Oysha bint Abu Bakr as-Siddiq (Ummul-mu'minin)

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا خُيِّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَمْرَيْنِ أَحَدُهُمَا أَيْسَرُ مِنَ الآخَرِ إِلاَّ اخْتَارَ أَيْسَرَهُمَا مَا لَمْ يَكُنْ إِثْمًا فَإِنْ كَانَ إِثْمًا كَانَ أَبْعَدَ النَّاسِ مِنْهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ biri ikkinchisidan osonroq boʻlgan ikki ish orasida ixtiyor qilishga qoʻyilsalar, agar gunoh boʻlmasa, albatta ulardan osonrogʻini tanlardilar. Agar (biri) gunoh boʻlsa, odamlar ichida undan eng yiroq turuvchi edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бири иккинчисидан осонроқ бўлган икки иш орасида ихтиёр қилишга қўйилсалар, агар гуноҳ бўлмаса, албатта улардан осонроғини танлардилар. Агар (бири) гуноҳ бўлса, одамлар ичида ундан энг йироқ турувчи эдилар.

حَدَّثَنَاهُ أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا ضَرَبَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا قَطُّ بِيَدِهِ وَلاَ امْرَأَةً وَلاَ خَادِمًا إِلاَّ أَنْ يُجَاهِدَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَمَا نِيلَ مِنْهُ شَىْءٌ قَطُّ فَيَنْتَقِمَ مِنْ صَاحِبِهِ إِلاَّ أَنْ يُنْتَهَكَ شَىْءٌ مِنْ مَحَارِمِ اللَّهِ فَيَنْتَقِمَ لِلَّهِ عَزَّ وَجَلَّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻllari bilan hech qachon biron narsani urmadilar, na ayolni, na xizmatkorni — faqat Alloh yoʻlida jihod qilgan holatlari bundan mustasno. Va u zotga hech qachon biron (ozor) yetkazilib, uning egasidan intiqom olganlari boʻlmadi, faqat Allohning harom qilgan narsalaridan biri buzilgan boʻlsa, Alloh azza va jalla uchun intiqom olardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўллари билан ҳеч қачон бирон нарсани урмадилар, на аёлни, на хизматкорни — фақат Аллоҳ йўлида жиҳод қилган ҳолатлари бундан мустасно. Ва у зотга ҳеч қачон бирон (озор) етказилиб, унинг эгасидан интиқом олганлари бўлмади, фақат Аллоҳнинг ҳаром қилган нарсаларидан бири бузилган бўлса, Аллоҳ азза ва жалла учун интиқом олардилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كَانَ لَيُنْزَلُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْغَدَاةِ الْبَارِدَةِ ثُمَّ تَفِيضُ جَبْهَتُهُ عَرَقًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Sovuq tongda ham Rasululloh ﷺ ga vahiy nozil boʻlar, soʻng peshonalari terga toʻlib ketar edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Совуқ тонгда ҳам Расулуллоҳ ﷺ га ваҳий нозил бўлар, сўнг пешоналари терга тўлиб кетар эди.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، وَابْنُ، بِشْرٍ جَمِيعًا عَنْ هِشَامٍ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْىُ فَقَالَ ‏"‏ أَحْيَانًا يَأْتِينِي فِي مِثْلِ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ وَهُوَ أَشَدُّهُ عَلَىَّ ثُمَّ يَفْصِمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُهُ وَأَحْيَانًا مَلَكٌ فِي مِثْلِ صُورَةِ الرَّجُلِ فَأَعِي مَا يَقُولُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Horis ibn Hishom Nabiy ﷺ dan: «Sizga vahiy qanday keladi?» — deb soʻradi. U zot: «Baʼzan u menga qoʻngʻiroq jarangiga oʻxshab keladi, bu menga eng ogʻiri boʻladi; soʻng u mendan uziladi va men uni yodlab olgan boʻlaman. Baʼzan esa farishta kishi suratida (qiyofasida) keladi, men u aytganini yodlab olaman», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳорис ибн Ҳишом Набий ﷺ дан: «Сизга ваҳий қандай келади?» — деб сўради. У зот: «Баъзан у менга қўнғироқ жарангига ўхшаб келади, бу менга энг оғири бўлади; сўнг у мендан узилади ва мен уни ёдлаб олган бўламан. Баъзан эса фаришта киши суратида (қиёфасида) келади, мен у айтганини ёдлаб оламан», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ، بْنُ خَالِدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تُوُفِّيَ وَهُوَ ابْنُ ثَلاَثٍ وَسِتِّينَ سَنَةً ‏.‏ وَقَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ بِمِثْلِ ذَلِكَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oltmish uch yoshda vafot etdilar. Ibn Shihob dedi: menga Said ibn al-Musayyab ham shunga oʻxshashini xabar berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олтмиш уч ёшда вафот этдилар. Ибн Шиҳоб деди: менга Саид ибн ал-Мусайяб ҳам шунга ўхшашини хабар берди.

حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي الضُّحَى، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ صَنَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمْرًا فَتَرَخَّصَ فِيهِ فَبَلَغَ ذَلِكَ نَاسًا مِنْ أَصْحَابِهِ فَكَأَنَّهُمْ كَرِهُوهُ وَتَنَزَّهُوا عَنْهُ فَبَلَغَهُ ذَلِكَ فَقَامَ خَطِيبًا فَقَالَ ‏"‏ مَا بَالُ رِجَالٍ بَلَغَهُمْ عَنِّي أَمْرٌ تَرَخَّصْتُ فِيهِ فَكَرِهُوهُ وَتَنَزَّهُوا عَنْهُ فَوَاللَّهِ لأَنَا أَعْلَمُهُمْ بِاللَّهِ وَأَشَدُّهُمْ لَهُ خَشْيَةً ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir ish qildilar va unda (oʻzlariga) ruxsat berdilar (yengillik oldilar). Bu narsa ashoblaridan baʼzi kishilarga yetib bordi, goʻyo ular uni yoqtirmadilar va undan tiyildilar (oʻzlarini saqlashdi). Bu (xabar) u (zot)ga yetib borgach, xutbaga turib, dedilar: «Mendan oʻzlariga yetib borgan, men ruxsat bergan bir ishni yoqtirmay, undan tiyilgan kishilarga nima boʻldi? Alloh bilan qasamki, men ular ichida Allohni eng yaxshi bilganman va ular ichida Allohdan eng qattiq qoʻrqqanman».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир иш қилдилар ва унда (ўзларига) рухсат бердилар (енгиллик олдилар). Бу нарса ашобларидан баъзи кишиларга етиб борди, гўё улар уни ёқтирмадилар ва ундан тийилдилар (ўзларини сақлашди). Бу (хабар) у (зот)га етиб боргач, хутбага туриб, дедилар: «Мендан ўзларига етиб борган, мен рухсат берган бир ишни ёқтирмай, ундан тийилган кишиларга нима бўлди? Аллоҳ билан қасамки, мен улар ичида Аллоҳни энг яхши билганман ва улар ичида Аллоҳдан энг қаттиқ қўрққанман».

وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي أَمْرٍ فَتَنَزَّهَ عَنْهُ نَاسٌ مِنَ النَّاسِ فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَغَضِبَ حَتَّى بَانَ الْغَضَبُ فِي وَجْهِهِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَرْغَبُونَ عَمَّا رُخِّصَ لِي فِيهِ فَوَاللَّهِ لأَنَا أَعْلَمُهُمْ بِاللَّهِ وَأَشَدُّهُمْ لَهُ خَشْيَةً ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir ishga (uni qilishga) ruxsat berdilar, lekin odamlardan baʼzilari undan (taqvo niyatida) tiyilib qoldilar. Bu xabar Nabiy ﷺ ga yetib bordi, shunda u zot shu qadar gʻazablandilarki, hatto gʻazab yuzlarida bilinib qoldi. Soʻng (u zot): «Menga ruxsat berilgan narsadan baʼzi qavmlar tiyilishlariga nima boʻldi? Allohga qasamki, men ulardan koʻra Allohni yaxshiroq bilaman va undan koʻproq qoʻrqaman», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир ишга (уни қилишга) рухсат бердилар, лекин одамлардан баъзилари ундан (тақво ниятида) тийилиб қолдилар. Бу хабар Набий ﷺ га етиб борди, шунда у зот шу қадар ғазабландиларки, ҳатто ғазаб юзларида билиниб қолди. Сўнг (у зот): «Менга рухсат берилган нарсадан баъзи қавмлар тийилишларига нима бўлди? Аллоҳга қасамки, мен улардан кўра Аллоҳни яхшироқ биламан ва ундан кўпроқ қўрқаман», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ كَيْسَانَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ ‏"‏ ادْعِي لِي أَبَا بَكْرٍ وَأَخَاكِ حَتَّى أَكْتُبَ كِتَابًا فَإِنِّي أَخَافُ أَنْ يَتَمَنَّى مُتَمَنٍّ وَيَقُولَ قَائِلٌ أَنَا أَوْلَى ‏.‏ وَيَأْبَى اللَّهُ وَالْمُؤْمِنُونَ إِلاَّ أَبَا بَكْرٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ kasalliklarida menga: «Otang Abu Bakr bilan akangni mening oldimga chaqir, men bir hujjat yozib qoʻyay. Chunki men birovning (xalifalikni) orzu qilishidan va bir gapiruvchining: ‹Men haqliroqman› deyishidan qoʻrqaman. Holbuki Alloh ham, moʻminlar ham Abu Bakrdan boshqasini (xalifa boʻlishini) inkor qiladilar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ касалликларида менга: «Отанг Абу Бакр билан акангни менинг олдимга чақир, мен бир ҳужжат ёзиб қўяй. Чунки мен бировнинг (халифаликни) орзу қилишидан ва бир гапирувчининг: ‹Мен ҳақлироқман› дейишидан қўрқаман. Ҳолбуки Аллоҳ ҳам, мўминлар ҳам Абу Бакрдан бошқасини (халифа бўлишини) инкор қиладилар», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَبِيهِ، سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ ‏"‏ قَدْ كَانَ يَكُونُ فِي الأُمَمِ قَبْلَكُمْ مُحَدَّثُونَ فَإِنْ يَكُنْ فِي أُمَّتِي مِنْهُمْ أَحَدٌ فَإِنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ وَهْبٍ تَفْسِيرُ مُحَدَّثُونَ مُلْهَمُونَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Sizlardan oldingi ummatlarda muhaddaslar (Alloh ilhom beradigan kishilar) boʻlgan edi. Agar mening ummatimda ulardan biror kishi boʻlsa, albatta Umar ibnul-Xattob ulardandir», — der edilar. Ibn Vahb dedi: «Muhaddaslar»ning maʼnosi «mulhamlar» (ilhom berilganlar)dir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Сизлардан олдинги умматларда муҳаддаслар (Аллоҳ илҳом берадиган кишилар) бўлган эди. Агар менинг умматимда улардан бирор киши бўлса, албатта Умар ибнул-Хаттоб улардандир», — дер эдилар. Ибн Ваҳб деди: «Муҳаддаслар»нинг маъноси «мулҳамлар» (илҳом берилганлар)дир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ بْنِ قَعْنَبٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَرِقَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ لَيْتَ رَجُلاً صَالِحًا مِنْ أَصْحَابِي يَحْرُسُنِي اللَّيْلَةَ ‏.‏ قَالَتْ وَسَمِعْنَا صَوْتَ السِّلاَحِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ أَحْرُسُكَ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kechasi uyqusi qochib: «Qaniydi, sahobalarimdan biror solih kishi bu kecha meni qoʻriqlasa edi», dedilar. (Oisha) dedi: Shunda biz qurol-yarogʻ ovozini eshitdik. Rasululloh ﷺ: «Bu kim?» dedilar. Saʼd ibn Abu Vaqqos: «Yo Rasululloh, Sizni qoʻriqlagani keldim», dedi. Oisha dedi: Soʻng Rasululloh ﷺ uxlab qoldilar, hatto men u zotning xurragini eshitdim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кечаси уйқуси қочиб: «Қанийди, саҳобаларимдан бирор солиҳ киши бу кеча мени қўриқласа эди», дедилар. (Оиша) деди: Шунда биз қурол-яроғ овозини эшитдик. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ким?» дедилар. Саъд ибн Абу Ваққос: «Ё Расулуллоҳ, Сизни қўриқлагани келдим», деди. Оиша деди: Сўнг Расулуллоҳ ﷺ ухлаб қолдилар, ҳатто мен у зотнинг хуррагини эшитдим.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحٍ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَهِرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقْدَمَهُ الْمَدِينَةَ لَيْلَةً فَقَالَ ‏"‏ لَيْتَ رَجُلاً صَالِحًا مِنْ أَصْحَابِي يَحْرُسُنِي اللَّيْلَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ سَمِعْنَا خَشْخَشَةَ سِلاَحٍ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ هَذَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا جَاءَ بِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَقَعَ فِي نَفْسِي خَوْفٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتُ أَحْرُسُهُ ‏.‏ فَدَعَا لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ نَامَ ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ ابْنِ رُمْحٍ فَقُلْنَا مَنْ هَذَا

