حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ أَرَادَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَنْفِرَ فَرَأَى صَفِيَّةَ عَلَى باب خِبَائِهَا كَئِيبَةً حَزِينَةً لأَنَّهَا حَاضَتْ فَقَالَ " عَقْرَى حَلْقَى ـ لُغَةُ قُرَيْشٍ ـ إِنَّكِ لَحَابِسَتُنَا " ثُمَّ قَالَ " أَكُنْتِ أَفَضْتِ يَوْمَ النَّحْرِ ". يَعْنِي الطَّوَافَ قَالَتْ نَعَمْ. قَالَ " فَانْفِرِي إِذًا ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Paygʻambar ﷺ (Minodan) joʻnab ketmoqchi boʻldilar va Safiyyani — u hayz koʻrgani sababli — chodiri eshigida gʻamgin, xafa holda koʻrdilar. (U zot:) «Aqro, halqo (ey baxti qaro — bu Quraysh shevasidagi ibora, soʻzma-soʻz nazarda tutilmaydi)! Albatta, sen bizni (yoʻldan) ushlab qoladigan boʻlding!» dedilar. Soʻng: «Sen Nahr (qurbonlik) kuni ifoza (tavofi) qilganmiding?» — yaʼni (ziyorat) tavofini (nazarda tutdilar) — dedilar. U: «Ha» dedi. (U zot:) «U holda joʻnayver» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Пайғамбар ﷺ (Минодан) жўнаб кетмоқчи бўлдилар ва Сафийяни — у ҳайз кўргани сабабли — чодири эшигида ғамгин, хафа ҳолда кўрдилар. (У зот:) «Ақро, ҳалқо (эй бахти қаро — бу Қурайш шевасидаги ибора, сўзма-сўз назарда тутилмайди)! Албатта, сен бизни (йўлдан) ушлаб қоладиган бўлдинг!» дедилар. Сўнг: «Сен Наҳр (қурбонлик) куни ифоза (тавофи) қилганмидинг?» — яъни (зиёрат) тавофини (назарда тутдилар) — дедилар. У: «Ҳа» деди. (У зот:) «У ҳолда жўнайвер» дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يَقُولَنَّ أَحَدُكُمْ خَبُثَتْ نَفْسِي. وَلَكِنْ لِيَقُلْ لَقِسَتْ نَفْسِي ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Biringiz: ‹Xabusat nafsiy (nafsim yomonlashdi)› demasin; balki: ‹Laqisat nafsiy (koʻnglim behuzur boʻldi)› desin» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Бирингиз: ‹Хабусат нафсий (нафсим ёмонлашди)› демасин; балки: ‹Лақисат нафсий (кўнглим беҳузур бўлди)› десин» дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَائِشَ هَذَا جِبْرِيلُ يُقْرِئُكِ السَّلاَمَ ". قُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ. قَالَتْ وَهْوَ يَرَى مَا لاَ نَرَى.
(Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺning zavjalari — aytdilar:) Rasululloh ﷺ: «Ey Oish (Oisha), mana bu — Jabroil, senga salom yoʻllayapti» dedilar. Men: «Va unga (ham) salom va Allohning rahmati boʻlsin» dedim. (Oisha) aytdi: U zot biz koʻrmaydigan narsani koʻrardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺнинг завжалари — айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Оиш (Оиша), мана бу — Жаброил, сенга салом йўллаяпти» дедилар. Мен: «Ва унга (ҳам) салом ва Аллоҳнинг раҳмати бўлсин» дедим. (Оиша) айтди: У зот биз кўрмайдиган нарсани кўрардилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَلاَمٍ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدُ بْنُ يَزِيدَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ عُرْوَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ، يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ سَأَلَ أُنَاسٌ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْكُهَّانِ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَيْسُوا بِشَىْءٍ ". قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّهُمْ يُحَدِّثُونَ أَحْيَانًا بِالشَّىْءِ يَكُونُ حَقًّا. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ الْكَلِمَةُ مِنَ الْحَقِّ يَخْطَفُهَا الْجِنِّيُّ، فَيَقُرُّهَا فِي أُذُنِ وَلِيِّهِ قَرَّ الدَّجَاجَةِ، فَيَخْلِطُونَ فِيهَا أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ كَذْبَةٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Baʼzi odamlar Rasululloh ﷺdan kohinlar (folbinlar) haqida soʻradilar. Rasululloh ﷺ ularga: «Ular hech narsa (emas, ularning aslida asos yoʻq)» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, ammo ular baʼzan rost chiqadigan bir narsani aytadilar-ku?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Oʻsha (bir) kalima — jin (osmondan) oʻgʻirlab oladigan haqdandir; bas, u uni — tovuqning qoqillagani kabi — oʻz doʻstining (kohinning) qulogʻiga qoqillab (tashlaydi); ular esa unga yuzdan ortiq yolgʻonni aralashtiradilar» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Баъзи одамлар Расулуллоҳ ﷺдан коҳинлар (фолбинлар) ҳақида сўрадилар. Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Улар ҳеч нарса (эмас, уларнинг аслида асос йўқ)» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, аммо улар баъзан рост чиқадиган бир нарсани айтадилар-ку?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўша (бир) калима — жин (осмондан) ўғирлаб оладиган ҳақдандир; бас, у уни — товуқнинг қоқиллагани каби — ўз дўстининг (коҳиннинг) қулоғига қоқиллаб (ташлайди); улар эса унга юздан ортиқ ёлғонни аралаштирадилар» дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ يَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم احْجُبْ نِسَاءَكَ. قَالَتْ فَلَمْ يَفْعَلْ، وَكَانَ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يَخْرُجْنَ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ، خَرَجَتْ سَوْدَةُ بِنْتُ زَمْعَةَ، وَكَانَتِ امْرَأَةً طَوِيلَةً فَرَآهَا عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَهْوَ فِي الْمَجْلِسِ فَقَالَ عَرَفْتُكِ يَا سَوْدَةُ. حِرْصًا عَلَى أَنْ يُنْزَلَ الْحِجَابُ. قَالَتْ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ آيَةَ الْحِجَابِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Umar ibn al-Xattob Rasululloh ﷺga: «Zavjalaringizni (pardaga) toʻsing» der edi. (Oisha) aytdi: Ammo (u zot bunday) qilmadilar. Paygʻambar ﷺning zavjalari kechasi — vaqti-vaqti bilan — Manosiʼ (hojatxonalar) tomonga chiqardilar. (Bir kuni) Savda binti Zamʼa chiqdi — u uzun boʻyli ayol edi — va Umar ibn al-Xattob — u majlisda (oʻtirgan) holda — uni koʻrdi va: «Men seni tanidim, ey Savda!» dedi — hijob nozil qilinishini qattiq istab. (Oisha) aytdi: Bas, Alloh azza va jalla hijob oyatini nozil qildi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Умар ибн ал-Хаттоб Расулуллоҳ ﷺга: «Завжаларингизни (пардага) тўсинг» дер эди. (Оиша) айтди: Аммо (у зот бундай) қилмадилар. Пайғамбар ﷺнинг завжалари кечаси — вақти-вақти билан — Маносиъ (ҳожатхоналар) томонга чиқардилар. (Бир куни) Савда бинти Замъа чиқди — у узун бўйли аёл эди — ва Умар ибн ал-Хаттоб — у мажлисда (ўтирган) ҳолда — уни кўрди ва: «Мен сени танидим, эй Савда!» деди — ҳижоб нозил қилинишини қаттиқ истаб. (Оиша) айтди: Бас, Аллоҳ азза ва жалла ҳижоб оятини нозил қилди.
حَدَّثَنَا ابْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا عَائِشَةُ هَذَا جِبْرِيلُ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ ". قَالَتْ قُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ، تَرَى مَا لاَ نَرَى. تُرِيدُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. تَابَعَهُ شُعَيْبٌ. وَقَالَ يُونُسُ وَالنُّعْمَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ وَبَرَكَاتُهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ: «Ey Oisha, mana bu — Jabroil, senga salom yoʻllayapti» dedilar. (Oisha) aytdi: Men: «Va unga (ham) salom va Allohning rahmati boʻlsin; siz biz koʻrmaydigan narsani koʻrasiz» dedim — (bu bilan) Rasululloh ﷺni (nazarda tutdim). (Buni Shuayb (ham) rivoyat qildi. Yunus va Nuʼmon esa Zuhriydan: «va barakotuh (uning barakotlari ham)» dedilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Оиша, мана бу — Жаброил, сенга салом йўллаяпти» дедилар. (Оиша) айтди: Мен: «Ва унга (ҳам) салом ва Аллоҳнинг раҳмати бўлсин; сиз биз кўрмайдиган нарсани кўрасиз» дедим — (бу билан) Расулуллоҳ ﷺни (назарда тутдим). (Буни Шуайб (ҳам) ривоят қилди. Юнус ва Нуъмон эса Зуҳрийдан: «ва баракотуҳ (унинг баракотлари ҳам)» дедилар.)
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ، قَالَ سَمِعْتُ عَامِرًا، يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ حَدَّثَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا " إِنَّ جِبْرِيلَ يُقْرِئُكِ السَّلاَمَ ". قَالَتْ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qilishicha,) Paygʻambar ﷺ unga: «Albatta, Jabroil senga salom yoʻllayapti» dedilar. (Oisha) aytdi: «Va unga (ham) salom va Allohning rahmati boʻlsin».(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилишича,) Пайғамбар ﷺ унга: «Албатта, Жаброил сенга салом йўллаяпти» дедилар. (Оиша) айтди: «Ва унга (ҳам) салом ва Аллоҳнинг раҳмати бўлсин».
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ دَخَلَ رَهْطٌ مِنَ الْيَهُودِ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ. فَفَهِمْتُهَا فَقُلْتُ عَلَيْكُمُ السَّامُ وَاللَّعْنَةُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَهْلاً يَا عَائِشَةُ، فَإِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي الأَمْرِ كُلِّهِ ". فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَوَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " فَقَدْ قُلْتُ وَعَلَيْكُمْ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Yahudiylardan bir guruh Rasululloh ﷺning oldilariga kirib: «As-samu alayka (senga oʻlim boʻlsin)» dedilar. Men uni tushundim va: «Sizlarga ham oʻlim va laʼnat boʻlsin» dedim. Rasululloh ﷺ: «Sekin (yumshoq boʻl), ey Oisha; albatta, Alloh har bir ishda yumshoqlikni yaxshi koʻradi» dedilar. Men: «Yo Rasululloh, ular nima deganini eshitmadingizmi?» dedim. Rasululloh ﷺ: «Men (allaqachon) ‹Va alaykum (sizlarga ham)› dedim-ku» dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Яҳудийлардан бир гуруҳ Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига кириб: «Ас-саму алайка (сенга ўлим бўлсин)» дедилар. Мен уни тушундим ва: «Сизларга ҳам ўлим ва лаънат бўлсин» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Секин (юмшоқ бўл), эй Оиша; албатта, Аллоҳ ҳар бир ишда юмшоқликни яхши кўради» дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, улар нима деганини эшитмадингизми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен (аллақачон) ‹Ва алайкум (сизларга ҳам)› дедим-ку» дедилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَسْطَ السَّرِيرِ، وَأَنَا مُضْطَجِعَةٌ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ تَكُونُ لِيَ الْحَاجَةُ، فَأَكْرَهُ أَنْ أَقُومَ فَأَسْتَقْبِلَهُ فَأَنْسَلُّ انْسِلاَلاً.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdilar:) Rasululloh ﷺ karavotning (soʻrining) oʻrtasida namoz oʻqirdilar, men esa u zot bilan qibla orasida yotgan boʻlardim; menga (hojat uchun) hojat boʻlardi, men esa (oʻrnimdan) turib, u zotning roʻparalaridan (oldilaridan) oʻtishni yoqtirmasdim, shuning uchun (sekin) sirgʻalib (chiqib) ketardim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтдилар:) Расулуллоҳ ﷺ каравотнинг (сўрининг) ўртасида намоз ўқирдилар, мен эса у зот билан қибла орасида ётган бўлардим; менга (ҳожат учун) ҳожат бўларди, мен эса (ўрнимдан) туриб, у зотнинг рўпараларидан (олдиларидан) ўтишни ёқтирмасдим, шунинг учун (секин) сирғалиб (чиқиб) кетардим.
حَدَّثَنَا مُوسَى، عَنْ أَبِي عَوَانَةَ، حَدَّثَنَا فِرَاسٌ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، حَدَّثَتْنِي عَائِشَةُ أُمُّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ إِنَّا كُنَّا أَزْوَاجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهُ جَمِيعًا، لَمْ تُغَادَرْ مِنَّا وَاحِدَةٌ، فَأَقْبَلَتْ فَاطِمَةُ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ تَمْشِي، لاَ وَاللَّهِ مَا تَخْفَى مِشْيَتُهَا مِنْ مِشْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا رَآهَا رَحَّبَ قَالَ " مَرْحَبًا بِابْنَتِي ". ثُمَّ أَجْلَسَهَا عَنْ يَمِينِهِ أَوْ عَنْ شِمَالِهِ، ثُمَّ سَارَّهَا فَبَكَتْ بُكَاءً شَدِيدًا، فَلَمَّا رَأَى حُزْنَهَا سَارَّهَا الثَّانِيَةَ إِذَا هِيَ تَضْحَكُ. فَقُلْتُ لَهَا أَنَا مِنْ بَيْنِ نِسَائِهِ خَصَّكِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالسِّرِّ مِنْ بَيْنِنَا، ثُمَّ أَنْتِ تَبْكِينَ، فَلَمَّا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلْتُهَا عَمَّا سَارَّكِ قَالَتْ مَا كُنْتُ لأُفْشِيَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِرَّهُ. فَلَمَّا تُوُفِّيَ قُلْتُ لَهَا عَزَمْتُ عَلَيْكِ بِمَا لِي عَلَيْكِ مِنَ الْحَقِّ لَمَّا أَخْبَرْتِنِي. قَالَتْ أَمَّا الآنَ فَنَعَمْ. فَأَخْبَرَتْنِي قَالَتْ أَمَّا حِينَ سَارَّنِي فِي الأَمْرِ الأَوَّلِ، فَإِنَّهُ أَخْبَرَنِي أَنَّ جِبْرِيلَ كَانَ يُعَارِضُهُ بِالْقُرْآنِ كُلَّ سَنَةٍ مَرَّةً " وَإِنَّهُ قَدْ عَارَضَنِي بِهِ الْعَامَ مَرَّتَيْنِ، وَلاَ أَرَى الأَجَلَ إِلاَّ قَدِ اقْتَرَبَ، فَاتَّقِي اللَّهَ وَاصْبِرِي، فَإِنِّي نِعْمَ السَّلَفُ أَنَا لَكَ ". قَالَتْ فَبَكَيْتُ بُكَائِي الَّذِي رَأَيْتِ، فَلَمَّا رَأَى جَزَعِي سَارَّنِي الثَّانِيَةَ قَالَ " يَا فَاطِمَةُ أَلاَ تَرْضَيْنَ أَنْ تَكُونِي سَيِّدَةَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ ـ أَوْ ـ سَيِّدَةَ نِسَاءِ هَذِهِ الأُمَّةِ ".
