حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَحْلُبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ أَحَدٍ بِغَيْرِ إِذْنِهِ أَيُحِبُّ أَحَدُكُمْ أَنْ تُؤْتَى مَشْرَبَتُهُ فَتُكْسَرَ خِزَانَتُهُ فَيُنْتَثَلَ طَعَامُهُ فَإِنَّمَا تَخْزُنُ لَهُمْ ضُرُوعُ مَوَاشِيهِمْ أَطْعِمَتَهُمْ فَلاَ يَحْلُبَنَّ أَحَدٌ مَاشِيَةَ أَحَدٍ إِلاَّ بِإِذْنِهِ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Hech kim birovning chorva molini uning ruxsatisiz sogʻmasin. Biringiz omborxonasiga kelib, uning sandigʻi sindirilib, taomi toʻkib tashlanishini yoqtiradimi? Albatta, ularning chorva mollarining yelinlari ularning taomini saqlaydi. Bas, hech kim birovning chorva molini, uning ruxsatisiz, sogʻmasin».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ҳеч ким бировнинг чорва молини унинг рухсатисиз соғмасин. Бирингиз омборхонасига келиб, унинг сандиғи синдирилиб, таоми тўкиб ташланишини ёқтирадими? Албатта, уларнинг чорва молларининг елинлари уларнинг таомини сақлайди. Бас, ҳеч ким бировнинг чорва молини, унинг рухсатисиз, соғмасин».
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ أَبِي لَيْلَى، حَدَّثَهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ حَدَّثَهُ أَنَّهُ، كَانَ فِي سَرِيَّةٍ مِنْ سَرَايَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَحَاصَ النَّاسُ حَيْصَةً فَكُنْتُ فِيمَنْ حَاصَ - قَالَ - فَلَمَّا بَرَزْنَا قُلْنَا كَيْفَ نَصْنَعُ وَقَدْ فَرَرْنَا مِنَ الزَّحْفِ وَبُؤْنَا بِالْغَضَبِ فَقُلْنَا نَدْخُلُ الْمَدِينَةَ فَنَتَثَبَّتُ فِيهَا وَنَذْهَبُ وَلاَ يَرَانَا أَحَدٌ - قَالَ - فَدَخَلْنَا فَقُلْنَا لَوْ عَرَضْنَا أَنْفُسَنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِنْ كَانَتْ لَنَا تَوْبَةٌ أَقَمْنَا وَإِنْ كَانَ غَيْرَ ذَلِكَ ذَهَبْنَا - قَالَ - فَجَلَسْنَا لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَبْلَ صَلاَةِ الْفَجْرِ فَلَمَّا خَرَجَ قُمْنَا إِلَيْهِ فَقُلْنَا نَحْنُ الْفَرَّارُونَ فَأَقْبَلَ إِلَيْنَا فَقَالَ " لاَ بَلْ أَنْتُمُ الْعَكَّارُونَ " . قَالَ فَدَنَوْنَا فَقَبَّلْنَا يَدَهُ فَقَالَ " أَنَا فِئَةُ الْمُسْلِمِينَ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning lashkarlaridan bir lashkar tarkibida edi. U shunday dedi: «Odamlar (jangdan) qochib qaytishdi, men ham qochganlar orasida edim. Biz (jang maydonidan) chiqib olganimizda: ‹Endi nima qilamiz? Biz jangdan qochdik va (Ollohning) gʻazabiga giriftor boʻldik›, dedik. Soʻng: ‹Madinaga kirib, oʻsha yerda yashirinaylik, soʻng hech kim bizni koʻrmasdan ketib qolaylik›, dedik. Shunday qilib (Madinaga) kirdik. Soʻng: ‹Oʻzimizni Rasululloh ﷺga koʻrsatsak, agar biz uchun tavba boʻlsa qolamiz, agar boshqacha boʻlsa ketamiz›, dedik. Bomdod namozidan oldin Rasululloh ﷺni kutib oʻtirdik. U zot chiqqanlarida u zotning oldilariga turib bordik va: ‹Biz qochoqlarmiz›, dedik. Shunda u zot bizga yuzlanib: ‹Yoʻq, balki sizlar (qaytadan hujumga oʻtuvchi) hujumkorlardirsiz›, dedilar. Biz yaqinlashib u zotning qoʻllarini oʻpdik. Shunda u zot: ‹Men musulmonlarning (panoh boʻladigan) toʻdasidirman›, dedilar».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг лашкарларидан бир лашкар таркибида эди. У шундай деди: «Одамлар (жангдан) қочиб қайтишди, мен ҳам қочганлар орасида эдим. Биз (жанг майдонидан) чиқиб олганимизда: ‹Энди нима қиламиз? Биз жангдан қочдик ва (Оллоҳнинг) ғазабига гирифтор бўлдик›, дедик. Сўнг: ‹Мадинага кириб, ўша ерда яширинайлик, сўнг ҳеч ким бизни кўрмасдан кетиб қолайлик›, дедик. Шундай қилиб (Мадинага) кирдик. Сўнг: ‹Ўзимизни Расулуллоҳ ﷺга кўрсатсак, агар биз учун тавба бўлса қоламиз, агар бошқача бўлса кетамиз›, дедик. Бомдод намозидан олдин Расулуллоҳ ﷺни кутиб ўтирдик. У зот чиққанларида у зотнинг олдиларига туриб бордик ва: ‹Биз қочоқлармиз›, дедик. Шунда у зот бизга юзланиб: ‹Йўқ, балки сизлар (қайтадан ҳужумга ўтувчи) ҳужумкорлардирсиз›, дедилар. Биз яқинлашиб у зотнинг қўлларини ўпдик. Шунда у зот: ‹Мен мусулмонларнинг (паноҳ бўладиган) тўдасидирман›, дедилар».
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ سُهَيْلٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، - يَعْنِي ابْنَ أَبِي زَائِدَةَ - عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ غُلاَمًا، لاِبْنِ عُمَرَ أَبَقَ إِلَى الْعَدُوِّ فَظَهَرَ عَلَيْهِ الْمُسْلِمُونَ فَرَدَّهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى ابْنِ عُمَرَ وَلَمْ يُقْسَمْ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ غَيْرُهُ رَدَّهُ عَلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Ibn Umarning bir quli qochib dushman tomonga oʻtib ketgan edi. Soʻng musulmonlar ular ustidan gʻolib keldilar. Rasululloh ﷺ uni Ibn Umarga qaytarib berdilar, u (oʻlja sifatida) taqsim qilinmadi. Abu Dovud aytadi: Boshqasi: «Uni unga Xolid ibn al-Valid qaytarib berdi», dedi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Ибн Умарнинг бир қули қочиб душман томонга ўтиб кетган эди. Сўнг мусулмонлар улар устидан ғолиб келдилар. Расулуллоҳ ﷺ уни Ибн Умарга қайтариб бердилар, у (ўлжа сифатида) тақсим қилинмади. Абу Довуд айтади: Бошқаси: «Уни унга Холид ибн ал-Валид қайтариб берди», деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ جَيْشًا، غَنِمُوا فِي زَمَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَعَامًا وَعَسَلاً فَلَمْ يُؤْخَذْ مِنْهُمُ الْخُمُسُ .
Ibrohim ibn Hamza az-Zubayriy bizga aytib berdi: Anas ibn Iyoz bizga, u Ubaydulloh, u Nofiʼ, u Ibn Umardan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ zamonida bir qoʻshin (gʻazotda) taom va asalni gʻanimat olishdi-yu, ulardan beshdan bir (xums) ulushi olinmadi.Иброҳим ибн Ҳамза аз-Зубайрий бизга айтиб берди: Анас ибн Иёз бизга, у Убайдуллоҳ, у Нофиъ, у Ибн Умардан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ замонида бир қўшин (ғазотда) таом ва асални ғанимат олишди-ю, улардан бешдан бир (хумс) улуши олинмади.
