حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - يَعْنِي ابْنَ إِبْرَاهِيمَ - عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رَفَعَهُ قَالَ " إِنَّ الْيَدَيْنِ تَسْجُدَانِ كَمَا يَسْجُدُ الْوَجْهُ فَإِذَا وَضَعَ أَحَدُكُمْ وَجْهَهُ فَلْيَضَعْ يَدَيْهِ وَإِذَا رَفَعَ فَلْيَرْفَعْهُمَا " .
Ahmad ibn Hanbal bizga Ismoil — yaʼni ibn Ibrohim — dan, u Ayyubdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umardan hadis aytib, uni (Nabiy ﷺ ga) marfuʼ qildi. (Rasululloh ﷺ) shunday dedilar: «Albatta, ikki qoʻl yuz sajda qilganidek sajda qiladi. Biringiz yuzini (yerga) qoʻyganida, ikki qoʻlini ham qoʻysin; uni koʻtarganida, ikkovini ham koʻtarsin».Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Исмоил — яъни ибн Иброҳим — дан, у Айюбдан, у Нофеъдан, у Ибн Умардан ҳадис айтиб, уни (Набий ﷺ га) марфуъ қилди. (Расулуллоҳ ﷺ) шундай дедилар: «Албатта, икки қўл юз сажда қилганидек сажда қилади. Бирингиз юзини (ерга) қўйганида, икки қўлини ҳам қўйсин; уни кўтарганида, икковини ҳам кўтарсин».
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ زِيَادِ بْنِ صُبَيْحٍ الْحَنَفِيِّ، قَالَ صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ ابْنِ عُمَرَ فَوَضَعْتُ يَدَىَّ عَلَى خَاصِرَتَىَّ فَلَمَّا صَلَّى قَالَ هَذَا الصَّلْبُ فِي الصَّلاَةِ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنْهُ .
Ziyod ibn Subayh al-Hanafiy (rahimahulloh) aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning yonida namoz oʻqidim va qoʻllarimni belimga qoʻydim. U namozni tugatgach: «Bu namozdagi salbdir (qoʻlni belga tirab turishdir), Rasululloh ﷺ undan qaytarar edilar», dedi.Зиёд ибн Субайҳ ал-Ҳанафий (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг ёнида намоз ўқидим ва қўлларимни белимга қўйдим. У намозни тугатгач: «Бу намоздаги салбдир (қўлни белга тираб туришдир), Расулуллоҳ ﷺ ундан қайтарар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدِّمَشْقِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْعَلاَءِ بْنِ زَبْرٍ، عَنْ سَالِمِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى صَلاَةً فَقَرَأَ فِيهَا فَلُبِسَ عَلَيْهِ فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ لأُبَىٍّ " أَصَلَّيْتَ مَعَنَا " . قَالَ نَعَمْ . قَالَ " فَمَا مَنَعَكَ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ bir namoz oʻqidilar va unda qiroat qildilar, ammo (qiroatlari) chalkashib qoldi. Namozdan boʻshaganlaridan keyin Ubayy (ibn Kaʼb)ga: «Biz bilan birga namoz oʻqidingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unda seni nima toʻsdi (xatomni tuzatishdan)?» dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ бир намоз ўқидилар ва унда қироат қилдилар, аммо (қироатлари) чалкашиб қолди. Намоздан бўшаганларидан кейин Убайй (ибн Каъб)га: «Биз билан бирга намоз ўқидингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Унда сени нима тўсди (хатомни тузатишдан)?» дедилар.
حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْخُرَاسَانِيُّ الدَّامَغَانِيُّ، حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى قُبَاءَ يُصَلِّي فِيهِ - قَالَ - فَجَاءَتْهُ الأَنْصَارُ فَسَلَّمُوا عَلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي . قَالَ فَقُلْتُ لِبِلاَلٍ كَيْفَ رَأَيْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَرُدُّ عَلَيْهِمْ حِينَ كَانُوا يُسَلِّمُونَ عَلَيْهِ وَهُوَ يُصَلِّي قَالَ يَقُولُ هَكَذَا وَبَسَطَ كَفَّهُ . وَبَسَطَ جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ كَفَّهُ وَجَعَلَ بَطْنَهُ أَسْفَلَ وَجَعَلَ ظَهْرَهُ إِلَى فَوْقٍ .
Nofeʼ aytadilar: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deganlarini eshitdim: Rasululloh ﷺ Quboga namoz oʻqigani chiqdilar. Shunda ansorlar u zotning huzurlariga keldilar va u zot namoz oʻqiyotgan paytlarida salom berdilar. (Abdulloh) dedi: Men Bilolga: ‹Ular u zotga namoz oʻqiyotgan paytlarida salom berganlarida, Rasululloh ﷺ ularga qanday alik qaytarganlarini koʻrding?› dedim. U: ‹U zot mana bunday qilar edilar›, dedi va kaftini yozdi. Jaʼfar ibn Avn ham kaftini yozib, ichini past, ust tomonini yuqoriga qilib koʻrsatdi.Нофеъ айтадилар: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганларини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ Қубога намоз ўқигани чиқдилар. Шунда ансорлар у зотнинг ҳузурларига келдилар ва у зот намоз ўқиётган пайтларида салом бердилар. (Абдуллоҳ) деди: Мен Билолга: ‹Улар у зотга намоз ўқиётган пайтларида салом берганларида, Расулуллоҳ ﷺ уларга қандай алик қайтарганларини кўрдинг?› дедим. У: ‹У зот мана бундай қилар эдилар›, деди ва кафтини ёзди. Жаъфар ибн Авн ҳам кафтини ёзиб, ичини паст, уст томонини юқорига қилиб кўрсатди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ سُنَّةُ الصَّلاَةِ أَنْ تَنْصِبَ، رِجْلَكَ الْيُمْنَى وَتَثْنِيَ رِجْلَكَ الْيُسْرَى .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Namozning sunnati shuki, oʻng oyogʻingni tikka qoʻyasan va chap oyogʻingni (yer ustiga) yozasan.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Намознинг суннати шуки, ўнг оёғингни тикка қўясан ва чап оёғингни (ер устига) ёзасан.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي التَّشَهُّدِ " التَّحِيَّاتُ لِلَّهِ الصَّلَوَاتُ الطَّيِّبَاتُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ أَيُّهَا النَّبِيُّ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ " . قَالَ قَالَ ابْنُ عُمَرَ زِدْتُ فِيهَا وَبَرَكَاتُهُ . " السَّلاَمُ عَلَيْنَا وَعَلَى عِبَادِ اللَّهِ الصَّالِحِينَ أَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ " . قَالَ ابْنُ عُمَرَ زِدْتُ فِيهَا وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ . " وَأَشْهَدُ أَنَّ مُحَمَّدًا عَبْدُهُ وَرَسُولُهُ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ tashahhud haqida shunday dedilar: «At-tahiyyaatu lillaahis-salavaatut-toyyibaat, as-salaamu alayka ayyuhan-nabiyyu va rohmatullohi va barokaatuh (Til bilan aytiladigan barcha taʼzimlar, namozlar, pok narsalar Allohga xosdir. Ey Nabiy, sizga Allohning salomi, rahmati va barakotlari boʻlsin)». (Roviy) dedi: Ibn Umar dedi: «Men unga ‹va barokaatuh›ni ziyoda qildim». «As-salaamu alaynaa va alaa ibaadillaahis-soolihiyn, ashhadu allaa ilaaha illalloh (Bizga va Allohning solih bandalariga salom boʻlsin, Allohdan oʻzga iloh yoʻqligiga guvohlik beraman)». Ibn Umar dedi: «Men unga ‹vahdahu laa shariyka lah (U yolgʻiz, Uning sherigi yoʻq)›ni ziyoda qildim». «Va ashhadu anna Muhammadan abduhu va rasuluh (Va Muhammad Uning bandasi va elchisi ekanligiga guvohlik beraman)».