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinaga kelgan kechasi uyqusi qochib: «Qaniydi, sahobalarimdan biror solih kishi bu kecha meni qoʻriqlasa edi», dedilar. (Oisha) dedi: Biz shu holatda turganimizda qurol-yarogʻning shaqirlashini eshitdik. (U zot): «Bu kim?» dedilar. (Kelgan kishi): «Saʼd ibn Abu Vaqqos», dedi. Rasululloh ﷺ: «Seni nima olib keldi?» dedilar. U: «Koʻnglimga Rasululloh ﷺ haqida bir xavf tushdi-da, Sizni qoʻriqlagani keldim», dedi. Rasululloh ﷺ unga duo qildilar, soʻng uxladilar. Ibn Rumhning rivoyatida: «Biz: ‹Bu kim?› dedik» (deyilgan).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинага келган кечаси уйқуси қочиб: «Қанийди, саҳобаларимдан бирор солиҳ киши бу кеча мени қўриқласа эди», дедилар. (Оиша) деди: Биз шу ҳолатда турганимизда қурол-яроғнинг шақирлашини эшитдик. (У зот): «Бу ким?» дедилар. (Келган киши): «Саъд ибн Абу Ваққос», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сени нима олиб келди?» дедилар. У: «Кўнглимга Расулуллоҳ ﷺ ҳақида бир хавф тушди-да, Сизни қўриқлагани келдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга дуо қилдилар, сўнг ухладилар. Ибн Румҳнинг ривоятида: «Биз: ‹Бу ким?› дедик» (дейилган).

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ، عَنْ مُصْعَبِ بْنِ شَيْبَةَ، عَنْ صَفِيَّةَ بِنْتِ شَيْبَةَ، قَالَتْ قَالَتْ عَائِشَةُ خَرَجَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم غَدَاةً وَعَلَيْهِ مِرْطٌ مُرَحَّلٌ مِنْ شَعْرٍ أَسْوَدَ فَجَاءَ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ فَأَدْخَلَهُ ثُمَّ جَاءَ الْحُسَيْنُ فَدَخَلَ مَعَهُ ثُمَّ جَاءَتْ فَاطِمَةُ فَأَدْخَلَهَا ثُمَّ جَاءَ عَلِيٌّ فَأَدْخَلَهُ ثُمَّ قَالَ ‏{‏ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيُذْهِبَ عَنْكُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَيُطَهِّرَكُمْ تَطْهِيرًا‏}‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni ertalab Nabiy ﷺ ustilarida qora junli, naqshli chopon (kiyib) chiqdilar. Shunda Hasan ibn Ali keldi, u zot uni (chopon ostiga) kiritdilar. Soʻng Husayn keldi, u ham u bilan (chopon ostiga) kirdi. Soʻng Fotima keldi, u zot uni (ham) kiritdilar. Soʻng Ali keldi, uni ham kiritdilar. Soʻng (u zot): {Albatta, Alloh sizlardan, ey ahli bayt, nopoklikni ketkazishni va sizlarni butunlay poklashni xohlaydi} (Ahzob 33), — (oyatini oʻqidilar).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни эрталаб Набий ﷺ устиларида қора жунли, нақшли чопон (кийиб) чиқдилар. Шунда Ҳасан ибн Али келди, у зот уни (чопон остига) киритдилар. Сўнг Ҳусайн келди, у ҳам у билан (чопон остига) кирди. Сўнг Фотима келди, у зот уни (ҳам) киритдилар. Сўнг Али келди, уни ҳам киритдилар. Сўнг (у зот): {Албатта, Аллоҳ сизлардан, эй аҳли байт, нопокликни кетказишни ва сизларни бутунлай поклашни хоҳлайди} (Аҳзоб 33), — (оятини ўқидилар).

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ بَشَّرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَدِيجَةَ بِنْتَ خُوَيْلِدٍ بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Xuvaylid qizi Xadijani jannatdagi bir uy bilan xushxabar qildilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Хувайлид қизи Хадижани жаннатдаги бир уй билан хушхабар қилдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى امْرَأَةٍ مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ وَلَقَدْ هَلَكَتْ قَبْلَ أَنْ يَتَزَوَّجَنِي بِثَلاَثِ سِنِينَ لِمَا كُنْتُ أَسْمَعُهُ يَذْكُرُهَا وَلَقَدْ أَمَرَهُ رَبُّهُ عَزَّ وَجَلَّ أَنْ يُبَشِّرَهَا بِبَيْتٍ مِنْ قَصَبٍ فِي الْجَنَّةِ وَإِنْ كَانَ لَيَذْبَحُ الشَّاةَ ثُمَّ يُهْدِيهَا إِلَى خَلاَئِلِهَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men hech bir ayolga Xadijaga rashk qilganimchalik rashk qilmaganman. U meni (Nabiy ﷺ) oʻziga uylanishlaridan uch yil oldin vafot etgan edi, lekin men u zotning uni eslab turishlarini eshitardim. Darhaqiqat, Rabbi — azza va jalla u zotga uni jannatdagi boʻgʻozli marvariddan (boʻlgan) bir uy bilan xushxabar qilishni buyurgan edi. U zot qachon qoʻy soʻysalar, uning (goʻshtidan) Xadijaning dugonalariga yuborardilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен ҳеч бир аёлга Хадижага рашк қилганимчалик рашк қилмаганман. У мени (Набий ﷺ) ўзига уйланишларидан уч йил олдин вафот этган эди, лекин мен у зотнинг уни эслаб туришларини эшитардим. Дарҳақиқат, Рабби — азза ва жалла у зотга уни жаннатдаги бўғозли марвариддан (бўлган) бир уй билан хушхабар қилишни буюрган эди. У зот қачон қўй сўйсалар, унинг (гўштидан) Хадижанинг дугоналарига юборардилар.

حَدَّثَنَا سَهْلُ بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى نِسَاءِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ عَلَى خَدِيجَةَ وَإِنِّي لَمْ أُدْرِكْهَا ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا ذَبَحَ الشَّاةَ فَيَقُولُ ‏"‏ أَرْسِلُوا بِهَا إِلَى أَصْدِقَاءِ خَدِيجَةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَأَغْضَبْتُهُ يَوْمًا فَقُلْتُ خَدِيجَةَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي قَدْ رُزِقْتُ حُبَّهَا ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning ayollaridan Xadijadan boshqa hech biriga rashk qilmaganman, holbuki men uni koʻrmagan edim. U dedi: Rasululloh ﷺ qachon qoʻy soʻysalar: «Buni Xadijaning dugonalariga yuboringlar», derdilar. U dedi: Bir kuni men u zotni gʻazablantirib: «Xadija-ya!» dedim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Menga uning muhabbati rizq qilib berilgan», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг аёлларидан Хадижадан бошқа ҳеч бирига рашк қилмаганман, ҳолбуки мен уни кўрмаган эдим. У деди: Расулуллоҳ ﷺ қачон қўй сўйсалар: «Буни Хадижанинг дугоналарига юборинглар», дердилар. У деди: Бир куни мен у зотни ғазаблантириб: «Хадижа-я!» дедим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Менга унинг муҳаббати ризқ қилиб берилган», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى امْرَأَةٍ مِنْ نِسَائِهِ مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ لِكَثْرَةِ ذِكْرِهِ إِيَّاهَا وَمَا رَأَيْتُهَا قَطُّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning ayollaridan hech biriga Xadijaga rashk qilganimchalik rashk qilmaganman, chunki u zot uni koʻp eslar edilar, holbuki men uni hech qachon koʻrmaganman.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг аёлларидан ҳеч бирига Хадижага рашк қилганимчалик рашк қилмаганман, чунки у зот уни кўп эслар эдилар, ҳолбуки мен уни ҳеч қачон кўрмаганман.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمْ يَتَزَوَّجِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَلَى خَدِيجَةَ حَتَّى مَاتَتْ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Xadija vafot etgunicha uning ustiga boshqa ayolga uylanmadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Хадижа вафот этгунича унинг устига бошқа аёлга уйланмадилар.