حَدَّثَنَا مَحْبُوبُ بْنُ مُوسَى أَبُو صَالِحٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الْفَزَارِيُّ، عَنْ كُلَيْبِ بْنِ وَائِلٍ، عَنْ هَانِئِ بْنِ قَيْسٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ - يَعْنِي يَوْمَ بَدْرٍ - فَقَالَ " إِنَّ عُثْمَانَ انْطَلَقَ فِي حَاجَةِ اللَّهِ وَحَاجَةِ رَسُولِ اللَّهِ وَإِنِّي أُبَايِعُ لَهُ " . فَضَرَبَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِسَهْمٍ وَلَمْ يَضْرِبْ لأَحَدٍ غَابَ غَيْرُهُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ — yaʼni Badr kuni — oʻrnilaridan turib: «Albatta, Usmon Alloh hojati va Allohning Rasuli hojati yoʻlida ketdi, men u uchun bayʼat qilaman», dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ unga ulush ajratdilar va undan boshqa gʻoyib boʻlgan hech kimga ulush ajratmadilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ — яъни Бадр куни — ўрниларидан туриб: «Албатта, Усмон Аллоҳ ҳожати ва Аллоҳнинг Расули ҳожати йўлида кетди, мен у учун байъат қиламан», дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга улуш ажратдилар ва ундан бошқа ғойиб бўлган ҳеч кимга улуш ажратмадилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَسْهَمَ لِرَجُلٍ وَلِفَرَسِهِ ثَلاَثَةَ أَسْهُمٍ سَهْمًا لَهُ وَسَهْمَيْنِ لِفَرَسِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir kishi va uning otiga uchta ulush ajratdilar: oʻziga bir ulush, otiga ikki ulush.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир киши ва унинг отига учта улуш ажратдилар: ўзига бир улуш, отига икки улуш.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ نَجْدَةَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْطَاكِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُبَشِّرٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، أَنَّ الْحَكَمَ بْنَ نَافِعٍ، حَدَّثَهُمْ - الْمَعْنَى، - كُلُّهُمْ عَنْ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَعَثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَيْشٍ قِبَلَ نَجْدٍ وَانْبَعَثَتْ سَرِيَّةٌ مِنَ الْجَيْشِ فَكَانَ سُهْمَانُ الْجَيْشِ اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا وَنَفَّلَ أَهْلَ السَّرِيَّةِ بَعِيرًا بَعِيرًا فَكَانَتْ سُهْمَانُهُمْ ثَلاَثَةَ عَشَرَ ثَلاَثَةَ عَشَرَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ bizni Najd tomon bir qoʻshin ichida (jangga) yubordilar. Qoʻshindan bir sariyya (kichik otryad) ajralib chiqdi. Qoʻshin ulushlari har biriga oʻn ikki tuyadan, oʻn ikki tuyadan boʻldi. U zot sariyya ahliga (qoʻshimcha) bir tuyadan, bir tuyadan nafl berdilar. Shunday qilib, ularning ulushlari har biriga oʻn uchtadan, oʻn uchtadan boʻldi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ бизни Нажд томон бир қўшин ичида (жангга) юбордилар. Қўшиндан бир сарийя (кичик отряд) ажралиб чиқди. Қўшин улушлари ҳар бирига ўн икки туядан, ўн икки туядан бўлди. У зот сарийя аҳлига (қўшимча) бир туядан, бир туядан нафл бердилар. Шундай қилиб, уларнинг улушлари ҳар бирига ўн учтадан, ўн учтадан бўлди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سُلَيْمَانَ الْكِلاَبِيَّ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَرِيَّةً إِلَى نَجْدٍ فَخَرَجْتُ مَعَهَا فَأَصَبْنَا نَعَمًا كَثِيرًا فَنَفَّلَنَا أَمِيرُنَا بَعِيرًا بَعِيرًا لِكُلِّ إِنْسَانٍ ثُمَّ قَدِمْنَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَسَّمَ بَيْنَنَا غَنِيمَتَنَا فَأَصَابَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا اثْنَىْ عَشَرَ بَعِيرًا بَعْدَ الْخُمُسِ وَمَا حَاسَبَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالَّذِي أَعْطَانَا صَاحِبُنَا وَلاَ عَابَ عَلَيْهِ بَعْدَ مَا صَنَعَ فَكَانَ لِكُلِّ رَجُلٍ مِنَّا ثَلاَثَةَ عَشَرَ بَعِيرًا بِنَفْلِهِ .
Hannod bizga aytib berdi, u: Abda — yaʼni ibn Sulaymon al-Kilobiy — bizga aytib berdi, dedi. U Muhammad ibn Ishoqdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U dedi: Rasululloh ﷺ Najd tomon bir saryya (qoʻshin boʻlinmasi) joʻnatdilar. Men ham ular bilan birga chiqdim. Biz koʻplab tuyalarni gʻanimat sifatida qoʻlga kiritdik. Amirimiz har bir kishiga birtadan tuyani nafl (ulushdan tashqari mukofot) qilib berdi. Soʻngra Rasululloh ﷺ huzurlariga keldik. U zot oʻrtamizda gʻanimatimizni taqsimladilar. Beshdan birni (xumsni) ajratganlaridan keyin bizdan har bir kishiga oʻn ikkitadan tuya tegdi. Rasululloh ﷺ amirimiz bergan narsani hisobimizga qoʻshmadilar va u qilgan ishni amir qilib boʻlganidan keyin ayblamadilar. Shunday qilib, har birimizga nafli bilan birga oʻn uchtadan tuya tegdi.Ҳаннод бизга айтиб берди, у: Абда — яъни ибн Сулаймон ал-Килобий — бизга айтиб берди, деди. У Муҳаммад ибн Ишоқдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ Нажд томон бир сарйя (қўшин бўлинмаси) жўнатдилар. Мен ҳам улар билан бирга чиқдим. Биз кўплаб туяларни ғанимат сифатида қўлга киритдик. Амиримиз ҳар бир кишига биртадан туяни нафл (улушдан ташқари мукофот) қилиб берди. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдик. У зот ўртамизда ғаниматимизни тақсимладилар. Бешдан бирни (хумсни) ажратганларидан кейин биздан ҳар бир кишига ўн иккитадан туя тегди. Расулуллоҳ ﷺ амиримиз берган нарсани ҳисобимизга қўшмадилар ва у қилган ишни амир қилиб бўлганидан кейин айбламадилар. Шундай қилиб, ҳар биримизга нафли билан бирга ўн учтадан туя тегди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، ح وَحَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ أَبِي يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنِي حُجَيْنٌ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ كَانَ يُنَفِّلُ بَعْضَ مَنْ يَبْعَثُ مِنَ السَّرَايَا لأَنْفُسِهِمْ خَاصَّةً النَّفْلَ سِوَى قَسْمِ عَامَّةِ الْجَيْشِ وَالْخُمُسُ فِي ذَلِكَ وَاجِبٌ كُلُّهُ .
Abdulmalik ibn Shuayb ibn al-Lays bizga aytib berdi, u: Otam menga otasi (bobosi)dan aytib berdi, dedi. Yana Hajjoj ibn Abu Yaʼqub bizga aytib berdi, u: Hujayn menga aytib berdi, dedi, u: Lays bizga aytib berdi, dedi. U Uqayldan, u Ibn Shihobdan, u Solimdan, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ oʻzlari joʻnatgan baʼzi saryyalardagilarga umumiy qoʻshin taqsimotidan tashqari, xosatan oʻzlari uchun nafl berar edilar. Bularning hammasida xums (beshdan bir) vojibdir.Абдулмалик ибн Шуайб ибн ал-Лайс бизга айтиб берди, у: Отам менга отаси (бобоси)дан айтиб берди, деди. Яна Ҳажжож ибн Абу Яъқуб бизга айтиб берди, у: Ҳужайн менга айтиб берди, деди, у: Лайс бизга айтиб берди, деди. У Уқайлдан, у Ибн Шиҳобдан, у Солимдан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ ўзлари жўнатган баъзи сарйялардагиларга умумий қўшин тақсимотидан ташқари, хосатан ўзлари учун нафл берар эдилар. Буларнинг ҳаммасида хумс (бешдан бир) вожибдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا حُيَىٌّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْحُبُلِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ يَوْمَ بَدْرٍ فِي ثَلاَثِمِائَةٍ وَخَمْسَةَ عَشَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ حُفَاةٌ فَاحْمِلْهُمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ عُرَاةٌ فَاكْسُهُمُ اللَّهُمَّ إِنَّهُمْ جِيَاعٌ فَأَشْبِعْهُمْ " . فَفَتَحَ اللَّهُ لَهُ يَوْمَ بَدْرٍ فَانْقَلَبُوا حِينَ انْقَلَبُوا وَمَا مِنْهُمْ رَجُلٌ إِلاَّ وَقَدْ رَجَعَ بِجَمَلٍ أَوْ جَمَلَيْنِ وَاكْتَسَوْا وَشَبِعُوا .