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ташаҳҳуд ҳақида шундай дедилар: «Ат-таҳийяату лиллааҳис-салаваатут-тоййибаат, ас-салааму алайка айюҳан-набийю ва роҳматуллоҳи ва барокаатуҳ (Тил билан айтиладиган барча таъзимлар, намозлар, пок нарсалар Аллоҳга хосдир. Эй Набий, сизга Аллоҳнинг саломи, раҳмати ва баракотлари бўлсин)». (Ровий) деди: Ибн Умар деди: «Мен унга ‹ва барокаатуҳ›ни зиёда қилдим». «Ас-салааму алайнаа ва алаа ибаадиллааҳис-соолиҳийн, ашҳаду аллаа илааҳа иллаллоҳ (Бизга ва Аллоҳнинг солиҳ бандаларига салом бўлсин, Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқлигига гувоҳлик бераман)». Ибн Умар деди: «Мен унга ‹ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳ (У ёлғиз, Унинг шериги йўқ)›ни зиёда қилдим». «Ва ашҳаду анна Муҳаммадан абдуҳу ва расулуҳ (Ва Муҳаммад Унинг бандаси ва элчиси эканлигига гувоҳлик бераман)».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، وَأَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ شَبُّويَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ الْغَزَّالُ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - قَالَ - أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ - أَنْ يَجْلِسَ الرَّجُلُ فِي الصَّلاَةِ وَهُوَ مُعْتَمِدٌ عَلَى يَدِهِ . وَقَالَ ابْنُ شَبُّويَةَ نَهَى أَنْ يَعْتَمِدَ الرَّجُلُ عَلَى يَدِهِ فِي الصَّلاَةِ . وَقَالَ ابْنُ رَافِعٍ نَهَى أَنْ يُصَلِّيَ الرَّجُلُ وَهُوَ مُعْتَمِدٌ عَلَى يَدِهِ . وَذَكَرَهُ فِي بَابِ الرَّفْعِ مِنَ السُّجُودِ . وَقَالَ ابْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ نَهَى أَنْ يَعْتَمِدَ الرَّجُلُ عَلَى يَدَيْهِ إِذَا نَهَضَ فِي الصَّلاَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ man qildilar. Ahmad ibn Hanbal: «Kishi namozda qoʻliga suyanib oʻtirishidan (man qildilar)», dedi. Ibn Shabbuya: «Kishi namozda qoʻliga suyanishidan man qildilar», dedi. Ibn Rofeʼ: «Kishi qoʻliga suyangan holda namoz oʻqishidan man qildilar», dedi va buni «Sajdadan bosh koʻtarish» bobida zikr qildi. Ibn Abdulmalik esa: «Kishi namozda (oʻrnidan) turayotganda ikki qoʻliga suyanishidan man qildilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ман қилдилар. Аҳмад ибн Ҳанбал: «Киши намозда қўлига суяниб ўтиришидан (ман қилдилар)», деди. Ибн Шаббуя: «Киши намозда қўлига суянишидан ман қилдилар», деди. Ибн Рофеъ: «Киши қўлига суянган ҳолда намоз ўқишидан ман қилдилар», деди ва буни «Саждадан бош кўтариш» бобида зикр қилди. Ибн Абдулмалик эса: «Киши намозда (ўрнидан) тураётганда икки қўлига суянишидан ман қилдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ ثَابِتٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ صَلَّى بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ . فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ ابْنِ سِيرِينَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَىِ السَّهْوِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bizga namoz oʻqib berdilar va ikki rakatda salom berdilar. Soʻng (roviy) Ibn Sirinning Abu Hurayradan (qilgan) hadisiga oʻxshash (qissani) zikr qildi. (Bu rivoyatda) u: «Soʻng sahvning ikki sajdasini qildilar», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бизга намоз ўқиб бердилар ва икки ракатда салом бердилар. Сўнг (ровий) Ибн Сириннинг Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадисига ўхшаш (қиссани) зикр қилди. (Бу ривоятда) у: «Сўнг саҳвнинг икки саждасини қилдилар», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، أَخْبَرَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اجْعَلُوا فِي بُيُوتِكُمْ مِنْ صَلاَتِكُمْ وَلاَ تَتَّخِذُوهَا قُبُورًا " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozlaringizning baʼzisini uylaringizda oʻqing va ularni qabristonga aylantirib qoʻymang», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозларингизнинг баъзисини уйларингизда ўқинг ва уларни қабристонга айлантириб қўйманг», дедилар.
حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ نَادَى ابْنُ عُمَرَ بِالصَّلاَةِ بِضَجْنَانَ ثُمَّ نَادَى أَنْ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ قَالَ فِيهِ ثُمَّ حَدَّثَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَأْمُرُ الْمُنَادِيَ فَيُنَادِي بِالصَّلاَةِ ثُمَّ يُنَادِي " أَنْ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ " . فِي اللَّيْلَةِ الْبَارِدَةِ وَفِي اللَّيْلَةِ الْمَطِيرَةِ فِي السَّفَرِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ عَنْ أَيُّوبَ وَعُبَيْدِ اللَّهِ قَالَ فِيهِ فِي السَّفَرِ فِي اللَّيْلَةِ الْقَرَّةِ أَوِ الْمَطِيرَةِ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u Zajnonda namozga (azon aytib) chaqirdi, soʻng: «Oʻz turar joylaringizda namoz oʻqinglar», deb chaqirdi. (Nofiʼ) bunda dedi: Soʻng u Rasululloh ﷺdan hadis aytdiki, u zot munodiyga buyurar, u esa namozga (azon aytib) chaqirar, soʻng safarda sovuq kechada va yomgʻirli kechada: «Oʻz turar joylaringizda namoz oʻqinglar», deb chaqirar edi. Abu Dovud dedi: Buni Hammod ibn Salama Ayyub va Ubaydullohdan rivoyat qildi, u bunda: «Safarda sovuq yoki yomgʻirli kechada» dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у Зажнонда намозга (азон айтиб) чақирди, сўнг: «Ўз турар жойларингизда намоз ўқинглар», деб чақирди. (Нофиъ) бунда деди: Сўнг у Расулуллоҳ ﷺдан ҳадис айтдики, у зот мунодийга буюрар, у эса намозга (азон айтиб) чақирар, сўнг сафарда совуқ кечада ва ёмғирли кечада: «Ўз турар жойларингизда намоз ўқинглар», деб чақирар эди. Абу Довуд деди: Буни Ҳаммод ибн Салама Айюб ва Убайдуллоҳдан ривоят қилди, у бунда: «Сафарда совуқ ёки ёмғирли кечада» деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ نَادَى بِالصَّلاَةِ بِضَجْنَانَ فِي لَيْلَةٍ ذَاتِ بَرْدٍ وَرِيحٍ فَقَالَ فِي آخِرِ نِدَائِهِ أَلاَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ أَلاَ صَلُّوا فِي الرِّحَالِ ثُمَّ قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْمُرُ الْمُؤَذِّنَ إِذَا كَانَتْ لَيْلَةٌ بَارِدَةٌ أَوْ ذَاتُ مَطَرٍ فِي سَفَرٍ يَقُولُ أَلاَ صَلُّوا فِي رِحَالِكُمْ .