حَدَّثَنَا سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اسْتَأْذَنَتْ هَالَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ أُخْتُ خَدِيجَةَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَرَفَ اسْتِئْذَانَ خَدِيجَةَ فَارْتَاحَ لِذَلِكَ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ هَالَةُ بِنْتُ خُوَيْلِدٍ ‏"‏ ‏.‏ فَغِرْتُ فَقُلْتُ وَمَا تَذْكُرُ مِنْ عَجُوزٍ مِنْ عَجَائِزِ قُرَيْشٍ حَمْرَاءِ الشِّدْقَيْنِ هَلَكَتْ فِي الدَّهْرِ فَأَبْدَلَكَ اللَّهُ خَيْرًا مِنْهَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Xadijaning singlisi Hola binti Xuvaylid Rasululloh ﷺ ning huzurlariga kirishga izn soʻradi. Shunda u zot Xadijaning izn soʻrashini esladilar va bundan xursand boʻlib: «Allohim, bu Hola binti Xuvayliddir», dedilar. Men rashk qilib: «Quraysh kampirlaridan biri boʻlgan, ikki labi qizargan, allaqachon oʻlib ketgan bir kampirni nima qilib eslaysiz? Alloh sizga undan yaxshirogʻini bergan-ku!» dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Хадижанинг синглиси Ҳола бинти Хувайлид Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига киришга изн сўради. Шунда у зот Хадижанинг изн сўрашини эсладилар ва бундан хурсанд бўлиб: «Аллоҳим, бу Ҳола бинти Хувайлиддир», дедилар. Мен рашк қилиб: «Қурайш кампирларидан бири бўлган, икки лаби қизарган, аллақачон ўлиб кетган бир кампирни нима қилиб эслайсиз? Аллоҳ сизга ундан яхшироғини берган-ку!» дедим.

حَدَّثَنَا خَلَفُ بْنُ هِشَامٍ، وَأَبُو الرَّبِيعِ، جَمِيعًا عَنْ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي الرَّبِيعِ - حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُرِيتُكِ فِي الْمَنَامِ ثَلاَثَ لَيَالٍ جَاءَنِي بِكِ الْمَلَكُ فِي سَرَقَةٍ مِنْ حَرِيرٍ فَيَقُولُ هَذِهِ امْرَأَتُكَ ‏.‏ فَأَكْشِفُ عَنْ وَجْهِكِ فَإِذَا أَنْتِ هِيَ فَأَقُولُ إِنْ يَكُ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sen menga tushimda uch kecha koʻrsatilding: farishta seni ipak boʻlakka oʻrab oldimga keltirdi va: ‹Bu sening xotining›, dedi. Men yuzingdan (parchani) koʻtarsam, sen oʻsha (kishi)san. Shunda men: ‹Agar bu Alloh tomonidan boʻlsa, U buni amalga oshirur›, dedim», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сен менга тушимда уч кеча кўрсатилдинг: фаришта сени ипак бўлакка ўраб олдимга келтирди ва: ‹Бу сенинг хотининг›, деди. Мен юзингдан (парчани) кўтарсам, сен ўша (киши)сан. Шунда мен: ‹Агар бу Аллоҳ томонидан бўлса, У буни амалга оширур›, дедим», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنِّي لأَعْلَمُ إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً وَإِذَا كُنْتِ عَلَىَّ غَضْبَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ وَمِنْ أَيْنَ تَعْرِفُ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ أَمَّا إِذَا كُنْتِ عَنِّي رَاضِيَةً فَإِنَّكِ تَقُولِينَ لاَ وَرَبِّ مُحَمَّدٍ وَإِذَا كُنْتِ غَضْبَى قُلْتِ لاَ وَرَبِّ إِبْرَاهِيمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ قُلْتُ أَجَلْ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَهْجُرُ إِلاَّ اسْمَكَ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Men sen mendan rozi boʻlganingni ham, menga gʻazablanganingni ham bilaman», dedilar. Men: «Buni qayerdan bilasiz?» dedim. U zot: «Sen mendan rozi boʻlganingda ‹Yoʻq, Muhammadning Robbiga qasam› deysan; gʻazablanganingda esa ‹Yoʻq, Ibrohimning Robbiga qasam› deysan», dedilar. Men: «Ha, Allohga qasam, yo Rasululloh! Faqat ismingiznigina tark etaman (boshqa hech nimani emas)», dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Мен сен мендан рози бўлганингни ҳам, менга ғазабланганингни ҳам биламан», дедилар. Мен: «Буни қаердан биласиз?» дедим. У зот: «Сен мендан рози бўлганингда ‹Йўқ, Муҳаммаднинг Роббига қасам› дейсан; ғазабланганингда эса ‹Йўқ, Иброҳимнинг Роббига қасам› дейсан», дедилар. Мен: «Ҳа, Аллоҳга қасам, ё Расулуллоҳ! Фақат исмингизнигина тарк этаман (бошқа ҳеч нимани эмас)», дедим.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا كَانَتْ تَلْعَبُ بِالْبَنَاتِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ وَكَانَتْ تَأْتِينِي صَوَاحِبِي فَكُنَّ يَنْقَمِعْنَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُسَرِّبُهُنَّ إِلَىَّ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ning huzurida qoʻgʻirchoqlar bilan oʻynar edi. (Oisha) dedi: Oldimga oʻyindosh qizlarim kelishar va Rasululloh ﷺ dan (uyalib) yashirinishardi. (Oisha) dedi: Rasululloh ﷺ esa ularni mening oldimga (yashirincha) yuborar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурида қўғирчоқлар билан ўйнар эди. (Оиша) деди: Олдимга ўйиндош қизларим келишар ва Расулуллоҳ ﷺ дан (уялиб) яширинишарди. (Оиша) деди: Расулуллоҳ ﷺ эса уларни менинг олдимга (яширинча) юборар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّاسَ، كَانُوا يَتَحَرَّوْنَ بِهَدَايَاهُمْ يَوْمَ عَائِشَةَ يَبْتَغُونَ بِذَلِكَ مَرْضَاةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Odamlar (Rasulullohga) hadyalarini yuborishni Oishaning navbat kuniga toʻgʻrilashga harakat qilishardi, shu bilan Rasululloh ﷺ ning roziligini istashardi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Одамлар (Расулуллоҳга) ҳадяларини юборишни Оишанинг навбат кунига тўғрилашга ҳаракат қилишарди, шу билан Расулуллоҳ ﷺ нинг розилигини исташарди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالَ وَجَدْتُ فِي كِتَابِي عَنْ أَبِي أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيَتَفَقَّدُ يَقُولُ ‏"‏ أَيْنَ أَنَا الْيَوْمَ أَيْنَ أَنَا غَدًا ‏"‏ ‏.‏ اسْتِبْطَاءً لِيَوْمِ عَائِشَةَ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا كَانَ يَوْمِي قَبَضَهُ اللَّهُ بَيْنَ سَحْرِي وَنَحْرِي ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Oishaning navbat kunini sekin kelayotgan deb hisoblab, (navbatni) soʻrab-surishtirib: «Bugun men qaerdaman? Ertaga men qaerdaman?» derdilar. (Oisha) dedi: Mening kunim kelganda, Alloh u zotni mening koʻksim bilan boʻynim orasida (jonini) oldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Оишанинг навбат кунини секин келаётган деб ҳисоблаб, (навбатни) сўраб-суриштириб: «Бугун мен қаэрдаман? Эртага мен қаэрдаман?» дердилар. (Оиша) деди: Менинг куним келганда, Аллоҳ у зотни менинг кўксим билан бўйним орасида (жонини) олди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ قَبْلَ أَنْ يَمُوتَ وَهُوَ مُسْنِدٌ إِلَى صَدْرِهَا وَأَصْغَتْ إِلَيْهِ وَهُوَ يَقُولُ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَارْحَمْنِي وَأَلْحِقْنِي بِالرَّفِيقِ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Rasululloh ﷺ ning vafotlaridan oldin, u zot uning koʻksiga suyangan va u (Oisha) u zotga quloq solib turgan holda, u zotning shunday deyayotganlarini eshitgan: «Allohumma, magʻfirat qil, menga rahm qil va meni eng oliy doʻstlarga qoʻshgin».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Расулуллоҳ ﷺ нинг вафотларидан олдин, у зот унинг кўксига суянган ва у (Оиша) у зотга қулоқ солиб турган ҳолда, у зотнинг шундай деяётганларини эшитган: «Аллоҳумма, мағфират қил, менга раҳм қил ва мени энг олий дўстларга қўшгин».

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ، بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَسْمَعُ أَنَّهُ لَنْ يَمُوتَ نَبِيٌّ حَتَّى يُخَيَّرَ بَيْنَ الدُّنْيَا وَالآخِرَةِ - قَالَتْ - فَسَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ وَأَخَذَتْهُ بُحَّةٌ يَقُولُ ‏{‏ مَعَ الَّذِينَ أَنْعَمَ اللَّهُ عَلَيْهِمْ مِنَ النَّبِيِّينَ وَالصِّدِّيقِينَ وَالشُّهَدَاءِ وَالصَّالِحِينَ وَحَسُنَ أُولَئِكَ رَفِيقًا‏}‏ قَالَتْ فَظَنَنْتُهُ خُيِّرَ حِينَئِذٍ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Hech bir nabiy oʻlmaydi, toki unga dunyo bilan oxirat orasidan (birini) tanlash ixtiyori berilmaguncha», deb (aytilayotganini) eshitardim. (Oisha) dedi: Vafot etgan kasalliklarida Nabiy ﷺ ni ovozlari boʻgʻiq holda shunday deyayotganlarini eshitdim: {Alloh inʼom etgan zotlar — nabiylar, siddiqlar, shahidlar va solihlar bilan birga (boʻlur). Ular qanday yaxshi hamrohdir!} (Niso 69). (Oisha) dedi: Shunda men u zotga oʻsha vaqtda (ixtiyor) tanlash berildi, deb gumon qildim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ҳеч бир набий ўлмайди, токи унга дунё билан охират орасидан (бирини) танлаш ихтиёри берилмагунча», деб (айтилаётганини) эшитардим. (Оиша) деди: Вафот этган касалликларида Набий ﷺ ни овозлари бўғиқ ҳолда шундай деяётганларини эшитдим: {Аллоҳ инъом этган зотлар — набийлар, сиддиқлар, шаҳидлар ва солиҳлар билан бирга (бўлур). Улар қандай яхши ҳамроҳдир!} (Нисо 69). (Оиша) деди: Шунда мен у зотга ўша вақтда (ихтиёр) танлаш берилди, деб гумон қилдим.

حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ بْنِ سَعْدٍ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، فِي رِجَالٍ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ عَائِشَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ وَهُوَ صَحِيحٌ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ يُقْبَضْ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يَرَى مَقْعَدَهُ فِي الْجَنَّةِ ثُمَّ يُخَيَّرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَلَمَّا نَزَلَ بِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَرَأْسُهُ عَلَى فَخِذِي غُشِيَ عَلَيْهِ سَاعَةً ثُمَّ أَفَاقَ فَأَشْخَصَ بَصَرَهُ إِلَى السَّقْفِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ إِذًا لاَ يَخْتَارُنَا ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ وَعَرَفْتُ الْحَدِيثَ الَّذِي كَانَ يُحَدِّثُنَا بِهِ وَهُوَ صَحِيحٌ فِي قَوْلِهِ ‏"‏ إِنَّهُ لَمْ يُقْبَضْ نَبِيٌّ قَطُّ حَتَّى يَرَى مَقْعَدَهُ مِنَ الْجَنَّةِ ثُمَّ يُخَيَّرُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَكَانَتْ تِلْكَ آخِرُ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَوْلَهُ ‏"‏ اللَّهُمَّ الرَّفِيقَ الأَعْلَى ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sogʻ-salomat ekanida: «Hech bir Paygʻambarning joni, jannatdagi joyini koʻrmaguncha va soʻng ixtiyor berilmaguncha olinmaydi», — der edilar. Oisha dedi: Rasululloh ﷺ ga (vafot) yaqinlashganda, boshlari mening sonim ustida edi. Bir lahza behush boʻldilar, soʻng oʻzlariga kelib, koʻzlarini shiftga tikdilar va: «Allohim! (Meni) eng oliy hamrohlik(ka qoʻsh)», — dedilar. Oisha dedi: Men: «Demak, U bizni ixtiyor qilmas ekan», — dedim. Oisha dedi: U zot sogʻ ekanlarida bizga aytib bergan hadisni — «Hech bir Paygʻambarning joni, jannatdagi joyini koʻrmaguncha va soʻng ixtiyor berilmaguncha olinmaydi» degan soʻzlarini — endi anglab yetdim. Oisha dedi: Rasululloh ﷺ ning oxirgi aytgan soʻzlari «Allohim! Eng oliy hamrohlik(ka qoʻsh)» degan soʻzlari boʻldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ соғ-саломат эканида: «Ҳеч бир Пайғамбарнинг жони, жаннатдаги жойини кўрмагунча ва сўнг ихтиёр берилмагунча олинмайди», — дер эдилар. Оиша деди: Расулуллоҳ ﷺ га (вафот) яқинлашганда, бошлари менинг соним устида эди. Бир лаҳза беҳуш бўлдилар, сўнг ўзларига келиб, кўзларини шифтга тикдилар ва: «Аллоҳим! (Мени) энг олий ҳамроҳлик(ка қўш)», — дедилар. Оиша деди: Мен: «Демак, У бизни ихтиёр қилмас экан», — дедим. Оиша деди: У зот соғ эканларида бизга айтиб берган ҳадисни — «Ҳеч бир Пайғамбарнинг жони, жаннатдаги жойини кўрмагунча ва сўнг ихтиёр берилмагунча олинмайди» деган сўзларини — энди англаб етдим. Оиша деди: Расулуллоҳ ﷺ нинг охирги айтган сўзлари «Аллоҳим! Энг олий ҳамроҳлик(ка қўш)» деган сўзлари бўлди.

حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، وَحَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، كِلاَهُمَا عَنْ أَبِي نُعَيْمٍ، قَالَ عَبْدٌ حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ الْقَاسِمِ، بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا خَرَجَ أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ فَطَارَتِ الْقُرْعَةُ عَلَى عَائِشَةَ وَحَفْصَةَ فَخَرَجَتَا مَعَهُ جَمِيعًا وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ بِاللَّيْلِ سَارَ مَعَ عَائِشَةَ يَتَحَدَّثُ مَعَهَا فَقَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ أَلاَ تَرْكَبِينَ اللَّيْلَةَ بَعِيرِي وَأَرْكَبُ بَعِيرَكِ فَتَنْظُرِينَ وَأَنْظُرُ قَالَتْ بَلَى ‏.‏ فَرَكِبَتْ عَائِشَةُ عَلَى بَعِيرِ حَفْصَةَ وَرَكِبَتْ حَفْصَةُ عَلَى بَعِيرِ عَائِشَةَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى جَمَلِ عَائِشَةَ وَعَلَيْهِ حَفْصَةُ فَسَلَّمَ ثُمَّ صَارَ مَعَهَا حَتَّى نَزَلُوا فَافْتَقَدَتْهُ عَائِشَةُ فَغَارَتْ فَلَمَّا نَزَلُوا جَعَلَتْ تَجْعَلُ رِجْلَهَا بَيْنَ الإِذْخِرِ وَتَقُولُ يَا رَبِّ سَلِّطْ عَلَىَّ عَقْرَبًا أَوْ حَيَّةً تَلْدَغُنِي رَسُولُكَ وَلاَ أَسْتَطِيعُ أَنْ أَقُولَ لَهُ شَيْئًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ (safarga) chiqmoqchi boʻlganlarida, ayollari oʻrtasida qurʼa tashlar edilar. Bir safar qurʼa Oisha bilan Hafsaga chiqdi va ikkovlari U zot bilan birga (safarga) chiqdilar. Rasululloh ﷺ tun boʻlganda Oisha bilan birga yurib, u bilan suhbatlashar edilar. Hafsa Oishaga: «Bugun tunda sen mening tuyamga, men sening tuyangga minsam-chi? Sen (boshqa narsani) koʻrasan, men (boshqa narsani) koʻraman», — dedi. (Oisha): «Mayli», — dedi. Shunday qilib Oisha Hafsaning tuyasiga, Hafsa Oishaning tuyasiga mindi. Rasululloh ﷺ Oishaning tuyasi oldiga keldilar — uning ustida Hafsa bor edi. U zot salom berdilar, soʻng (tushadigan joyga) tushgunlaricha u bilan birga yurdilar. Oisha esa U zotni (yoʻqotib) sogʻindi va rashk qildi. Ular tushganlarida, Oisha oyogʻini izxir oʻti orasiga solib: «Yo Robbim! Menga chayon yo ilonni hukmron qilgin, u meni chaqsin! Sening Rasulingdir, men Unga biror narsa deya olmayman», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ (сафарга) чиқмоқчи бўлганларида, аёллари ўртасида қуръа ташлар эдилар. Бир сафар қуръа Оиша билан Ҳафсага чиқди ва икковлари У зот билан бирга (сафарга) чиқдилар. Расулуллоҳ ﷺ тун бўлганда Оиша билан бирга юриб, у билан суҳбатлашар эдилар. Ҳафса Оишага: «Бугун тунда сен менинг туямга, мен сенинг туянгга минсам-чи? Сен (бошқа нарсани) кўрасан, мен (бошқа нарсани) кўраман», — деди. (Оиша): «Майли», — деди. Шундай қилиб Оиша Ҳафсанинг туясига, Ҳафса Оишанинг туясига минди. Расулуллоҳ ﷺ Оишанинг туяси олдига келдилар — унинг устида Ҳафса бор эди. У зот салом бердилар, сўнг (тушадиган жойга) тушгунларича у билан бирга юрдилар. Оиша эса У зотни (йўқотиб) соғинди ва рашк қилди. Улар тушганларида, Оиша оёғини изхир ўти орасига солиб: «Ё Роббим! Менга чаён ё илонни ҳукмрон қилгин, у мени чақсин! Сенинг Расулингдир, мен Унга бирор нарса дея олмайман», — деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحِيمِ بْنُ سُلَيْمَانَ، وَيَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، عَنْ زَكَرِيَّاءَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا حَدَّثَتْهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا ‏"‏ إِنَّ جِبْرِيلَ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ unga: «Jibril senga salom yoʻllayapti», — dedilar. (Oisha) dedi: Men: «Unga ham Allohning salomi va rahmati boʻlsin», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ унга: «Жибрил сенга салом йўллаяпти», — дедилар. (Оиша) деди: Мен: «Унга ҳам Аллоҳнинг саломи ва раҳмати бўлсин», — дедим.