(Mominlarning onasi Oisha (roziyallohu anho) menga rivoyat qilib aytdi:) Biz — Paygʻambar ﷺning xotinlari — hammamiz u zotning huzurida edik, bizdan birortamiz (ham chiqib) ketmagan edik. Shu payt Fotima — alayhassalom — yurib keldi. Allohga qasamki, uning yurishi Rasululloh ﷺning yurishidan (zarracha) farq qilmasdi. U zot uni koʻrganlarida marhabo aytib: «Qizimga marhabo!» dedilar. Soʻng uni oʻzlarining oʻng yoki chap tomonlariga oʻtqazdilar. Keyin unga (bir narsani) maxfiy aytdilar, shunda u qattiq yigʻladi. U zot uning qaygʻusini koʻrib, ikkinchi marta unga maxfiy (boshqa narsa) aytdilar, shunda u kuldi. Men unga — u zotning xotinlari ichidan (faqat men) —: «Rasululloh ﷺ oramizdan seni sirga xos qildi-yu, sen yana yigʻlayapsanmi?» dedim. Rasululloh ﷺ (oʻrnilaridan) turganlarida, men undan: «U senga nimani maxfiy aytdi?» deb soʻradim. U: «Men Rasululloh ﷺning sirini oshkor qiluvchi emasman», dedi. U zot vafot etganlaridan keyin men unga: «Mening senda boʻlgan haqim bilan (qasam ichib talab qilaman): menga (oʻshani) xabar bergin», dedim. U: «Endi boʻlsa — ha», dedi va menga shunday xabar berdi: «(U zot) menga birinchi marta maxfiy aytganlarida, menga xabar berdilarki, Jibril u zotga Qurʼonni har yili bir marta (toʻliq) oʻqib koʻrsatar edi: ‹Bu yil esa u menga ikki marta oʻqib koʻrsatdi; men ajalim yaqinlashganidan boshqa narsani gumon qilmayapman. Bas, Allohdan qoʻrq va sabr qil; men sen uchun naqadar yaxshi salaf (oldinda boruvchi)man›, dedilar. Shu sababdan men sen koʻrgan (haligi) yigʻini yigʻladim. U zot mening jazaʼ (betoqatligim)ni koʻrganlarida, menga ikkinchi marta maxfiy aytib: ‹Ey Fotima, mominlar ayollarining — yoki: bu ummat ayollarining — sayyidasi (xonimi) boʻlishingga rozi boʻlmaysanmi?› dedilar», dedi.(Моминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо) менга ривоят қилиб айтди:) Биз — Пайғамбар ﷺнинг хотинлари — ҳаммамиз у зотнинг ҳузурида эдик, биздан бирортамиз (ҳам чиқиб) кетмаган эдик. Шу пайт Фотима — алайҳассалом — юриб келди. Аллоҳга қасамки, унинг юриши Расулуллоҳ ﷺнинг юришидан (заррача) фарқ қилмасди. У зот уни кўрганларида марҳабо айтиб: «Қизимга марҳабо!» дедилар. Сўнг уни ўзларининг ўнг ёки чап томонларига ўтқаздилар. Кейин унга (бир нарсани) махфий айтдилар, шунда у қаттиқ йиғлади. У зот унинг қайғусини кўриб, иккинчи марта унга махфий (бошқа нарса) айтдилар, шунда у кулди. Мен унга — у зотнинг хотинлари ичидан (фақат мен) —: «Расулуллоҳ ﷺ орамиздан сени сирга хос қилди-ю, сен яна йиғлаяпсанми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ (ўрниларидан) турганларида, мен ундан: «У сенга нимани махфий айтди?» деб сўрадим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг сирини ошкор қилувчи эмасман», деди. У зот вафот этганларидан кейин мен унга: «Менинг сенда бўлган ҳақим билан (қасам ичиб талаб қиламан): менга (ўшани) хабар бергин», дедим. У: «Энди бўлса — ҳа», деди ва менга шундай хабар берди: «(У зот) менга биринчи марта махфий айтганларида, менга хабар бердиларки, Жибрил у зотга Қуръонни ҳар йили бир марта (тўлиқ) ўқиб кўрсатар эди: ‹Бу йил эса у менга икки марта ўқиб кўрсатди; мен ажалим яқинлашганидан бошқа нарсани гумон қилмаяпман. Бас, Аллоҳдан қўрқ ва сабр қил; мен сен учун нақадар яхши салаф (олдинда борувчи)ман›, дедилар. Шу сабабдан мен сен кўрган (ҳалиги) йиғини йиғладим. У зот менинг жазаъ (бетоқатлигим)ни кўрганларида, менга иккинчи марта махфий айтиб: ‹Эй Фотима, моминлар аёлларининг — ёки: бу уммат аёлларининг — саййидаси (хоними) бўлишингга рози бўлмайсанми?› дедилар», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ صَالِحِ بْنِ كَيْسَانَ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ " فَرَضَ اللَّهُ الصَّلاَةَ حِينَ فَرَضَهَا رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ فِي الْحَضَرِ وَالسَّفَرِ، فَأُقِرَّتْ صَلاَةُ السَّفَرِ، وَزِيدَ فِي صَلاَةِ الْحَضَرِ ".
Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Alloh namozni farz qilganida, u — muqim ham, musofir ham boʻlsin — (har namozda) faqat ikki rakat edi. Soʻng musofir namozi oʻsha holda qoldi, muqim (musofir boʻlmagan) kishilar namozi esa (rakatlari) koʻpaytirildi.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳ намозни фарз қилганида, у — муқим ҳам, мусофир ҳам бўлсин — (ҳар намозда) фақат икки ракат эди. Сўнг мусофир намози ўша ҳолда қолди, муқим (мусофир бўлмаган) кишилар намози эса (ракатлари) кўпайтирилди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْفَجْرَ، فَيَشْهَدُ مَعَهُ نِسَاءٌ مِنَ الْمُؤْمِنَاتِ مُتَلَفِّعَاتٍ فِي مُرُوطِهِنَّ ثُمَّ يَرْجِعْنَ إِلَى بُيُوتِهِنَّ مَا يَعْرِفُهُنَّ أَحَدٌ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozini oʻqir edilar; baʼzi moʻmina ayollar pardalariga oʻranib u zot bilan bomdod namoziga hozir boʻlar, soʻng (kim ekanligi) tanilmagan holda uylariga qaytar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозини ўқир эдилар; баъзи мўмина аёллар пардаларига ўраниб у зот билан бомдод намозига ҳозир бўлар, сўнг (ким эканлиги) танилмаган ҳолда уйларига қайтар эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى فِي خَمِيصَةٍ لَهَا أَعْلاَمٌ، فَنَظَرَ إِلَى أَعْلاَمِهَا نَظْرَةً، فَلَمَّا انْصَرَفَ قَالَ " اذْهَبُوا بِخَمِيصَتِي هَذِهِ إِلَى أَبِي جَهْمٍ وَائْتُونِي بِأَنْبِجَانِيَّةِ أَبِي جَهْمٍ، فَإِنَّهَا أَلْهَتْنِي آنِفًا عَنْ صَلاَتِي ". وَقَالَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " كُنْتُ أَنْظُرُ إِلَى عَلَمِهَا وَأَنَا فِي الصَّلاَةِ فَأَخَافُ أَنْ تَفْتِنَنِي ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ naqshli xamisa (toʻrtburchak kiyim)da namoz oʻqidilar. Namozda uning naqshlariga qaradilar. Namozni tugatgach: «Bu xamisamni Abu Jahmga olib boring va undan inbijoniya (naqshsiz junli kiyim)ni (olib) keling; chunki u (xamisa) meni namozdan chalgʻitdi», — dedilar. Oisha (yana) rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ: «Men namozda uning (xamisaning) naqshlariga qarab turdim va u meni fitnaga solishidan (eʼtiborimni olishidan) qoʻrqdim», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нақшли хамиса (тўртбурчак кийим)да намоз ўқидилар. Намозда унинг нақшларига қарадилар. Намозни тугатгач: «Бу хамисамни Абу Жаҳмга олиб боринг ва ундан инбижония (нақшсиз жунли кийим)ни (олиб) келинг; чунки у (хамиса) мени намоздан чалғитди», — дедилар. Оиша (яна) ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ: «Мен намозда унинг (хамисанинг) нақшларига қараб турдим ва у мени фитнага солишидан (эътиборимни олишидан) қўрқдим», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي وَهْىَ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ عَلَى فِرَاشِ أَهْلِهِ، اعْتِرَاضَ الْجَنَازَةِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqir, men esa u bilan uning qiblasi orasida, oilaviy toʻshakda oʻlikdek yotar edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқир, мен эса у билан унинг қибласи орасида, оилавий тўшакда ўликдек ётар эдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم رَأَى فِي جِدَارِ الْقِبْلَةِ مُخَاطًا أَوْ بُصَاقًا أَوْ نُخَامَةً فَحَكَّهُ.
Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ masjid devorida qibla tomonda burun shilliq, balgʻam yoki tupuk koʻrdilar va uni qirib tashladilar.Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ масжид деворида қибла томонда бурун шиллиқ, балғам ёки тупук кўрдилар ва уни қириб ташладилар.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الأَشْعَثِ بْنِ سُلَيْمٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ التَّيَمُّنَ مَا اسْتَطَاعَ فِي شَأْنِهِ كُلِّهِ فِي طُهُورِهِ وَتَرَجُّلِهِ وَتَنَعُّلِهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ — imkon boʻlgan har bir ishida — har narsani oʻng (tomon)dan boshlashni yoqtirar edilar: yuvinish, soch tarash, kovush kiyishda (ham shunday qilar edilar).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ — имкон бўлган ҳар бир ишида — ҳар нарсани ўнг (томон)дан бошлашни ёқтирар эдилар: ювиниш, соч тараш, ковуш кийишда (ҳам шундай қилар эдилар).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ هِشَامٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ حَبِيبَةَ، وَأُمَّ سَلَمَةَ ذَكَرَتَا كَنِيسَةً رَأَيْنَهَا بِالْحَبَشَةِ فِيهَا تَصَاوِيرُ، فَذَكَرَتَا لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّ أُولَئِكَ إِذَا كَانَ فِيهِمُ الرَّجُلُ الصَّالِحُ فَمَاتَ بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا، وَصَوَّرُوا فِيهِ تِلْكَ الصُّوَرَ، فَأُولَئِكَ شِرَارُ الْخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Habiba va Ummu Salama Habashistonda koʻrgan bir cherkovni — uning ichidagi suratlarni — zikr qildi. Buni Paygʻambar ﷺ ga aytdi. U zot: «Oʻsha (qavm)larda biror solih kishi vafot etsa, ular uning qabriga ibodatxona qurar va unda shu suratlarni ishlar edi. Ular Qiyomat kuni Allohning nazarida eng yomon maxluqdir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Ҳабиба ва Умму Салама Ҳабашистонда кўрган бир черковни — унинг ичидаги суратларни — зикр қилди. Буни Пайғамбар ﷺ га айтди. У зот: «Ўша (қавм)ларда бирор солиҳ киши вафот эца, улар унинг қабрига ибодатхона қурар ва унда шу суратларни ишлар эди. Улар Қиёмат куни Аллоҳнинг назарида энг ёмон махлуқдир», — дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُمَّ سَلَمَةَ، ذَكَرَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَنِيسَةً رَأَتْهَا بِأَرْضِ الْحَبَشَةِ يُقَالُ لَهَا مَارِيَةُ، فَذَكَرَتْ لَهُ مَا رَأَتْ فِيهَا مِنَ الصُّوَرِ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُولَئِكَ قَوْمٌ إِذَا مَاتَ فِيهِمُ الْعَبْدُ الصَّالِحُ ـ أَوِ الرَّجُلُ الصَّالِحُ ـ بَنَوْا عَلَى قَبْرِهِ مَسْجِدًا، وَصَوَّرُوا فِيهِ تِلْكَ الصُّوَرَ، أُولَئِكَ شِرَارُ الْخَلْقِ عِنْدَ اللَّهِ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Ummu Salama Rasululloh ﷺ ga Habashistonda koʻrgan, Moriya deb atalgan bir cherkovni va unda koʻrgan suratlarni aytdi. Rasululloh ﷺ: «Oʻsha (qavm)larda biror solih, taqvodor kishi vafot etsa, ular uning qabriga ibodatxona qurar va unda shu suratlarni ishlar edi; ular Allohning nazarida eng yomon maxluqdir», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Умму Салама Расулуллоҳ ﷺ га Ҳабашистонда кўрган, Мория деб аталган бир черковни ва унда кўрган суратларни айтди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ўша (қавм)ларда бирор солиҳ, тақводор киши вафот эца, улар унинг қабрига ибодатхона қурар ва унда шу суратларни ишлар эди; улар Аллоҳнинг назарида энг ёмон махлуқдир», — дедилар.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ وَلِيدَةً، كَانَتْ سَوْدَاءَ لِحَىٍّ مِنَ الْعَرَبِ، فَأَعْتَقُوهَا، فَكَانَتْ مَعَهُمْ قَالَتْ فَخَرَجَتْ صَبِيَّةٌ لَهُمْ عَلَيْهَا وِشَاحٌ أَحْمَرُ مِنْ سُيُورٍ قَالَتْ فَوَضَعَتْهُ أَوْ وَقَعَ مِنْهَا، فَمَرَّتْ بِهِ حُدَيَّاةٌ وَهْوَ مُلْقًى، فَحَسِبَتْهُ لَحْمًا فَخَطَفَتْهُ قَالَتْ فَالْتَمَسُوهُ فَلَمْ يَجِدُوهُ قَالَتْ فَاتَّهَمُونِي بِهِ قَالَتْ فَطَفِقُوا يُفَتِّشُونَ حَتَّى فَتَّشُوا قُبُلَهَا قَالَتْ وَاللَّهِ إِنِّي لَقَائِمَةٌ مَعَهُمْ، إِذْ مَرَّتِ الْحُدَيَّاةُ فَأَلْقَتْهُ قَالَتْ فَوَقَعَ بَيْنَهُمْ قَالَتْ فَقُلْتُ هَذَا الَّذِي اتَّهَمْتُمُونِي بِهِ ـ زَعَمْتُمْ ـ وَأَنَا مِنْهُ بَرِيئَةٌ، وَهُوَ ذَا هُوَ قَالَتْ فَجَاءَتْ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَسْلَمَتْ. قَالَتْ عَائِشَةُ فَكَانَ لَهَا خِبَاءٌ فِي الْمَسْجِدِ أَوْ حِفْشٌ قَالَتْ فَكَانَتْ تَأْتِينِي فَتَحَدَّثُ عِنْدِي قَالَتْ فَلاَ تَجْلِسُ عِنْدِي مَجْلِسًا إِلاَّ قَالَتْ وَيَوْمَ الْوِشَاحِ مِنْ أَعَاجِيبِ رَبِّنَا أَلاَ إِنَّهُ مِنْ بَلْدَةِ الْكُفْرِ أَنْجَانِي قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لَهَا مَا شَأْنُكِ لاَ تَقْعُدِينَ مَعِي مَقْعَدًا إِلاَّ قُلْتِ هَذَا قَالَتْ فَحَدَّثَتْنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir arab qabilasiga tegishli qora choʻri bor edi; ular uni ozod qildi, lekin u ular bilan (birga) qoldi. Choʻri dedi: «Bir kuni ularning bir qizi qimmatbaho toshlar bilan bezatilgan qizil teri roʻmolda (tashqariga) chiqdi. U (roʻmol) undan tushdi yoki u uni biror joyga qoʻydi. Bir kalxat oʻsha joydan oʻtib, uni yotgan holda koʻrdi-da, uni goʻsht parchasi deb oʻylab, olib uchdi. Ular uni qidirdi, lekin topa olmadi. Shunda ular meni (roʻmolni) oʻgʻirlashda aybladi va meni — hatto avrat joyimni ham — tinta boshladi». Choʻri davom etdi: «Allohga qasamki, men ular bilan (shu holda) turgan paytimda, oʻsha kalxat yana ularning ustidan oʻtib, qizil roʻmolni tashladi va u ularning orasiga tushdi. Men: ‹Mana, sizlar meni shunda ayblagan edingiz — men esa begunoh edim; mana u (roʻmol)›, — dedim». Oisha qoʻshimcha qildi: «Oʻsha choʻri Rasululloh ﷺ ning oldiga kelib, Islomni qabul qildi. Uning masjidda chodir yoki past tomli kichik xonachasi bor edi. U mening oldimga kelganida, men bilan suhbatlashar, men bilan oʻtirganida esa: ‹Roʻmol kuni — Robbimizning ajoyibatlaridan biri; albatta U meni kofirlar shaharidan qutqardi›, — deb (sheʼr) aytar edi». Oisha qoʻshimcha qildi: «Bir kuni men undan: ‹Senga nima boʻladi? Men bilan oʻtirgan har safar shu sheʼrni aytasan›, — dedim. Shunda u menga butun voqeani aytdi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир араб қабиласига тегишли қора чўри бор эди; улар уни озод қилди, лекин у улар билан (бирга) қолди. Чўри деди: «Бир куни уларнинг бир қизи қимматбаҳо тошлар билан безатилган қизил тери рўмолда (ташқарига) чиқди. У (рўмол) ундан тушди ёки у уни бирор жойга қўйди. Бир калхат ўша жойдан ўтиб, уни ётган ҳолда кўрди-да, уни гўшт парчаси деб ўйлаб, олиб учди. Улар уни қидирди, лекин топа олмади. Шунда улар мени (рўмолни) ўғирлашда айблади ва мени — ҳатто аврат жойимни ҳам — тинта бошлади». Чўри давом этди: «Аллоҳга қасамки, мен улар билан (шу ҳолда) турган пайтимда, ўша калхат яна уларнинг устидан ўтиб, қизил рўмолни ташлади ва у уларнинг орасига тушди. Мен: ‹Мана, сизлар мени шунда айблаган эдингиз — мен эса бегуноҳ эдим; мана у (рўмол)›, — дедим». Оиша қўшимча қилди: «Ўша чўри Расулуллоҳ ﷺ нинг олдига келиб, Исломни қабул қилди. Унинг масжидда чодир ёки паст томли кичик хоначаси бор эди. У менинг олдимга келганида, мен билан суҳбатлашар, мен билан ўтирганида эса: ‹Рўмол куни — Роббимизнинг ажойибатларидан бири; албатта У мени кофирлар шаҳаридан қутқарди›, — деб (шеър) айтар эди». Оиша қўшимча қилди: «Бир куни мен ундан: ‹Сенга нима бўлади? Мен билан ўтирган ҳар сафар шу шеърни айтасан›, — дедим. Шунда у менга бутун воқеани айтди».