Nofeʼ aytadi: Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Zajnon (degan joy)da sovuq va shamolli bir kechada namozga aytdilar (azon aytdilar) va azonlarining oxirida: «Ogʻoh boʻlinglar, makonlaringizda namoz oʻqinglar! Ogʻoh boʻlinglar, makonlaringizda namoz oʻqinglar!» dedilar. Soʻng aytdilar: «Rasululloh ﷺ safarda sovuq yoki yomgʻirli kecha boʻlsa, muazzinga: ‹Ogʻoh boʻlinglar, makonlaringizda namoz oʻqinglar!› deb aytishni buyurar edilar».Нофеъ айтади: Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Зажнон (деган жой)да совуқ ва шамолли бир кечада намозга айтдилар (азон айтдилар) ва азонларининг охирида: «Оғоҳ бўлинглар, маконларингизда намоз ўқинглар! Оғоҳ бўлинглар, маконларингизда намоз ўқинглар!» дедилар. Сўнг айтдилар: «Расулуллоҳ ﷺ сафарда совуқ ёки ёмғирли кеча бўлса, муаззинга: ‹Оғоҳ бўлинглар, маконларингизда намоз ўқинглар!› деб айтишни буюрар эдилар».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ نَادَى مُنَادِي رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِذَلِكَ فِي الْمَدِينَةِ فِي اللَّيْلَةِ الْمَطِيرَةِ وَالْغَدَاةِ الْقَرَّةِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَى هَذَا الْخَبَرَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيُّ عَنِ الْقَاسِمِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِيهِ فِي السَّفَرِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasulullohning ﷺ jarchisi Madinada yomgʻirli kechada va sovuq tongda buni (uylarda namoz oʻqishni) eʼlon qildi». Abu Dovud aytadi: Bu xabarni Yahyo ibn Said al-Ansoriy ham al-Qosimdan, u Ibn Umardan, u Paygʻambardan ﷺ rivoyat qilgan va unda: «Safarda» degan soʻzni keltirgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳнинг ﷺ жарчиси Мадинада ёмғирли кечада ва совуқ тонгда буни (уйларда намоз ўқишни) эълон қилди». Абу Довуд айтади: Бу хабарни Яҳё ибн Саид ал-Ансорий ҳам ал-Қосимдан, у Ибн Умардан, у Пайғамбардан ﷺ ривоят қилган ва унда: «Сафарда» деган сўзни келтирган.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ، رَأَى حُلَّةً سِيَرَاءَ - يَعْنِي تُبَاعُ عِنْدَ بَابِ الْمَسْجِدِ - فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَوِ اشْتَرَيْتَ هَذِهِ فَلَبِسْتَهَا يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَلِلْوَفْدِ إِذَا قَدِمُوا عَلَيْكَ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّمَا يَلْبَسُ هَذِهِ مَنْ لاَ خَلاَقَ لَهُ فِي الآخِرَةِ " . ثُمَّ جَاءَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهَا حُلَلٌ فَأَعْطَى عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ مِنْهَا حُلَّةً فَقَالَ عُمَرُ كَسَوْتَنِيهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَقَدْ قُلْتَ فِي حُلَّةِ عُطَارِدَ مَا قُلْتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنِّي لَمْ أَكْسُكَهَا لِتَلْبَسَهَا " . فَكَسَاهَا عُمَرُ أَخًا لَهُ مُشْرِكًا بِمَكَّةَ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) masjid eshigi oldida sotilayotgan ipakdan toʻqilgan bir hullani (chiroyli kiyimni) koʻrib qoldi-da: «Yo Rasululloh, shuni sotib olib, juma kuni hamda elchilar sizning huzuringizga kelganlarida kiysangiz edi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Buni faqat oxiratda hech qanday nasibasi boʻlmagan kishi kiyadi», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺga shunday hullalardan keldi va u zot Umar ibn al-Xattobga ulardan bir hulla berdilar. Umar: «Yo Rasululloh, Utoridning hullasi haqida shu gapni aytgan boʻla turib, buni menga kiydirib qoʻyyapsizmi?» dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Men buni senga kiyishing uchun bermadim», dedilar. Soʻng Umar uni Makkadagi mushrik bir ogʻaynisiga kiydirdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) масжид эшиги олдида сотилаётган ипакдан тўқилган бир ҳуллани (чиройли кийимни) кўриб қолди-да: «Ё Расулуллоҳ, шуни сотиб олиб, жума куни ҳамда элчилар сизнинг ҳузурингизга келганларида кийсангиз эди», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Буни фақат охиратда ҳеч қандай насибаси бўлмаган киши кияди», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺга шундай ҳуллалардан келди ва у зот Умар ибн ал-Хаттобга улардан бир ҳулла бердилар. Умар: «Ё Расулуллоҳ, Уториднинг ҳулласи ҳақида шу гапни айтган бўла туриб, буни менга кийдириб қўйяпсизми?» деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Мен буни сенга кийишинг учун бермадим», дедилар. Сўнг Умар уни Маккадаги мушрик бир оғайнисига кийдирди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، وَعَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ وَجَدَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ حُلَّةَ إِسْتَبْرَقٍ تُبَاعُ بِالسُّوقِ فَأَخَذَهَا فَأَتَى بِهَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ابْتَعْ هَذِهِ تَجَمَّلْ بِهَا لِلْعِيدِ وَلِلْوَفْدِ . ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ وَالأَوَّلُ أَتَمُّ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bozorda sotilayotgan dagʻal ipakdan toʻqilgan bir hullani topib, uni olib Rasululloh ﷺning huzuriga keldi-da: «Buni sotib oling, hayit kunida va elchilar kelganida u bilan ziynatlaning», dedi. Soʻng roviy hadisni davom ettirdi. Avvalgi rivoyat toʻliqroqdir.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бозорда сотилаётган дағал ипакдан тўқилган бир ҳуллани топиб, уни олиб Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурига келди-да: «Буни сотиб олинг, ҳайит кунида ва элчилар келганида у билан зийнатланинг», деди. Сўнг ровий ҳадисни давом эттирди. Аввалги ривоят тўлиқроқдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي رَوَّادٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا بَدُنَ قَالَ لَهُ تَمِيمٌ الدَّارِيُّ أَلاَ أَتَّخِذُ لَكَ مِنْبَرًا يَا رَسُولَ اللَّهِ يَجْمَعُ - أَوْ يَحْمِلُ - عِظَامَكَ قَالَ " بَلَى " . فَاتَّخَذَ لَهُ مِنْبَرًا مِرْقَاتَيْنِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ semirib qolganlarida, Tamim ad-Doriy u zotga: «Yo Rasululloh, sizga vujudingizni koʻtarib turadigan bir minbar yasab bermaymi?» dedi. U zot: «Mayli», dedilar. Shunda u (Tamim) u zot uchun ikki pogʻonali minbar yasab berdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ семириб қолганларида, Тамим ад-Дорий у зотга: «Ё Расулуллоҳ, сизга вужудингизни кўтариб турадиган бир минбар ясаб бермайми?» деди. У зот: «Майли», дедилар. Шунда у (Тамим) у зот учун икки поғонали минбар ясаб берди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، - يَعْنِي ابْنَ عَطَاءٍ - عَنِ الْعُمَرِيِّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ خُطْبَتَيْنِ كَانَ يَجْلِسُ إِذَا صَعِدَ الْمِنْبَرَ حَتَّى يَفْرُغَ - أُرَاهُ قَالَ الْمُؤَذِّنُ - ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ ثُمَّ يَجْلِسُ فَلاَ يَتَكَلَّمُ ثُمَّ يَقُومُ فَيَخْطُبُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikki xutba qilar edilar. Minbarga chiqqanlarida — oʻylashimcha, u (roviy) muazzin (azonni) tugatguniga qadar deb aytdi — oʻtirar edilar. Soʻng turib xutba qilar, soʻng oʻtirar va gapirmas, soʻng yana turib xutba qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ икки хутба қилар эдилар. Минбарга чиққанларида — ўйлашимча, у (ровий) муаззин (азонни) тугатгунига қадар деб айтди — ўтирар эдилар. Сўнг туриб хутба қилар, сўнг ўтирар ва гапирмас, сўнг яна туриб хутба қилар эдилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ فِي الْمَسْجِدِ فَلْيَتَحَوَّلْ مِنْ مَجْلِسِهِ ذَلِكَ إِلَى غَيْرِهِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning: «Sizlardan biri masjidda boʻla turib mudrasa, oʻsha oʻtirgan joyidan boshqa bir joyga koʻchsin», deganlarini eshitdim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Сизлардан бири масжидда бўла туриб мудраса, ўша ўтирган жойидан бошқа бир жойга кўчсин», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، قَالَ كَانَ ابْنُ عُمَرَ يُطِيلُ الصَّلاَةَ قَبْلَ الْجُمُعَةِ وَيُصَلِّي بَعْدَهَا رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ وَيُحَدِّثُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ .
Nofeʼ (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Ibn Umar jumadan oldin namozni uzun qilar va undan keyin uyida ikki rakaat oʻqir hamda Rasululloh ﷺ shunday qilganlarini soʻzlab berar edi.Нофеъ (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Ибн Умар жумадан олдин намозни узун қилар ва ундан кейин уйида икки ракаат ўқир ҳамда Расулуллоҳ ﷺ шундай қилганларини сўзлаб берар эди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ رَكْعَتَيْنِ فِي بَيْتِهِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ دِينَارٍ عَنِ ابْنِ عُمَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ juma namozidan soʻng oʻz uylarida ikki rakaat namoz oʻqir edilar». Abu Dovud aytadi: Buni Abdulloh ibn Dinor ham Ibn Umardan shu tarzda rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ жума намозидан сўнг ўз уйларида икки ракаат намоз ўқир эдилар». Абу Довуд айтади: Буни Абдуллоҳ ибн Динор ҳам Ибн Умардан шу тарзда ривоят қилган.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ، حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، أَخْبَرَنِي عَطَاءٌ، أَنَّهُ رَأَى ابْنَ عُمَرَ يُصَلِّي بَعْدَ الْجُمُعَةِ فَيَنْمَازُ عَنْ مُصَلاَّهُ الَّذِي، صَلَّى فِيهِ الْجُمُعَةَ قَلِيلاً غَيْرَ كَثِيرٍ قَالَ فَيَرْكَعُ رَكْعَتَيْنِ قَالَ ثُمَّ يَمْشِي أَنْفَسَ مِنْ ذَلِكَ فَيَرْكَعُ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ قُلْتُ لِعَطَاءٍ كَمْ رَأَيْتَ ابْنَ عُمَرَ يَصْنَعُ ذَلِكَ قَالَ مِرَارًا قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ أَبِي سُلَيْمَانَ وَلَمْ يُتِمَّهُ .
Atodan rivoyat qilinadi: U Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning juma namozidan keyin namoz oʻqiyotganlarini koʻrgan. U zot juma namozini oʻqigan joylaridan koʻp emas, ozgina nariga surilib, ikki rakaat namoz oʻqir edilar. Soʻng undan ham koʻproq nariga borib, toʻrt rakaat namoz oʻqir edilar. Atoga: «Ibn Umarning bunday qilganlarini necha marta koʻrgansan?» dedim. U: «Koʻp marta», dedi. Abu Dovud aytadi: Buni Abdulmalik ibn Abu Sulaymon ham rivoyat qilgan, lekin uni toʻliq keltirmagan.Атодан ривоят қилинади: У Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг жума намозидан кейин намоз ўқиётганларини кўрган. У зот жума намозини ўқиган жойларидан кўп эмас, озгина нарига сурилиб, икки ракаат намоз ўқир эдилар. Сўнг ундан ҳам кўпроқ нарига бориб, тўрт ракаат намоз ўқир эдилар. Атога: «Ибн Умарнинг бундай қилганларини неча марта кўргансан?» дедим. У: «Кўп марта», деди. Абу Довуд айтади: Буни Абдулмалик ибн Абу Сулаймон ҳам ривоят қилган, лекин уни тўлиқ келтирмаган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ - عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخَذَ يَوْمَ الْعِيدِ فِي طَرِيقٍ ثُمَّ رَجَعَ فِي طَرِيقٍ آخَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ hayit kuni bir yoʻldan (borib), soʻng boshqa yoʻldan qaytar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ ҳайит куни бир йўлдан (бориб), сўнг бошқа йўлдан қайтар эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَلاَ كُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ فَالأَمِيرُ الَّذِي عَلَى النَّاسِ رَاعٍ عَلَيْهِمْ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ وَالرَّجُلُ رَاعٍ عَلَى أَهْلِ بَيْتِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُمْ وَالْمَرْأَةُ رَاعِيَةٌ عَلَى بَيْتِ بَعْلِهَا وَوَلَدِهِ وَهِيَ مَسْئُولَةٌ عَنْهُمْ وَالَعَبْدُ رَاعٍ عَلَى مَالِ سَيِّدِهِ وَهُوَ مَسْئُولٌ عَنْهُ فَكُلُّكُمْ رَاعٍ وَكُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Ogʻoh boʻlingki, hammangiz choʻponsiz va hammangiz oʻz qoʻl ostingizdagilar haqida masʼulsiz. Xalq ustidan turgan amir ularning choʻponi boʻlib, u oʻz qoʻl ostidagilar haqida masʼuldir. Erkak kishi oʻz ahli xonadoni ustidan choʻpon boʻlib, u ular haqida masʼuldir. Ayol kishi erining uyi va bolasi ustidan choʻpona boʻlib, u ular haqida masʼuladir. Qul oʻz xoʻjasining moli ustidan choʻpon boʻlib, u oʻshanisi haqida masʼuldir. Bas, hammangiz choʻponsiz va hammangiz oʻz qoʻl ostingizdagilar haqida masʼulsiz», dedilar.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Оғоҳ бўлингки, ҳаммангиз чўпонсиз ва ҳаммангиз ўз қўл остингиздагилар ҳақида масъулсиз. Халқ устидан турган амир уларнинг чўпони бўлиб, у ўз қўл остидагилар ҳақида масъулдир. Эркак киши ўз аҳли хонадони устидан чўпон бўлиб, у улар ҳақида масъулдир. Аёл киши эрининг уйи ва боласи устидан чўпона бўлиб, у улар ҳақида масъуладир. Қул ўз хўжасининг моли устидан чўпон бўлиб, у ўшаниси ҳақида масъулдир. Бас, ҳаммангиз чўпонсиз ва ҳаммангиз ўз қўл остингиздагилар ҳақида масъулсиз», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ دَاوُدَ بْنِ سُفْيَانَ، وَسَلَمَةُ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ عُمَرُ إِنِّي إِنْ لاَ أَسْتَخْلِفْ فَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَسْتَخْلِفْ وَإِنْ أَسْتَخْلِفْ فَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ قَدِ اسْتَخْلَفَ . قَالَ فَوَاللَّهِ مَا هُوَ إِلاَّ أَنْ ذَكَرَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَبَا بَكْرٍ فَعَلِمْتُ أَنَّهُ لاَ يَعْدِلُ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَحَدًا وَأَنَّهُ غَيْرُ مُسْتَخْلِفٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Umar dedi: «Agar men oʻrinbosar tayinlamasam, (bilingki) Rasululloh ﷺ ham oʻrinbosar tayinlamaganlar. Agar oʻrinbosar tayinlasam, (bilingki) Abu Bakr oʻrinbosar tayinlagan edi». (Ibn Umar) aytadi: Allohga qasamki, u faqat Rasululloh ﷺni va Abu Bakrni zikr qildi, shunda men u Rasululloh ﷺga hech kimni teng qoʻymasligini va oʻrinbosar tayinlamasligini bildim.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Умар деди: «Агар мен ўринбосар тайинламасам, (билингки) Расулуллоҳ ﷺ ҳам ўринбосар тайинламаганлар. Агар ўринбосар тайинласам, (билингки) Абу Бакр ўринбосар тайинлаган эди». (Ибн Умар) айтади: Аллоҳга қасамки, у фақат Расулуллоҳ ﷺни ва Абу Бакрни зикр қилди, шунда мен у Расулуллоҳ ﷺга ҳеч кимни тенг қўймаслигини ва ўринбосар тайинламаслигини билдим.