حَدَّثَنَاهُ إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا الْمُلاَئِيُّ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ أَبِي زَائِدَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَامِرًا، يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لَهَا ‏.‏ بِمِثْلِ حَدِيثِهِمَا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan boshqa isnod bilan shunga oʻxshashi rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ unga (shunday) dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бошқа иснод билан шунга ўхшаши ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ унга (шундай) дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الدَّارِمِيُّ، أَخْبَرَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا عَائِشُ هَذَا جِبْرِيلُ يَقْرَأُ عَلَيْكِ السَّلاَمَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَقُلْتُ وَعَلَيْهِ السَّلاَمُ وَرَحْمَةُ اللَّهِ ‏.‏ قَالَتْ وَهُوَ يَرَى مَا لاَ أَرَى ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Yo Oish! Mana bu Jibril senga salom yoʻllayapti», — dedilar. (Oisha) dedi: Men: «Unga ham Allohning salomi va rahmati boʻlsin», — dedim. (Oisha) dedi: U zot men koʻrmagan narsani koʻrar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ё Оиш! Мана бу Жибрил сенга салом йўллаяпти», — дедилар. (Оиша) деди: Мен: «Унга ҳам Аллоҳнинг саломи ва раҳмати бўлсин», — дедим. (Оиша) деди: У зот мен кўрмаган нарсани кўрар эдилар.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، وَأَحْمَدُ بْنُ جَنَابٍ، كِلاَهُمَا عَنْ عِيسَى، - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ حُجْرٍ - حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَخِيهِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ جَلَسَ إِحْدَى عَشْرَةَ امْرَأَةً فَتَعَاهَدْنَ وَتَعَاقَدْنَ أَنْ لاَ يَكْتُمْنَ مِنْ أَخْبَارِ أَزْوَاجِهِنَّ شَيْئًا قَالَتِ الأُولَى زَوْجِي لَحْمُ جَمَلٍ غَثٌّ عَلَى رَأْسِ جَبَلٍ وَعْرٍ لاَ سَهْلٌ فَيُرْتَقَى وَلاَ سَمِينٌ فَيُنْتَقَلَ ‏.‏ قَالَتِ الثَّانِيَةُ زَوْجِي لاَ أَبُثُّ خَبَرَهُ إِنِّي أَخَافُ أَنْ لاَ أَذَرَهُ إِنْ أَذْكُرْهُ أَذْكُرْ عُجَرَهُ وَبُجَرَهُ ‏.‏ قَالَتِ الثَّالِثَةُ زَوْجِي الْعَشَنَّقُ إِنْ أَنْطِقْ أُطَلَّقْ وَإِنْ أَسْكُتْ أُعَلَّقْ ‏.‏ قَالَتِ الرَّابِعَةُ زَوْجِي كَلَيْلِ تِهَامَةَ لاَ حَرٌّ وَلاَ قُرٌّ وَلاَ مَخَافَةَ وَلاَ سَآمَةَ ‏.‏ قَالَتِ الْخَامِسَةُ زَوْجِي إِنْ دَخَلَ فَهِدَ وَإِنْ خَرَجَ أَسِدَ وَلاَ يَسْأَلُ عَمَّا عَهِدَ ‏.‏ قَالَتِ السَّادِسَةُ زَوْجِي إِنْ أَكَلَ لَفَّ وَإِنْ شَرِبَ اشْتَفَّ وَإِنِ اضْطَجَعَ الْتَفَّ وَلاَ يُولِجُ الْكَفَّ لِيَعْلَمَ الْبَثَّ ‏.‏ قَالَتِ السَّابِعَةُ زَوْجِي غَيَايَاءُ أَوْ عَيَايَاءُ طَبَاقَاءُ كُلُّ دَاءٍ لَهُ دَاءٌ شَجَّكِ أَوْ فَلَّكِ أَوْ جَمَعَ كُلاًّ لَكِ ‏.‏ قَالَتِ الثَّامِنَةُ زَوْجِي الرِّيحُ رِيحُ زَرْنَبٍ وَالْمَسُّ مَسُّ أَرْنَبٍ ‏.‏ قَالَتِ التَّاسِعَةُ زَوْجِي رَفِيعُ الْعِمَادِ طَوِيلُ النِّجَادِ عَظِيمُ الرَّمَادِ قَرِيبُ الْبَيْتِ مِنَ النَّادِي ‏.‏ قَالَتِ الْعَاشِرَةُ زَوْجِي مَالِكٌ وَمَا مَالِكٌ مَالِكٌ خَيْرٌ مِنْ ذَلِكِ لَهُ إِبِلٌ كَثِيرَاتُ الْمَبَارِكِ قَلِيلاَتُ الْمَسَارِحِ إِذَا سَمِعْنَ صَوْتَ الْمِزْهَرِ أَيْقَنَّ أَنَّهُنَّ هَوَالِكُ ‏.‏ قَالَتِ الْحَادِيَةَ عَشْرَةَ زَوْجِي أَبُو زَرْعٍ فَمَا أَبُو زَرْعٍ أَنَاسَ مِنْ حُلِيٍّ أُذُنَىَّ وَمَلأَ مِنْ شَحْمٍ عَضُدَىَّ وَبَجَّحَنِي فَبَجِحَتْ إِلَىَّ نَفْسِي وَجَدَنِي فِي أَهْلِ غُنَيْمَةٍ بِشَقٍّ فَجَعَلَنِي فِي أَهْلِ صَهِيلٍ وَأَطِيطٍ وَدَائِسٍ وَمُنَقٍّ فَعِنْدَهُ أَقُولُ فَلاَ أُقَبَّحُ وَأَرْقُدُ فَأَتَصَبَّحُ وَأَشْرَبُ فَأَتَقَنَّحُ ‏.‏ أُمُّ أَبِي زَرْعٍ فَمَا أُمُّ أَبِي زَرْعٍ عُكُومُهَا رَدَاحٌ وَبَيْتُهَا فَسَاحٌ ‏.‏ ابْنُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا ابْنُ أَبِي زَرْعٍ مَضْجِعُهُ كَمَسَلِّ شَطْبَةٍ وَيُشْبِعُهُ ذِرَاعُ الْجَفْرَةِ ‏.‏ بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا بِنْتُ أَبِي زَرْعٍ طَوْعُ أَبِيهَا وَطَوْعُ أُمِّهَا وَمِلْءُ كِسَائِهَا وَغَيْظُ جَارَتِهَا ‏.‏ جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ فَمَا جَارِيَةُ أَبِي زَرْعٍ لاَ تَبُثُّ حَدِيثَنَا تَبْثِيثًا وَلاَ تُنَقِّثُ مِيرَتَنَا تَنْقِيثًا وَلاَ تَمْلأُ بَيْتَنَا تَعْشِيشًا ‏.‏ قَالَتْ خَرَجَ أَبُو زَرْعٍ وَالأَوْطَابُ تُمْخَضُ فَلَقِيَ امْرَأَةً مَعَهَا وَلَدَانِ لَهَا كَالْفَهْدَيْنِ يَلْعَبَانِ مِنْ تَحْتِ خَصْرِهَا بِرُمَّانَتَيْنِ فَطَلَّقَنِي وَنَكَحَهَا فَنَكَحْتُ بَعْدَهُ رَجُلاً سَرِيًّا رَكِبَ شَرِيًّا وَأَخَذَ خَطِّيًّا وَأَرَاحَ عَلَىَّ نَعَمًا ثَرِيًّا وَأَعْطَانِي مِنْ كُلِّ رَائِحَةٍ زَوْجًا ‏.‏ قَالَ كُلِي أُمَّ زَرْعٍ وَمِيرِي أَهْلَكِ فَلَوْ جَمَعْتُ كُلَّ شَىْءٍ أَعْطَانِي مَا بَلَغَ أَصْغَرَ آنِيَةِ أَبِي زَرْعٍ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُنْتُ لَكِ كَأَبِي زَرْعٍ لأُمِّ زَرْعٍ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Oʻn bir ayol oʻtirib, erlarining xabarlaridan hech narsani yashirmaslikka oʻzaro ahdlashib, vaʼda berishdi. Birinchisi dedi: Mening erim — qiyalashib chiqib boʻlmaydigan togʻ choʻqqisidagi oriq tuyaning goʻshtiday: na osongina chiqib boʻladi, na semizki, koʻtarib ketilsa. Ikkinchisi dedi: Mening erim — uning xabarini yoyolmayman, agar aytsam, uni butunlay qoldira olmaslikdan qoʻrqaman; (aytsam) uning ochiq va yashirin ayblarini aytib qoʻyaman. Uchinchisi dedi: Mening erim — uzun boʻyli (aqli kalta); gapirsam, taloq qilinaman, jim tursam, muallaq (na ajrashgan, na tilakdosh) qoldirilaman. Toʻrtinchisi dedi: Mening erim — Tihoma kechasiday: na issiq, na sovuq, na qoʻrquv, na zerikish. Beshinchisi dedi: Mening erim — uyga kirsa qoplon, tashqariga chiqsa arslon, (uyda) qoldirgan narsasini soʻramaydi. Oltinchisi dedi: Mening erim — agar yesa, hammasini surib yutadi, ichsa, butunlay quritadi, yotsa, oʻraladi, mening gʻam-dardimni bilish uchun (koʻrpa ostiga) qoʻlini ham tiqmaydi. Yettinchisi dedi: Mening erim — beoʻxshov yo ojiz, gʻalcha; har xil dard unda jam: boshingni yorar yoki badaningni yaralar yoki ikkovini ham qiladi. Sakkizinchisi dedi: Mening erim — hidi zaʼrnab (xushboʻy oʻt) hididay, tegishi quyon (tukini siypagan)day yumshoq. Toʻqqizinchisi dedi: Mening erim — ustuni baland, qilich bandi uzun (boʻyi uzun, sahovatli), kuli koʻp (mehmondoʻst), uyi anjuman joyiga yaqin. Oʻninchisi dedi: Mening erim — Molik, Molik nima degan gap! Molik bundan ham yaxshiroq! Uning koʻplab tuyalari bor, koʻpincha (soʻyish uchun) qoʻnimda turadi, oʻtloqqa kam haydaladi; ular soz (chalish) ovozini eshitsalar, soʻyiladiganlariga ishonch hosil qiladilar. Oʻn birinchisi dedi: Mening erim — Abu Zarʼ, Abu Zarʼ nima degan gap! U mening quloqlarimni taqinchoqlar bilan tebratdi, bilaklarimni yogʻ bilan toʻldirdi; meni shod qildi, men ham oʻzimga shod boʻldim. U meni togʻ etagida bir tup qoʻyi bor xonadonda topdi-da, otlar kishnashi va tuyalar boʻkirishi, (don) yanchuvchi va elovchilar boʻlgan (badavlat) xonadonga olib keldi. Uning huzurida gapiraman, kamsitilmayman; uxlab, tonggacha yotaman; ichib, qonib ichaman. Abu Zarʼning onasi, Abu Zarʼning onasi nima degan gap! Uning (oziq-ovqat) qoplari toʻla, uyi keng. Abu Zarʼning oʻgʻli, Abu Zarʼning oʻgʻli nima degan gap! Uning yotadigan joyi (poʻstidan sugʻurib olingan) xurmo novdasiday (nozik), unga uloqning bir bilagi (goʻshti) toʻyish uchun yetadi. Abu Zarʼning qizi, Abu Zarʼning qizi nima degan gap! Otasiga itoatli, onasiga itoatli, kiyimiga (badani) toʻla, qumasi (kundoshi)ning gʻ-ashabi (rashk manbai). Abu Zarʼning xizmatkor qizi, Abu Zarʼning xizmatkor qizi nima degan gap! U bizning gaplarimizni (tashqariga) yoymaydi, ozigʻimizni isrof qilmaydi, uyimizni axlatga toʻldirmaydi. (Oisha) dedi: Abu Zarʼ, meshlarda qatiq pishirilayotgan paytda (uydan) chiqib, oldida ikki bolasi qoplon bolalariday, qoʻyni ostida ikki anorday (koʻkraklari) bilan oʻynayotgan bir ayolga duch keldi-da, meni taloq qilib, unga uylandi. Men undan keyin bir oliyhimmat kishiga turmushga chiqdim: u zotday otga minar, xattiy nayza tutar edi; u menga koʻp chorvani haydab keldi va har xil (hayvon)dan menga juft berdi. U: «Yegin, ey Ummu Zarʼ! Ahli-oilangga ham yetkazgin», — dedi. Lekin u menga bergan hamma narsani jamlasam ham, Abu Zarʼning eng kichik idishichaga yetmas edi. Oisha dedi: Rasululloh ﷺ menga: «Men sen uchun Abu Zarʼ Ummu Zarʼ uchun boʻlganiday boʻldim», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ўн бир аёл ўтириб, эрларининг хабарларидан ҳеч нарсани яширмасликка ўзаро аҳдлашиб, ваъда беришди. Биринчиси деди: Менинг эрим — қиялашиб чиқиб бўлмайдиган тоғ чўққисидаги ориқ туянинг гўштидай: на осонгина чиқиб бўлади, на семизки, кўтариб кетилса. Иккинчиси деди: Менинг эрим — унинг хабарини ёёлмайман, агар айтсам, уни бутунлай қолдира олмасликдан қўрқаман; (айтсам) унинг очиқ ва яширин айбларини айтиб қўяман. Учинчиси деди: Менинг эрим — узун бўйли (ақли калта); гапирсам, талоқ қилинаман, жим турсам, муаллақ (на ажрашган, на тилакдош) қолдириламан. Тўртинчиси деди: Менинг эрим — Тиҳома кечасидай: на иссиқ, на совуқ, на қўрқув, на зерикиш. Бешинчиси деди: Менинг эрим — уйга кирса қоплон, ташқарига чиқса арслон, (уйда) қолдирган нарсасини сўрамайди. Олтинчиси деди: Менинг эрим — агар еса, ҳаммасини суриб ютади, ичса, бутунлай қуритади, ётса, ўралади, менинг ғам-дардимни билиш учун (кўрпа остига) қўлини ҳам тиқмайди. Еттинчиси деди: Менинг эрим — беўхшов ё ожиз, ғалча; ҳар хил дард унда жам: бошингни ёрар ёки баданингни яралар ёки икковини ҳам қилади. Саккизинчиси деди: Менинг эрим — ҳиди заърнаб (хушбўй ўт) ҳидидай, тегиши қуён (тукини сийпаган)дай юмшоқ. Тўққизинчиси деди: Менинг эрим — устуни баланд, қилич банди узун (бўйи узун, саҳоватли), кули кўп (меҳмондўст), уйи анжуман жойига яқин. Ўнинчиси деди: Менинг эрим — Молик, Молик нима деган гап! Молик бундан ҳам яхшироқ! Унинг кўплаб туялари бор, кўпинча (сўйиш учун) қўнимда туради, ўтлоққа кам ҳайдалади; улар соз (чалиш) овозини эшитсалар, сўйиладиганларига ишонч ҳосил қиладилар. Ўн биринчиси деди: Менинг эрим — Абу Заръ, Абу Заръ нима деган гап! У менинг қулоқларимни тақинчоқлар билан тебратди, билакларимни ёғ билан тўлдирди; мени шод қилди, мен ҳам ўзимга шод бўлдим. У мени тоғ этагида бир туп қўйи бор хонадонда топди-да, отлар кишнаши ва туялар бўкириши, (дон) янчувчи ва эловчилар бўлган (бадавлат) хонадонга олиб келди. Унинг ҳузурида гапираман, камситилмайман; ухлаб, тонггача ётаман; ичиб, қониб ичаман. Абу Зарънинг онаси, Абу Зарънинг онаси нима деган гап! Унинг (озиқ-овқат) қоплари тўла, уйи кенг. Абу Зарънинг ўғли, Абу Зарънинг ўғли нима деган гап! Унинг ётадиган жойи (пўстидан суғуриб олинган) хурмо новдасидай (нозик), унга улоқнинг бир билаги (гўшти) тўйиш учун етади. Абу Зарънинг қизи, Абу Зарънинг қизи нима деган гап! Отасига итоатли, онасига итоатли, кийимига (бадани) тўла, қумаси (кундоши)нинг ғ-ашаби (рашк манбаи). Абу Зарънинг хизматкор қизи, Абу Зарънинг хизматкор қизи нима деган гап! У бизнинг гапларимизни (ташқарига) ёймайди, озиғимизни исроф қилмайди, уйимизни ахлатга тўлдирмайди. (Оиша) деди: Абу Заръ, мешларда қатиқ пиширилаётган пайтда (уйдан) чиқиб, олдида икки боласи қоплон болаларидай, қўйни остида икки анордай (кўкраклари) билан ўйнаётган бир аёлга дуч келди-да, мени талоқ қилиб, унга уйланди. Мен ундан кейин бир олийҳиммат кишига турмушга чиқдим: у зотдай отга минар, хаттий найза тутар эди; у менга кўп чорвани ҳайдаб келди ва ҳар хил (ҳайвон)дан менга жуфт берди. У: «Егин, эй Умму Заръ! Аҳли-оилангга ҳам етказгин», — деди. Лекин у менга берган ҳамма нарсани жамласам ҳам, Абу Зарънинг энг кичик идишичага етмас эди. Оиша деди: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Мен сен учун Абу Заръ Умму Заръ учун бўлганидай бўлдим», — дедилар.

حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ أَبِي مُزَاحِمٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، - يَعْنِي ابْنَ سَعْدٍ - عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، ح وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَائِشَةَ حَدَّثَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَعَا فَاطِمَةَ ابْنَتَهُ فَسَارَّهَا فَبَكَتْ ثُمَّ سَارَّهَا فَضَحِكَتْ فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لِفَاطِمَةَ مَا هَذَا الَّذِي سَارَّكِ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَكَيْتِ ثُمَّ سَارَّكِ فَضَحِكْتِ قَالَتْ سَارَّنِي فَأَخْبَرَنِي بِمَوْتِهِ فَبَكَيْتُ ثُمَّ سَارَّنِي فَأَخْبَرَنِي أَنِّي أَوَّلُ مَنْ يَتْبَعُهُ مِنْ أَهْلِهِ فَضَحِكْتُ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qizlari Fotimani chaqirib, unga pichirlab bir narsa aytdilar, shunda u yigʻladi. Soʻng yana pichirlab aytdilar, shunda u kuldi. Oisha aytdi: men Fotimaga: «Rasululloh ﷺ senga pichirlab nima aytdiyu sen yigʻlading, soʻng yana pichirlab aytishi bilan sen kulding?» dedim. U: «(U zot) menga pichirlab oʻzlarining vafotlari haqida xabar berdilar, shuning uchun men yigʻladim. Soʻng yana menga pichirlab, ahli oilalaridan u zotga eng avval ergashadigan men ekanimni aytdilar, shuning uchun men kuldim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қизлари Фотимани чақириб, унга пичирлаб бир нарса айтдилар, шунда у йиғлади. Сўнг яна пичирлаб айтдилар, шунда у кулди. Оиша айтди: мен Фотимага: «Расулуллоҳ ﷺ сенга пичирлаб нима айтдию сен йиғладинг, сўнг яна пичирлаб айтиши билан сен кулдинг?» дедим. У: «(У зот) менга пичирлаб ўзларининг вафотлари ҳақида хабар бердилар, шунинг учун мен йиғладим. Сўнг яна менга пичирлаб, аҳли оилаларидан у зотга энг аввал эргашадиган мен эканимни айтдилар, шунинг учун мен кулдим», деди.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ فِرَاسٍ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنَّ أَزْوَاجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَهُ لَمْ يُغَادِرْ مِنْهُنَّ وَاحِدَةً فَأَقْبَلَتْ فَاطِمَةُ تَمْشِي مَا تُخْطِئُ مِشْيَتُهَا مِنْ مِشْيَةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا فَلَمَّا رَآهَا رَحَّبَ بِهَا فَقَالَ ‏"‏ مَرْحَبًا بِابْنَتِي ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ أَجْلَسَهَا عَنْ يَمِينِهِ أَوْ عَنْ شِمَالِهِ ثُمَّ سَارَّهَا فَبَكَتْ بُكَاءً شَدِيدًا فَلَمَّا رَأَى جَزَعَهَا سَارَّهَا الثَّانِيَةَ فَضَحِكَتْ ‏.‏ فَقُلْتُ لَهَا خَصَّكِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ بَيْنِ نِسَائِهِ بِالسِّرَارِ ثُمَّ أَنْتِ تَبْكِينَ فَلَمَّا قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلْتُهَا مَا قَالَ لَكِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ مَا كُنْتُ أُفْشِي عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِرَّهُ ‏.‏ قَالَتْ فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ عَزَمْتُ عَلَيْكِ بِمَا لِي عَلَيْكِ مِنَ الْحَقِّ لَمَا حَدَّثْتِنِي مَا قَالَ لَكِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ أَمَّا الآنَ فَنَعَمْ أَمَّا حِينَ سَارَّنِي فِي الْمَرَّةِ الأُولَى فَأَخْبَرَنِي ‏"‏ أَنَّ جِبْرِيلَ كَانَ يُعَارِضُهُ الْقُرْآنَ فِي كُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ وَإِنَّهُ عَارَضَهُ الآنَ مَرَّتَيْنِ وَإِنِّي لاَ أُرَى الأَجَلَ إِلاَّ قَدِ اقْتَرَبَ فَاتَّقِي اللَّهَ وَاصْبِرِي فَإِنَّهُ نِعْمَ السَّلَفُ أَنَا لَكِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَبَكَيْتُ بُكَائِي الَّذِي رَأَيْتِ فَلَمَّا رَأَى جَزَعِي سَارَّنِي الثَّانِيَةَ فَقَالَ ‏"‏ يَا فَاطِمَةُ أَمَا تَرْضَىْ أَنْ تَكُونِي سَيِّدَةَ نِسَاءِ الْمُؤْمِنِينَ أَوْ سَيِّدَةَ نِسَاءِ هَذِهِ الأُمَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَضَحِكْتُ ضَحِكِي الَّذِي رَأَيْتِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ning xotinlari u zotning huzurlarida edilar, ulardan biror ayol qolmagandi. Shunda Fotima yurib keldi — uning yurishi Rasululloh ﷺ ning yurishlaridan zarracha farq qilmas edi. (Rasululloh ﷺ) uni koʻrishlari bilan unga marhabo aytib: «Qizimga marhabo!» dedilar. Soʻng uni oʻng yonlariga yoki chap yonlariga oʻtqazdilar. Soʻng unga pichirlab bir narsa aytdilar, shunda u qattiq yigʻladi. Uning bezovtaligini koʻrgach, ikkinchi marta pichirlab aytdilar, shunda u kuldi. Men unga: «Rasululloh ﷺ xotinlari ichidan seni ajratib, pichirlab gapirdilaru sen yigʻlayapsanmi?» dedim. Rasululloh ﷺ oʻrinlaridan turgach, men undan: «Rasululloh ﷺ senga nima dedilar?» deb soʻradim. U: «Men Rasululloh ﷺ ning sirlarini oshkor qilmayman», dedi. (Oisha) dedi: Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan keyin men: «Senga boʻlgan haqqim bilan seni qasam ichirib soʻrayman, Rasululloh ﷺ senga nima deganlarini menga aytib ber», dedim. U: «Endi boʻlsa — ha (aytaman). Birinchi marta menga pichirlab aytganlarida, Jabroil har yili bir yoki ikki marta u zotga Qurʼonni oʻrgatib chiqar edi, bu safar esa u (zotga) ikki marta oʻrgatib chiqdi, men ajalimni yaqinlashib qolgan deb bilaman, sen Allohdan qoʻrqib sabr qil, men sen uchun qanday yaxshi salaf (oʻtmishdosh)man, deb xabar berdilar. Shunda men sen koʻrgan yigʻimni yigʻladim. Mening bezovtaligimni koʻrib, ikkinchi marta pichirlab: ‹Ey Fotima, moʻmin ayollarning xonimi — yoki bu ummat ayollarining xonimi boʻlishingga rozi emasmisan?› dedilar. Shunda men sen koʻrgan kulgimni kuldim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ нинг хотинлари у зотнинг ҳузурларида эдилар, улардан бирор аёл қолмаганди. Шунда Фотима юриб келди — унинг юриши Расулуллоҳ ﷺ нинг юришларидан заррача фарқ қилмас эди. (Расулуллоҳ ﷺ) уни кўришлари билан унга марҳабо айтиб: «Қизимга марҳабо!» дедилар. Сўнг уни ўнг ёнларига ёки чап ёнларига ўтқаздилар. Сўнг унга пичирлаб бир нарса айтдилар, шунда у қаттиқ йиғлади. Унинг безовталигини кўргач, иккинчи марта пичирлаб айтдилар, шунда у кулди. Мен унга: «Расулуллоҳ ﷺ хотинлари ичидан сени ажратиб, пичирлаб гапирдилару сен йиғлаяпсанми?» дедим. Расулуллоҳ ﷺ ўринларидан тургач, мен ундан: «Расулуллоҳ ﷺ сенга нима дедилар?» деб сўрадим. У: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг сирларини ошкор қилмайман», деди. (Оиша) деди: Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан кейин мен: «Сенга бўлган ҳаққим билан сени қасам ичириб сўрайман, Расулуллоҳ ﷺ сенга нима деганларини менга айтиб бер», дедим. У: «Энди бўлса — ҳа (айтаман). Биринчи марта менга пичирлаб айтганларида, Жаброил ҳар йили бир ёки икки марта у зотга Қуръонни ўргатиб чиқар эди, бу сафар эса у (зотга) икки марта ўргатиб чиқди, мен ажалимни яқинлашиб қолган деб биламан, сен Аллоҳдан қўрқиб сабр қил, мен сен учун қандай яхши салаф (ўтмишдош)ман, деб хабар бердилар. Шунда мен сен кўрган йиғимни йиғладим. Менинг безовталигимни кўриб, иккинчи марта пичирлаб: ‹Эй Фотима, мўмин аёлларнинг хоними — ёки бу уммат аёлларининг хоними бўлишингга рози эмасмисан?› дедилар. Шунда мен сен кўрган кулгимни кулдим», деди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ أَبُو أَحْمَدَ، حَدَّثَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى السِّيْنَانِيُّ، أَخْبَرَنَا طَلْحَةُ بْنُ يَحْيَى بْنِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَسْرَعُكُنَّ لَحَاقًا بِي أَطْوَلُكُنَّ يَدًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَتْ فَكُنَّ يَتَطَاوَلْنَ أَيَّتُهُنَّ أَطْوَلُ يَدًا ‏.‏ قَالَتْ فَكَانَتْ أَطْوَلَنَا يَدًا زَيْنَبُ لأَنَّهَا كَانَتْ تَعْمَلُ بِيَدِهَا وَتَصَدَّقُ ‏.‏