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا عَلَى باب حُجْرَتِي، وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ فِي الْمَسْجِدِ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتُرُنِي بِرِدَائِهِ، أَنْظُرُ إِلَى لَعِبِهِمْ. زَادَ إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَالْحَبَشَةُ يَلْعَبُونَ بِحِرَابِهِمْ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men Rasululloh ﷺ ni uyim eshigi oldida koʻrdim — habashiylar masjidda (nayzalari bilan oʻynab) oʻz mahoratini koʻrsatayotgan edi. Rasululloh ﷺ menga ularning (oʻyinini) koʻrishimga imkon berib, ridolari bilan meni toʻsib turar edilar. (Urva: Oisha: ‹Men Paygʻambar ﷺ ni koʻrdim, habashiylar esa nayzalari bilan oʻynayotgan edi›, — dedi.)Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен Расулуллоҳ ﷺ ни уйим эшиги олдида кўрдим — ҳабашийлар масжидда (найзалари билан ўйнаб) ўз маҳоратини кўрсатаётган эди. Расулуллоҳ ﷺ менга уларнинг (ўйинини) кўришимга имкон бериб, ридолари билан мени тўсиб турар эдилар. (Урва: Оиша: ‹Мен Пайғамбар ﷺ ни кўрдим, ҳабашийлар эса найзалари билан ўйнаётган эди›, — деди.)
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَتَتْهَا بَرِيرَةُ تَسْأَلُهَا فِي كِتَابَتِهَا فَقَالَتْ إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتُ أَهْلَكِ وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لِي. وَقَالَ أَهْلُهَا إِنْ شِئْتِ أَعْطَيْتِهَا مَا بَقِيَ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً إِنْ شِئْتِ أَعْتَقْتِهَا وَيَكُونُ الْوَلاَءُ لَنَا ـ فَلَمَّا جَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَكَّرَتْهُ ذَلِكَ فَقَالَ " ابْتَاعِيهَا فَأَعْتِقِيهَا، فَإِنَّ الْوَلاَءَ لِمَنْ أَعْتَقَ ". ثُمَّ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ـ وَقَالَ سُفْيَانُ مَرَّةً فَصَعِدَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ ـ فَقَالَ " مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَشْتَرِطُونَ شُرُوطًا لَيْسَتْ فِي كِتَابِ اللَّهِ، مَنِ اشْتَرَطَ شَرْطًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ فَلَيْسَ لَهُ، وَإِنِ اشْتَرَطَ مِائَةَ مَرَّةٍ ". قَالَ عَلِيٌّ قَالَ يَحْيَى وَعَبْدُ الْوَهَّابِ عَنْ يَحْيَى عَنْ عَمْرَةَ. وَقَالَ جَعْفَرُ بْنُ عَوْنٍ عَنْ يَحْيَى قَالَ سَمِعْتُ عَمْرَةَ قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ. رَوَاهُ مَالِكٌ عَنْ يَحْيَى عَنْ عَمْرَةَ أَنَّ بَرِيرَةَ. وَلَمْ يَذْكُرْ صَعِدَ الْمِنْبَرَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Barira ozodligi (huriyati) borasida mendan yordam soʻrab keldi. Men unga: «Agar xohlasang, men bahongni xojalaringga toʻlayman, lekin valoʼ (merosing) meniki boʻladi», — dedim. Uning xojalari: «Agar xohlasang, (huriyat bahosidan) qolganini toʻla (yoki: agar xohlasang, uni ozod qil), lekin valoʼ bizniki boʻladi», — dedi. Rasululloh ﷺ kelganlarida, men buni u zotga aytdim. U zot: «Uni sotib olib, ozod qil; albatta valoʼ — ozod qilgan kishiniki», — dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ minbarga chiqib: «Baʼzi odamlarga nima boʻladiki, Allohning Kitobida (qonunida) boʻlmagan shartlarni qoʻyadi?! Kim Allohning Kitobida boʻlmagan shart qoʻysa, uning sharti botildir — agar uni yuz marta qoʻysa ham», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Барира озодлиги (ҳурияти) борасида мендан ёрдам сўраб келди. Мен унга: «Агар хоҳласанг, мен баҳонгни хожаларингга тўлайман, лекин валў (меросинг) меники бўлади», — дедим. Унинг хожалари: «Агар хоҳласанг, (ҳурият баҳосидан) қолганини тўла (ёки: агар хоҳласанг, уни озод қил), лекин валў бизники бўлади», — деди. Расулуллоҳ ﷺ келганларида, мен буни у зотга айтдим. У зот: «Уни сотиб олиб, озод қил; албатта валў — озод қилган кишиники», — дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ минбарга чиқиб: «Баъзи одамларга нима бўладики, Аллоҳнинг Китобида (қонунида) бўлмаган шартларни қўяди?! Ким Аллоҳнинг Китобида бўлмаган шарт қўйса, унинг шарти ботилдир — агар уни юз марта қўйса ҳам», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا أُنْزِلَ الآيَاتُ مِنْ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي الرِّبَا، خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ، فَقَرَأَهُنَّ عَلَى النَّاسِ، ثُمَّ حَرَّمَ تِجَارَةَ الْخَمْرِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Baqara surasidagi ribo (foiz) haqidagi oyatlar nozil boʻlganda, Paygʻambar ﷺ masjidga borib, ularni odamlar oldida oʻqidilar va soʻng xamr savdosini taqiqladilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бақара сурасидаги рибо (фоиз) ҳақидаги оятлар нозил бўлганда, Пайғамбар ﷺ масжидга бориб, уларни одамлар олдида ўқидилар ва сўнг хамр савдосини тақиқладилар.
حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُصِيبَ سَعْدٌ يَوْمَ الْخَنْدَقِ فِي الأَكْحَلِ، فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خَيْمَةً فِي الْمَسْجِدِ لِيَعُودَهُ مِنْ قَرِيبٍ، فَلَمْ يَرُعْهُمْ ـ وَفِي الْمَسْجِدِ خَيْمَةٌ مِنْ بَنِي غِفَارٍ ـ إِلاَّ الدَّمُ يَسِيلُ إِلَيْهِمْ فَقَالُوا يَا أَهْلَ الْخَيْمَةِ، مَا هَذَا الَّذِي يَأْتِينَا مِنْ قِبَلِكُمْ فَإِذَا سَعْدٌ يَغْذُو جُرْحُهُ دَمًا، فَمَاتَ فِيهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Xandaq (jangi) kuni Saʼd ibn Muozning bilak (qoʻl) tomiri yaralandi va Paygʻambar ﷺ uni parvarish qilish uchun masjidda chodir tikdilar. Masjidda Bani Gʻiffor uchun ham boshqa chodir bor edi; Saʼdning chodiridan qon Bani Gʻiffor chodiriga oqa boshladi. Ular: «Ey chodir egalari, sizdan bizga kelayotgan bu nima?» — dedi. Ular Saʼdning yarasi koʻp qon oqayotganini koʻrdi; Saʼd oʻz chodirida vafot etdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Хандақ (жанги) куни Саъд ибн Муознинг билак (қўл) томири яраланди ва Пайғамбар ﷺ уни парвариш қилиш учун масжидда чодир тикдилар. Масжидда Бани Ғиффор учун ҳам бошқа чодир бор эди; Саъднинг чодиридан қон Бани Ғиффор чодирига оқа бошлади. Улар: «Эй чодир эгалари, сиздан бизга келаётган бу нима?» — деди. Улар Саъднинг яраси кўп қон оқаётганини кўрди; Саъд ўз чодирида вафот этди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمْ أَعْقِلْ أَبَوَىَّ إِلاَّ وَهُمَا يَدِينَانِ الدِّينَ، وَلَمْ يَمُرَّ عَلَيْنَا يَوْمٌ إِلاَّ يَأْتِينَا فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم طَرَفَىِ النَّهَارِ بُكْرَةً وَعَشِيَّةً، ثُمَّ بَدَا لأَبِي بَكْرٍ فَابْتَنَى مَسْجِدًا بِفِنَاءِ دَارِهِ، فَكَانَ يُصَلِّي فِيهِ وَيَقْرَأُ الْقُرْآنَ، فَيَقِفُ عَلَيْهِ نِسَاءُ الْمُشْرِكِينَ، وَأَبْنَاؤُهُمْ يَعْجَبُونَ مِنْهُ وَيَنْظُرُونَ إِلَيْهِ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ رَجُلاً بَكَّاءً لاَ يَمْلِكُ عَيْنَيْهِ إِذَا قَرَأَ الْقُرْآنَ، فَأَفْزَعَ ذَلِكَ أَشْرَافَ قُرَيْشٍ مِنَ الْمُشْرِكِينَ.
Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men aql-idrokka yetganimdan beri ota-onamni Islom (dini)da koʻrdim. Paygʻambar ﷺ bizni ziyorat qilmagan biror kun oʻtmas edi — ham erta tongda, ham kechqurun (kelar edilar). Otam Abu Bakr uyi hovlisida masjid (joynamoz) qurishni oʻyladi va qurdi. U unda namoz oʻqir va Qurʼon tilovat qilar edi. Mushrik ayollar va ularning bolalari uning yonida turib, unga hayrat bilan qarar edi. Abu Bakr yumshoq koʻngilli kishi edi va Qurʼon oʻqiganda yigʻidan oʻzini tutolmas edi. Quraysh mushriklarining boshliqlari bundan (yaʼni bolalari va ayollari Qurʼon tilovatidan taʼsirlanishidan) qoʻrqib qoldi.Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ақл-идрокка етганимдан бери ота-онамни Ислом (дини)да кўрдим. Пайғамбар ﷺ бизни зиёрат қилмаган бирор кун ўтмас эди — ҳам эрта тонгда, ҳам кечқурун (келар эдилар). Отам Абу Бакр уйи ҳовлисида масжид (жойнамоз) қуришни ўйлади ва қурди. У унда намоз ўқир ва Қуръон тиловат қилар эди. Мушрик аёллар ва уларнинг болалари унинг ёнида туриб, унга ҳайрат билан қарар эди. Абу Бакр юмшоқ кўнгилли киши эди ва Қуръон ўқиганда йиғидан ўзини тутолмас эди. Қурайш мушрикларининг бошлиқлари бундан (яъни болалари ва аёллари Қуръон тиловатидан таъсирланишидан) қўрқиб қолди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَعَدَلْتُمُونَا بِالْكَلْبِ وَالْحِمَارِ لَقَدْ رَأَيْتُنِي مُضْطَجِعَةً عَلَى السَّرِيرِ، فَيَجِيءُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَيَتَوَسَّطُ السَّرِيرَ فَيُصَلِّي، فَأَكْرَهُ أَنْ أُسَنِّحَهُ فَأَنْسَلُّ مِنْ قِبَلِ رِجْلَىِ السَّرِيرِ حَتَّى أَنْسَلَّ مِنْ لِحَافِي.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Bizni (ayollarni) it va eshakka tenglashtirayapsizlarmi? Men karavotimda yotgan paytimda, Paygʻambar ﷺ kelib, karavotning oʻrtasiga qarab namoz oʻqir edilar. Men u zotning namozlarida oldilarida turishni yoqtirmas edim. Shuning uchun karavotning oyoq tomonidan sekin sirgʻalib chiqar — to (oldilaridan) chiqib ketguncha».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Бизни (аёлларни) ит ва эшакка тенглаштираяпсизларми? Мен каравотимда ётган пайтимда, Пайғамбар ﷺ келиб, каравотнинг ўртасига қараб намоз ўқир эдилар. Мен у зотнинг намозларида олдиларида туришни ёқтирмас эдим. Шунинг учун каравотнинг оёқ томонидан секин сирғалиб чиқар — то (олдиларидан) чиқиб кетгунча».
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ ـ يَعْنِي ابْنَ صُبَيْحٍ ـ عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهُ ذُكِرَ عِنْدَهَا مَا يَقْطَعُ الصَّلاَةَ فَقَالُوا يَقْطَعُهَا الْكَلْبُ وَالْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ. قَالَتْ قَدْ جَعَلْتُمُونَا كِلاَبًا، لَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ ـ عَلَيْهِ السَّلاَمُ ـ يُصَلِّي، وَإِنِّي لَبَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ، وَأَنَا مُضْطَجِعَةٌ عَلَى السَّرِيرِ، فَتَكُونُ لِي الْحَاجَةُ، فَأَكْرَهُ أَنْ أَسْتَقْبِلَهُ فَأَنْسَلُّ انْسِلاَلاً. وَعَنِ الأَعْمَشِ عَنْ إِبْرَاهِيمَ عَنِ الأَسْوَدِ عَنْ عَائِشَةَ نَحْوَهُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening oldimda namozni buzadigan narsalar zikr qilindi. Ular: «Namozni it, eshak va ayol buzadi (agar namoz oʻquvchilar oldidan oʻtsa)», — dedi. Men: «Sizlar bizni (ayollarni) it qildinglar. Men Paygʻambar ﷺ ni namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim — men esa u bilan qibla orasida, karavotimda yotar edim. Biror narsa kerak boʻlganida, sirgʻalib chiqar edim — chunki u zotga roʻpara turishni yoqtirmas edim», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг олдимда намозни бузадиган нарсалар зикр қилинди. Улар: «Намозни ит, эшак ва аёл бузади (агар намоз ўқувчилар олдидан ўца)», — деди. Мен: «Сизлар бизни (аёлларни) ит қилдинглар. Мен Пайғамбар ﷺ ни намоз ўқиётган ҳолда кўрдим — мен эса у билан қибла орасида, каравотимда ётар эдим. Бирор нарса керак бўлганида, сирғалиб чиқар эдим — чунки у зотга рўпара туришни ёқтирмас эдим», — дедим.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي وَأَنَا رَاقِدَةٌ مُعْتَرِضَةٌ عَلَى فِرَاشِهِ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يُوتِرَ أَيْقَظَنِي فَأَوْتَرْتُ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ namoz oʻqir, men esa u zotning oldida, karavotlarida koʻndalang uxlab yotar edim. U zot vitr oʻqimoqchi boʻlganida, meni uygʻotar, men ham vitr oʻqir edim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ намоз ўқир, мен эса у зотнинг олдида, каравотларида кўндаланг ухлаб ётар эдим. У зот витр ўқимоқчи бўлганида, мени уйғотар, мен ҳам витр ўқир эдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، قَالَ أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، مَوْلَى عُمَرَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أَنَامُ بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرِجْلاَىَ فِي قِبْلَتِهِ، فَإِذَا سَجَدَ غَمَزَنِي فَقَبَضْتُ رِجْلَىَّ، فَإِذَا قَامَ بَسَطْتُهُمَا. قَالَتْ وَالْبُيُوتُ يَوْمَئِذٍ لَيْسَ فِيهَا مَصَابِيحُ.
Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ ning oldida — oyoqlarim uning qiblasi tomonda (u zotga roʻpara) boʻlgan holda — uxlar edim; u zot sajda qilganida, oyoqlarimni (sekin) itarar, men ularni tortar, u zot turganida esa yana uzatar edim». Oisha qoʻshimcha qildi: «Oʻsha kunlarda uylarda chiroq yoʻq edi».Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг олдида — оёқларим унинг қибласи томонда (у зотга рўпара) бўлган ҳолда — ухлар эдим; у зот сажда қилганида, оёқларимни (секин) итарар, мен уларни тортар, у зот турганида эса яна узатар эдим». Оиша қўшимча қилди: «Ўша кунларда уйларда чироқ йўқ эди».