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنَّا نُبَايِعُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى السَّمْعِ وَالطَّاعَةِ وَيُلَقِّنُنَا فِيمَا اسْتَطَعْتَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadilar: Biz Nabiy ﷺga eshitish va itoat qilish ustiga bayʼat berar edik, u zot ﷺ esa bizga: «Qodir boʻlganingcha», deb (soʻzni) talqin qilar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Биз Набий ﷺга эшитиш ва итоат қилиш устига байъат берар эдик, у зот ﷺ эса бизга: «Қодир бўлганингча», деб (сўзни) талқин қилар эдилар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، دَخَلَ عَلَى مُعَاوِيَةَ فَقَالَ حَاجَتُكَ يَا أَبَا عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَقَالَ عَطَاءُ الْمُحَرَّرِينَ فَإِنِّي رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوَّلَ مَا جَاءَهُ شَىْءٌ بَدَأَ بِالْمُحَرَّرِينَ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Muoviyaning huzuriga kirdi. U: «Hojating nima, ey Abu Abdurrahmon?» dedi. U: «(Qul boʻlib) ozod qilinganlarning ulushini (ber). Men Rasululloh ﷺni koʻrgan edim: u zotga biron narsa kelganida, eng avval ozod qilinganlardan boshlar edilar», dedi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Муовиянинг ҳузурига кирди. У: «Ҳожатинг нима, эй Абу Абдурраҳмон?» деди. У: «(Қул бўлиб) озод қилинганларнинг улушини (бер). Мен Расулуллоҳ ﷺни кўрган эдим: у зотга бирон нарса келганида, энг аввал озод қилинганлардан бошлар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ يَهُودَ بَنِي النَّضِيرِ، وَقُرَيْظَةَ، حَارَبُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَجْلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَنِي النَّضِيرِ وَأَقَرَّ قُرَيْظَةَ وَمَنَّ عَلَيْهِمْ حَتَّى حَارَبَتْ قُرَيْظَةُ بَعْدَ ذَلِكَ فَقَتَلَ رِجَالَهُمْ وَقَسَمَ نِسَاءَهُمْ وَأَوْلاَدَهُمْ وَأَمْوَالَهُمْ بَيْنَ الْمُسْلِمِينَ إِلاَّ بَعْضَهُمْ لَحِقُوا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَمَّنَهُمْ وَأَسْلَمُوا وَأَجْلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَهُودَ الْمَدِينَةِ كُلَّهُمْ بَنِي قَيْنُقَاعَ وَهُمْ قَوْمُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلاَمٍ وَيَهُودَ بَنِي حَارِثَةَ وَكُلَّ يَهُودِيٍّ كَانَ بِالْمَدِينَةِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Banu Naziyr va Qurayza yahudiylari Rasululloh ﷺ bilan urush qildilar. Shunda Rasululloh ﷺ Banu Naziyrni (yurtdan) chiqarib yubordilar, Qurayzani esa qoldirib, ularga marhamat koʻrsatdilar — toki Qurayza shundan keyin (yana) urush qilmaguncha. Soʻng u zot ularning erkaklarini oʻldirib, ayollarini, bolalarini va mollarini musulmonlar oʻrtasida taqsimladilar — faqat ulardan baʼzilari Rasululloh ﷺ tomonga qoʻshildilar, u zot ularga omonlik berdilar va ular Islomga kirdilar. Rasululloh ﷺ Madina yahudiylarining barchasini — Banu Qaynuqoʼni (ular Abdulloh ibn Salomning qavmidir), Banu Horisa yahudiylarini va Madinadagi har bir yahudiyni — (yurtdan) chiqarib yubordilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Бану Назийр ва Қурайза яҳудийлари Расулуллоҳ ﷺ билан уруш қилдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ Бану Назийрни (юртдан) чиқариб юбордилар, Қурайзани эса қолдириб, уларга марҳамат кўрсатдилар — токи Қурайза шундан кейин (яна) уруш қилмагунча. Сўнг у зот уларнинг эркакларини ўлдириб, аёлларини, болаларини ва молларини мусулмонлар ўртасида тақсимладилар — фақат улардан баъзилари Расулуллоҳ ﷺ томонга қўшилдилар, у зот уларга омонлик бердилар ва улар Исломга кирдилар. Расулуллоҳ ﷺ Мадина яҳудийларининг барчасини — Бану Қайнуқўни (улар Абдуллоҳ ибн Саломнинг қавмидир), Бану Ҳориса яҳудийларини ва Мадинадаги ҳар бир яҳудийни — (юртдан) чиқариб юбордилар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ زَيْدِ بْنِ أَبِي الزَّرْقَاءِ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ - أَحْسِبُهُ - عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَاتَلَ أَهْلَ خَيْبَرَ فَغَلَبَ عَلَى النَّخْلِ وَالأَرْضِ وَأَلْجَأَهُمْ إِلَى قَصْرِهِمْ فَصَالَحُوهُ عَلَى أَنَّ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الصَّفْرَاءَ وَالْبَيْضَاءَ وَالْحَلْقَةَ وَلَهُمْ مَا حَمَلَتْ رِكَابُهُمْ عَلَى أَنْ لاَ يَكْتُمُوا وَلاَ يُغَيِّبُوا شَيْئًا فَإِنْ فَعَلُوا فَلاَ ذِمَّةَ لَهُمْ وَلاَ عَهْدَ فَغَيَّبُوا مَسْكًا لِحُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ وَقَدْ كَانَ قُتِلَ قَبْلَ خَيْبَرَ كَانَ احْتَمَلَهُ مَعَهُ يَوْمَ بَنِي النَّضِيرِ حِينَ أُجْلِيَتِ النَّضِيرُ فِيهِ حُلِيُّهُمْ قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لِسَعْيَةَ " أَيْنَ مَسْكُ حُيَىِّ بْنِ أَخْطَبَ " . قَالَ أَذْهَبَتْهُ الْحُرُوبُ وَالنَّفَقَاتُ . فَوَجَدُوا الْمَسْكَ فَقَتَلَ ابْنَ أَبِي الْحُقَيْقِ وَسَبَى نِسَاءَهُمْ وَذَرَارِيَّهُمْ وَأَرَادَ أَنْ يُجْلِيَهُمْ فَقَالُوا يَا مُحَمَّدُ دَعْنَا نَعْمَلْ فِي هَذِهِ الأَرْضِ وَلَنَا الشَّطْرُ مَا بَدَا لَكَ وَلَكُمُ الشَّطْرُ . وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْطِي كُلَّ امْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ ثَمَانِينَ وَسْقًا مِنْ تَمْرٍ وَعِشْرِينَ وَسْقًا مِنْ شَعِيرٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Xaybar ahli bilan jang qildilar va xurmozorlar hamda yer ustidan gʻolib kelib, ularni qalʼalariga qamab qoʻydilar. Shunda ular Rasululloh ﷺ bilan sulh tuzdilar — oltin, kumush va qurol-yarogʻ Rasululloh ﷺga, tuyalari koʻtargan narsalar esa ularning oʻzlariga (tegishli) boʻlishi sharti bilan; (yana) ular hech narsani yashirmasliklari va berkitmasliklari sharti bilan. Agar shunday qilsalar, ularga na zimma (himoya) va na ahd boʻladi. Ular esa Huyay ibn Axtabning bir teri xaltasini yashirib qoʻydilar — (Huyay) Xaybardan oldin oʻldirilgan edi. Banu Naziyr (yurtdan) chiqarilgan kuni, Naziyr (kechirib qoʻyilganda), u (xaltani) oʻzi bilan olib ketgan edi; unda ularning zeb-ziynatlari bor edi. (Roviy) dedi: Nabiy ﷺ Saʼyaga: «Huyay ibn Axtabning teri xaltasi