حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، يَحْيَى بْنُ خَلَفٍ وَحُمَيْدُ بْنُ مَسْعَدَةَ قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا يُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَخَاكُمُ النَّجَاشِيَّ قَدْ مَاتَ فَقُومُوا فَصَلُّوا عَلَيْهِ " . قَالَ فَقُمْنَا فَصَفَفْنَا كَمَا يُصَفُّ عَلَى الْمَيِّتِ وَصَلَّيْنَا عَلَيْهِ كَمَا يُصَلَّى عَلَى الْمَيِّتِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي سَعِيدٍ وَحُذَيْفَةَ بْنِ أَسِيدٍ وَجَرِيرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَاهُ أَبُو قِلاَبَةَ عَنْ عَمِّهِ أَبِي الْمُهَلَّبِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . وَأَبُو الْمُهَلَّبِ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ bizga: «Birodaringiz Najoshiy vafot etdi, qani turinglar-da, unga namoz oʻqinglar», dedilar. (Imron) aytdi: Biz turdik va mayyitga saf tortilgani kabi saf tortdik hamda mayyitga oʻqilgani kabi unga namoz oʻqidik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih, bu yoʻldan gʻaribdir. Buni Abu Qiloba ham amakisi Abul-Muhallabdan, u Imron ibn Husayndan rivoyat qilgan. Abul-Muhallabning ismi Abdurrahmon ibn Amr boʻlib, Muoviya ibn Amr ham deyiladi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Биродарингиз Нажоший вафот этди, қани туринглар-да, унга намоз ўқинглар», дедилар. (Имрон) айтди: Биз турдик ва маййитга саф тортилгани каби саф тортдик ҳамда маййитга ўқилгани каби унга намоз ўқидик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ, бу йўлдан ғарибдир. Буни Абу Қилоба ҳам амакиси Абул-Муҳаллабдан, у Имрон ибн Ҳусайндан ривоят қилган. Абул-Муҳаллабнинг исми Абдурраҳмон ибн Амр бўлиб, Муовия ибн Амр ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، حَدَّثَنَا حُمَيْدٌ، وَهُوَ الطَّوِيلُ قَالَ حَدَّثَ الْحَسَنُ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ جَلَبَ وَلاَ جَنَبَ وَلاَ شِغَارَ فِي الإِسْلاَمِ وَمَنِ انْتَهَبَ نُهْبَةً فَلَيْسَ مِنَّا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي رَيْحَانَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَمُعَاوِيَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَوَائِلِ بْنِ حُجْرٍ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Islomda jalab ham, janab ham, shigʻor ham yoʻq. Kim bir narsani talon-taroj qilib (zoʻrlik bilan) olsa, u bizdan emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas, Abu Rayhona, Ibn Umar, Jobir, Muoviya, Abu Hurayra va Voil ibn Hujrdan ham (hadis) rivoyat qilingan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Исломда жалаб ҳам, жанаб ҳам, шиғор ҳам йўқ. Ким бир нарсани талон-тарож қилиб (зўрлик билан) олса, у биздан эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас, Абу Райҳона, Ибн Умар, Жобир, Муовия, Абу Ҳурайра ва Воил ибн Ҳужрдан ҳам (ҳадис) ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنَ الأَنْصَارِ أَعْتَقَ سِتَّةَ أَعْبُدٍ لَهُ عِنْدَ مَوْتِهِ وَلَمْ يَكُنْ لَهُ مَالٌ غَيْرُهُمْ فَبَلغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ لَهُ قَوْلاً شَدِيدًا ثُمَّ دَعَاهُمْ فَجَزَّأَهُمْ ثُمَّ أَقْرَعَ بَيْنَهُمْ فَأَعْتَقَ اثْنَيْنِ وَأَرَقَّ أَرْبَعَةً . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ يَرَوْنَ اسْتِعْمَالَ الْقُرْعَةِ فِي هَذَا وَفِي غَيْرِهِ . وَأَمَّا بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ فَلَمْ يَرَوُا الْقُرْعَةَ وَقَالُوا يُعْتَقُ مِنْ كُلِّ عَبْدٍ الثُّلُثُ وَيُسْتَسْعَى فِي ثُلُثَىْ قِيمَتِهِ . وَأَبُو الْمُهَلَّبِ اسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو الْجَرْمِيُّ وَهُوَ غَيْرُ أَبِي قِلاَبَةَ وَيُقَالُ مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو . وَأَبُو قِلاَبَةَ الْجَرْمِيُّ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi oʻlimi chogʻida oʻzining oltita qulini ozod qildi, bulardan boshqa mol-mulki ham yoʻq edi. Bu xabar Nabiy ﷺga yetib bordi, u zot u haqida qattiq soʻzlarni aytdilar. Soʻng ularni chaqirib, ularni boʻlaklarga ajratdilar, soʻngra ular orasida qurʼa tashladilar va ikkitasini ozod qilib, toʻrttasini qul holida qoldirdilar. Abu Iso aytdi: Imron ibn Husaynning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli shunga amal qiladi, bu Molik, Shofiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir; ular bunda va boshqasida qurʼa ishlatishni joiz koʻradilar. Kufa ahli va boshqalardan baʼzi ilm ahli esa qurʼani joiz koʻrmadilar va: «Har bir quldan uchdan biri ozod qilinadi va qiymatining uchdan ikkisi uchun u ishlashga koʻndiriladi», dedilar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши ўлими чоғида ўзининг олтита қулини озод қилди, булардан бошқа мол-мулки ҳам йўқ эди. Бу хабар Набий ﷺга етиб борди, у зот у ҳақида қаттиқ сўзларни айтдилар. Сўнг уларни чақириб, уларни бўлакларга ажратдилар, сўнгра улар орасида қуръа ташладилар ва иккитасини озод қилиб, тўрттасини қул ҳолида қолдирдилар. Абу Исо айтди: Имрон ибн Ҳусайннинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли шунга амал қилади, бу Молик, Шофий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар бунда ва бошқасида қуръа ишлатишни жоиз кўрадилар. Куфа аҳли ва бошқалардан баъзи илм аҳли эса қуръани жоиз кўрмадилар ва: «Ҳар бир қулдан учдан бири озод қилинади ва қийматининг учдан иккиси учун у ишлашга кўндирилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَنْبَأَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، قَالَ سَمِعْتُ زُرَارَةَ بْنَ أَوْفَى، يُحَدِّثُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَجُلاً، عَضَّ يَدَ رَجُلٍ فَنَزَعَ يَدَهُ فَوَقَعَتْ ثَنِيَّتَاهُ فَاخْتَصَمُوا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " يَعَضُّ أَحَدُكُمْ أَخَاهُ كَمَا يَعَضُّ الْفَحْلُ لاَ دِيَةَ لَكَ " . فَأَنْزَلَ اللَّهُ (وَالْجُرُوحَ قِصَاصٌ ) . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ يَعْلَى بْنِ أُمَيَّةَ وَسَلَمَةَ بْنِ أُمَيَّةَ وَهُمَا أَخَوَانِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi boshqa bir kishining qoʻlini tishlab oldi. (Tishlangan kishi) qoʻlini tortib oldi, shunda (tishlovchining) ikkita oldingi tishi tushib ketdi. Ular Nabiy ﷺ huzurida daʼvolashdilar. U zot: «Biringiz birodarini ayuvqush (erkak tuya) tishlaganidek tishlaydimi? Senga diyat yoʻq», dedilar. Shunda Alloh: {Jarohatlar (uchun) qasos bordir} (Moida 45) (oyatini) nozil qildi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Yaʼlo ibn Umayya va Salama ibn Umayyadan ham (rivoyat) bor — ular ikki aka-uka edilar. Abu Iso aytdi: Imron ibn Husaynning hadisi hasan sahihdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши бошқа бир кишининг қўлини тишлаб олди. (Тишланган киши) қўлини тортиб олди, шунда (тишловчининг) иккита олдинги тиши тушиб кетди. Улар Набий ﷺ ҳузурида даъволашдилар. У зот: «Бирингиз биродарини аювқуш (эркак туя) тишлаганидек тишлайдими? Сенга дият йўқ», дедилар. Шунда Аллоҳ: {Жароҳатлар (учун) қасос бордир} (Моида 45) (оятини) нозил қилди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Яъло ибн Умайя ва Салама ибн Умайядан ҳам (ривоят) бор — улар икки ака-ука эдилар. Абу Исо айтди: Имрон ибн Ҳусайннинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الْمُهَلَّبِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ امْرَأَةً، مِنْ جُهَيْنَةَ اعْتَرَفَتْ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالزِّنَا فَقَالَتْ إِنِّي حُبْلَى . فَدَعَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَلِيَّهَا فَقَالَ " أَحْسِنْ إِلَيْهَا فَإِذَا وَضَعَتْ حَمْلَهَا فَأَخْبِرْنِي " . فَفَعَلَ فَأَمَرَ بِهَا فَشُدَّتْ عَلَيْهَا ثِيَابُهَا ثُمَّ أَمَرَ بِرَجْمِهَا فَرُجِمَتْ ثُمَّ صَلَّى عَلَيْهَا فَقَالَ لَهُ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَا رَسُولَ اللَّهِ رَجَمْتَهَا ثُمَّ تُصَلِّي عَلَيْهَا . فَقَالَ " لَقَدْ تَابَتْ تَوْبَةً لَوْ قُسِمَتْ بَيْنَ سَبْعِينَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ لَوَسِعَتْهُمْ وَهَلْ وَجَدْتَ شَيْئًا أَفْضَلَ مِنْ أَنْ جَادَتْ بِنَفْسِهَا لِلَّهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Juhayna (qabilasi)dan boʻlgan bir ayol Nabiy ﷺ huzurida zino qilganini iqror qildi va: «Men homiladorman», dedi. Shunda Nabiy ﷺ uning egasini chaqirib: «Unga yaxshilik qil, homilasini tugʻib boʻlgach, menga xabar ber», dedilar. U shunday qildi. Soʻng u zot (ayol haqida) buyurdilar, kiyimlari uning ustiga mahkam bogʻlandi, soʻng uni toshboʻron qilishga buyurdilar, u toshboʻron qilindi. Soʻng u zot unga (janoza) namozini oʻqidilar. Shunda Umar ibn al-Xattob u zotga: «Ey Allohning Rasuli, uni toshboʻron qildingiz, soʻng unga namoz oʻqiyapsizmi?» dedi. U zot: «U shunday tavba qildiki, agar bu tavba Madina ahlidan yetmish kishiga taqsimlansa, hammasiga yetar edi. Jonini Alloh uchun saxiylik bilan fido qilganidan ortiq narsani topdingmi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Жуҳайна (қабиласи)дан бўлган бир аёл Набий ﷺ ҳузурида зино қилганини иқрор қилди ва: «Мен ҳомиладорман», деди. Шунда Набий ﷺ унинг эгасини чақириб: «Унга яхшилик қил, ҳомиласини туғиб бўлгач, менга хабар бер», дедилар. У шундай қилди. Сўнг у зот (аёл ҳақида) буюрдилар, кийимлари унинг устига маҳкам боғланди, сўнг уни тошбўрон қилишга буюрдилар, у тошбўрон қилинди. Сўнг у зот унга (жаноза) намозини ўқидилар. Шунда Умар ибн ал-Хаттоб у зотга: «Эй Аллоҳнинг Расули, уни тошбўрон қилдингиз, сўнг унга намоз ўқияпсизми?» деди. У зот: «У шундай тавба қилдики, агар бу тавба Мадина аҳлидан етмиш кишига тақсимланса, ҳаммасига етар эди. Жонини Аллоҳ учун сахийлик билан фидо қилганидан ортиқ нарсани топдингми?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ صَلاَةِ الرَّجُلِ وَهُوَ قَاعِدٌ فَقَالَ " مَنْ صَلَّى قَائِمًا فَهُوَ أَفْضَلُ وَمَنْ صَلَّى قَاعِدًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَائِمِ وَمَنْ صَلَّى نَائِمًا فَلَهُ نِصْفُ أَجْرِ الْقَاعِدِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَالسَّائِبِ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Ali ibn Hujr bizga aytib berdi, Iso ibn Yunus bizga aytib berdi, Husayn al-Muallim bizga aytib berdi, u Abdulloh ibn Buraydadan, u Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan oʻtirgan holdagi kishining namozi haqida soʻradim. U zot: «Kim tik turgan holda namoz oʻqisa, bu afzaldir; kim oʻtirgan holda oʻqisa, unga tik turuvchining ajridan yarmi (bor); kim yotgan holda oʻqisa, unga oʻtiruvchining ajridan yarmi (bor)», dedilar. U (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amr, Anas, as-Soib va Ibn Umardan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Imron ibn Husaynning hadisi hasan sahihdir.Али ибн Ҳужр бизга айтиб берди, Исо ибн Юнус бизга айтиб берди, Ҳусайн ал-Муаллим бизга айтиб берди, у Абдуллоҳ ибн Бурайдадан, у Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ўтирган ҳолдаги кишининг намози ҳақида сўрадим. У зот: «Ким тик турган ҳолда намоз ўқиса, бу афзалдир; ким ўтирган ҳолда ўқиса, унга тик турувчининг ажридан ярми (бор); ким ётган ҳолда ўқиса, унга ўтирувчининг ажридан ярми (бор)», дедилар. У (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амр, Анас, ас-Соиб ва Ибн Умардан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Имрон ибн Ҳусайннинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَمِّهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَدَى رَجُلَيْنِ مِنَ الْمُسْلِمِينَ بِرَجُلٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَعَمُّ أَبِي قِلاَبَةَ هُوَ أَبُو الْمُهَلَّبِ وَاسْمُهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو وَيُقَالُ مُعَاوِيَةُ بْنُ عَمْرٍو وَأَبُو قِلاَبَةَ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ زَيْدٍ الْجَرْمِيُّ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ أَنَّ لِلإِمَامِ أَنْ يَمُنَّ عَلَى مَنْ شَاءَ مِنَ الأُسَارَى وَيَقْتُلَ مَنْ شَاءَ مِنْهُمْ وَيَفْدِيَ مَنْ شَاءَ . وَاخْتَارَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ الْقَتْلَ عَلَى الْفِدَاءِ . وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ بَلَغَنِي أَنَّ هَذِهِ الآيَةَ مَنْسُوخَةٌ قَوْلُهُ تَعَالَى: (فَإِِمَّا مَنًّا بَعْدُ وَإِمَّا فِدَاءً) نَسَخَتْهَا: (وَاقْتُلُوهُمْ حَيْثُ ثَقِفْتُمُوهُمْ ) حَدَّثَنَا بِذَلِكَ هَنَّادٌ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنِ الأَوْزَاعِيِّ . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قُلْتُ لأَحْمَدَ إِذَا أُسِرَ الأَسِيرُ يُقْتَلُ أَوْ يُفَادَى أَحَبُّ إِلَيْكَ قَالَ إِنْ قَدَرُوا أَنْ يُفَادُوا فَلَيْسَ بِهِ بَأْسٌ وَإِنْ قُتِلَ فَمَا أَعْلَمُ بِهِ بَأْسًا . قَالَ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الإِثْخَانُ أَحَبُّ إِلَىَّ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ مَعْرُوفًا فَأَطْمَعُ بِهِ الْكَثِيرَ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ musulmonlardan ikki kishini mushriklardan bir kishi evaziga fido qildilar (asir almashtirib qutqardilar). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan koʻpchilik ilm ahli shunga amal qilganlar: imom asirlardan xohlaganiga minnat qoʻyib qoʻyib yuborishi, xohlaganini oʻldirishi va xohlaganini fido evaziga almashtirishi mumkin. Baʼzi ilm ahli esa fidodan koʻra oʻldirishni afzal koʻrgan. Avzoiy aytdi: Menga yetib kelishicha, Alloh taoloning {Soʻngra yo minnat qilib (qoʻyib yuborasizlar) yoki tovon olib (ozod qilasizlar)} (Muhammad 4) degan oyati mansux boʻlib, uni {Ularni qayerda topsangiz oʻldiringlar} (Baqara 191) degan oyat bekor qilgan. Ishoq ibn Mansur aytdi: Ahmaddan: «Asir asir olinganda, seningcha oʻldirilishi yoki fido evaziga almashtirilishi afzalmi?» deb soʻradim. U: «Agar fido qila olsalar, bunda gunoh yoʻq, agar oʻldirilsa ham, men bunda gunoh deb bilmayman», dedi.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ мусулмонлардан икки кишини мушриклардан бир киши эвазига фидо қилдилар (асир алмаштириб қутқардилар). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган кўпчилик илм аҳли шунга амал қилганлар: имом асирлардан хоҳлаганига миннат қўйиб қўйиб юбориши, хоҳлаганини ўлдириши ва хоҳлаганини фидо эвазига алмаштириши мумкин. Баъзи илм аҳли эса фидодан кўра ўлдиришни афзал кўрган. Авзоий айтди: Менга етиб келишича, Аллоҳ таолонинг {Сўнгра ё миннат қилиб (қўйиб юборасизлар) ёки товон олиб (озод қиласизлар)} (Муҳаммад 4) деган ояти мансух бўлиб, уни {Уларни қаерда топсангиз ўлдиринглар} (Бақара 191) деган оят бекор қилган. Ишоқ ибн Мансур айтди: Аҳмаддан: «Асир асир олинганда, сенингча ўлдирилиши ёки фидо эвазига алмаштирилиши афзалми?» деб сўрадим. У: «Агар фидо қила олсалар, бунда гуноҳ йўқ, агар ўлдирилса ҳам, мен бунда гуноҳ деб билмайман», деди.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ حَمَّادٍ الْمَعْنِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي التَّيَّاحِ، حَدَّثَنَا حَفْصٌ اللَّيْثِيُّ، قَالَ أَشْهَدُ عَلَى عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ أَنَّهُ حَدَّثَنَا أَنَّهُ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّخَتُّمِ بِالذَّهَبِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَمُعَاوِيَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عِمْرَانَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَأَبُو التَّيَّاحِ اسْمُهُ يَزِيدُ بْنُ حُمَيْدٍ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ bizni oltin uzuk taqishdan qaytardilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar, Abu Hurayra va Muoviyadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Imronning hadisi hasan hadisdir. Abut-Tayyohning ismi Yazid ibn Humayddir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ бизни олтин узук тақишдан қайтардилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар, Абу Ҳурайра ва Муовиядан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Имроннинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Абут-Тайёҳнинг исми Язид ибн Ҳумайддир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنِ الْكَىِّ . قَالَ فَابْتُلِينَا فَاكْتَوَيْنَا فَمَا أَفْلَحْنَا وَلاَ أَنْجَحْنَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقُدُّوسِ بْنُ مُحَمَّدٍ, قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَاصِمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ نُهِينَا عَنِ الْكَىِّ، . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، وَابْنِ، عَبَّاسٍ . وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dogʻlash (kuydirib davolash)dan qaytardilar. (Roviy) aytdi: Soʻng biz (kasallikka) mubtalo boʻldik-da, oʻzimizni dogʻladik, ammo na yutuqqa erishdik, na muvaffaq boʻldik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Boshqa rivoyatda) Imron ibn Husayn: «Biz dogʻlashdan qaytarildik», dedi. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Uqba ibn Omir va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Bu hadis hasan sahihdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ доғлаш (куйдириб даволаш)дан қайтардилар. (Ровий) айтди: Сўнг биз (касалликка) мубтало бўлдик-да, ўзимизни доғладик, аммо на ютуққа эришдик, на муваффақ бўлдик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Бошқа ривоятда) Имрон ибн Ҳусайн: «Биз доғлашдан қайтарилдик», деди. Абу Исо айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Уқба ибн Омир ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ رُقْيَةَ إِلاَّ مِنْ عَيْنٍ أَوْ حُمَةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ حُصَيْنٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ بُرَيْدَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمِثْلِهِ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Koʻz (tegishi) yoki zaharli chaqishdan boshqasiga ruqya (qilish kerak) emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Shuʼba bu hadisni Husayndan, u Shaʼbiydan, u Buraydadan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash qilib rivoyat qilgan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кўз (тегиши) ёки заҳарли чақишдан бошқасига руқя (қилиш керак) эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Шуъба бу ҳадисни Ҳусайндан, у Шаъбийдан, у Бурайдадан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш қилиб ривоят қилган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قال حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ يَحْيَى، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّ ابْنِي مَاتَ فَمَا لِي فِي مِيرَاثِهِ قَالَ " لَكَ السُّدُسُ " . فَلَمَّا وَلَّى دَعَاهُ فَقَالَ " لَكَ سُدُسٌ آخَرُ " . فَلَمَّا وَلَّى دَعَاهُ قَالَ " إِنَّ السُّدُسَ الآخَرَ طُعْمَةٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺ huzuriga kelib: «Mening oʻgʻlim vafot etdi, uning merosidan menga nima (tegadi)?» dedi. U zot: «Senga oltidan biri (tegadi)», dedilar. U (ketishga) yuz oʻgirganida, uni chaqirib: «Senga yana bir oltidan biri (tegadi)», dedilar. U yana yuz oʻgirganida, uni chaqirib: «Albatta bu oxirgi oltidan biri (qoʻshimcha) rizqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Maʼqil ibn Yasordan ham (rivoyat) bor.