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ،. قَالَ الأَعْمَشُ وَحَدَّثَنِي مُسْلِمٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، ذُكِرَ عِنْدَهَا مَا يَقْطَعُ الصَّلاَةَ الْكَلْبُ وَالْحِمَارُ وَالْمَرْأَةُ فَقَالَتْ شَبَّهْتُمُونَا بِالْحُمُرِ وَالْكِلاَبِ، وَاللَّهِ لَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي، وَإِنِّي عَلَى السَّرِيرِ ـ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ ـ مُضْطَجِعَةً فَتَبْدُو لِي الْحَاجَةُ، فَأَكْرَهُ أَنْ أَجْلِسَ فَأُوذِيَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَأَنْسَلُّ مِنْ عِنْدِ رِجْلَيْهِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mening oldimda namozni buzadigan narsalar zikr qilindi (ular): it, eshak va ayol (edi). Men: «Sizlar bizni (ayollarni) eshak va itga oʻxshatdinglar. Allohga qasamki, men Paygʻambar ﷺ ni namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim — men esa u bilan qibla orasida, karavotda yotar edim. Biror narsa kerak boʻlganida, oʻtirib Paygʻambarni bezovta qilishni yoqtirmas edim. Shuning uchun u zotning oyoq tomonidan sirgʻalib chiqar edim», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Менинг олдимда намозни бузадиган нарсалар зикр қилинди (улар): ит, эшак ва аёл (эди). Мен: «Сизлар бизни (аёлларни) эшак ва итга ўхшатдинглар. Аллоҳга қасамки, мен Пайғамбар ﷺ ни намоз ўқиётган ҳолда кўрдим — мен эса у билан қибла орасида, каравотда ётар эдим. Бирор нарса керак бўлганида, ўтириб Пайғамбарни безовта қилишни ёқтирмас эдим. Шунинг учун у зотнинг оёқ томонидан сирғалиб чиқар эдим», — дедим.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ، أَنَّهُ سَأَلَ عَمَّهُ عَنِ الصَّلاَةِ، يَقْطَعُهَا شَىْءٌ فَقَالَ لاَ يَقْطَعُهَا شَىْءٌ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُومُ فَيُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ، وَإِنِّي لَمُعْتَرِضَةٌ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ عَلَى فِرَاشِ أَهْلِهِ.
Oisha (Paygʻambar ﷺ ning zavjalari) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kechasi turib namoz oʻqir, men esa u bilan qibla orasida, oilaviy karavotda koʻndalang yotar edim.Оиша (Пайғамбар ﷺ нинг завжалари) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кечаси туриб намоз ўқир, мен эса у билан қибла орасида, оилавий каравотда кўндаланг ётар эдим.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، قَالَ حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ بِئْسَمَا عَدَلْتُمُونَا بِالْكَلْبِ وَالْحِمَارِ، لَقَدْ رَأَيْتُنِي وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي، وَأَنَا مُضْطَجِعَةٌ بَيْنَهُ وَبَيْنَ الْقِبْلَةِ، فَإِذَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ غَمَزَ رِجْلَىَّ فَقَبَضْتُهُمَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Sizlarning bizni (ayollarni) it va eshakka tenglashtirishingiz yaxshi emas. Albatta men Rasululloh ﷺ ni namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim — men esa u bilan qibla orasida yotar edim; u zot sajda qilmoqchi boʻlganida, oyoqlarimni (sekin) itarar, men ularni tortar edim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Сизларнинг бизни (аёлларни) ит ва эшакка тенглаштиришингиз яхши эмас. Албатта мен Расулуллоҳ ﷺ ни намоз ўқиётган ҳолда кўрдим — мен эса у билан қибла орасида ётар эдим; у зот сажда қилмоқчи бўлганида, оёқларимни (секин) итарар, мен уларни тортар эдим».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً، فَإِذَا طَلَعَ الْفَجْرُ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ، حَتَّى يَجِيءَ الْمُؤَذِّنُ فَيُؤْذِنَهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ kechasi oʻn bir rakat namoz oʻqirdilar; tong (fajr) chiqqach, ikki rakat yengil (namoz) oʻqib, soʻng muazzin kelib (bomdodga) chaqirmaguncha oʻng yonlari bilan yonboshlab yotardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ кечаси ўн бир ракат намоз ўқирдилар; тонг (фажр) чиққач, икки ракат енгил (намоз) ўқиб, сўнг муаззин келиб (бомдодга) чақирмагунча ўнг ёнлари билан ёнбошлаб ётардилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا أَخَذَ مَضْجَعَهُ نَفَثَ فِي يَدَيْهِ، وَقَرَأَ بِالْمُعَوِّذَاتِ، وَمَسَحَ بِهِمَا جَسَدَهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ oʻrinlariga yotganlarida, qoʻllariga (puflab) damlar, Muavvizalarni (Falaq va Nos suralarini) oʻqir, soʻng ular (qoʻllari) bilan butun badanlarini surtardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ўринларига ётганларида, қўлларига (пуфлаб) дамлар, Муаввизаларни (Фалақ ва Нос сураларини) ўқир, сўнг улар (қўллари) билан бутун баданларини суртардилар.
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ سُعَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، [quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا} أُنْزِلَتْ فِي الدُّعَاءِ.
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) «...Namozingni (juda) baland ovoz bilan oʻqima va uni (juda) past (ham) qilma...» (Isro surasi, 110-oyat) — degan (oyat) duo haqida nozil boʻldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) «...Намозингни (жуда) баланд овоз билан ўқима ва уни (жуда) паст (ҳам) қилма...» (Исро сураси, 110-оят) — деган (оят) дуо ҳақида нозил бўлди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَقْرَأُ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ " رَحِمَهُ اللَّهُ، لَقَدْ أَذْكَرَنِي كَذَا وَكَذَا آيَةً أَسْقَطْتُهَا فِي سُورَةِ كَذَا وَكَذَا ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir kishining masjidda (Qurʼon) oʻqiyotganini eshitib: «Alloh unga rahm qilsin — u menga falon-falon surada men tushirib qoldirgan falon-falon oyatni eslatib qoʻydi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир кишининг масжидда (Қуръон) ўқиётганини эшитиб: «Аллоҳ унга раҳм қилсин — у менга фалон-фалон сурада мен тушириб қолдирган фалон-фалон оятни эслатиб қўйди», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، فِي رِجَالٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهْوَ صَحِيحٌ " لَنْ يُقْبَضَ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يَرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ ثُمَّ يُخَيَّرُ ". فَلَمَّا نَزَلَ بِهِ وَرَأْسُهُ عَلَى فَخِذِي، غُشِيَ عَلَيْهِ سَاعَةً، ثُمَّ أَفَاقَ فَأَشْخَصَ بَصَرَهُ إِلَى السَّقْفِ ثُمَّ قَالَ " اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الأَعْلَى ". قُلْتُ إِذًا لاَ يَخْتَارُنَا، وَعَلِمْتُ أَنَّهُ الْحَدِيثُ الَّذِي كَانَ يُحَدِّثُنَا، وَهْوَ صَحِيحٌ. قَالَتْ فَكَانَتْ تِلْكَ آخِرَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا " اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الأَعْلَى ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ sogʻ (vaqt)larida: «Hech bir paygʻambar, jannatdagi joyini koʻrib, soʻng (yashash yoki vafot orasida) ixtiyor berilmaguncha, (joni) olinmaydi», der edilar. U zotga (vafot) kelganda — boshlari sonimda (turgan) edi — bir oz hushdan ketdilar, soʻng oʻzlariga kelib, koʻzlarini shiftga tikdilar va: «Allohumma, ar-Rafiqul-Aʼlo» (Allohim, eng oliy hamrohlikni tilayman) dedilar. Men: «Demak, u zot bizni (dunyoda qolishni) ixtiyor qilmaydilar», dedim va men bu — u zot sogʻ paytlarida bizga aytib yurgan oʻsha hadis ekanini bildim. (Oisha) aytdi: U zot aytgan oxirgi soʻzlari mana shu — «Allohumma, ar-Rafiqul-Aʼlo» boʻldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ соғ (вақт)ларида: «Ҳеч бир пайғамбар, жаннатдаги жойини кўриб, сўнг (яшаш ёки вафот орасида) ихтиёр берилмагунча, (жони) олинмайди», дер эдилар. У зотга (вафот) келганда — бошлари сонимда (турган) эди — бир оз ҳушдан кетдилар, сўнг ўзларига келиб, кўзларини шифтга тикдилар ва: «Аллоҳумма, ар-Рафиқул-Аъло» (Аллоҳим, энг олий ҳамроҳликни тилайман) дедилар. Мен: «Демак, у зот бизни (дунёда қолишни) ихтиёр қилмайдилар», дедим ва мен бу — у зот соғ пайтларида бизга айтиб юрган ўша ҳадис эканини билдим. (Оиша) айтди: У зот айтган охирги сўзлари мана шу — «Аллоҳумма, ар-Рафиқул-Аъло» бўлди.