qani?» dedilar. U: «Uni urushlar va xarajatlar yeb yubordi», dedi. (Keyin) ular teri xaltani topdilar. Shunda u zot Ibn Abul-Huqayqni oʻldirdilar, ularning ayollari va bola-chaqalarini asir qildilar va ularni (yurtdan) chiqarib yubormoqchi boʻldilar. Shunda ular: «Ey Muhammad! Bizni shu yerda ishlashga qoʻying, hosilning yarmi bizga, sizga maʼqul (boʻlganicha) yarmi sizga boʻlsin», dedilar. Rasululloh ﷺ oʻz ayollarining har biriga sakson vasq xurmo va yigirma vasq arpa berib turar edilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Хайбар аҳли билан жанг қилдилар ва хурмозорлар ҳамда ер устидан ғолиб келиб, уларни қалъаларига қамаб қўйдилар. Шунда улар Расулуллоҳ ﷺ билан сулҳ туздилар — олтин, кумуш ва қурол-яроғ Расулуллоҳ ﷺга, туялари кўтарган нарсалар эса уларнинг ўзларига (тегишли) бўлиши шарти билан; (яна) улар ҳеч нарсани яширмасликлари ва беркитмасликлари шарти билан. Агар шундай қилсалар, уларга на зимма (ҳимоя) ва на аҳд бўлади. Улар эса Ҳуяй ибн Ахтабнинг бир тери халтасини яшириб қўйдилар — (Ҳуяй) Хайбардан олдин ўлдирилган эди. Бану Назийр (юртдан) чиқарилган куни, Назийр (кечириб қўйилганда), у (халтани) ўзи билан олиб кетган эди; унда уларнинг зеб-зийнатлари бор эди. (Ровий) деди: Набий ﷺ Саъяга: «Ҳуяй ибн Ахтабнинг тери халтаси қани?» дедилар. У: «Уни урушлар ва харажатлар еб юборди», деди. (Кейин) улар тери халтани топдилар. Шунда у зот Ибн Абул-Ҳуқайқни ўлдирдилар, уларнинг аёллари ва бола-чақаларини асир қилдилар ва уларни (юртдан) чиқариб юбормоқчи бўлдилар. Шунда улар: «Эй Муҳаммад! Бизни шу ерда ишлашга қўйинг, ҳосилнинг ярми бизга, сизга маъқул (бўлганича) ярми сизга бўлсин», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ ўз аёлларининг ҳар бирига саксон васқ хурмо ва йигирма васқ арпа бериб турар эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، مَوْلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ عُمَرَ، قَالَ أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ عَامَلَ يَهُودَ خَيْبَرَ عَلَى أَنَّا نُخْرِجُهُمْ إِذَا شِئْنَا فَمَنْ كَانَ لَهُ مَالٌ فَلْيَلْحَقْ بِهِ فَإِنِّي مُخْرِجٌ يَهُودَ . فَأَخْرَجَهُمْ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar (roziyallohu anhu) dedilar: «Ey odamlar! Albatta, Rasululloh ﷺ Xaybar yahudiylari bilan — biz xohlagan paytimizda ularni (yurtdan) chiqarishimiz sharti bilan — muomala qilgan edilar. Bas, kimning (ularning oldida) moli boʻlsa, uni olib qoʻysin, chunki men yahudiylarni chiqarib yuboruvchiman». Soʻng u (Umar) ularni chiqarib yubordi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар (розияллоҳу анҳу) дедилар: «Эй одамлар! Албатта, Расулуллоҳ ﷺ Хайбар яҳудийлари билан — биз хоҳлаган пайтимизда уларни (юртдан) чиқаришимиз шарти билан — муомала қилган эдилар. Бас, кимнинг (уларнинг олдида) моли бўлса, уни олиб қўйсин, чунки мен яҳудийларни чиқариб юборувчиман». Сўнг у (Умар) уларни чиқариб юборди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْمَهْرِيُّ، أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ اللَّيْثِيُّ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ لَمَّا افْتُتِحَتْ خَيْبَرُ سَأَلَتْ يَهُودُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يُقِرَّهُمْ عَلَى أَنْ يَعْمَلُوا عَلَى النِّصْفِ مِمَّا خَرَجَ مِنْهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُقِرُّكُمْ فِيهَا عَلَى ذَلِكَ مَا شِئْنَا " . فَكَانُوا عَلَى ذَلِكَ وَكَانَ التَّمْرُ يُقْسَمُ عَلَى السُّهْمَانِ مِنْ نِصْفِ خَيْبَرَ وَيَأْخُذُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْخُمُسَ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَطْعَمَ كُلَّ امْرَأَةٍ مِنْ أَزْوَاجِهِ مِنَ الْخُمُسِ مِائَةَ وَسْقٍ تَمْرًا وَعِشْرِينَ وَسْقًا شَعِيرًا فَلَمَّا أَرَادَ عُمَرُ إِخْرَاجَ الْيَهُودِ أَرْسَلَ إِلَى أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُنَّ مَنْ أَحَبَّ مِنْكُنَّ أَنْ أَقْسِمَ لَهَا نَخْلاً بِخَرْصِهَا مِائَةَ وَسْقٍ فَيَكُونَ لَهَا أَصْلُهَا وَأَرْضُهَا وَمَاؤُهَا وَمِنَ الزَّرْعِ مَزْرَعَةُ خَرْصٍ عِشْرِينَ وَسْقًا فَعَلْنَا وَمَنْ أَحَبَّ أَنْ نَعْزِلَ الَّذِي لَهَا فِي الْخُمُسِ كَمَا هُوَ فَعَلْنَا .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Umar (roziyallohu anhu) dedilar: Xaybar fath etilganda, yahudiylar Rasululloh ﷺdan oʻzlarini undan chiqqan (hosil)ning yarmi evaziga ishlashlari sharti bilan qoldirishlarini soʻradilar. Rasululloh ﷺ: «Men sizlarni shu (shart) asosida — qachongacha xohlasak, shungacha — bu yerda qoldiraman», dedilar. Ular shu (shart) asosida (qoldi). Xurmo Xaybarning yarmidan (chiqqan hosil)dan ulushlarga taqsimlanar edi va Rasululloh ﷺ beshdan birini olar edilar. Rasululloh ﷺ oʻz ayollarining har biriga beshdan bir (humus)dan yuz vasq xurmo va yigirma vasq arpa berib turar edilar. Umar yahudiylarni (yurtdan) chiqarishni xohlaganda, Nabiy ﷺning ayollariga (xabar) yuborib, ularga dedi: «Sizlardan kim oʻziga taxminan yuz vasq (hosil beradigan) xurmozorni taqsimlab berishimni — uning tagi, yeri va suvi oʻziniki boʻlishi (sharti bilan) — va ekinlardan taxminan yigirma vasq (chiqadigan) bir ekinzorni (xohlasa), shunday qilamiz. Kim oʻzining beshdan bir (humus)dagi (ulushi) qanday boʻlsa, shundayligicha ajratib qoʻyishimizni (xohlasa), shunday qilamiz».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Умар (розияллоҳу анҳу) дедилар: Хайбар фатҳ этилганда, яҳудийлар Расулуллоҳ ﷺдан ўзларини ундан чиққан (ҳосил)нинг ярми эвазига ишлашлари шарти билан қолдиришларини сўрадилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизларни шу (шарт) асосида — қачонгача хоҳласак, шунгача — бу ерда қолдираман», дедилар. Улар шу (шарт) асосида (қолди). Хурмо Хайбарнинг ярмидан (чиққан ҳосил)дан улушларга тақсимланар эди ва Расулуллоҳ ﷺ бешдан бирини олар эдилар. Расулуллоҳ ﷺ ўз аёлларининг ҳар бирига бешдан бир (ҳумус)дан юз васқ хурмо ва йигирма васқ арпа бериб турар эдилар. Умар яҳудийларни (юртдан) чиқаришни хоҳлаганда, Набий ﷺнинг аёлларига (хабар) юбориб, уларга деди: «Сизлардан ким ўзига тахминан юз васқ (ҳосил берадиган) хурмозорни тақсимлаб беришимни — унинг таги, ери ва суви ўзиники бўлиши (шарти билан) — ва экинлардан тахминан йигирма васқ (чиқадиган) бир экинзорни (хоҳласа), шундай қиламиз. Ким ўзининг бешдан бир (ҳумус)даги (улуши) қандай бўлса, шундайлигича ажратиб қўйишимизни (хоҳласа), шундай қиламиз».