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб: «Менинг ўғлим вафот этди, унинг меросидан менга нима (тегади)?» деди. У зот: «Сенга олтидан бири (тегади)», дедилар. У (кетишга) юз ўгирганида, уни чақириб: «Сенга яна бир олтидан бири (тегади)», дедилар. У яна юз ўгирганида, уни чақириб: «Албатта бу охирги олтидан бири (қўшимча) ризқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Маъқил ибн Ясордан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْقُدُّوسِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فِي هَذِهِ الأُمَّةِ خَسْفٌ وَمَسْخٌ وَقَذْفٌ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَتَى ذَاكَ قَالَ " إِذَا ظَهَرَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سَابِطٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu ummatda yerga choʻkish, suratdan aylantirish va (osmondan) tosh otilish boʻladi», dedilar. Musulmonlardan bir kishi: «Ey Rasululloh, bu qachon boʻladi?» dedi. U zot: «Qoʻshiqchi cholgʻuchilar va cholgʻular paydo boʻlgan hamda maylar ichilgan paytda», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis al-Aʼmashdan, u Abdurahmon ibn Sobitdan, u Nabiy ﷺdan mursal tarzda ham rivoyat qilingan. Bu hadis gʻaribdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу умматда ерга чўкиш, суратдан айлантириш ва (осмондан) тош отилиш бўлади», дедилар. Мусулмонлардан бир киши: «Эй Расулуллоҳ, бу қачон бўлади?» деди. У зот: «Қўшиқчи чолғучилар ва чолғулар пайдо бўлган ҳамда майлар ичилган пайтда», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ал-Аъмашдан, у Абдураҳмон ибн Собитдан, у Набий ﷺдан мурсал тарзда ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис ғарибдир.
حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْفُضَيْلِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ يَأْتِي مِنْ بَعْدِهِمْ قَوْمٌ يَتَسَمَّنُونَ وَيُحِبُّونَ السِّمَنَ يُعْطُونَ الشَّهَادَةَ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلُوهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الْحُفَّاظِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَلِيَّ بْنَ مُدْرِكٍ .
قَالَ وَحَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ بْنُ حُرَيْثٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، حَدَّثَنَا هِلاَلُ بْنُ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ . وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدِي مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Odamlarning eng yaxshisi mening asrimdagilar, soʻng ularga ergashganlar, soʻng ularga ergashganlardir. Soʻngra ulardan keyin bir qavm keladiki, ular semizlikka beriladilar va semizlikni yaxshi koʻradilar, soʻralmasdan oldin guvohlik beradilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni Muhammad ibn Fuzayl shunday — Aʼmashdan, u Ali ibn Mudrikdan, u Hilol ibn Yasofdan rivoyat qildi. Hofizlardan koʻplari esa bu hadisni Aʼmashdan, u Hilol ibn Yasofdan rivoyat qildilar va unda Ali ibn Mudrikni zikr etmadilar. (Boshqa sanad bilan) Imron ibn Husayndan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashni zikr qildi. Bu menimcha Muhammad ibn Fuzayl hadisidan sahihroqdir. Bu (hadis) Imron ibn Husayndan, u Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Одамларнинг энг яхшиси менинг асримдагилар, сўнг уларга эргашганлар, сўнг уларга эргашганлардир. Сўнгра улардан кейин бир қавм келадики, улар семизликка бериладилар ва семизликни яхши кўрадилар, сўралмасдан олдин гувоҳлик берадилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни Муҳаммад ибн Фузайл шундай — Аъмашдан, у Али ибн Мудрикдан, у Ҳилол ибн Ясофдан ривоят қилди. Ҳофизлардан кўплари эса бу ҳадисни Аъмашдан, у Ҳилол ибн Ясофдан ривоят қилдилар ва унда Али ибн Мудрикни зикр этмадилар. (Бошқа санад билан) Имрон ибн Ҳусайндан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашни зикр қилди. Бу менимча Муҳаммад ибн Фузайл ҳадисидан саҳиҳроқдир. Бу (ҳадис) Имрон ибн Ҳусайндан, у Набий ﷺдан бир неча йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا وَاصِلُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنِ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " خَيْرُ النَّاسِ قَرْنِي ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثُمَّ الَّذِينَ يَلُونَهُمْ ثَلاَثًا ثُمَّ يَجِيءُ قَوْمٌ مِنْ بَعْدِهِمْ يَتَسَمَّنُونَ وَيُحِبُّونَ السِّمَنَ يُعْطُونَ الشَّهَادَةَ قَبْلَ أَنْ يُسْأَلُوهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ الأَعْمَشِ عَنْ عَلِيِّ بْنِ مُدْرِكٍ وَأَصْحَابُ الأَعْمَشِ إِنَّمَا رَوَوْا عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Odamlarning eng yaxshisi — mening (zamonamdagi) avlodimdir, soʻng ularga ergashganlar, soʻng ularga ergashganlar, soʻng ularga ergashganlar», dedilar — buni uch marta (aytdilar). «Soʻng ulardan keyin shunday qavm keladiki, ular semizlikka beriladi va semizlikni yaxshi koʻradi; guvohlik soʻralmasidan oldin guvohlik beradi». Abu Iso aytdi: Bu hadis Aʼmashning Ali ibn Mudrikdan (qilgan rivoyati) jihatidan gʻaribdir; Aʼmashning shogirdlari esa uni Aʼmashdan, u Hilol ibn Yasofdan, u Imron ibn Husayndan rivoyat qilganlar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Одамларнинг энг яхшиси — менинг (замонамдаги) авлодимдир, сўнг уларга эргашганлар, сўнг уларга эргашганлар, сўнг уларга эргашганлар», дедилар — буни уч марта (айтдилар). «Сўнг улардан кейин шундай қавм келадики, улар семизликка берилади ва семизликни яхши кўради; гувоҳлик сўралмасидан олдин гувоҳлик беради». Абу Исо айтди: Бу ҳадис Аъмашнинг Али ибн Мудрикдан (қилган ривояти) жиҳатидан ғарибдир; Аъмашнинг шогирдлари эса уни Аъмашдан, у Ҳилол ибн Ясофдан, у Имрон ибн Ҳусайндан ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ ذَكْوَانَ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَيَخْرُجَنَّ قَوْمٌ مِنْ أُمَّتِي مِنَ النَّارِ بِشَفَاعَتِي يُسَمَّوْنَ الْجَهَنَّمِيُّونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيُّ اسْمُهُ عِمْرَانُ بْنُ تَيْمٍ وَيُقَالُ ابْنُ مِلْحَانَ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta, ummatimdan bir qavm mening shafoatim bilan olovdan chiqadi, ular ‹jahannamliklar› deb ataladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта, умматимдан бир қавм менинг шафоатим билан оловдан чиқади, улар ‹жаҳаннамликлар› деб аталади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، وَعَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَوْفٌ، هُوَ ابْنُ أَبِي جَمِيلَةَ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ الْعُطَارِدِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " اطَّلَعْتُ فِي النَّارِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا النِّسَاءَ وَاطَّلَعْتُ فِي الْجَنَّةِ فَرَأَيْتُ أَكْثَرَ أَهْلِهَا الْفُقَرَاءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهَكَذَا يَقُولُ عَوْفٌ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَيَقُولُ أَيُّوبُ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَكِلاَ الإِسْنَادَيْنِ لَيْسَ فِيهِمَا مَقَالٌ وَيُحْتَمَلُ أَنْ يَكُونَ أَبُو رَجَاءٍ سَمِعَ مِنْهُمَا جَمِيعًا وَقَدْ رَوَى غَيْرُ عَوْفٍ أَيْضًا هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي رَجَاءٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men doʻzaxga nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi ayollar ekanini koʻrdim; jannatga nazar soldim va uning ahlining koʻpchiligi faqirlar ekanini koʻrdim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Avf shunday — Abu Rajodan, u Imron ibn Husayndan deb rivoyat qiladi; Ayyub esa Abu Rajodan, u Ibn Abbosdan deb rivoyat qiladi. Ikkala isnodda ham (tanqidga oʻrin beradigan) gap yoʻq. Ehtimol Abu Rajo ularning ikkalasidan ham eshitgandir. Avfdan boshqalar ham bu hadisni Abu Rajodan, u Imron ibn Husayndan deb rivoyat qilganlar.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен дўзахга назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги аёллар эканини кўрдим; жаннатга назар солдим ва унинг аҳлининг кўпчилиги фақирлар эканини кўрдим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Авф шундай — Абу Ражодан, у Имрон ибн Ҳусайндан деб ривоят қилади; Айюб эса Абу Ражодан, у Ибн Аббосдан деб ривоят қилади. Иккала иснодда ҳам (танқидга ўрин берадиган) гап йўқ. Эҳтимол Абу Ражо уларнинг иккаласидан ҳам эшитгандир. Авфдан бошқалар ҳам бу ҳадисни Абу Ражодан, у Имрон ибн Ҳусайндан деб ривоят қилганлар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْحَرِيرِيُّ، بَلْخِيٌّ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيِّ، عَنْ عَوْفٍ، عَنْ أَبِي رَجَاءٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ رَجُلاً، جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ . قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " عَشْرٌ " . ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " عِشْرُونَ " . ثُمَّ جَاءَ آخَرُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ اللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " ثَلاَثُونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَسَهْلِ بْنِ حُنَيْفٍ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺ huzurlariga kelib: «Assalomu alaykum», dedi. Nabiy ﷺ: «Oʻn», dedilar. Soʻng boshqa bir kishi kelib: «Assalomu alaykum va rahmatulloh», dedi. Nabiy ﷺ: «Yigirma», dedilar. Soʻng yana boshqa bir kishi kelib: «Assalomu alaykum va rahmatullohi va barakotuh», dedi. Nabiy ﷺ: «Oʻttiz», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu vajhdan hasan sahih gʻaribdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺ ҳузурларига келиб: «Ассалому алайкум», деди. Набий ﷺ: «Ўн», дедилар. Сўнг бошқа бир киши келиб: «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳ», деди. Набий ﷺ: «Йигирма», дедилар. Сўнг яна бошқа бир киши келиб: «Ассалому алайкум ва раҳматуллоҳи ва баракотуҳ», деди. Набий ﷺ: «Ўттиз», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ خَيْرَ طِيبِ الرَّجُلِ مَا ظَهَرَ رِيحُهُ وَخَفِيَ لَوْنُهُ وَخَيْرَ طِيبِ النِّسَاءِ مَا ظَهَرَ لَوْنُهُ وَخَفِيَ رِيحُهُ " . وَنَهَى عَنْ مِيثَرَةِ الأُرْجُوَانِ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu) aytdi: Paygʻambar ﷺ menga: «Erkaklar atirining eng yaxshisi hidi sezilib, rangi yashirin boʻlganidir; ayollar atirining eng yaxshisi esa rangi koʻrinib, hidi yashirin boʻlganidir», dedilar. Va u zot urjuvon (qizil) egar yopgʻichidan qaytardilar. Bu hadis bu vajhdan hasan gʻaribdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу) айтди: Пайғамбар ﷺ менга: «Эркаклар атирининг энг яхшиси ҳиди сезилиб, ранги яширин бўлганидир; аёллар атирининг энг яхшиси эса ранги кўриниб, ҳиди яширин бўлганидир», дедилар. Ва у зот уржувон (қизил) эгар ёпғичидан қайтардилар. Бу ҳадис бу важҳдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا أَبُو زُرْعَةَ، وَالْفَضْلُ بْنُ أَبِي طَالِبٍ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ بِشْرٍ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَرَأَ: (وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى ) . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَهَكَذَا رَوَى الْحَكَمُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ قَتَادَةَ . وَلاَ نَعْرِفُ لِقَتَادَةَ سَمَاعًا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ أَنَسٍ وَأَبِي الطُّفَيْلِ . وَهَذَا عِنْدِي حَدِيثٌ مُخْتَصَرٌ إِنَّمَا يُرْوَى عَنْ قَتَادَةَ عَنِ الْحَسَنِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي السَّفَرِ فَقَرَأَ : (يَا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ ) الْحَدِيثَ بِطُولِهِ وَحَدِيثُ الْحَكَمِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ عِنْدِي مُخْتَصَرٌ مِنْ هَذَا الْحَدِيثِ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: {Va odamlarni mast holatda koʻrasan, holbuki ular mast emaslar} (Haj 2) deb qiroat qildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Hakam ibn Abdulmalik ham Qatodadan shunday rivoyat qilgan. Biz Qatodaning Nabiy ﷺ sahobalaridan Anas va Abu Tufayldan boshqasidan hadis eshitganini bilmaymiz. Bu hadis menimcha qisqartirilgan hadisdir. Aslida u Qatodadan, u Hasandan, u Imron ibn Husayndan: «Biz Nabiy ﷺ bilan safarda edik, shunda u zot: {Ey insonlar, Robbingizdan qoʻrqinglar} (Haj 1) deb qiroat qildilar» degan toʻliq hadis tarzida rivoyat qilinadi. Hakam ibn Abdulmalikning hadisi esa menimcha shu hadisdan qisqartirilgandir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: {Ва одамларни маст ҳолатда кўрасан, ҳолбуки улар маст эмаслар} (Ҳаж 2) деб қироат қилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Ҳакам ибн Абдулмалик ҳам Қатодадан шундай ривоят қилган. Биз Қатоданинг Набий ﷺ саҳобаларидан Анас ва Абу Туфайлдан бошқасидан ҳадис эшитганини билмаймиз. Бу ҳадис менимча қисқартирилган ҳадисдир. Аслида у Қатодадан, у Ҳасандан, у Имрон ибн Ҳусайндан: «Биз Набий ﷺ билан сафарда эдик, шунда у зот: {Эй инсонлар, Роббингиздан