Ahmad ibn Solih bizga aytib berdi, Abdulloh ibn Vahb bizga aytib berdi, Huyay bizga aytib berdi. U Abu Abdurrahmon al-Hubuliydan, u Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ Badr kuni uch yuz oʻn besh kishi bilan chiqdilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Ey Alloh, ular yalangoyoqdirlar, ularni ulovga mindirgin; ey Alloh, ular yalangʻochdirlar, ularni kiyintirgin; ey Alloh, ular ochdirlar, ularni toʻʼyintirgin», dedilar. Shunda Alloh Badr kuni ularga gʻalaba ato etdi. Ular qaytar ekanlar shunday qaytdilarki, ulardan har bir kishi birorta yoki ikkita tuya bilan qaytmaganlari yoʻq edi; kiyindilar va toʻq boʻldilar.Аҳмад ибн Солиҳ бизга айтиб берди, Абдуллоҳ ибн Ваҳб бизга айтиб берди, Ҳуяй бизга айтиб берди. У Абу Абдурраҳмон ал-Ҳубулийдан, у Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ Бадр куни уч юз ўн беш киши билан чиқдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аллоҳ, улар ялангоёқдирлар, уларни уловга миндиргин; эй Аллоҳ, улар яланғочдирлар, уларни кийинтиргин; эй Аллоҳ, улар очдирлар, уларни тўъйинтиргин», дедилар. Шунда Аллоҳ Бадр куни уларга ғалаба ато этди. Улар қайтар эканлар шундай қайтдиларки, улардан ҳар бир киши бирорта ёки иккита туя билан қайтмаганлари йўқ эди; кийиндилар ва тўқ бўлдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْغَادِرَ يُنْصَبُ لَهُ لِوَاءٌ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُقَالُ هَذِهِ غَدْرَةُ فُلاَنِ بْنِ فُلاَنٍ " .
Abdulloh ibn Maslama al-Qaʼnabiy bizga Molikdan aytib berdi, u Abdulloh ibn Dinordan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, xiyonatkor (ahdiga vafo qilmagan) kishi uchun Qiyomat kuni bir bayroq tikiladi va: ‹Bu falonchining oʻgʻli falonchining xiyonatidir› deyiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Маслама ал-Қаънабий бизга Моликдан айтиб берди, у Абдуллоҳ ибн Динордан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, хиёнаткор (аҳдига вафо қилмаган) киши учун Қиёмат куни бир байроқ тикилади ва: ‹Бу фалончининг ўғли фалончининг хиёнатидир› дейилади», дедилар.
حَدَّثَنِي الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَفَلَ مِنْ غَزْوٍ أَوْ حَجٍّ أَوْ عُمْرَةٍ يُكَبِّرُ عَلَى كُلِّ شَرَفٍ مِنَ الأَرْضِ ثَلاَثَ تَكْبِيرَاتٍ وَيَقُولُ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ آيِبُونَ تَائِبُونَ عَابِدُونَ سَاجِدُونَ لِرَبِّنَا حَامِدُونَ صَدَقَ اللَّهُ وَعْدَهُ وَنَصَرَ عَبْدَهُ وَهَزَمَ الأَحْزَابَ وَحْدَهُ " .
Al-Qaʼnabiy menga Molikdan, u Nofeʼdan, u Abdulloh ibn Umardan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ gʻazot, haj yoki umradan qaytayotganlarida, yerdan har bir baland joyga (chiqqanlarida) uch marta takbir aytar va: «La ilaha illalloh vahdahu la sharika lah, lahul-mulku va lahul-hamdu va huva alaa kulli shayʼin qadiyr. Oyibuna, toibuna, obiduna, sojiduna, li-Rabbina hamiduna. Sadaqallohu vaʼdahu va nasara abdahu va hazamal-ahzoba vahdah» (Yagona, sherigi yoʻq Allohdan boʻlak iloh yoʻq. Mulk Uniki va hamd Uniki, U har narsaga Qodirdir. Biz (Allohga) qaytguvchilar, tavba qilguvchilar, ibodat qilguvchilar, sajda qilguvchilarmiz, Rabbimizga hamd aytguvchilarmiz. Alloh vaʼdasini rost qildi, bandasiga yordam berdi va (kofir) qoʻshinlarni yolgʻiz Oʻzi tor-mor qildi), deb aytardilar.Ал-Қаънабий менга Моликдан, у Нофеъдан, у Абдуллоҳ ибн Умардан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ ғазот, ҳаж ёки умрадан қайтаётганларида, ердан ҳар бир баланд жойга (чиққанларида) уч марта такбир айтар ва: «Ла илаҳа иллаллоҳ ваҳдаҳу ла шарика лаҳ, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду ва ҳува алаа кулли шайъин қадийр. Ойибуна, тоибуна, обидуна, сожидуна, ли-Раббина ҳамидуна. Садақаллоҳу ваъдаҳу ва насара абдаҳу ва ҳазамал-аҳзоба ваҳдаҳ» (Ягона, шериги йўқ Аллоҳдан бўлак илоҳ йўқ. Мулк Уники ва ҳамд Уники, У ҳар нарсага Қодирдир. Биз (Аллоҳга) қайтгувчилар, тавба қилгувчилар, ибодат қилгувчилар, сажда қилгувчилармиз, Раббимизга ҳамд айтгувчилармиз. Аллоҳ ваъдасини рост қилди, бандасига ёрдам берди ва (кофир) қўшинларни ёлғиз Ўзи тор-мор қилди), деб айтардилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَنْصُورٍ الطُّوسِيُّ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ أَقْبَلَ مِنْ حَجَّتِهِ دَخَلَ الْمَدِينَةَ فَأَنَاخَ عَلَى بَابِ مَسْجِدِهِ ثُمَّ دَخَلَهُ فَرَكَعَ فِيهِ رَكْعَتَيْنِ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى بَيْتِهِ . قَالَ نَافِعٌ فَكَانَ ابْنُ عُمَرَ كَذَلِكَ يَصْنَعُ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hajlaridan kelganlarida, Madinaga kirib, masjidlarining eshigi oldida (tuyalarini) choʻktirdilar, soʻngra unga (masjidga) kirib, unda ikki rakaat namoz oʻqidilar, soʻng uylariga qaytdilar. Nofeʼ aytdi: Ibn Umar ham shunday qilar edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳажларидан келганларида, Мадинага кириб, масжидларининг эшиги олдида (туяларини) чўктирдилар, сўнгра унга (масжидга) кириб, унда икки ракаат намоз ўқидилар, сўнг уйларига қайтдилар. Нофеъ айтди: Ибн Умар ҳам шундай қилар эди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، أَنَّ أَبَا أُسَامَةَ، حَدَّثَهُمْ عَنْ أُسَامَةَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَذْبَحُ أُضْحِيَتَهُ بِالْمُصَلَّى وَكَانَ ابْنُ عُمَرَ يَفْعَلُهُ .
Usmon ibn Abu Shayba bizga rivoyat qildiki, Abu Usoma ularga Usomadan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Nabiy ﷺ qurbonliklarini musallada soʻyar edilar va Ibn Umar (roziyallohu anhumo) ham shunday qilar edilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга ривоят қилдики, Абу Усома уларга Усомадан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Набий ﷺ қурбонликларини мусаллада сўяр эдилар ва Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) ҳам шундай қилар эдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدُ بْنُ مُسَرْهَدٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنِي نَافِعٌ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، - يَعْنِي ابْنَ عُمَرَ - عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا حَقُّ امْرِئٍ مُسْلِمٍ لَهُ شَىْءٌ يُوصِي فِيهِ يَبِيتُ لَيْلَتَيْنِ إِلاَّ وَوَصِيَّتُهُ مَكْتُوبَةٌ عِنْدَهُ " .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Vasiyat qiladigan biror narsasi boʻlgan musulmon kishining vasiyati yozilgan holda yonida turmasdan ikki kecha tunashga haqqi yoʻqdir».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Васият қиладиган бирор нарсаси бўлган мусулмон кишининг васияти ёзилган ҳолда ёнида турмасдан икки кеча тунашга ҳаққи йўқдир».
