kesilgan, quloqlari uzib olingan edi. U zot: «Agar ayollar qaygʻurmasa yoki mendan keyin sunnat boʻlib qolmasa edi, uni Alloh yirtqichlar va qushlar qorinlaridan tirilturguncha shu holida tashlab qoʻygan boʻlardim va uning oʻrniga yetmish kishini mayib qilgan boʻlardim», dedilar. Soʻng bir chopon keltirishni soʻrab, u bilan uning yuzini yopdilar, shunda oyoqlari ochilib qoldi. Rasululloh ﷺ yuzini yopib, oyoqlariga bir oz izxir qoʻydilar. Soʻng uni oldinga qoʻyib, unga oʻn takbir aytdilar. Keyin har bir kishi keltirilib qoʻyilar, Hamza esa oʻz oʻrnida turar edi, shu tariqa unga yetmish marta namoz oʻqildi. Qatl etilganlar yetmish kishi edi. Ular dafn qilinib, ishlari nihoyasiga yetgach, «Rabbingning yoʻliga hikmat va chiroyli mavʼiza bilan daʼvat qil» (oyati) «Sabr qil, sening sabring faqat Alloh (yordami) bilandir» degan soʻzigacha nozil boʻldi. Shunda Rasululloh ﷺ sabr qildilar va hech kimni mayib qilmadilar. Uni Ismoil ibn Ayyoshdan boshqa hech kim rivoyat qilmagan, u esa shomliklardan boshqalardan (rivoyat qilganda) muztaribul-hadisdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мушриклар Уҳудда қатл этилганлар ёнидан қайтиб кетишгач, Расулуллоҳ ﷺ (улар томон) юрдилар ва ўзларини ранжитган бир манзарани кўрдилар: Ҳамза (розияллоҳу анҳу)нинг қорни ёрилган, бурни кесилган, қулоқлари узиб олинган эди. У зот: «Агар аёллар қайғурмаса ёки мендан кейин суннат бўлиб қолмаса эди, уни Аллоҳ йиртқичлар ва қушлар қоринларидан тирилтургунча шу ҳолида ташлаб қўйган бўлардим ва унинг ўрнига етмиш кишини майиб қилган бўлардим», дедилар. Сўнг бир чопон келтиришни сўраб, у билан унинг юзини ёпдилар, шунда оёқлари очилиб қолди. Расулуллоҳ ﷺ юзини ёпиб, оёқларига бир оз изхир қўйдилар. Сўнг уни олдинга қўйиб, унга ўн такбир айтдилар. Кейин ҳар бир киши келтирилиб қўйилар, Ҳамза эса ўз ўрнида турар эди, шу тариқа унга етмиш марта намоз ўқилди. Қатл этилганлар етмиш киши эди. Улар дафн қилиниб, ишлари ниҳоясига етгач, «Раббингнинг йўлига ҳикмат ва чиройли мавъиза билан даъват қил» (ояти) «Сабр қил, сенинг сабринг фақат Аллоҳ (ёрдами) биландир» деган сўзигача нозил бўлди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ сабр қилдилар ва ҳеч кимни майиб қилмадилар. Уни Исмоил ибн Айёшдан бошқа ҳеч ким ривоят қилмаган, у эса шомликлардан бошқалардан (ривоят қилганда) музтарибул-ҳадисдир.