қўрқинглар} (Ҳаж 1) деб қироат қилдилар» деган тўлиқ ҳадис тарзида ривоят қилинади. Ҳакам ибн Абдулмаликнинг ҳадиси эса менимча шу ҳадисдан қисқартирилгандир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ ابْنِ جُدْعَانَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا نَزَلَتْ : ( يا أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ ) إِلَى قَوْلِهِ : (ولَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ ) قَالَ أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ هَذِهِ وَهُوَ فِي سَفَرٍ فَقَالَ " أَتَدْرُونَ أَىُّ يَوْمٍ ذَلِكَ " . فَقَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " ذَلِكَ يَوْمَ يَقُولُ اللَّهُ لآدَمَ ابْعَثْ بَعْثَ النَّارِ فَقَالَ يَا رَبِّ وَمَا بَعْثُ النَّارِ قَالَ تِسْعُمِائَةٍ وَتِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ إِلَى النَّارِ وَوَاحِدٌ إِلَى الْجَنَّةِ " . قَالَ فَأَنْشَأَ الْمُسْلِمُونَ يَبْكُونَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " قَارِبُوا وَسَدِّدُوا فَإِنَّهَا لَمْ تَكُنْ نُبُوَّةٌ قَطُّ إِلاَّ كَانَ بَيْنَ يَدَيْهَا جَاهِلِيَّةٌ قَالَ فَيُؤْخَذُ الْعَدَدُ مِنَ الْجَاهِلِيَّةِ فَإِنْ تَمَّتْ وَإِلاَّ كَمُلَتْ مِنَ الْمُنَافِقِينَ وَمَا مَثَلُكُمْ وَالأُمَمِ إِلاَّ كَمَثَلِ الرَّقْمَةِ فِي ذِرَاعِ الدَّابَّةِ أَوْ كَالشَّامَةِ فِي جَنْبِ الْبَعِيرِ ثُمَّ قَالَ إِنِّي لأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . فَكَبَّرُوا ثُمَّ قَالَ " إِنِّي لأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . فَكَبَّرُوا ثُمَّ قَالَ " إِنِّي لأَرْجُو أَنْ تَكُونُوا نِصْفَ أَهْلِ الْجَنَّةِ " . فَكَبَّرُوا قَالَ وَلاَ أَدْرِي قَالَ الثُّلُثَيْنِ أَمْ لاَ . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺga {Ey odamlar, Robbingizdan qoʻrqinglar! Albatta, qiyomatning zilzilasi ulkan narsadir} (Haj 1) oyatidan to {…lekin Allohning azobi qattiqdir} (Haj 2) degan soʻziga qadar (oyat) safarda ekanlarida nozil boʻldi. U zot: «Bu qaysi kun ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedilar. U zot: «Bu — Alloh Odamga: ‹Doʻzaxga (joʻnatiladiganlar) gomarasini joʻnat!› deydigan kundir. Shunda Odam: ‹Ey Robbim, doʻzax guruhi qancha?› deydi. Alloh: ‹Toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiztasi doʻzaxga, bittasi jannatga›, deydi», dedilar. Shunda musulmonlar yigʻlay boshladilar. Rasululloh ﷺ: «(Toʻgʻri yoʻlga) yaqin va mustahkam boʻlinglar, chunki hech bir paygʻambarlik boʻlmaganki, uning oldida johiliyat boʻlmasin. Bas, (oʻsha) son johiliyat (ahli)dan olinadi; agar yetsa (yetadi), aks holda u munofiqlardan toʻldiriladi. Sizlarning (boshqa) ummatlar oldidagi misolingiz hayvonning bilagidagi belgi yoki tuyaning yonidagi xoldan oʻzga emas», dedilar. Soʻng: «Men sizlar jannat ahlining toʻrtdan biri boʻlishingizni umid qilaman», dedilar. Shunda ular takbir aytdilar. Soʻng: «Men sizlar jannat ahlining uchdan biri boʻlishingizni umid qilaman», dedilar. Ular yana takbir aytdilar. Soʻng: «Men sizlar jannat ahlining yarmi boʻlishingizni umid qilaman», dedilar. Ular yana takbir aytdilar. (Rovi) aytdi: U zot uchdan ikkisini aytdimi yoki yoʻqmi, bilmayman. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Imron ibn Husayndan, Nabiy ﷺdan bir necha yoʻl bilan rivoyat qilingan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺга {Эй одамлар, Роббингиздан қўрқинглар! Албатта, қиёматнинг зилзиласи улкан нарсадир} (Ҳаж 1) оятидан то {…лекин Аллоҳнинг азоби қаттиқдир} (Ҳаж 2) деган сўзига қадар (оят) сафарда эканларида нозил бўлди. У зот: «Бу қайси кун эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедилар. У зот: «Бу — Аллоҳ Одамга: ‹Дўзахга (жўнатиладиганлар) гомарасини жўнат!› дейдиган кундир. Шунда Одам: ‹Эй Роббим, дўзах гуруҳи қанча?› дейди. Аллоҳ: ‹Тўққиз юз тўқсон тўққизтаси дўзахга, биттаси жаннатга›, дейди», дедилар. Шунда мусулмонлар йиғлай бошладилар. Расулуллоҳ ﷺ: «(Тўғри йўлга) яқин ва мустаҳкам бўлинглар, чунки ҳеч бир пайғамбарлик бўлмаганки, унинг олдида жоҳилият бўлмасин. Бас, (ўша) сон жоҳилият (аҳли)дан олинади; агар етса (етади), акс ҳолда у мунофиқлардан тўлдирилади. Сизларнинг (бошқа) умматлар олдидаги мисолингиз ҳайвоннинг билагидаги белги ёки туянинг ёнидаги холдан ўзга эмас», дедилар. Сўнг: «Мен сизлар жаннат аҳлининг тўртдан бири бўлишингизни умид қиламан», дедилар. Шунда улар такбир айтдилар. Сўнг: «Мен сизлар жаннат аҳлининг учдан бири бўлишингизни умид қиламан», дедилар. Улар яна такбир айтдилар. Сўнг: «Мен сизлар жаннат аҳлининг ярми бўлишингизни умид қиламан», дедилар. Улар яна такбир айтдилар. (Рови) айтди: У зот учдан иккисини айтдими ёки йўқми, билмайман. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Имрон ибн Ҳусайндан, Набий ﷺдан бир неча йўл билан ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَتَفَاوَتَ بَيْنَ أَصْحَابِهِ فِي السَّيْرِ فَرَفَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَوْتَهُ بِهَاتَيْنِ الآيَتَيْنِ أَيُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ إِنَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَيْءٌ عَظِيمٌ ) إِلَى قَوْلِهِ : ( إن عذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ ) فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ أَصْحَابُهُ حَثُّوا الْمَطِيَّ وَعَرَفُوا أَنَّهُ عِنْدَ قَوْلٍ يَقُولُهُ فَقَالَ " هَلْ تَدْرُونَ أَىُّ يَوْمٍ ذَلِكَ " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ . قَالَ " ذَاكَ يَوْمٌ يُنَادِي اللَّهُ فِيهِ آدَمَ فَيُنَادِيهِ رَبُّهُ فَيَقُولُ يَا آدَمُ ابْعَثْ بَعْثَ النَّارِ . فَيَقُولُ يَا رَبِّ وَمَا بَعْثُ النَّارِ فَيَقُولُ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ تِسْعُمِائَةٍ وَتِسْعَةٌ وَتِسْعُونَ إِلَى النَّارِ وَوَاحِدٌ فِي الْجَنَّةِ " . فَيَئِسَ الْقَوْمُ حَتَّى مَا أَبْدَوْا بِضَاحِكَةٍ فَلَمَّا رَأَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي بِأَصْحَابِهِ قَالَ " اعْمَلُوا وَأَبْشِرُوا فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ إِنَّكُمْ لَمَعَ خَلِيقَتَيْنِ مَا كَانَتَا مَعَ شَيْءٍ إِلاَّ كَثَّرَتَاهُ يَأْجُوجُ وَمَأْجُوجُ وَمَنْ مَاتَ مِنْ بَنِي آدَمَ وَبَنِي إِبْلِيسَ " . قَالَ فَسُرِّيَ عَنِ الْقَوْمِ بَعْضُ الَّذِي يَجِدُونَ . فَقَالَ " اعْمَلُوا وَأَبْشِرُوا فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ مَا أَنْتُمْ فِي النَّاسِ إِلاَّ كَالشَّامَةِ فِي جَنْبِ الْبَعِيرِ أَوْ كَالرَّقْمَةِ فِي ذِرَاعِ الدَّابَّةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Biz Nabiy ﷺ bilan birga safarda edik. Sahobalar yurishda bir-birlaridan uzoqlashib ketganlarida, Rasululloh ﷺ ovozlarini koʻtarib ushbu ikki oyatni: {Ey odamlar, Robbingizdan qoʻrqinglar! Albatta, qiyomatning zilzilasi ulkan narsadir} (Haj 1) to {…albatta, Allohning azobi qattiqdir} (Haj 2) degan soʻzigacha oʻqidilar. Sahobalar buni eshitganlarida, u zot biror soʻz aytmoqchi ekanini bilib, ulovlarini haydab (yaqinlashdilar). U zot: «Bu qaysi kun ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedilar. U zot: «Bu — Alloh Odamni chaqiradigan kundir. Robbi uni chaqirib: ‹Ey Odam, doʻzaxga (joʻnatiladiganlar) guruhini joʻnat!