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، ح وَحَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ أَصَابَ عُمَرُ أَرْضًا بِخَيْبَرَ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَصَبْتُ أَرْضًا لَمْ أُصِبْ مَالاً قَطُّ أَنْفَسَ عِنْدِي مِنْهُ فَكَيْفَ تَأْمُرُنِي بِهِ قَالَ " إِنْ شِئْتَ حَبَّسْتَ أَصْلَهَا وَتَصَدَّقْتَ بِهَا " . فَتَصَدَّقَ بِهَا عُمَرُ أَنَّهُ لاَ يُبَاعُ أَصْلُهَا وَلاَ يُوهَبُ وَلاَ يُورَثُ لِلْفُقَرَاءِ وَالْقُرْبَى وَالرِّقَابِ وَفِي سَبِيلِ اللَّهِ وَابْنِ السَّبِيلِ - وَزَادَ عَنْ بِشْرٍ - وَالضَّيْفِ - ثُمَّ اتَّفَقُوا - لاَ جُنَاحَ عَلَى مَنْ وَلِيَهَا أَنْ يَأْكُلَ مِنْهَا بِالْمَعْرُوفِ وَيُطْعِمَ صَدِيقًا غَيْرَ مُتَمَوِّلٍ فِيهِ . زَادَ عَنْ بِشْرٍ قَالَ وَقَالَ مُحَمَّدٌ غَيْرَ مُتَأَثِّلٍ مَالاً .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu)ga Xaybarda bir yer (ulush) tegdi. Shunda u Paygʻambar ﷺ huzurlariga kelib: «Menga bir yer tegdi, men hech qachon nazarimda undan ham qimmatliroq mol qoʻlga kiritmaganman. Bu haqda menga nima buyurasiz?» dedi. U zot: «Agar xohlasang, uning aslini saqlab qoʻyib, (hosilini) sadaqa qilasan», dedilar. Shunda Umar uni sadaqa qildi — uning asli sotilmasligi, hadya qilinmasligi va meros qilinmasligi (sharti bilan), faqirlarga, qarindoshlarga, qullarni ozod qilishga, Alloh yoʻliga va yoʻlovchiga (vaqf qildi). Bishrning rivoyatida «va mehmonga» degan ziyoda bor. Soʻng (roviylar) ittifoq qilishdi: «Uni boshqargan kishiga undan maʼrufga muvofiq yeyishida va biror doʻstiga uni boylik orttirmagan holda yedirishida gunoh yoʻq». Bishrning rivoyatida ziyoda qildi: Muhammad: «Mol orttirmagan holda», dedi, deydi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу)га Хайбарда бир ер (улуш) тегди. Шунда у Пайғамбар ﷺ ҳузурларига келиб: «Менга бир ер тегди, мен ҳеч қачон назаримда ундан ҳам қимматлироқ мол қўлга киритмаганман. Бу ҳақда менга нима буюрасиз?» деди. У зот: «Агар хоҳласанг, унинг аслини сақлаб қўйиб, (ҳосилини) садақа қиласан», дедилар. Шунда Умар уни садақа қилди — унинг асли сотилмаслиги, ҳадя қилинмаслиги ва мерос қилинмаслиги (шарти билан), фақирларга, қариндошларга, қулларни озод қилишга, Аллоҳ йўлига ва йўловчига (вақф қилди). Бишрнинг ривоятида «ва меҳмонга» деган зиёда бор. Сўнг (ровийлар) иттифоқ қилишди: «Уни бошқарган кишига ундан маъруфга мувофиқ ейишида ва бирор дўстига уни бойлик орттирмаган ҳолда едиришида гуноҳ йўқ». Бишрнинг ривоятида зиёда қилди: Муҳаммад: «Мол орттирмаган ҳолда», деди, дейди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ قُرِئَ عَلَى مَالِكٍ وَأَنَا حَاضِرٌ، قَالَ مَالِكٌ عَرَضَ عَلَىَّ نَافِعٌ عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ أَرَادَتْ أَنْ تَشْتَرِيَ جَارِيَةً تَعْتِقُهَا فَقَالَ أَهْلُهَا نَبِيعُكِهَا عَلَى أَنَّ وَلاَءَهَا لَنَا . فَذَكَرَتْ عَائِشَةُ ذَاكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " لاَ يَمْنَعُكِ ذَلِكَ فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, muʼminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho) bir choʻrini sotib olib, uni ozod qilmoqchi boʻldi. Shunda uning egalari: «Sizga uni valosi bizniki boʻlishi sharti bilan sotamiz», deyishdi. Oisha buni Rasululloh ﷺga aytdi. U zot: «Bu seni toʻsmasin, chunki valo kim ozod qilgan boʻlsa, oʻshanikidir», dedilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, муъминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо) бир чўрини сотиб олиб, уни озод қилмоқчи бўлди. Шунда унинг эгалари: «Сизга уни валоси бизники бўлиши шарти билан сотамиз», дейишди. Оиша буни Расулуллоҳ ﷺга айтди. У зот: «Бу сени тўсмасин, чунки вало ким озод қилган бўлса, ўшаникидир», дедилар.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ دِينَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، رضى الله عنهما قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ بَيْعِ الْوَلاَءِ وَعَنْ هِبَتِهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ valoni sotishdan va uni hadya qilishdan qaytardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ валони сотишдан ва уни ҳадя қилишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الَّذِي تَفُوتُهُ صَلاَةُ الْعَصْرِ فَكَأَنَّمَا وُتِرَ أَهْلَهُ وَمَالَهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ " أُتِرَ " . وَاخْتُلِفَ عَلَى أَيُّوبَ فِيهِ وَقَالَ الزُّهْرِيُّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " وُتِرَ " .