Moʻminlarning onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan menga eng tez qoʻshiladigani — qoʻli eng uzunlaringizdir», dedilar. (Oisha) dedi: Shunda ular qaysilarining qoʻli uzunroq ekan deb (qoʻllarini) oʻlchashar edi. (Oisha) dedi: Ichimizda qoʻli eng uzunimiz Zaynab edi, chunki u oʻz qoʻli bilan ishlab, sadaqa qilar edi.Мўминларнинг онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан менга энг тез қўшиладигани — қўли энг узунларингиздир», дедилар. (Оиша) деди: Шунда улар қайсиларининг қўли узунроқ экан деб (қўлларини) ўлчашар эди. (Оиша) деди: Ичимизда қўли энг узунимиз Зайнаб эди, чунки у ўз қўли билан ишлаб, садақа қилар эди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ زَكَرِيَّاءَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ حَسَّانُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِي أَبِي سُفْيَانَ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ بِقَرَابَتِي مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَالَّذِي أَكْرَمَكَ لأَسُلَّنَّكَ مِنْهُمْ كَمَا تُسَلُّ الشَّعَرَةُ مِنَ الْخَمِيرِ ‏.‏ فَقَالَ حَسَّانُ وَإِنَّ سَنَامَ الْمَجْدِ مِنْ آلِ هَاشِمٍ بَنُو بِنْتِ مَخْزُومٍ وَوَالِدُكَ الْعَبْدُ قَصِيدَتَهُ هَذِهِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Hasson: «Yo Rasululloh! Abu Sufyon haqida (hajv yozishga) menga ruxsat bering», dedi. U zot: «Mening unga qarindoshligim qanday boʻladi?» dedilar. (Hasson): «Sizni ulugʻlagan Zotga qasamki, men albatta Sizni ulardan, xamir (orasi)dan tuk sugʻurib olingani kabi sugʻurib olaman», dedi. Soʻng Hasson oʻzining ushbu qasidasini (aytib): «Banu binti Maxzum esa Hoshim oilasidan boʻlgan ulugʻlikning choʻqqisidir, otang esa qul edi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳассон: «Ё Расулуллоҳ! Абу Суфён ҳақида (ҳажв ёзишга) менга рухсат беринг», деди. У зот: «Менинг унга қариндошлигим қандай бўлади?» дедилар. (Ҳассон): «Сизни улуғлаган Зотга қасамки, мен албатта Сизни улардан, хамир (ораси)дан тук суғуриб олингани каби суғуриб оламан», деди. Сўнг Ҳассон ўзининг ушбу қасидасини (айтиб): «Бану бинти Махзум эса Ҳошим оиласидан бўлган улуғликнинг чўққисидир, отанг эса қул эди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ، حَدَّثَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ عُمَارَةَ بْنِ غَزِيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ اهْجُوا قُرَيْشًا فَإِنَّهُ أَشَدُّ عَلَيْهَا مِنْ رَشْقٍ بِالنَّبْلِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَرْسَلَ إِلَى ابْنِ رَوَاحَةَ فَقَالَ ‏"‏ اهْجُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَهَجَاهُمْ فَلَمْ يُرْضِ فَأَرْسَلَ إِلَى كَعْبِ بْنِ مَالِكٍ ثُمَّ أَرْسَلَ إِلَى حَسَّانَ بْنِ ثَابِتٍ فَلَمَّا دَخَلَ عَلَيْهِ قَالَ حَسَّانُ قَدْ آنَ لَكُمْ أَنْ تُرْسِلُوا إِلَى هَذَا الأَسَدِ الضَّارِبِ بِذَنَبِهِ ثُمَّ أَدْلَعَ لِسَانَهُ فَجَعَلَ يُحَرِّكُهُ فَقَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لأَفْرِيَنَّهُمْ بِلِسَانِي فَرْىَ الأَدِيمِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَعْجَلْ فَإِنَّ أَبَا بَكْرٍ أَعْلَمُ قُرَيْشٍ بِأَنْسَابِهَا - وَإِنَّ لِي فِيهِمْ نَسَبًا - حَتَّى يُلَخِّصَ لَكَ نَسَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَأَتَاهُ حَسَّانُ ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَدْ لَخَّصَ لِي نَسَبَكَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لأَسُلَّنَّكَ مِنْهُمْ كَمَا تُسَلُّ الشَّعَرَةُ مِنَ الْعَجِينِ ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ لِحَسَّانَ ‏"‏ إِنَّ رُوحَ الْقُدُسِ لاَ يَزَالُ يُؤَيِّدُكَ مَا نَافَحْتَ عَنِ اللَّهِ وَرَسُولِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ هَجَاهُمْ حَسَّانُ فَشَفَى وَاشْتَفَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَسَّانُ هَجَوْتَ مُحَمَّدًا فَأَجَبْتُ عَنْهُ وَعِنْدَ اللَّهِ فِي ذَاكَ الْجَزَاءُ هَجَوْتَ مُحَمَّدًا بَرًّا تَقِيًّا رَسُولَ اللَّهِ شِيمَتُهُ الْوَفَاءُ فَإِنَّ أَبِي وَوَالِدَهُ وَعِرْضِي لِعِرْضِ مُحَمَّدٍ مِنْكُمْ وِقَاءُ ثَكِلْتُ بُنَيَّتِي إِنْ لَمْ تَرَوْهَا تُثِيرُ النَّقْعَ مِنْ كَنَفَىْ كَدَاءِ يُبَارِينَ الأَعِنَّةَ مُصْعِدَاتٍ عَلَى أَكْتَافِهَا الأَسَلُ الظِّمَاءُ تَظَلُّ جِيَادُنَا مُتَمَطِّرَاتٍ تُلَطِّمُهُنَّ بِالْخُمُرِ النِّسَاءُ فَإِنْ أَعْرَضْتُمُو عَنَّا اعْتَمَرْنَا وَكَانَ الْفَتْحُ وَانْكَشَفَ الْغِطَاءُ وَإِلاَّ فَاصْبِرُوا لِضِرَابِ يَوْمٍ يُعِزُّ اللَّهُ فِيهِ مَنْ يَشَاءُ وَقَالَ اللَّهُ قَدْ أَرْسَلْتُ عَبْدًا يَقُولُ الْحَقَّ لَيْسَ بِهِ خَفَاءُ وَقَالَ اللَّهُ قَدْ يَسَّرْتُ جُنْدًا هُمُ الأَنْصَارُ عُرْضَتُهَا اللِّقَاءُ لَنَا فِي كُلِّ يَوْمٍ مِنْ مَعَدٍّ سِبَابٌ أَوْ قِتَالٌ أَوْ هِجَاءُ فَمَنْ يَهْجُو رَسُولَ اللَّهِ مِنْكُمْ وَيَمْدَحُهُ وَيَنْصُرُهُ سَوَاءُ وَجِبْرِيلٌ رَسُولُ اللَّهِ فِينَا وَرُوحُ الْقُدْسِ لَيْسَ لَهُ كِفَاءُ