نَا يَحْيَى بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَحْيَى الْعَطَّارُ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ أَبِي مَذْعُورٍ , نَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , نَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " إِذَا أَصَابَ الْمُكَاتَبُ حَدًّا أَوْ مِيرَاثًا ، وَرِثَ بِحِسَابِ مَا عُتِقَ مِنْهُ , وَأُقِيمَ عَلَيْهِ الْحَدُّ بِحِسَابِ مَا عُتِقَ مِنْهُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Mukotabga bir had toʻgʻri kelsa yoki meros tegsa, u oʻzining ozod boʻlgan qismi hisobiga meros oladi va unga ozod boʻlgan qismi hisobiga had joriy qilinadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Мукотабга бир ҳад тўғри келса ёки мерос тегса, у ўзининг озод бўлган қисми ҳисобига мерос олади ва унга озод бўлган қисми ҳисобига ҳад жорий қилинади», дедилар.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الْعَزِيزِ ، نَا الْعَبَّاسُ بْنُ الْوَلِيدِ النَّرْسِيُّ , نَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ , حَدَّثَنِي أَبِي . ح وَنا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ , نَا أَحْمَدُ بْنُ مَنْصُورٍ زَاجٌ , نَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ , نَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " يُودِي الْمُكَاتَبُ بِقَدْرِ مَا عُتِقَ مِنْهُ دِيَةَ الْحُرِّ , وَبِقَدْرِ مَا رُقَّ مِنْهُ دِيَةَ الْعَبْدِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mukotab qulga undan ozod boʻlgan qismi miqdorida hurning diyati, qul boʻlib qolgan qismi miqdorida esa qulning diyati toʻlanadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мукотаб қулга ундан озод бўлган қисми миқдорида ҳурнинг дияти, қул бўлиб қолган қисми миқдорида эса қулнинг дияти тўланади», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الرَّبِيعِ ، نَا أَبُو فَرْوَةَ ، نَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ , نَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ , عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : " قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمُكَاتَبِ يَقْتُلُ يُودِي مَا أَدَّى مِنْ مُكَاتَبَتِهِ دِيَةَ الْحُرِّ , وَمَا بَقِيَ دِيَةَ الْعَبْدِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ oʻldirilgan mukotab haqida shunday hukm qildilarki, u mukotabasidan toʻlagan miqdoricha hur kishi diyati, qolgani uchun esa qul diyati toʻlanadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган мукотаб ҳақида шундай ҳукм қилдиларки, у мукотабасидан тўлаган миқдорича ҳур киши дияти, қолгани учун эса қул дияти тўланади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْفَارِسِيُّ , نَا جَعْفَرُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْقَلانِسِيُّ , نَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ , نَا ابْنُ عَيَّاشٍ , عَنْ لَيْثٍ , عَنْ طَاوُسٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " مَنْ أَعْتَقَ شِرْكًا لَهُ فِي مَمْلُوكٍ ، فَقَدْ ضَمِنَ عِتْقَهُ ، يُقَوِّمُ عَلَيْهِ بِقِيمَةِ عَدْلٍ فَيَضْمَنُ لِشُرَكَائِهِ أَنْصِبَاءَهُمْ ، وَيَعْتِقُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim quldagi oʻziga tegishli ulushni ozod qilsa, uning ozodligini zimmasiga olibdi: unga adolatli baho belgilanadi, u sheriklariga ularning ulushlarini (toʻlashni) zimmasiga oladi va (qul) ozod boʻladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким қулдаги ўзига тегишли улушни озод қилса, унинг озодлигини зиммасига олибди: унга адолатли баҳо белгиланади, у шерикларига уларнинг улушларини (тўлашни) зиммасига олади ва (қул) озод бўлади», дедилар.
نَا مُحَمَّدُ بْنُ نُوحٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ الْجُنْدِيسَابُورِيُّ , نَا أَشْعَثُ بْنُ عَطَّافٍ , نَا الْعَرْزَمِيُّ ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : جَاءَ رَجُلٌ يُقَالُ لَهُ صَالِحٌ بِأَخِيهِ , فَقَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ ، " إِنِّي أُرِيدُ أَنْ أُعْتِقَ أَخِي هَذَا , فَقَالَ : إِنَّ اللَّهَ أَعْتَقَهُ حِينَ مَلَكْتَهُ " ، الْعَرْزَمِيُّ تَرَكَهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ , وَيَحْيَى الْقَطَّانُ , وَابْنُ مَهْدِيٍّ , وَأَبُو النَّضْرِ ، هُوَ مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ الْكَلْبِيُّ الْمَتْرُوكُ , أَيْضًا هُوَ الْقَائِلُ : كُلَّمَا حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ كَذَبَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Solih deb ataladigan bir kishi akasini olib keldi va: «Yo Rasululloh, men mana shu akamni ozod qilmoqchiman», dedi. U zot: «Sen unga ega boʻlgan paytingda Alloh uni ozod qilgan», dedilar. Al-Arzamiyni Ibn al-Muborak, Yahyo al-Qatton va Ibn Mahdiy tark qilganlar. Abu an-Nazr esa Muhammad ibn as-Soib al-Kalbiy boʻlib, u ham matrukdir. Yana oʻsha (Kalbiy)ning oʻzi: «Abu Solihdan rivoyat qilgan narsalarimning har biri yolgʻondir», degan kishidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Солиҳ деб аталадиган бир киши акасини олиб келди ва: «Ё Расулуллоҳ, мен мана шу акамни озод қилмоқчиман», деди. У зот: «Сен унга эга бўлган пайтингда Аллоҳ уни озод қилган», дедилар. Ал-Арзамийни Ибн ал-Муборак, Яҳё ал-Қаттон ва Ибн Маҳдий тарк қилганлар. Абу ан-Назр эса Муҳаммад ибн ас-Соиб ал-Калбий бўлиб, у ҳам матрукдир. Яна ўша (Калбий)нинг ўзи: «Абу Солиҳдан ривоят қилган нарсаларимнинг ҳар бири ёлғондир», деган кишидир.