Abdulloh ibn Maslama bizga Molikdan, u Nofiʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Asr namozi qoʻldan ketgan kishi, goʻyo ahli va moli halok boʻlgan kishiga oʻxshaydi». Abu Dovud aytdi: Ubaydulloh ibn Umar «utira» (deb) aytdi. Bu haqda Ayyubdan (rivoyat qilishda) ixtilof qilingan. Zuhriy esa Solimdan, u otasidan, u Paygʻambar ﷺdan rivoyat qilib: «vutira», dedi.Абдуллоҳ ибн Маслама бизга Моликдан, у Нофиъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилдики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аср намози қўлдан кетган киши, гўё аҳли ва моли ҳалок бўлган кишига ўхшайди». Абу Довуд айтди: Убайдуллоҳ ибн Умар «утира» (деб) айтди. Бу ҳақда Айюбдан (ривоят қилишда) ихтилоф қилинган. Зуҳрий эса Солимдан, у отасидан, у Пайғамбар ﷺдан ривоят қилиб: «вутира», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ مَكَثْنَا ذَاتَ لَيْلَةٍ نَنْتَظِرُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِصَلاَةِ الْعِشَاءِ فَخَرَجَ إِلَيْنَا حِينَ ذَهَبَ ثُلُثُ اللَّيْلِ أَوْ بَعْدَهُ فَلاَ نَدْرِي أَشَىْءٌ شَغَلَهُ أَمْ غَيْرُ ذَلِكَ فَقَالَ حِينَ خَرَجَ " أَتَنْتَظِرُونَ هَذِهِ الصَّلاَةَ لَوْلاَ أَنْ تَثْقُلَ عَلَى أُمَّتِي لَصَلَّيْتُ بِهِمْ هَذِهِ السَّاعَةَ " . ثُمَّ أَمَرَ الْمُؤَذِّنَ فَأَقَامَ الصَّلاَةَ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U dedi: «Bir kecha xufton namozi uchun Rasululloh ﷺni kutib oʻtirdik. U zot bizning oldimizga kechaning uchdan biri oʻtganda yoki undan keyinroq chiqdilar. Biz u zotni biror narsa mashgʻul qildimi yoki boshqa narsami — buni bilmas edik. U zot chiqqanlarida: ‹Mana shu namozni kutyapsizlarmi? Agar ummatimga ogʻir boʻlmaganida edi, ularga bu namozni mana shu soatda oʻqirdim›, dedilar. Soʻng muazzinga buyurdilar, u namozga iqomat aytdi».Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У деди: «Бир кеча хуфтон намози учун Расулуллоҳ ﷺни кутиб ўтирдик. У зот бизнинг олдимизга кечанинг учдан бири ўтганда ёки ундан кейинроқ чиқдилар. Биз у зотни бирор нарса машғул қилдими ёки бошқа нарсами — буни билмас эдик. У зот чиққанларида: ‹Мана шу намозни кутяпсизларми? Агар умматимга оғир бўлмаганида эди, уларга бу намозни мана шу соатда ўқирдим›, дедилар. Сўнг муаззинга буюрдилар, у намозга иқомат айтди».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، وَمُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، - وَهُوَ أَتَمُّ - قَالاَ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا نَافِعٌ، أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، أَخْبَرَهُ أَنَّ الْمَسْجِدَ كَانَ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَبْنِيًّا بِاللَّبِنِ وَالْجَرِيدِ - قَالَ مُجَاهِدٌ وَعَمَدُهُ مِنْ خَشَبِ النَّخْلِ - فَلَمْ يَزِدْ فِيهِ أَبُو بَكْرٍ شَيْئًا وَزَادَ فِيهِ عُمَرُ وَبَنَاهُ عَلَى بِنَائِهِ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِاللَّبِنِ وَالْجَرِيدِ وَأَعَادَ عَمَدَهُ - قَالَ مُجَاهِدٌ عُمُدَهُ خَشَبًا - وَغَيَّرَهُ عُثْمَانُ فَزَادَ فِيهِ زِيَادَةً كَثِيرَةً وَبَنَى جِدَارَهُ بِالْحِجَارَةِ الْمَنْقُوشَةِ وَالْقَصَّةِ وَجَعَلَ عَمَدَهُ مِنْ حِجَارَةٍ مَنْقُوشَةٍ وَسَقَّفَهُ بِالسَّاجِ . قَالَ مُجَاهِدٌ وَسَقْفُهُ السَّاجُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ الْقَصَّةُ الْجِصُّ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ davrlarida masjid gʻisht va xurmo shoxlaridan qurilgan edi — Mujohid: «Uning ustunlari xurmo yogʻochidan edi», dedi. Abu Bakr unga hech narsa qoʻshmadi. Umar esa unga qoʻshib kengaytirdi va uni Rasululloh ﷺ davrida qurilganidek gʻisht va xurmo shoxlaridan bino qildi hamda ustunlarini yangiladi — Mujohid: «Uning ustunlarini yogʻochdan qildi», dedi. Usmon esa uni oʻzgartirib, koʻp narsa qoʻshib kengaytirdi va devorini naqshli tosh hamda gips bilan qurdi, ustunlarini naqshli toshdan qildi va tomini sof yogʻochdan yopdi. Mujohid: «Uning tomi sof yogʻoch edi», dedi. Abu Dovud aytdi: «Qassa» — gips degani.Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ даврларида масжид ғишт ва хурмо шохларидан қурилган эди — Мужоҳид: «Унинг устунлари хурмо ёғочидан эди», деди. Абу Бакр унга ҳеч нарса қўшмади. Умар эса унга қўшиб кенгайтирди ва уни Расулуллоҳ ﷺ даврида қурилганидек ғишт ва хурмо шохларидан бино қилди ҳамда устунларини янгилади — Мужоҳид: «Унинг устунларини ёғочдан қилди», деди. Усмон эса уни ўзгартириб, кўп нарса қўшиб кенгайтирди ва деворини нақшли тош ҳамда гипс билан қурди, устунларини нақшли тошдан қилди ва томини соф ёғочдан ёпди. Мужоҳид: «Унинг томи соф ёғоч эди», деди. Абу Довуд айтди: «Қасса» — гипс дегани.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ مَسْجِدَ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم كَانَتْ سَوَارِيهِ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ جُذُوعِ النَّخْلِ أَعْلاَهُ مُظَلَّلٌ بِجَرِيدِ النَّخْلِ ثُمَّ إِنَّهَا نَخِرَتْ فِي خِلاَفَةِ أَبِي بَكْرٍ فَبَنَاهَا بِجُذُوعِ النَّخْلِ وَبِجَرِيدِ النَّخْلِ ثُمَّ إِنَّهَا نَخِرَتْ فِي خِلاَفَةِ عُثْمَانَ فَبَنَاهَا بِالآجُرِّ فَلَمْ تَزَلْ ثَابِتَةً حَتَّى الآنَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, Nabiy ﷺ masjidlarining ustunlari Rasululloh ﷺ davrlarida xurmo tanalaridan boʻlib, usti xurmo shoxlari bilan soyabon qilingan edi. Soʻng ular Abu Bakrning xalifaligi davrida chirib qoldi, u esa uni xurmo tanalari va xurmo shoxlaridan qayta qurdi. Soʻng ular Usmonning xalifaligi davrida yana chirib qoldi, u esa uni pishiq gʻishtdan qurdi. U hozirgacha mustahkam turibdi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, Набий ﷺ масжидларининг устунлари Расулуллоҳ ﷺ даврларида хурмо таналаридан бўлиб, усти хурмо шохлари билан соябон қилинган эди. Сўнг улар Абу Бакрнинг халифалиги даврида чириб қолди, у эса уни хурмо таналари ва хурмо шохларидан қайта қурди. Сўнг улар Усмоннинг халифалиги даврида яна чириб қолди, у эса уни пишиқ ғиштдан қурди. У ҳозиргача мустаҳкам турибди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، وَأَبُو مَعْمَرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ تَرَكْنَا هَذَا الْبَابَ لِلنِّسَاءِ " . قَالَ نَافِعٌ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ ابْنُ عُمَرَ حَتَّى مَاتَ . وَقَالَ غَيْرُ عَبْدِ الْوَارِثِ قَالَ عُمَرُ وَهُوَ أَصَحُّ .