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurayshni (sheʼrda) hajv qilinglar, chunki bu ularga oʻq otishdan ham ogʻirroqdir», dedilar. Soʻng (u zot) Ibn Ravohaga (kishi) yuborib: «Ularni hajv qil», dedilar. U ularni hajv qildi, ammo (bu u zotni) rozi qilmadi. Soʻng Kaʼb ibn Molikka yubordilar, keyin Hasson ibn Sobitga yubordilar. (Hasson) u zotning huzuriga kirganida shunday dedi: «Endi sizlar dumi bilan (yerni) uradigan mana shu sherni (yordamga) chaqiradigan vaqt boʻldi». Soʻng tilini chiqarib, uni qimirlatib: «Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men ularni tilim bilan teri yorgandek yoraman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Shoshilma, Abu Bakr Qurayshning nasabini eng yaxshi biluvchidir — menda ham ularda nasab bor — toki u senga mening nasabimni ajratib bersin», dedilar. Hasson uning (Abu Bakrning) oldiga bordi, soʻng qaytib kelib: «Yo Rasululloh! U menga sizning nasabingizni ajratib berdi. Sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men sizni ulardan, xuddi xamirdan tukni sugʻurib olgandek, sugʻurib olaman», dedi. Oisha aytadi: «Men Rasululloh ﷺ ning Hassonga: ‹Sen Alloh va Uning Rasuli tomonidan (dushmanlardan) himoya qilar ekansan, Ruhul-Qudus (Jabroil) senga doimo madad berib turadi›, deganlarini eshitdim». Yana (Oisha) aytdi: «Men Rasululloh ﷺ ning: ‹Hasson ularni hajv qildi, shu bilan (musulmonlarni) shifoga eltdi va (oʻzi) shifo topdi›, deganlarini eshitdim». Hasson (sheʼr) aytdi: Muhammadni hajv qilding, men esa uning oʻrniga javob berdim, shu (javob) uchun Alloh huzurida (savob) mukofot bor. Muhammadni hajv qilding, (u) yaxshilik egasi, taqvodor, Allohning Rasuli, fazilati vafodorlik boʻlgan zotni. Darhaqiqat, otam, uning otasi va mening obroʻyim Muhammadning obroʻyiga sizlardan qalqondir. Qizimdan ayrilay, agar (otlarimizni) koʻrmasangizlar, Kadoʼ tomonidan chang koʻtarib (kelayotganini), jilovlarni tortib, yuqoriga koʻtarilib, yelkalarida (qonga) tashna nayzalar. Uchqur otlarimiz ter quyib (yelar), ayollar ularni roʻmollari bilan artadilar. Agar bizdan yuz oʻgirsangizlar, biz umra qilamiz, va fath boʻldi, parda ochildi (haqiqat ayon boʻldi). Aks holda, Alloh xohlagan kishini aziz qiladigan kun jangiga sabr qilinglar. Alloh: ‹Men haqni soʻzlaydigan bir bandani yubordim, unda hech qanday yashirinlik yoʻq›, dedi. Va Alloh: ‹Men bir qoʻshinni muyassar qildim, ular ansorlardir, ularning vazifasi (dushman bilan) uchrashuvdir›, dedi. Bizga har kuni Maʼaddan soʻkish, yoki jang, yoki hajv (keladi). Sizlardan kim Allohning Rasulini hajv qilsa va (kim) uni madh etib, unga yordam bersa — (ular) barobar emasdir. Jabroil — Allohning elchisi bizning oramizda, va Ruhul-Qudus — unga teng keladigan (hech kim) yoʻq.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қурайшни (шеърда) ҳажв қилинглар, чунки бу уларга ўқ отишдан ҳам оғирроқдир», дедилар. Сўнг (у зот) Ибн Равоҳага (киши) юбориб: «Уларни ҳажв қил», дедилар. У уларни ҳажв қилди, аммо (бу у зотни) рози қилмади. Сўнг Каъб ибн Моликка юбордилар, кейин Ҳассон ибн Собитга юбордилар. (Ҳассон) у зотнинг ҳузурига кирганида шундай деди: «Энди сизлар думи билан (ерни) урадиган мана шу шерни (ёрдамга) чақирадиган вақт бўлди». Сўнг тилини чиқариб, уни қимирлатиб: «Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен уларни тилим билан тери ёргандек ёраман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Шошилма, Абу Бакр Қурайшнинг насабини энг яхши билувчидир — менда ҳам уларда насаб бор — токи у сенга менинг насабимни ажратиб берсин», дедилар. Ҳассон унинг (Абу Бакрнинг) олдига борди, сўнг қайтиб келиб: «Ё Расулуллоҳ! У менга сизнинг насабингизни ажратиб берди. Сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен сизни улардан, худди хамирдан тукни суғуриб олгандек, суғуриб оламан», деди. Оиша айтади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг Ҳассонга: ‹Сен Аллоҳ ва Унинг Расули томонидан (душманлардан) ҳимоя қилар экансан, Руҳул-Қудус (Жаброил) сенга доимо мадад бериб туради›, деганларини эшитдим». Яна (Оиша) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Ҳассон уларни ҳажв қилди, шу билан (мусулмонларни) шифога элтди ва (ўзи) шифо топди›, деганларини эшитдим». Ҳассон (шеър) айтди: Муҳаммадни ҳажв қилдинг, мен эса унинг ўрнига жавоб бердим, шу (жавоб) учун Аллоҳ ҳузурида (савоб) мукофот бор. Муҳаммадни ҳажв қилдинг, (у) яхшилик эгаси, тақводор, Аллоҳнинг Расули, фазилати вафодорлик бўлган зотни. Дарҳақиқат, отам, унинг отаси ва менинг обрўйим Муҳаммаднинг обрўйига сизлардан қалқондир. Қизимдан айрилай, агар (отларимизни) кўрмасангизлар, Кадў томонидан чанг кўтариб (келаётганини), жиловларни тортиб, юқорига кўтарилиб, елкаларида (қонга) ташна найзалар. Учқур отларимиз тер қуйиб (елар), аёллар уларни рўмоллари билан артадилар. Агар биздан юз ўгирсангизлар, биз умра қиламиз, ва фатҳ бўлди, парда очилди (ҳақиқат аён бўлди). Акс ҳолда, Аллоҳ хоҳлаган кишини азиз қиладиган кун жангига сабр қилинглар. Аллоҳ: ‹Мен ҳақни сўзлайдиган бир бандани юбордим, унда ҳеч қандай яширинлик йўқ›, деди. Ва Аллоҳ: ‹Мен бир қўшинни муяссар қилдим, улар ансорлардир, уларнинг вазифаси (душман билан) учрашувдир›, деди. Бизга ҳар куни Маъаддан сўкиш, ёки жанг, ёки ҳажв (келади). Сизлардан ким Аллоҳнинг Расулини ҳажв қилса ва (ким) уни мадҳ этиб, унга ёрдам берса — (улар) баробар эмасдир. Жаброил — Аллоҳнинг элчиси бизнинг орамизда, ва Руҳул-Қудус — унга тенг келадиган (ҳеч ким) йўқ.

وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى التُّجِيبِيُّ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ أَنَّ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَهُ أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ أَلاَ يُعْجِبُكَ أَبُو هُرَيْرَةَ جَاءَ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِ حُجْرَتِي يُحَدِّثُ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم يُسْمِعُنِي ذَلِكَ وَكُنْتُ أُسَبِّحُ فَقَامَ قَبْلَ أَنْ أَقْضِيَ سُبْحَتِي وَلَوْ أَدْرَكْتُهُ لَرَدَدْتُ عَلَيْهِ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَكُنْ يَسْرُدُ الْحَدِيثَ كَسَرْدِكُمْ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Abu Hurayradan ajablanmaysizmi? U kelib, hujramning yonida oʻtirib, Nabiy ﷺ dan hadis (rivoyat) qilib, buni menga eshittirar edi. Men esa tasbeh aytayotgan edim. U men tasbehimni tugatmasimdan turib ketdi. Agar uni (toʻxtatib) ulgurganimda, unga (shuni) qaytarar edim (eslatardim): Rasululloh ﷺ sizlar gapirgandek (tez) hadisni ketma-ket aytmas edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Абу Ҳурайрадан ажабланмайсизми? У келиб, ҳужрамнинг ёнида ўтириб, Набий ﷺ дан ҳадис (ривоят) қилиб, буни менга эшиттирар эди. Мен эса тасбеҳ айтаётган эдим. У мен тасбеҳимни тугатмасимдан туриб кетди. Агар уни (тўхтатиб) улгурганимда, унга (шуни) қайтарар эдим (эслатардим): Расулуллоҳ ﷺ сизлар гапиргандек (тез) ҳадисни кетма-кет айтмас эдилар».

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَشُجَاعُ بْنُ مَخْلَدٍ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ، - وَهُوَ ابْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ - عَنْ زَائِدَةَ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ الْبَهِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَأَلَ رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ النَّاسِ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ الْقَرْنُ الَّذِي أَنَا فِيهِ ثُمَّ الثَّانِي ثُمَّ الثَّالِثُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Bir kishi Nabiy ﷺ dan: ‹Odamlarning qaysi biri yaxshiroq?› deb soʻradi. U zot: ‹Men oʻzim ichida boʻlgan avlod, soʻng ikkinchisi, soʻng uchinchisi›, dedilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Бир киши Набий ﷺ дан: ‹Одамларнинг қайси бири яхшироқ?› деб сўради. У зот: ‹Мен ўзим ичида бўлган авлод, сўнг иккинчиси, сўнг учинчиси›, дедилар.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، - وَاللَّفْظُ لأَبِي بَكْرٍ - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ أَبِي مُزَرِّدٍ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ رُومَانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الرَّحِمُ مُعَلَّقَةٌ بِالْعَرْشِ تَقُولُ مَنْ وَصَلَنِي وَصَلَهُ اللَّهُ وَمَنْ قَطَعَنِي قَطَعَهُ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qarindoshlik rishtasi (rahm) Arshga osigʻliq turib: ‹Kim meni ulasa, Alloh uni ulaydi; kim meni uzsa, Alloh uni uzadi›, deydi», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қариндошлик риштаси (раҳм) Аршга осиғлиқ туриб: ‹Ким мени уласа, Аллоҳ уни улайди; ким мени узса, Аллоҳ уни узади›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ إِسْحَاقُ أَخْبَرَنَا وَقَالَ، عُثْمَانُ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ مَا رَأَيْتُ رَجُلاً أَشَدَّ عَلَيْهِ الْوَجَعُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَفِي رِوَايَةِ عُثْمَانَ مَكَانَ الْوَجَعِ وَجَعًا ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ dan koʻra ogʻriqni qattiqroq (tortgan) hech bir kishini koʻrmadim». Usmonning rivoyatida «al-vajaʼ» (ogʻriq) oʻrnida «vajaʼan» (deyilgan).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ дан кўра оғриқни қаттиқроқ (тортган) ҳеч бир кишини кўрмадим». Усмоннинг ривоятида «ал-важаъ» (оғриқ) ўрнида «важаъан» (дейилган).