نَا ابْنُ مُبَشِّرٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , ثنا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ , أنا شَرِيكٌ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " مَنْ وَلَدَتْ مِنْهُ أَمَةٌ فَهِيَ حُرَّةٌ مِنْ بَعْدِ مَوْتِهِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimdan choʻrisi farzand tugʻsa, u (choʻri) oʻsha kishining oʻlimidan keyin ozoddir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимдан чўриси фарзанд туғса, у (чўри) ўша кишининг ўлимидан кейин озоддир», дедилар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ الصَّيْدَلانِيُّ , نَا شُعَيْبٌ , نَا أَبُو نُعَيْمٍ الْفَضْلُ بْنُ دُكَيْنٍ ، نَا شَرِيكٌ , عَنْ حُسَيْنٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " إِذَا وَلَدَتْ أَمَةُ الرَّجُلِ مِنْهُ ، فَهِيَ مُعْتَقَةٌ عَنْ دُبُرٍ مِنْهُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kishining choʻrisi undan farzand tugʻsa, u (choʻri) oʻsha kishining vafotidan keyin ozod boʻluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кишининг чўриси ундан фарзанд туғса, у (чўри) ўша кишининг вафотидан кейин озод бўлувчидир», дедилар.
نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِسْحَاقَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ الْبَغَوِيُّ , نَا أَبُو زَيْدِ بْنُ طَرِيفٍ ، نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يُوسُفَ الْحَضْرَمِيُّ , نَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى الْحَنَفِيُّ , عَنِ الْحَكَمِ بْنِ أَبَانَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمُّ الْوَلَدِ حُرَّةٌ ، وَإِنْ كَانَ سَقْطًا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummul valad ozoddir, agarchi (tugʻqani) chala tushgan homila boʻlsa ham», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уммул валад озоддир, агарчи (туғқани) чала тушган ҳомила бўлса ҳам», дедилар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعِيدٍ ، نَا أَحْمَدُ بْنُ تَمِيمِ بْنِ عَبَّادٍ الْمَرْوَزِيُّ , نَا حَامِدُ بْنُ آدَمَ , نَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى , عَنْ سُفْيَانَ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَيُّمَا جَارِيَةٍ وَلَدَتْ لِسَيِّدِهَا ، فَهِيَ مُعْتَقَةٌ عَنْ دُبُرٍ مِنْهُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir joriya oʻz xoʻjayinidan farzand tugʻsa, u (xoʻjayinning) vafotidan keyin ozod boʻluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир жория ўз хўжайинидан фарзанд туғса, у (хўжайиннинг) вафотидан кейин озод бўлувчидир», дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِدْرِيسَ الْقَافْلانِيُّ , نَا أَبُو يَحْيَى الْعَطَّارُ ، نَا عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدٍ الْعَنْقَزِيُّ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي سَبْرَةَ ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : لَمَّا وَلَدَتْ أُمُّ إِبْرَاهِيمَ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Ummu Ibrohim tugʻqanida, Rasululloh ﷺ: «Uni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Умму Иброҳим туғқанида, Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўз фарзанди озод қилди», дедилар.
نَا عُمَرُ بْنُ أَحْمَدَ الْجَوْهَرِيُّ , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحُسَيْنِ الْهَمْدَانِيُّ , نَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْجَعْفَرِيُّ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَلَمَةَ بْنِ أَسْلَمَ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُمُّ إِبْرَاهِيمَ أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummu Ibrohimni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умму Иброҳимни ўз фарзанди озод қилди», дедилар.