Abdulloh ibn Umar va Abu Maʼmar bizga hadis aytib, Abdulvoris bizga hadis aytib, Ayyub bizga hadis aytib, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. U: «Rasululloh ﷺ: ‹Koshki, bu eshikni ayollar uchun qoldirsak (yaxshi boʻlardi)›, dedilar» dedi. Nofeʼ aytdi: «Shundan soʻng Ibn Umar vafotigacha undan kirmadi». Abdulvorisdan boshqasi esa: «Buni Umar aytgan», dedi va bu ishonchliroqdir.Абдуллоҳ ибн Умар ва Абу Маъмар бизга ҳадис айтиб, Абдулворис бизга ҳадис айтиб, Айюб бизга ҳадис айтиб, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Кошки, бу эшикни аёллар учун қолдирсак (яхши бўларди)›, дедилар» деди. Нофеъ айтди: «Шундан сўнг Ибн Умар вафотигача ундан кирмади». Абдулворисдан бошқаси эса: «Буни Умар айтган», деди ва бу ишончлироқдир.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَخْطُبُ يَوْمًا إِذْ رَأَى نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَتَغَيَّظَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ حَكَّهَا قَالَ وَأَحْسِبُهُ قَالَ فَدَعَا بِزَعْفَرَانٍ فَلَطَّخَهُ بِهِ وَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ قِبَلَ وَجْهِ أَحَدِكُمْ إِذَا صَلَّى فَلاَ يَبْزُقْ بَيْنَ يَدَيْهِ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ وَعَبْدُ الْوَارِثِ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ وَمَالِكٌ وَعُبَيْدُ اللَّهِ وَمُوسَى بْنُ عُقْبَةَ عَنْ نَافِعٍ نَحْوَ حَمَّادٍ إِلاَّ أَنَّهُ لَمْ يَذْكُرُوا الزَّعْفَرَانَ وَرَوَاهُ مَعْمَرٌ عَنْ أَيُّوبَ وَأَثْبَتَ الزَّعْفَرَانَ فِيهِ وَذَكَرَ يَحْيَى بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ نَافِعٍ الْخَلُوقَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ xutba qilib turgan edilar, masjidning qibla (tomoni)da balgʻam koʻrib qoldilar va odamlardan gʻazablandilar, soʻng uni qirib tashladilar. (Roviy) aytdi: «Oʻylashimcha, u shunday dedi:» Soʻng zaʼfaron keltirishni buyurib, oʻsha joyni u bilan boʻyab qoʻydilar va: «Albatta, Alloh biringiz namoz oʻqiganda yuzining oldida boʻladi, shuning uchun oldiga tupurmasin», dedilar. Abu Dovud aytdi: Buni Ismoil va Abdulvoris Ayyubdan, u Nofeʼdan rivoyat qildi; Molik, Ubaydulloh va Muso ibn Uqba esa Nofeʼdan Hammod (rivoyatiga) oʻxshash rivoyat qildilar, faqat ular zaʼfaronni zikr qilmadilar. Maʼmar buni Ayyubdan rivoyat qilib, unda zaʼfaronni isbotladi. Yahyo ibn Sulaym esa Ubaydullohdan, u Nofeʼdan «xaluq (atir)» (deb) zikr qildi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб турган эдилар, масжиднинг қибла (томони)да балғам кўриб қолдилар ва одамлардан ғазабландилар, сўнг уни қириб ташладилар. (Ровий) айтди: «Ўйлашимча, у шундай деди:» Сўнг заъфарон келтиришни буюриб, ўша жойни у билан бўяб қўйдилар ва: «Албатта, Аллоҳ бирингиз намоз ўқиганда юзининг олдида бўлади, шунинг учун олдига тупурмасин», дедилар. Абу Довуд айтди: Буни Исмоил ва Абдулворис Айюбдан, у Нофеъдан ривоят қилди; Молик, Убайдуллоҳ ва Мусо ибн Уқба эса Нофеъдан Ҳаммод (ривоятига) ўхшаш ривоят қилдилар, фақат улар заъфаронни зикр қилмадилар. Маъмар буни Айюбдан ривоят қилиб, унда заъфаронни исботлади. Яҳё ибн Сулайм эса Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан «халуқ (атир)» (деб) зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، سَمِعْتُ أَبَا جَعْفَرٍ، يُحَدِّثُ عَنْ مُسْلِمٍ أَبِي الْمُثَنَّى، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ إِنَّمَا كَانَ الأَذَانُ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَرَّتَيْنِ مَرَّتَيْنِ وَالإِقَامَةُ مَرَّةً مَرَّةً غَيْرَ أَنَّهُ يَقُولُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ قَدْ قَامَتِ الصَّلاَةُ فَإِذَا سَمِعْنَا الإِقَامَةَ تَوَضَّأْنَا ثُمَّ خَرَجْنَا إِلَى الصَّلاَةِ . قَالَ شُعْبَةُ وَلَمْ أَسْمَعْ مِنْ أَبِي جَعْفَرٍ غَيْرَ هَذَا الْحَدِيثِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ davrlarida azon ikki marta, ikki marta (juft) aytilar, iqomat esa bir marta, bir marta (toq) aytilar edi, faqat «Qad qomatis-salah, qad qomatis-salah» (degani ikki marta aytilar) edi. Biz iqomatni eshitsak, taharat qilib, soʻng namozga chiqar edik. Shuʼba aytadi: Men Abu Jaʼfardan bu hadisdan boshqasini eshitmaganman.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ даврларида азон икки марта, икки марта (жуфт) айтилар, иқомат эса бир марта, бир марта (тоқ) айтилар эди, фақат «Қад қоматис-салаҳ, қад қоматис-салаҳ» (дегани икки марта айтилар) эди. Биз иқоматни эшитсак, таҳарат қилиб, сўнг намозга чиқар эдик. Шуъба айтади: Мен Абу Жаъфардан бу ҳадисдан бошқасини эшитмаганман.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، وَدَاوُدُ بْنُ شَبِيبٍ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ بِلاَلاً، أَذَّنَ قَبْلَ طُلُوعِ الْفَجْرِ فَأَمَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَرْجِعَ فَيُنَادِيَ " أَلاَ إِنَّ الْعَبْدَ قَدْ نَامَ أَلاَ إِنَّ الْعَبْدَ قَدْ نَامَ " . زَادَ مُوسَى فَرَجَعَ فَنَادَى أَلاَ إِنَّ الْعَبْدَ نَامَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَهَذَا الْحَدِيثُ لَمْ يَرْوِهِ عَنْ أَيُّوبَ إِلاَّ حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Bilol tong yorishmasdan oldin azon aytdi. Shunda Paygʻambar ﷺ unga qaytib: «Ogʻoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan, ogʻoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan», deb chaqirishni buyurdilar. Muso oʻz rivoyatida shuni qoʻshimcha qildi: «U qaytib: ‹Ogʻoh boʻlinglar, banda uxlab qolgan ekan›, deb chaqirdi». Abu Dovud aytadi: Bu hadisni Ayyubdan faqat Hammod ibn Salama rivoyat qilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Билол тонг ёришмасдан олдин азон айтди. Шунда Пайғамбар ﷺ унга қайтиб: «Оғоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан, оғоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан», деб чақиришни буюрдилар. Мусо ўз ривоятида шуни қўшимча қилди: «У қайтиб: ‹Оғоҳ бўлинглар, банда ухлаб қолган экан›, деб чақирди». Абу Довуд айтади: Бу ҳадисни Айюбдан фақат Ҳаммод ибн Салама ривоят қилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَبُو يَحْيَى الْقَتَّاتُ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ ابْنِ عُمَرَ فَثَوَّبَ رَجُلٌ فِي الظُّهْرِ أَوِ الْعَصْرِ قَالَ اخْرُجْ بِنَا فَإِنَّ هَذِهِ بِدْعَةٌ .
Mujohid (rahimahulloh) aytadi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo) bilan birga edim. Bir kishi peshin yoki asr namozida tasvib qildi (azondan keyin namozga chaqirdi). Shunda u: «Biz bilan chiqaylik, chunki bu bidʼatdir», dedi.Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бирга эдим. Бир киши пешин ёки аср намозида тасвиб қилди (азондан кейин намозга чақирди). Шунда у: «Биз билан чиқайлик, чунки бу бидъатдир», деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَمْنَعُوا إِمَاءَ اللَّهِ مَسَاجِدَ اللَّهِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Allohning choʻrilarini Allohning masjidlaridan toʻsmanglar.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аллоҳнинг чўриларини Аллоҳнинг масжидларидан тўсманглар.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا الْعَوَّامُ بْنُ حَوْشَبٍ، حَدَّثَنِي حَبِيبُ بْنُ أَبِي ثَابِتٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَمْنَعُوا نِسَاءَكُمُ الْمَسَاجِدَ وَبُيُوتُهُنَّ خَيْرٌ لَهُنَّ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Ayollaringizni masjidlardan toʻsmanglar, (lekin) ularning uylari ular uchun yaxshiroqdir.»Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Аёлларингизни масжидлардан тўсманглар, (лекин) уларнинг уйлари улар учун яхшироқдир.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، قَالَ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ائْذَنُوا لِلنِّسَاءِ إِلَى الْمَسَاجِدِ بِاللَّيْلِ " . فَقَالَ ابْنٌ لَهُ وَاللَّهِ لاَ نَأْذَنُ لَهُنَّ فَيَتَّخِذْنَهُ دَغَلاً وَاللَّهِ لاَ نَأْذَنُ لَهُنَّ . قَالَ فَسَبَّهُ وَغَضِبَ وَقَالَ أَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ائْذَنُوا لَهُنَّ " . وَتَقُولُ لاَ نَأْذَنُ لَهُنَّ
Mujohid (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ: «Ayollarga kechasi masjidlarga borishga izn beringlar», dedilar. Shunda uning oʻgʻli: «Allohga qasamki, biz ularga izn bermaymiz, ular buni (chiqishni) hiyla-yomonlikka aylantirib oladilar. Allohga qasamki, biz ularga izn bermaymiz», dedi. (Ibn Umar) uni soʻkdi va gʻazablanib dedi: «Men senga ‹Rasululloh ﷺ: ‹Ularga izn beringlar›, dedilar›, deb aytsam-u, sen esa: ‹Biz ularga izn bermaymiz›, deysanmi?!»Мужоҳид (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ: «Аёлларга кечаси масжидларга боришга изн беринглар», дедилар. Шунда унинг ўғли: «Аллоҳга қасамки, биз уларга изн бермаймиз, улар буни (чиқишни) ҳийла-ёмонликка айлантириб оладилар. Аллоҳга қасамки, биз уларга изн бермаймиз», деди. (Ибн Умар) уни сўкди ва ғазабланиб деди: «Мен сенга ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Уларга изн беринглар›, дедилар›, деб айтсам-у, сен эса: ‹Биз уларга изн бермаймиз›, дейсанми?!»