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَقْطَعَ الزُّبَيْرَ حُضْرَ فَرَسِهِ فَأَجْرَى فَرَسَهُ حَتَّى قَامَ ثُمَّ رَمَى بِسَوْطِهِ فَقَالَ " أَعْطُوهُ مِنْ حَيْثُ بَلَغَ السَّوْطُ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Zubayrga oti chopib yetadigan masofadagi yerni boʻlak qilib berdilar. Shunda u otini toʻxtaguncha chopdirdi, soʻng qamchisini uloqtirdi. U zot: «Unga qamchi yetib borgan joygacha (yerni) beringlar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Зубайрга оти чопиб етадиган масофадаги ерни бўлак қилиб бердилар. Шунда у отини тўхтагунча чопдирди, сўнг қамчисини улоқтирди. У зот: «Унга қамчи етиб борган жойгача (ерни) беринглар», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ عَبْدَةَ، وَأَبِي، مُعَاوِيَةَ - الْمَعْنَى - عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الْمَيِّتَ لَيُعَذَّبُ بِبُكَاءِ أَهْلِهِ عَلَيْهِ " . فَذُكِرَ ذَلِكَ لِعَائِشَةَ فَقَالَتْ وَهِلَ - تَعْنِي ابْنَ عُمَرَ - إِنَّمَا مَرَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرٍ فَقَالَ " إِنَّ صَاحِبَ هَذَا لَيُعَذَّبُ وَأَهْلُهُ يَبْكُونَ عَلَيْهِ " . ثُمَّ قَرَأَتْ { وَلاَ تَزِرُ وَازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرَى } قَالَ عَنْ أَبِي مُعَاوِيَةَ عَلَى قَبْرِ يَهُودِيٍّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, mayyit ahlining unga yigʻlashi sababli azoblanadi», dedilar. Bu Oishaga zikr qilinganda, u: «Ibn Umar adashibdi (yanglishibdi)», dedi va: «Paygʻambar ﷺ bir qabr yonidan oʻtib: ‹Albatta, bu (qabr) sohibi azoblanmoqda, ahli esa unga yigʻlamoqda›, deganlar, xolos», dedi. Soʻng u: {Hech bir koʻtaruvchi (gunohkor) jon boshqasining yukini (gunohini) koʻtarmas} (Anʼom 164) oyatini oʻqidi. (Roviy) Abu Muoviyadan: «Bir yahudiyning qabri yonidan (oʻtganlar)», deb (rivoyat qildi).Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, маййит аҳлининг унга йиғлаши сабабли азобланади», дедилар. Бу Оишага зикр қилинганда, у: «Ибн Умар адашибди (янглишибди)», деди ва: «Пайғамбар ﷺ бир қабр ёнидан ўтиб: ‹Албатта, бу (қабр) соҳиби азобланмоқда, аҳли эса унга йиғламоқда›, деганлар, холос», деди. Сўнг у: {Ҳеч бир кўтарувчи (гуноҳкор) жон бошқасининг юкини (гуноҳини) кўтармас} (Анъом 164) оятини ўқиди. (Ровий) Абу Муовиядан: «Бир яҳудийнинг қабри ёнидан (ўтганлар)», деб (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الصِّدِّيقِ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا وَضَعَ الْمَيِّتَ فِي الْقَبْرِ قَالَ " بِسْمِ اللَّهِ وَعَلَى سُنَّةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " . هَذَا لَفْظُ مُسْلِمٍ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ maytni qabrga qoʻygan paytlarida: «Bismillah va alo sunnati Rasulillah (Allohning nomi bilan va Rasulullohning ﷺ Sunnatiga binoan)», der edilar. Bu Muslimning (rivoyatdagi) lafzidir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ майтни қабрга қўйган пайтларида: «Бисмиллаҳ ва ало суннати Расулиллаҳ (Аллоҳнинг номи билан ва Расулуллоҳнинг ﷺ Суннатига биноан)», дер эдилар. Бу Муслимнинг (ривоятдаги) лафзидир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَدْرَكَهُ وَهُوَ فِي رَكْبٍ وَهُوَ يَحْلِفُ بِأَبِيهِ فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ يَنْهَاكُمْ أَنْ تَحْلِفُوا بِآبَائِكُمْ فَمَنْ كَانَ حَالِفًا فَلْيَحْلِفْ بِاللَّهِ أَوْ لِيَسْكُتْ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ u (Umar) bir karvonda otasi bilan qasam ichib turgan holida unga yetib keldilar va: «Albatta, Alloh sizlarni otalaringiz bilan qasam ichishdan qaytaradi. Bas, kim qasam ichadigan boʻlsa, Alloh bilan qasam ichsin yoki jim tursin», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ у (Умар) бир карвонда отаси билан қасам ичиб турган ҳолида унга етиб келдилар ва: «Албатта, Аллоҳ сизларни оталарингиз билан қасам ичишдан қайтаради. Бас, ким қасам ичадиган бўлса, Аллоҳ билан қасам ичсин ёки жим турсин», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، يَبْلُغُ بِهِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ : " مَنْ حَلَفَ عَلَى يَمِينٍ فَقَالَ إِنْ شَاءَ اللَّهُ فَقَدِ اسْتَثْنَى " .
Ahmad ibn Hanbal bizga aytdiki, Sufyon bizga aytdiki, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, uni Paygʻambar ﷺ ga yetkazadi. U zot: «Kim biror qasam ichsa-yu, ‹inshaalloh› desa, u istisno qilibdi», dedilar.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга айтдики, Суфён бизга айтдики, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, уни Пайғамбар ﷺ га етказади. У зот: «Ким бирор қасам ичса-ю, ‹иншааллоҳ› деса, у истисно қилибди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، وَمُسَدَّدٌ، - وَهَذَا حَدِيثُهُ - قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " مَنْ حَلَفَ فَاسْتَثْنَى فَإِنْ شَاءَ رَجَعَ، وَإِنْ شَاءَ تَرَكَ غَيْرَ حِنْثٍ " .
Muhammad ibn Iyso va Musaddad bizga aytdilar — bu uning hadisi — ular ikkisi aytdilar: Abdul-Voris bizga aytdiki, u Ayyubdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim qasam ichib, istisno qilsa, istasa qasamini bajaradi, istasa qasamni buzgan boʻlmasdan tark etadi».Муҳаммад ибн Ийсо ва Мусаддад бизга айтдилар — бу унинг ҳадиси — улар иккиси айтдилар: Абдул-Ворис бизга айтдики, у Айюбдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким қасам ичиб, истисно қилса, истаса қасамини бажаради, истаса қасамни бузган бўлмасдан тарк этади».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ : أَكْثَرُ مَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَحْلِفُ بِهَذِهِ الْيَمِينِ : " لاَ، وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ " .
Abdulloh ibn Muhammad an-Nufayliy bizga aytdiki, Ibnul-Muborak bizga aytdiki, u Muso ibn Uqbadan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Rasululloh ﷺ koʻpincha mana shu qasam bilan qasam ichar edilar: ‹Yoʻq, qalblarni agʻdaruvchi Zot bilan qasam›».Абдуллоҳ ибн Муҳаммад ан-Нуфайлий бизга айтдики, Ибнул-Муборак бизга айтдики, у Мусо ибн Уқбадан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ кўпинча мана шу қасам билан қасам ичар эдилар: ‹Йўқ, қалбларни ағдарувчи Зот билан қасам›».
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، قَالَ عُثْمَانُ الْهَمْدَانِيُّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ : أَخَذَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَنْهَى عَنِ النَّذْرِ ثُمَّ اتَّفَقَا وَيَقُولُ : " لاَ يَرُدُّ شَيْئًا، وَإِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ " . قَالَ مُسَدَّدٌ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم : " النَّذْرُ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Allohning Rasuli ﷺ nazrdan qaytara boshladilar», soʻng (ikki rivoyatchi) bir xil aytib: «(Nazr) hech narsani qaytarmaydi, u faqat baxil kishidan (mol) chiqarish vositasidir», dedilar. Musaddad: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Nazr hech narsani qaytarmaydi›, dedilar», deb aytdi.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Аллоҳнинг Расули ﷺ назрдан қайтара бошладилар», сўнг (икки ривоятчи) бир хил айтиб: «(Назр) ҳеч нарсани қайтармайди, у фақат бахил кишидан (мол) чиқариш воситасидир», дедилар. Мусаддад: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Назр ҳеч нарсани қайтармайди›, дедилар», деб айтди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، عَنْ عُمَرَ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ : يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي نَذَرْتُ فِي الْجَاهِلِيَّةِ أَنْ أَعْتَكِفَ فِي الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ لَيْلَةً . فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم : " أَوْفِ بِنَذْرِكَ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) otasi Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladilarki, u: «Yo Rasululloh, men johiliyatda Masjidul Haromda bir kecha eʼtikof qilishni nazr qilgan edim», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga: «Nazringni bajar», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) отаси Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладиларки, у: «Ё Расулуллоҳ, мен жоҳилиятда Масжидул Ҳаромда бир кеча эътикоф қилишни назр қилган эдим», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга: «Назрингни бажар», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ دُكَيْنٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَنْظَلَةَ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْوَزْنُ وَزْنُ أَهْلِ مَكَّةَ وَالْمِكْيَالُ مِكْيَالُ أَهْلِ الْمَدِينَةِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَا رَوَاهُ الْفِرْيَابِيُّ وَأَبُو أَحْمَدَ عَنْ سُفْيَانَ وَافَقَهُمَا فِي الْمَتْنِ وَقَالَ أَبُو أَحْمَدَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ مَكَانَ ابْنِ عُمَرَ وَرَوَاهُ الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ حَنْظَلَةَ قَالَ " وَزْنُ الْمَدِينَةِ وَمِكْيَالُ مَكَّةَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَاخْتُلِفَ فِي الْمَتْنِ فِي حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ دِينَارٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا .
Usmon ibn Abu Shayba bizga, Ibn Dukayn unga, Sufyon unga Hanzaladan, u Tovusdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilib aytadi: Rasululloh ﷺ: «Tarozi (vazn) Makka aholisining tarozisidir, oʻlchov esa Madina aholisining oʻlchovidir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Firyobiy va Abu Ahmad ham buni Sufyondan shunday rivoyat qilganlar va matnda ularga muvofiq kelganlar. Abu Ahmad esa Ibn Umar oʻrniga Ibn Abbosdan, deb aytgan. Valid ibn Muslim buni Hanzaladan rivoyat qilib: «Madina tarozisi va Makka oʻlchovi», degan. Abu Dovud aytadi: Molik ibn Dinorning Atodan, u Nabiy ﷺdan qilgan rivoyatining matnida shu haqda ixtilof bor.Усмон ибн Абу Шайба бизга, Ибн Дукайн унга, Суфён унга Ҳанзаладан, у Товусдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилиб айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тарози (вазн) Макка аҳолисининг тарозисидир, ўлчов эса Мадина аҳолисининг ўлчовидир», дедилар. Абу Довуд айтади: Фирёбий ва Абу Аҳмад ҳам буни Суфёндан шундай ривоят қилганлар ва матнда уларга мувофиқ келганлар. Абу Аҳмад эса Ибн Умар ўрнига Ибн Аббосдан, деб айтган. Валид ибн Муслим буни Ҳанзаладан ривоят қилиб: «Мадина тарозиси ва Макка ўлчови», деган. Абу Довуд айтади: Молик ибн Динорнинг Атодан, у Набий ﷺдан қилган ривоятининг матнида шу ҳақда ихтилоф бор.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ مَحْبُوبٍ، - الْمَعْنَى وَاحِدٌ - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كُنْتُ أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ وَأَبِيعُ بِالدَّرَاهِمِ وَآخُذُ الدَّنَانِيرَ آخُذُ هَذِهِ مِنْ هَذِهِ وَأُعْطِي هَذِهِ مِنْ هَذِهِ فَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي بَيْتِ حَفْصَةَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ رُوَيْدَكَ أَسْأَلُكَ إِنِّي أَبِيعُ الإِبِلَ بِالْبَقِيعِ فَأَبِيعُ بِالدَّنَانِيرِ وَآخُذُ الدَّرَاهِمَ وَأَبِيعُ بِالدَّرَاهِمِ وَآخُذُ الدَّنَانِيرَ آخُذُ هَذِهِ مِنْ هَذِهِ وَأُعْطِي هَذِهِ مِنْ هَذِهِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ بَأْسَ أَنْ تَأْخُذَهَا بِسَعْرِ يَوْمِهَا مَا لَمْ تَفْتَرِقَا وَبَيْنَكُمَا شَىْءٌ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Men Baqiʼda tuyalarni sotardim. Goh dinorga sotib, dirham olardim, goh dirhamga sotib, dinor olardim. Bularning oʻrniga bularni olar, bularning oʻrniga bularni berar edim. Soʻng Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim, u zot Hafsaning uyida edilar. Men: «Yo Rasululloh, biroz shoshmang, sizdan soʻramoqchiman. Men Baqiʼda tuyalarni sotaman: goh dinorga sotib, dirham olaman, goh dirhamga sotib, dinor olaman. Bularning oʻrniga bularni olaman, bularning oʻrniga bularni beraman», dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Toki bir-biringizdan ajralmasdan turib, oʻrtangizda hech narsa (toʻlanmagan) qolmasa, ularni oʻsha kunning narxi bilan olishingda hech qanday gunoh yoʻq», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен Бақиъда туяларни сотардим. Гоҳ динорга сотиб, дирҳам олардим, гоҳ дирҳамга сотиб, динор олардим. Буларнинг ўрнига буларни олар, буларнинг ўрнига буларни берар эдим. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим, у зот Ҳафсанинг уйида эдилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, бироз шошманг, сиздан сўрамоқчиман. Мен Бақиъда туяларни сотаман: гоҳ динорга сотиб, дирҳам оламан, гоҳ дирҳамга сотиб, динор оламан. Буларнинг ўрнига буларни оламан, буларнинг ўрнига буларни бераман», дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Токи бир-бирингиздан ажралмасдан туриб, ўртангизда ҳеч нарса (тўланмаган) қолмаса, уларни ўша куннинг нархи билан олишингда ҳеч қандай гуноҳ йўқ», дедилар.