نَا أَبُو عُبَيْدٍ الْقَاسِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا سَعِيدُ بْنُ زَكَرِيَّا الْمَدَايِنِيُّ , عَنِ ابْنِ أَبِي سَارَةَ , عَنِ ابْنِ أَبِي الْحُسَيْنِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : لَمَّا وَلَدَتْ مَارِيَةُ ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا " ، تَفَرَّدَ بِحَدِيثِ ابْنِ أَبِي حُسَيْنٍ زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ , وَزِيَادٌ ثِقَةٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Moriya tugʻqanida, Rasululloh ﷺ: «Uni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar. Ibn Abu Husaynning hadisini rivoyat qilishda Ziyod ibn Ayyub yakka qolgan, Ziyod esa ishonchlidir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Мория туғқанида, Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўз фарзанди озод қилди», дедилар. Ибн Абу Ҳусайннинг ҳадисини ривоят қилишда Зиёд ибн Айюб якка қолган, Зиёд эса ишончлидир.
نَا أَحْمَدُ بْنُ عِيسَى بْنِ السُّكَيْنِ الْبَلَدِيُّ , نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ يَحْيَى الرَّهَاوِيُّ , وَأَبُو الْعَبَّاسِ الْمُخْتَارُ , نَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ , حَدَّثَنِي أَبِي أَبُو أُوَيْسٍ , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، قَالَ : " أَيُّمَا أَمَةٍ وَلَدَتْ مِنْ سَيِّدُهَا ، فَإِنَّهَا إِذَا مَاتَ حُرَّةٌ إِلا أَنْ يُعْتِقَهَا قَبْلَ مَوْتِهِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir choʻri oʻz xoʻjayinidan farzand tugʻsa, u (xoʻjayin) vafot etganida u (choʻri) ozoddir, magar (xoʻjayin) uni oʻlimidan avval ozod qilgan boʻlsa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир чўри ўз хўжайинидан фарзанд туғса, у (хўжайин) вафот этганида у (чўри) озоддир, магар (хўжайин) уни ўлимидан аввал озод қилган бўлса», дедилар.
قَالَ : وَنا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ ، حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَبْرَةَ الْقُرَشِيُّ ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسِ , قَالَ : لَمَّا وَلَدَتْ مَارِيَةُ الْقِبْطِيَّةُ إِبْرَاهِيمَ بْنَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَعْتَقَهَا وَلَدُهَا " ، حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ ، نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا أَبُو عَاصِمٍ الضَّحَّاكُ بْنُ مَخْلَدٍ , عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي سَبْرَةَ ثنا ابْنُ مُبَشِّرٍ , نَا أَحْمَدُ بْنُ سِنَانٍ , نَا شَبَابَةُ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي سَبْرَةَ بِنَحْوِهِ . حَدَّثَنِي أَبِي , نَا أَحْمَدُ بْنُ زَنْجُوَيْهِ بْنِ مُوسَى , نَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْوَلِيدِ بْنِ مَسْلَمَةَ الْقُرَشِيُّ , حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ ، حَدَّثَنِي أَبِي , عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , بِمِثْلِ حَدِيثِ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ أَبِي أُوَيْسٍ , عَنْ أَبِيهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Moriya al-Qibtiya Nabiy ﷺning oʻgʻillari Ibrohimni tugʻqanida, Rasululloh ﷺ: «Uni oʻz farzandi ozod qildi», dedilar. Buni Abu Osim ad-Dahhok ibn Maxlad ham Abu Bakr ibn Abu Sabradan rivoyat qildi. Shababa ham Abu Bakr ibn Abu Sabradan shunga oʻxshashini rivoyat qildi. Ibrohim ibn al-Valid ibn Maslama al-Qurashiy esa Abu Bakr ibn Abu Uvaysdan, u otasidan, u Husayn ibn Abdullohdan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan rivoyat qildi: U dedi: Rasululloh ﷺ Abdulhamid ibn Abu Uvaysning otasidan (rivoyat qilgan) hadisi kabi (aytdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: Мория ал-Қибтия Набий ﷺнинг ўғиллари Иброҳимни туғқанида, Расулуллоҳ ﷺ: «Уни ўз фарзанди озод қилди», дедилар. Буни Абу Осим ад-Даҳҳок ибн Махлад ҳам Абу Бакр ибн Абу Сабрадан ривоят қилди. Шабаба ҳам Абу Бакр ибн Абу Сабрадан шунга ўхшашини ривоят қилди. Иброҳим ибн ал-Валид ибн Маслама ал-Қураший эса Абу Бакр ибн Абу Увайсдан, у отасидан, у Ҳусайн ибн Абдуллоҳдан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан ривоят қилди: У деди: Расулуллоҳ ﷺ Абдулҳамид ибн Абу Увайснинг отасидан (ривоят қилган) ҳадиси каби (айтдилар).