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوْ تَرَكْنَا هَذَا الْبَابَ لِلنِّسَاءِ " . قَالَ نَافِعٌ فَلَمْ يَدْخُلْ مِنْهُ ابْنُ عُمَرَ حَتَّى مَاتَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ نَافِعٍ قَالَ قَالَ عُمَرُ وَهَذَا أَصَحُّ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Koshki bu eshikni ayollar uchun (ajratib) qoldirsak edi», dedilar. Nofeʼ aytdi: Ibn Umar oʻlguniga qadar u (eshik)dan kirmadi. Abu Dovud aytdi: Buni Ismoil ibn Ibrohim Ayyubdan, u Nofeʼdan rivoyat qilib: «Umar aytdi», dedi va bu sahihroqdir.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кошки бу эшикни аёллар учун (ажратиб) қолдирсак эди», дедилар. Нофеъ айтди: Ибн Умар ўлгунига қадар у (эшик)дан кирмади. Абу Довуд айтди: Буни Исмоил ибн Иброҳим Айюбдан, у Нофеъдан ривоят қилиб: «Умар айтди», деди ва бу саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، عَنْ عَمْرِو بْنِ شُعَيْبٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ يَسَارٍ، - يَعْنِي مَوْلَى مَيْمُونَةَ - قَالَ أَتَيْتُ ابْنَ عُمَرَ عَلَى الْبَلاَطِ وَهُمْ يُصَلُّونَ فَقُلْتُ أَلاَ تُصَلِّي مَعَهُمْ قَالَ قَدْ صَلَّيْتُ إِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ تُصَلُّوا صَلاَةً فِي يَوْمٍ مَرَّتَيْنِ " .
Maymunaning ozod qilingan quli Sulaymon ibn Yasor (rahimahulloh) aytdi: Men Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning oldiga Balotda (Madinadagi bir joyda) keldim, odamlar namoz oʻqishayotgan edi. Men: «Siz ular bilan birga oʻqimaysizmi?» dedim. U: «Men oʻqib boʻldim. Men Rasululloh ﷺning: ‹Bir kunda bitta namozni ikki marta oʻqimanglar› deganlarini eshitganman», dedi.Маймунанинг озод қилинган қули Сулаймон ибн Ясор (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг олдига Балотда (Мадинадаги бир жойда) келдим, одамлар намоз ўқишаётган эди. Мен: «Сиз улар билан бирга ўқимайсизми?» дедим. У: «Мен ўқиб бўлдим. Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бир кунда битта намозни икки марта ўқиманглар› деганларини эшитганман», деди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا أَنَسٌ يَعْنِي ابْنَ عِيَاضٍ، ح وَحَدَّثَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ خَالِدٍ الْجُهَنِيُّ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّهُ قَالَ لَمَّا قَدِمَ الْمُهَاجِرُونَ الأَوَّلُونَ نَزَلُوا الْعَصْبَةَ قَبْلَ مَقْدَمِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَكَانَ يَؤُمُّهُمْ سَالِمٌ مَوْلَى أَبِي حُذَيْفَةَ وَكَانَ أَكْثَرَهُمْ قُرْآنًا . زَادَ الْهَيْثَمُ وَفِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الأَسَدِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytadi: Dastlabki muhojirlar (Madinaga) kelganlarida, Paygʻambar ﷺ kelishlaridan oldin Asoba (degan joy)ga tushdilar. Abu Huzayfaning ozod qilingan quli Solim ularga imomlik qilardi, chunki u ulardan Qurʼonni eng koʻp (bilgani) edi. Haysam (rivoyatiga) shuni qoʻshdi: Ularning orasida Umar ibn al-Xattob va Abu Salama ibn Abdul Asad ham bor edi.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтади: Дастлабки муҳожирлар (Мадинага) келганларида, Пайғамбар ﷺ келишларидан олдин Асоба (деган жой)га тушдилар. Абу Ҳузайфанинг озод қилинган қули Солим уларга имомлик қиларди, чунки у улардан Қуръонни энг кўп (билгани) эди. Ҳайсам (ривоятига) шуни қўшди: Уларнинг орасида Умар ибн ал-Хаттоб ва Абу Салама ибн Абдул Асад ҳам бор эди.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ غَانِمٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زِيَادٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ عَبْدٍ الْمَعَافِرِيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " ثَلاَثَةٌ لاَ يَقْبَلُ اللَّهُ مِنْهُمْ صَلاَةً مَنْ تَقَدَّمَ قَوْمًا وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ وَرَجُلٌ أَتَى الصَّلاَةَ دِبَارًا " . وَالدِّبَارُ أَنْ يَأْتِيَهَا بَعْدَ أَنْ تَفُوتَهُ " وَرَجُلٌ اعْتَبَدَ مُحَرَّرَهُ " .
Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ (shunday) der edilar: «Uch toifa kishining namozini Alloh ulardan qabul qilmaydi: oʻzini yoqtirmaydigan qavmga imomlik qilgan kishi va namozga dibor (kechikib) kelgan kishi» — dibor uning vaqti oʻtib ketganidan keyin kelishidir — «va ozod qilgan (qulini) qaytadan qul qilib olgan kishi».Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ (шундай) дер эдилар: «Уч тоифа кишининг намозини Аллоҳ улардан қабул қилмайди: ўзини ёқтирмайдиган қавмга имомлик қилган киши ва намозга дибор (кечикиб) келган киши» — дибор унинг вақти ўтиб кетганидан кейин келишидир — «ва озод қилган (қулини) қайтадан қул қилиб олган киши».
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَوْ قَالَ قَالَ عُمَرُ رضى الله عنه " إِذَا كَانَ لأَحَدِكُمْ ثَوْبَانِ فَلْيُصَلِّ فِيهِمَا فَإِنْ لَمْ يَكُنْ إِلاَّ ثَوْبٌ وَاحِدٌ فَلْيَتَّزِرْ بِهِ وَلاَ يَشْتَمِلِ اشْتِمَالَ الْيَهُودِ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺ aytdilar — yoki: Umar (roziyallohu anhu) aytdi, dedi —: «Agar birortangizda ikkita kiyim boʻlsa, ularda namoz oʻqisin. Agar bittagina kiyim boʻlsa, uni izor qilib (belga) bogʻlasin va yahudiylarning oʻranishidek oʻranib olmasin».Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺ айтдилар — ёки: Умар (розияллоҳу анҳу) айтди, деди —: «Агар бирортангизда иккита кийим бўлса, уларда намоз ўқисин. Агар биттагина кийим бўлса, уни изор қилиб (белга) боғласин ва яҳудийларнинг ўранишидек ўраниб олмасин».
حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْغَافِقِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، - وَحَدِيثُ ابْنِ وَهْبٍ أَتَمُّ - عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، - قَالَ قُتَيْبَةُ عَنْ أَبِي الزَّاهِرِيَّةِ، عَنْ أَبِي شَجَرَةَ، لَمْ يَذْكُرِ ابْنَ عُمَرَ - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَقِيمُوا الصُّفُوفَ وَحَاذُوا بَيْنَ الْمَنَاكِبِ وَسُدُّوا الْخَلَلَ وَلِينُوا بِأَيْدِي إِخْوَانِكُمْ " . لَمْ يَقُلْ عِيسَى " بِأَيْدِي إِخْوَانِكُمْ " . " وَلاَ تَذَرُوا فُرُجَاتٍ لِلشَّيْطَانِ وَمَنْ وَصَلَ صَفًّا وَصَلَهُ اللَّهُ وَمَنْ قَطَعَ صَفًّا قَطَعَهُ اللَّهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ أَبُو شَجَرَةَ كَثِيرُ بْنُ مُرَّةَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَمَعْنَى " وَلِينُوا بِأَيْدِي إِخْوَانِكُمْ " . إِذَا جَاءَ رَجُلٌ إِلَى الصَّفِّ فَذَهَبَ يَدْخُلُ فِيهِ فَيَنْبَغِي أَنْ يُلَيِّنَ لَهُ كُلُّ رَجُلٍ مَنْكِبَيْهِ حَتَّى يَدْخُلَ فِي الصَّفِّ .