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُؤْتَى بِالصِّبْيَانِ فَيَدْعُو لَهُمْ، فَأُتِيَ بِصَبِيٍّ فَبَالَ عَلَى ثَوْبِهِ، فَدَعَا بِمَاءٍ فَأَتْبَعَهُ إِيَّاهُ، وَلَمْ يَغْسِلْهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺning oldilariga bolalar olib kelinar, u zot ular haqiga duo qilardilar. (Bir kuni) u zotga bir goʻdak olib kelindi, u (goʻdak) u zotning kiyimlariga siydi. U zot suv soʻrab, uni (siydik) ustidan quydilar, lekin uni (kiyimni) yuvmadilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига болалар олиб келинар, у зот улар ҳақига дуо қилардилар. (Бир куни) у зотга бир гўдак олиб келинди, у (гўдак) у зотнинг кийимларига сийди. У зот сув сўраб, уни (сийдик) устидан қуйдилар, лекин уни (кийимни) ювмадилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَتْ عَلَىَّ عَجُوزَانِ مِنْ عُجُزِ يَهُودِ الْمَدِينَةِ فَقَالَتَا لِي إِنَّ أَهْلَ الْقُبُورِ يُعَذَّبُونَ فِي قُبُورِهِمْ، فَكَذَّبْتُهُمَا، وَلَمْ أُنْعِمْ أَنْ أُصَدِّقَهُمَا، فَخَرَجَتَا وَدَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ عَجُوزَيْنِ وَذَكَرْتُ لَهُ، فَقَالَ " صَدَقَتَا، إِنَّهُمْ يُعَذَّبُونَ عَذَابًا تَسْمَعُهُ الْبَهَائِمُ كُلُّهَا ". فَمَا رَأَيْتُهُ بَعْدُ فِي صَلاَةٍ إِلاَّ تَعَوَّذَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Mening oldimga Madina yahudiylarining kampirlaridan ikkitasi kirib: «Qabr ahli oʻz qabrlarida azoblanadi», dedilar. Men ularni yolgʻonchiga chiqardim va ularni tasdiqlashni (oʻzimga) ravo koʻrmadim. Ular chiqib ketishdi, oldimga Paygʻambar ﷺ kirdilar. Men u zotga: «Yo Rasululloh, ikkita kampir...» deb (boʻlgan voqeani) aytib berdim. U zot: «Ular toʻgʻri aytibdi; albatta ular shunday azoblanadilarki, uni (azob ovozini) barcha hayvonlar eshitadi», dedilar. Shundan keyin men u zotni har namozda qabr azobidan (Allohga) panoh tilamagan holda (hech) koʻrmadim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Менинг олдимга Мадина яҳудийларининг кампирларидан иккитаси кириб: «Қабр аҳли ўз қабрларида азобланади», дедилар. Мен уларни ёлғончига чиқардим ва уларни тасдиқлашни (ўзимга) раво кўрмадим. Улар чиқиб кетишди, олдимга Пайғамбар ﷺ кирдилар. Мен у зотга: «Ё Расулуллоҳ, иккита кампир...» деб (бўлган воқеани) айтиб бердим. У зот: «Улар тўғри айтибди; албатта улар шундай азобланадиларки, уни (азоб овозини) барча ҳайвонлар эшитади», дедилар. Шундан кейин мен у зотни ҳар намозда қабр азобидан (Аллоҳга) паноҳ тиламаган ҳолда (ҳеч) кўрмадим.
حَدَّثَنَا مُعَلَّى بْنُ أَسَدٍ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنَ الْكَسَلِ وَالْهَرَمِ، وَالْمَأْثَمِ وَالْمَغْرَمِ، وَمِنْ فِتْنَةِ الْقَبْرِ وَعَذَابِ الْقَبْرِ، وَمِنْ فِتْنَةِ النَّارِ وَعَذَابِ النَّارِ، وَمِنْ شَرِّ فِتْنَةِ الْغِنَى، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْفَقْرِ، وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ، اللَّهُمَّ اغْسِلْ عَنِّي خَطَايَاىَ بِمَاءِ الثَّلْجِ وَالْبَرَدِ، وَنَقِّ قَلْبِي مِنَ الْخَطَايَا، كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الأَبْيَضَ مِنَ الدَّنَسِ، وَبَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَاىَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ ".
(Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ shunday der edilar: «Allohumma inniy aʼuzu bika minal-kasali val-haram, val-maʼsami val-magʻram, va min fitnatil-qabri va azabil-qabr, va min fitnatin-nari va azabin-nar, va min sharri fitnatil-gʻina, va aʼuzu bika min fitnatil-faqr, va aʼuzu bika min fitnatil-Masiyhid-Dajjol. Allohummagʻsil anniy xatoyaya bimaʼis-salji val-barad, va naqqi qalbiy minal-xatoya, kama naqqaytas-savbal-abyaza minad-danas, va baid bayniy va bayna xatoyaya kama baadta baynal-mashriqi val-magʻrib» (Allohim, men dangasalik va qarilikdan, gunoh va qarzdan, qabr fitnasi va qabr azobidan, doʻzax fitnasi va doʻzax azobidan, boylik fitnasining yomonligidan Senga panoh tilayman; kambagʻallik fitnasidan Senga panoh tilayman; Masih Dajjol fitnasidan Senga panoh tilayman. Allohim, gunohlarimni qor va doʻl suvi bilan yuvib tozala va qalbimni gunohlardan — oq kiyimni kirdan tozalaganing kabi — tozala; men bilan gunohlarim orasini — mashriq va magʻribni uzoqlashtirganing kabi — uzoqlashtir).(Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ шундай дер эдилар: «Аллоҳумма инний аъузу бика минал-касали вал-ҳарам, вал-маъсами вал-мағрам, ва мин фитнатил-қабри ва азабил-қабр, ва мин фитнатин-нари ва азабин-нар, ва мин шарри фитнатил-ғина, ва аъузу бика мин фитнатил-фақр, ва аъузу бика мин фитнатил-Масийҳид-Дажжол. Аллоҳуммағсил анний хатояя бимаъис-салжи вал-барад, ва наққи қалбий минал-хатоя, кама наққайтас-савбал-абяза минад-данас, ва баид байний ва байна хатояя кама баадта байнал-машриқи вал-мағриб» (Аллоҳим, мен дангасалик ва қариликдан, гуноҳ ва қарздан, қабр фитнаси ва қабр азобидан, дўзах фитнаси ва дўзах азобидан, бойлик фитнасининг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман; камбағаллик фитнасидан Сенга паноҳ тилайман; Масиҳ Дажжол фитнасидан Сенга паноҳ тилайман. Аллоҳим, гуноҳларимни қор ва дўл суви билан ювиб тозала ва қалбимни гуноҳлардан — оқ кийимни кирдан тозалаганинг каби — тозала; мен билан гуноҳларим орасини — машриқ ва мағрибни узоқлаштирганинг каби — узоқлаштир).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " اللَّهُمَّ حَبِّبْ إِلَيْنَا الْمَدِينَةَ، كَمَا حَبَّبْتَ إِلَيْنَا مَكَّةَ أَوْ أَشَدَّ، وَانْقُلْ حُمَّاهَا إِلَى الْجُحْفَةِ، اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِي مُدِّنَا وَصَاعِنَا ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Allohim, Makkani bizga sevdirganing kabi — yoki undan ham qattiqroq — Madinani (ham) bizga sevdir; uning isitmasini (vabosini) Juhfaga koʻchir. Allohim, bizga mudd va soʻimizda (oʻlchovlarimizda) baraka ber», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳим, Маккани бизга севдирганинг каби — ёки ундан ҳам қаттиқроқ — Мадинани (ҳам) бизга севдир; унинг иситмасини (вабосини) Жуҳфага кўчир. Аллоҳим, бизга мудд ва сўимизда (ўлчовларимизда) барака бер», дедилар.