› deydi. Odam: ‹Ey Robbim, doʻzax guruhi qancha?› deydi. Alloh: ‹Har mingdan toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiztasi doʻzaxga, bittasi jannatga›, deydi», dedilar. Shunda jamoa shu qadar umidsizlandiki, biror kulgu ham koʻrsatmadilar. Rasululloh ﷺ sahobalaridagi (bu holatni) koʻrganlarida: «Amal qilinglar va xushxabar olinglar! Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlar shunday ikki maxluq bilan birgasizki, ular biror narsa bilan boʻlsa, oʻshani koʻpaytirib yuboradilar: Yaʼjuj va Maʼjuj, hamda Odam bolalari va Iblis avlodidan oʻlganlar», dedilar. Shunda jamoadan oʻzlari sezayotgan (gʻam-tashvish)ning baʼzisi aritildi. U zot: «Amal qilinglar va xushxabar olinglar! Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, sizlar odamlar ichida tuyaning yonidagi xol yoki hayvonning bilagidagi belgidan oʻzga emassizlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: Биз Набий ﷺ билан бирга сафарда эдик. Саҳобалар юришда бир-бирларидан узоқлашиб кетганларида, Расулуллоҳ ﷺ овозларини кўтариб ушбу икки оятни: {Эй одамлар, Роббингиздан қўрқинглар! Албатта, қиёматнинг зилзиласи улкан нарсадир} (Ҳаж 1) то {…албатта, Аллоҳнинг азоби қаттиқдир} (Ҳаж 2) деган сўзигача ўқидилар. Саҳобалар буни эшитганларида, у зот бирор сўз айтмоқчи эканини билиб, уловларини ҳайдаб (яқинлашдилар). У зот: «Бу қайси кун эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедилар. У зот: «Бу — Аллоҳ Одамни чақирадиган кундир. Робби уни чақириб: ‹Эй Одам, дўзахга (жўнатиладиганлар) гуруҳини жўнат!› дейди. Одам: ‹Эй Роббим, дўзах гуруҳи қанча?› дейди. Аллоҳ: ‹Ҳар мингдан тўққиз юз тўқсон тўққизтаси дўзахга, биттаси жаннатга›, дейди», дедилар. Шунда жамоа шу қадар умидсизландики, бирор кулгу ҳам кўрсатмадилар. Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидаги (бу ҳолатни) кўрганларида: «Амал қилинглар ва хушхабар олинглар! Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлар шундай икки махлуқ билан биргасизки, улар бирор нарса билан бўлса, ўшани кўпайтириб юборадилар: Яъжуж ва Маъжуж, ҳамда Одам болалари ва Иблис авлодидан ўлганлар», дедилар. Шунда жамоадан ўзлари сезаётган (ғам-ташвиш)нинг баъзиси аритилди. У зот: «Амал қилинглар ва хушхабар олинглар! Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, сизлар одамлар ичида туянинг ёнидаги хол ёки ҳайвоннинг билагидаги белгидан ўзга эмассизлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو حَفْصٍ، عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، وَأَبُو دَاوُدَ قَالاَ حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ عِصَامٍ، عَنْ رَجُلٍ، مِنْ أَهْلِ الْبَصْرَةِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الشَّفْعِ وَالْوَتْرِ فَقَالَ " هِيَ الصَّلاَةُ بَعْضُهَا شَفْعٌ وَبَعْضُهَا وَتْرٌ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ . وَقَدْ رَوَاهُ خَالِدُ بْنُ قَيْسٍ الْحُدَّانِيُّ عَنْ قَتَادَةَ أَيْضًا .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan shafʼ va vitr haqida soʻralganda, u zot: «U namozdir; uning baʼzisi shafʼ (juft), baʼzisi esa vitr (toq)dir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Qatodaning hadisidan bilamiz. Uni Xolid ibn Qays al-Huddoniy ham Qatodadan rivoyat qilgan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан шафъ ва витр ҳақида сўралганда, у зот: «У намоздир; унинг баъзиси шафъ (жуфт), баъзиси эса витр (тоқ)дир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Қатоданинг ҳадисидан биламиз. Уни Холид ибн Қайс ал-Ҳуддоний ҳам Қатодадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ شَبِيبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لأَبِي " يَا حُصَيْنُ كَمْ تَعْبُدُ الْيَوْمَ إِلَهًا " . قَالَ أَبِي سَبْعَةً سِتًّا فِي الأَرْضِ وَوَاحِدًا فِي السَّمَاءِ . قَالَ " فَأَيُّهُمْ تَعُدُّ لِرَغْبَتِكَ وَرَهْبَتِكَ " . قَالَ الَّذِي فِي السَّمَاءِ . قَالَ " يَا حُصَيْنُ أَمَا إِنَّكَ لَوْ أَسْلَمْتَ عَلَّمْتُكَ كَلِمَتَيْنِ تَنْفَعَانِكَ " . قَالَ فَلَمَّا أَسْلَمَ حُصَيْنٌ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي الْكَلِمَتَيْنِ اللَّتَيْنِ وَعَدْتَنِي . فَقَالَ " قُلِ اللَّهُمَّ أَلْهِمْنِي رُشْدِي وَأَعِذْنِي مِنْ شَرِّ نَفْسِي " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ mening otamga: «Ey Husayn, bugun nechta ilohga ibodat qilasan?» dedilar. Otam: «Yettita. Oltitasi yerda, bittasi osmonda», dedi. U zot: «Ulardan qaysisini umiding va qoʻrquving uchun tutasan?» dedilar. U: «Osmondagisini», dedi. U zot: «Ey Husayn, agar musulmon boʻlsang, senga foyda beradigan ikkita kalimani oʻrgatgan boʻlardim», dedilar. (Imron) aytdi: Husayn musulmon boʻlganida: «Ey Allohning Rasuli, menga vaʼda qilgan ikkita kalimangizni oʻrgating», dedi. Shunda u zot: «Ayt: ‹Allohim, menga toʻgʻri yoʻlimni ilhom qil va meni nafsimning yomonligidan asra›», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadis Imron ibn Husayndan boshqa yoʻldan ham rivoyat qilingan.