Iso ibn Ibrohim al-Gʻofiqiy bizga aytdi: Ibn Vahb bizga aytdi. (Boshqa sanad bilan) Qutayba ibn Said ham bizga aytdi: al-Lays bizga aytdi — Ibn Vahbning hadisi toʻliqroq — Muoviya ibn Solihdan, u Abuz-Zohiriyyadan, u Kasir ibn Murradan, u Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi. Qutayba esa: Abuz-Zohiriyyadan, u Abu Shajaradan dedi va Ibn Umarni zikr qilmadi. (Rivoyat qilinishicha,) Rasululloh ﷺ: «Saflarni togʻrilanglar, yelkalarni bir tekisda tutinglar, boʻshliqlarni toʻldiringlar, birodarlaringizning qoʻllariga muloyim boʻlinglar, — Iso ‹birodarlaringizning qoʻllariga› demadi — shaytonga (qoldirib) boʻshliqlar qoldirmanglar. Kim bir safni ulasa, Alloh uni (oʻz rahmatiga) ulaydi, kim bir safni uzsa, Alloh uni (rahmatidan) uzadi», dedilar. Abu Dovud aytdi: Abu Shajara — bu Kasir ibn Murradir. Abu Dovud aytdi: «Birodarlaringizning qoʻllariga muloyim boʻlinglar» degan soʻzning maʼnosi shuki, bir kishi safga kelib unga kirmoqchi boʻlsa, har bir kishi u safga kirib olguncha unga yelkalarini muloyimlik bilan boʻshatib berishi lozim.Исо ибн Иброҳим ал-Ғофиқий бизга айтди: Ибн Ваҳб бизга айтди. (Бошқа санад билан) Қутайба ибн Саид ҳам бизга айтди: ал-Лайс бизга айтди — Ибн Ваҳбнинг ҳадиси тўлиқроқ — Муовия ибн Солиҳдан, у Абуз-Зоҳирийядан, у Касир ибн Муррадан, у Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади. Қутайба эса: Абуз-Зоҳирийядан, у Абу Шажарадан деди ва Ибн Умарни зикр қилмади. (Ривоят қилинишича,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сафларни тоғриланглар, елкаларни бир текисда тутинглар, бўшлиқларни тўлдиринглар, биродарларингизнинг қўлларига мулойим бўлинглар, — Исо ‹биродарларингизнинг қўлларига› демади — шайтонга (қолдириб) бўшлиқлар қолдирманглар. Ким бир сафни уласа, Аллоҳ уни (ўз раҳматига) улайди, ким бир сафни узса, Аллоҳ уни (раҳматидан) узади», дедилар. Абу Довуд айтди: Абу Шажара — бу Касир ибн Муррадир. Абу Довуд айтди: «Биродарларингизнинг қўлларига мулойим бўлинглар» деган сўзнинг маъноси шуки, бир киши сафга келиб унга кирмоқчи бўлса, ҳар бир киши у сафга кириб олгунча унга елкаларини мулойимлик билан бўшатиб бериши лозим.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا ابْنُ نُمَيْرٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا خَرَجَ يَوْمَ الْعِيدِ أَمَرَ بِالْحَرْبَةِ فَتُوضَعَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَيُصَلِّي إِلَيْهَا وَالنَّاسُ وَرَاءَهُ وَكَانَ يَفْعَلُ ذَلِكَ فِي السَّفَرِ فَمِنْ ثَمَّ اتَّخَذَهَا الأُمَرَاءُ .
Hasan ibn Ali bizga aytdi: Ibn Numayr bizga Ubaydullohdan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Rasululloh ﷺ iyd kuni (namozga) chiqqanlarida nayza keltirishni buyurar, soʻng u u zotning oldilariga sanchib qoʻyilar va u zot oʻsha tomonga qarab namoz oʻqir, odamlar esa orqalarida (turishar) edi. U zot buni safarda ham qilar edilar. Mana shundan amirlar ham buni (odat qilib) olganlar.Ҳасан ибн Али бизга айтди: Ибн Нумайр бизга Убайдуллоҳдан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Расулуллоҳ ﷺ ийд куни (намозга) чиққанларида найза келтиришни буюрар, сўнг у у зотнинг олдиларига санчиб қўйилар ва у зот ўша томонга қараб намоз ўқир, одамлар эса орқаларида (туришар) эди. У зот буни сафарда ҳам қилар эдилар. Мана шундан амирлар ҳам буни (одат қилиб) олганлар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَوَهْبُ بْنُ بَقِيَّةَ، وَابْنُ أَبِي خَلَفٍ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، - قَالَ عُثْمَانُ - حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي إِلَى بَعِيرِهِ .
Usmon ibn Abu Shayba, Vahb ibn Baqiyya, Ibn Abu Xalaf va Abdulloh ibn Said bizga aytdilar — Usmon aytdi: Abu Xolid bizga aytdi: Ubaydulloh bizga Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: Nabiy ﷺ tuyalariga qarab namoz oʻqir edilar.Усмон ибн Абу Шайба, Ваҳб ибн Бақийя, Ибн Абу Халаф ва Абдуллоҳ ибн Саид бизга айтдилар — Усмон айтди: Абу Холид бизга айтди: Убайдуллоҳ бизга Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: Набий ﷺ туяларига қараб намоз ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُصَفَّى الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ، حَدَّثَنَا الزُّبَيْدِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَتَّى تَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ كَبَّرَ وَهُمَا كَذَلِكَ فَيَرْكَعُ ثُمَّ إِذَا أَرَادَ أَنْ يَرْفَعَ صُلْبَهُ رَفَعَهُمَا حَتَّى تَكُونَا حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ ثُمَّ قَالَ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي السُّجُودِ وَيَرْفَعُهُمَا فِي كُلِّ تَكْبِيرَةٍ يُكَبِّرُهَا قَبْلَ الرُّكُوعِ حَتَّى تَنْقَضِيَ صَلاَتُهُ .
Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini yelkalari barobarida boʻlguncha koʻtarardilar, soʻng qoʻllari shu holatda turgan paytida takbir aytar, keyin ruku qilardilar. Soʻng belini koʻtarmoqchi boʻlganlarida, qoʻllarini yelkalari barobarida boʻlguncha koʻtarib: ‹Samiʼallohu liman hamidah› derdilar. Sajdada esa qoʻllarini koʻtarmasdilar, balki rukudan oldin aytadigan har bir takbirda namozlari tugaguncha ularni koʻtarardilar.»Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида қўлларини елкалари баробарида бўлгунча кўтарардилар, сўнг қўллари шу ҳолатда турган пайтида такбир айтар, кейин руку қилардилар. Сўнг белини кўтармоқчи бўлганларида, қўлларини елкалари баробарида бўлгунча кўтариб: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› дердилар. Саждада эса қўлларини кўтармасдилар, балки рукудан олдин айтадиган ҳар бир такбирда намозлари тугагунча уларни кўтарардилар.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ كُلَيْبٍ، عَنْ مُحَارِبِ بْنِ دِثَارٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ مِنَ الرَّكْعَتَيْنِ كَبَّرَ وَرَفَعَ يَدَيْهِ .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: u zot dedilar: Rasululloh ﷺ ikki rakaʼatdan (keyin) turganlarida takbir aytib, ikki qoʻllarini koʻtarardilar.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: у зот дедилар: Расулуллоҳ ﷺ икки ракаъатдан (кейин) турганларида такбир айтиб, икки қўлларини кўтарардилар.