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ ، نَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى , نَا جَرِيرٌ , عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَابِرٍ , عَنْ أَيُّوبَ , عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , أَوِ ابْنِ عُمَرَ , قَالَ : " لا بَأْسَ تُفْطِرُ الْحُبْلَى وَالْمُرْضِعُ فِي رَمَضَانَ الْيَوْمَ بَيْنَ الأَيَّامِ ، وَلا قَضَاءَ عَلَيْهِمَا "
Ibn Abbos yoki Ibn Umar (roziyallohu anhum)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Bok yoʻq: homilador va emizikli ayol Ramazonda kunlar orasida bir kun (roʻzasini) ochadi va ularning zimmasida qazo yoʻq».Ибн Аббос ёки Ибн Умар (розияллоҳу анҳум)дан ривоят қилинади: У деди: «Бок йўқ: ҳомиладор ва эмизикли аёл Рамазонда кунлар орасида бир кун (рўзасини) очади ва уларнинг зиммасида қазо йўқ».
نَا مُحَمَّدُ بْنُ مَخْلَدِ بْنِ حَفْصٍ ، إِمْلاءً مِنْ كِتَابِهِ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ الْفَضْلِ بْنِ بَزِيعٍ ، سَنَةَ تِسْعٍ وَخَمْسِينَ وَمِائَتَيْنِ , نَا زَكَرِيَّا بْنُ عَطِيَّةَ , نَا سَعِيدُ بْنُ خَالِدٍ , حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عُثْمَانَ , عَنْ عَمْرِو بْنِ دِينَارٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أُعْطِيتُ جَوَامِعَ الْكَلِمِ , وَاخْتُصِرَ لِي الْحَدِيثُ اخْتِصَارًا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga soʻzlarning jamlovchisi berildi va men uchun soʻz qisqartirib qoʻyildi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга сўзларнинг жамловчиси берилди ва мен учун сўз қисқартириб қўйилди», дедилар.
وَبِإِسْنَادِهِ قَالَ : قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " الْقُرْآنُ ذَلُولٌ ذُو وُجُوهٍ فَاحْمِلُوهُ عَلَى أَحْسَنِ وُجُوهِهِ "
Va oʻsha isnod bilan: U dedi: Rasululloh ﷺ menga: «Qurʼon boʻysunuvchi va koʻp yuzlidir; bas, uni yuzlarining eng yaxshisiga yoʻyinglar», dedilar.Ва ўша иснод билан: У деди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Қуръон бўйсунувчи ва кўп юзлидир; бас, уни юзларининг энг яхшисига йўйинглар», дедилар.
نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي بِاللَّهِ ، نَا بَكْرُ بْنُ سَهْلٍ , نَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ , نَا عُمَرُ بْنُ الْمُغِيرَةِ , نَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدَ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ , قَالَ : " الإِضْرَارُ فِي الْوَصِيَّةِ مِنَ الْكَبَائِرِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vasiyatda zarar yetkazish kabira gunohlardandir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Васиятда зарар етказиш кабира гуноҳлардандир», дедилар.
نَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، نَا يُوسُفُ بْنُ سَعِيدٍ , نَا حَجَّاجٌ , عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ , عَنْ عَطَاءٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَجُوزُ الْوَصِيَّةُ لِوَارِثٍ ، إِلا أَنْ يَشَاءَ الْوَرَثَةُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vorisga vasiyat joiz emas, magar vorislar (rozi boʻlishni) xohlasalar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ворисга васият жоиз эмас, магар ворислар (рози бўлишни) хоҳласалар», дедилар.
نَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ الْمُهْتَدِي ، نَا مُحَمَّدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ خَالِدٍ , نَا أَبِي , عَنْ يُونُسَ بْنِ رَاشِدٍ , عَنْ عَطَاءٍ الْخُرَاسَانِيِّ , عَنْ عِكْرِمَةَ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ , قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " لا تَجُوزُ لِوَارِثٍ وَصِيَّةٌ ، إِلا أَنْ يَشَاءَ الْوَرَثَةُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Vorisga vasiyat joiz emas, magar vorislar (rozi boʻlishni) xohlasalar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ворисга васият жоиз эмас, магар ворислар (рози бўлишни) хоҳласалар», дедилар.
نَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ سَعْدَانَ ، نَا شُعَيْبُ بْنُ أَيُّوبَ , نَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ , نَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ , عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ : " وَإِذْ أَسَرَّ النَّبِيُّ إِلَى بَعْضِ أَزْوَاجِهِ حَدِيثًا , قَالَ : اطَّلَعَتْ حَفْصَةُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ، مَعَ أُمِّ إِبْرَاهِيمَ عَلَيْهِ السَّلامُ , فَقَالَ : لا تُخْبِرِي عَائِشَةَ, وَقَالَ لَهَا : إِنَّ أَبَاكِ وَأَبَاهَا سَيَمْلُكَانِ ، أَوْ سَيَلِيَانِ بَعْدِي فَلا تُخْبِرِي عَائِشَةَ , فَانْطَلَقَتْ حَفْصَةُ فَأَخْبَرَتْ عَائِشَةَ فَأَظْهَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ فَعَرَّفَ بَعْضَهُ وَأَعْرَضَ عَنْ بَعْضٍ , قَالَ : أَعْرَضَ عَنْ قَوْلِهِ : إِنَّ أَبَاكِ وَأَبَاهَا يَكُونَانِ بَعْدِي , كَرِهَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يَنْشُرَ ذَلِكَ فِي النَّاسِ فَأَعْرَضَ عَنْهُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Alloh azza va jallaning: «Nabiy oʻz juftlaridan biriga bir soʻzni sir qilib aytgan edi» degan soʻzi haqida (rivoyat qilinadi): U dedi: Hafsa Nabiy ﷺni Ummu Ibrohim (alayhissalom) bilan (birga) koʻrib qoldi. Shunda u zot: «Oishaga aytma», dedilar va unga: «Sening otang bilan uning otasi mendan keyin (bu ishga) egalik qiladilar — yoki: valiylik qiladilar; bas, Oishaga aytma», dedilar. Hafsa borib, Oishaga aytdi. Alloh esa buni u zotga oshkor qildi: u zot (uning) baʼzisini bildirdilar va baʼzisidan yuz oʻgirdilar. U dedi: U zot: «Sening otang bilan uning otasi mendan keyin boʻladilar», degan soʻzlaridan yuz oʻgirdilar; Rasululloh ﷺ buning odamlar orasida yoyilishini yoqtirmadilar, shuning uchun undan yuz oʻgirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳ азза ва жалланинг: «Набий ўз жуфтларидан бирига бир сўзни сир қилиб айтган эди» деган сўзи ҳақида (ривоят қилинади): У деди: Ҳафса Набий ﷺни Умму Иброҳим (алайҳиссалом) билан (бирга) кўриб қолди. Шунда у зот: «Оишага айтма», дедилар ва унга: «Сенинг отанг билан унинг отаси мендан кейин (бу ишга) эгалик қиладилар — ёки: валийлик қиладилар; бас, Оишага айтма», дедилар. Ҳафса бориб, Оишага айтди. Аллоҳ эса буни у зотга ошкор қилди: у зот (унинг) баъзисини билдирдилар ва баъзисидан юз ўгирдилар. У деди: У зот: «Сенинг отанг билан унинг отаси мендан кейин бўладилар», деган сўзларидан юз ўгирдилар; Расулуллоҳ ﷺ бунинг одамлар орасида ёйилишини ёқтирмадилар, шунинг учун ундан юз ўгирдилар.