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ менинг отамга: «Эй Ҳусайн, бугун нечта илоҳга ибодат қиласан?» дедилар. Отам: «Еттита. Олтитаси ерда, биттаси осмонда», деди. У зот: «Улардан қайсисини умидинг ва қўрқувинг учун тутасан?» дедилар. У: «Осмондагисини», деди. У зот: «Эй Ҳусайн, агар мусулмон бўлсанг, сенга фойда берадиган иккита калимани ўргатган бўлардим», дедилар. (Имрон) айтди: Ҳусайн мусулмон бўлганида: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга ваъда қилган иккита калимангизни ўргатинг», деди. Шунда у зот: «Айт: ‹Аллоҳим, менга тўғри йўлимни илҳом қил ва мени нафсимнинг ёмонлигидан асра›», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Имрон ибн Ҳусайндан бошқа йўлдан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ الضُّبَعِيُّ، عَنْ يَزِيدَ الرِّشْكِ، عَنْ مُطَرِّفِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم جَيْشًا وَاسْتَعْمَلَ عَلَيْهِمْ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ فَمَضَى فِي السَّرِيَّةِ فَأَصَابَ جَارِيَةً فَأَنْكَرُوا عَلَيْهِ وَتَعَاقَدَ أَرْبَعَةٌ مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا إِذَا لَقِينَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرْنَاهُ بِمَا صَنَعَ عَلِيٌّ وَكَانَ الْمُسْلِمُونَ إِذَا رَجَعُوا مِنَ السَّفَرِ بَدَءُوا بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمُوا عَلَيْهِ ثُمَّ انْصَرَفُوا إِلَى رِحَالِهِمْ فَلَمَّا قَدِمَتِ السَّرِيَّةُ سَلَّمُوا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ أَحَدُ الأَرْبَعَةِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَمْ تَرَ إِلَى عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ صَنَعَ كَذَا وَكَذَا . فَأَعْرَضَ عَنْهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قَامَ الثَّانِي فَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ قَامَ إِلَيْهِ الثَّالِثُ فَقَالَ مِثْلَ مَقَالَتِهِ فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ قَامَ الرَّابِعُ فَقَالَ مِثْلَ مَا قَالُوا فَأَقْبَلَ إِلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالْغَضَبُ يُعْرَفُ فِي وَجْهِهِ فَقَالَ " مَا تُرِيدُونَ مِنْ عَلِيٍّ مَا تُرِيدُونَ مِنْ عَلِيٍّ مَا تُرِيدُونَ مِنْ عَلِيٍّ إِنَّ عَلِيًّا مِنِّي وَأَنَا مِنْهُ وَهُوَ وَلِيُّ كُلِّ مُؤْمِنٍ مِنْ بَعْدِي " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ جَعْفَرِ بْنِ سُلَيْمَانَ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ bir qoʻshin yuborib, ularga Ali ibn Abu Tolibni amir qilib tayinladilar. U sariya (otryad)da yurib, bir choriga (joriya) erishdi. Shunda (baʼzilar) buni inkor qilib, Rasululloh ﷺning sahobalaridan toʻrt kishi oʻzaro ahd qilishib: «Rasululloh ﷺni uchratsak, Ali qilgan ishni u zotga xabar qilamiz», deyishdi. Musulmonlar safardan qaytganlarida avval Rasululloh ﷺdan boshlab, u zotga salom berar, soʻng uy-joylariga qaytar edilar. Sariya kelganida ular Nabiy ﷺga salom berishdi. Toʻrt kishidan biri oʻrnidan turib: «Ey Rasululloh! Ali ibn Abu Tolib mana shunday-shunday qilganini koʻrmadingizmi?» dedi. Rasululloh ﷺ undan yuz oʻgirdilar. Soʻng ikkinchisi turib, oʻsha gapini aytdi, u zot undan ham yuz oʻgirdilar. Soʻng uchinchisi turib, oʻsha gapini aytdi, u zot undan ham yuz oʻgirdilar. Soʻng toʻrtinchisi turib, ular aytgandek aytdi. Shunda Rasululloh ﷺ unga yuzlandilar, gʻazab yuzlarida bilinib turardi va: «Alidan nima istaysizlar? Alidan nima istaysizlar? Alidan nima istaysizlar? Albatta, Ali mendandir va men undanman, u mendan keyin har bir moʻminning valiysidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilan, Jafar ibn Sulaymonning hadisidan bilamiz.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ бир қўшин юбориб, уларга Али ибн Абу Толибни амир қилиб тайинладилар. У сария (отряд)да юриб, бир чорига (жория) эришди. Шунда (баъзилар) буни инкор қилиб, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобаларидан тўрт киши ўзаро аҳд қилишиб: «Расулуллоҳ ﷺни учратсак, Али қилган ишни у зотга хабар қиламиз», дейишди. Мусулмонлар сафардан қайтганларида аввал Расулуллоҳ ﷺдан бошлаб, у зотга салом берар, сўнг уй-жойларига қайтар эдилар. Сария келганида улар Набий ﷺга салом беришди. Тўрт кишидан бири ўрнидан туриб: «Эй Расулуллоҳ! Али ибн Абу Толиб мана шундай-шундай қилганини кўрмадингизми?» деди. Расулуллоҳ ﷺ ундан юз ўгирдилар. Сўнг иккинчиси туриб, ўша гапини айтди, у зот ундан ҳам юз ўгирдилар. Сўнг учинчиси туриб, ўша гапини айтди, у зот ундан ҳам юз ўгирдилар. Сўнг тўртинчиси туриб, улар айтгандек айтди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга юзландилар, ғазаб юзларида билиниб турарди ва: «Алидан нима истайсизлар? Алидан нима истайсизлар? Алидан нима истайсизлар? Албатта, Али мендандир ва мен унданман, у мендан кейин ҳар бир мўминнинг валийсидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билан, Жафар ибн Сулаймоннинг ҳадисидан биламиз.
حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْقَاهِرِ بْنُ شُعَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ مَاتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَكْرَهُ ثَلاَثَةَ أَحْيَاءٍ ثَقِيفًا وَبَنِي حَنِيفَةَ وَبَنِي أُمَيَّةَ . هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Nabiy ﷺ uchta qabilani — Saqif, Banu Hanifa va Banu Umayyani yoqtirmagan holda vafot etdilar», dedi. Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Набий ﷺ учта қабилани — Сақиф, Бану Ҳанифа ва Бану Умайяни ёқтирмаган ҳолда вафот этдилар», деди. Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ جَامِعِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنْ صَفْوَانَ بْنِ مُحْرِزٍ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ جَاءَ نَفَرٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَبْشِرُوا يَا بَنِي تَمِيمٍ " . قَالُوا بَشَّرْتَنَا فَأَعْطِنَا . قَالَ فَتَغَيَّرَ وَجْهُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَجَاءَ نَفَرٌ مِنْ أَهْلِ الْيَمَنِ فَقَالَ " أقْبَلُوا الْبُشْرَى فَلَمْ يَقْبَلْهَا بَنُو تَمِيمٍ " . قَالُوا قَدْ قَبِلْنَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Imron ibn Husayn (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Tamimdan bir guruh odam Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi. U zot: «Suyunchi boʻlsin, ey Banu Tamim!», dedilar. Ular: «Sen bizga suyunchi berding, endi bizga (biror narsa) ato qil», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda Rasululloh ﷺning chehralari oʻzgardi. Soʻng Yaman ahlidan bir guruh keldi. U zot: «Suyunchini qabul qilinglar, chunki uni Banu Tamim qabul qilmadi», dedilar. Ular: «Qabul qildik», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Тамимдан бир гуруҳ одам Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди. У зот: «Суюнчи бўлсин, эй Бану Тамим!», дедилар. Улар: «Сен бизга суюнчи бердинг, энди бизга (бирор нарса) ато қил», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда Расулуллоҳ ﷺнинг чеҳралари ўзгарди. Сўнг Яман аҳлидан бир гуруҳ келди. У зот: «Суюнчини қабул қилинглар, чунки уни Бану Тамим қабул қилмади», дедилар. Улар: «Қабул қилдик», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.