Oysha bint Abu Bakr as-Siddiq (Ummul-mu'minin)

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنْ طَلْحَةَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ ـ رَجُلٍ مِنْ بَنِي تَيْمِ بْنِ مُرَّةَ ـ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ، إِنَّ لِي جَارَيْنِ فَإِلَى أَيِّهِمَا أُهْدِي قَالَ ‏"‏ إِلَى أَقْرَبِهِمَا مِنْكِ بَابًا ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Yo Rasululloh, mening ikkita qoʻshnim bor; ulardan qaysi biriga hadya beray?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Eshigi senga yaqinroq boʻlganiga (ber)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Ё Расулуллоҳ, менинг иккита қўшним бор; улардан қайси бирига ҳадя берай?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Эшиги сенга яқинроқ бўлганига (бер)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ جَاءَتِ امْرَأَةُ رِفَاعَةَ الْقُرَظِيِّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ كُنْتُ عِنْدَ رِفَاعَةَ فَطَلَّقَنِي فَأَبَتَّ طَلاَقِي، فَتَزَوَّجْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الزَّبِيرِ، إِنَّمَا مَعَهُ مِثْلُ هُدْبَةِ الثَّوْبِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ أَتُرِيدِينَ أَنْ تَرْجِعِي إِلَى رِفَاعَةَ لاَ حَتَّى تَذُوقِي عُسَيْلَتَهُ وَيَذُوقَ عُسَيْلَتَكِ ‏"‏‏.‏ وَأَبُو بَكْرٍ جَالِسٌ عِنْدَهُ وَخَالِدُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ الْعَاصِ بِالْبَابِ يَنْتَظِرُ أَنْ يُؤْذَنَ لَهُ، فَقَالَ يَا أَبَا بَكْرٍ، أَلاَ تَسْمَعُ إِلَى هَذِهِ مَا تَجْهَرُ بِهِ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rifoa al-Quraziyning xotini Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Men Rifoaning xotini edim, lekin u meni taloq qildi va bu — qatʼiy (uchinchi) taloq edi. Soʻng men Abdurrahmon ibn Zubayrga turmushga chiqdim, lekin u — jinsiy quvvatsiz (impotent)», — dedi. Paygʻambar ﷺ undan: «Sen Rifoaga qaytib (turmushga) chiqmoqchimisan? Yoʻq (boʻlmaydi) — to sen u (yangi er) bilan toʻliq jinsiy aloqada boʻlmaguncha va u sen bilan (toʻliq aloqada) boʻlmaguncha», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Рифоа ал-Қуразийнинг хотини Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Мен Рифоанинг хотини эдим, лекин у мени талоқ қилди ва бу — қатъий (учинчи) талоқ эди. Сўнг мен Абдурраҳмон ибн Зубайрга турмушга чиқдим, лекин у — жинсий қуввациз (импотент)», — деди. Пайғамбар ﷺ ундан: «Сен Рифоага қайтиб (турмушга) чиқмоқчимисан? Йўқ (бўлмайди) — то сен у (янги эр) билан тўлиқ жинсий алоқада бўлмагунча ва у сен билан (тўлиқ алоқада) бўлмагунча», — дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَخْبَرَنَا الْحَكَمُ، عَنْ عِرَاكِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنَ عَلَىَّ أَفْلَحُ فَلَمْ آذَنْ لَهُ، فَقَالَ أَتَحْتَجِبِينَ مِنِّي وَأَنَا عَمُّكِ فَقُلْتُ وَكَيْفَ ذَلِكَ قَالَ أَرْضَعَتْكِ امْرَأَةُ أَخِي بِلَبَنِ أَخِي‏.‏ فَقَالَتْ سَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ صَدَقَ أَفْلَحُ، ائْذَنِي لَهُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Aflah mening oldimga kirishga ruxsat soʻradi, lekin men unga ruxsat bermadim. U: «Sen mendan — men sening amaking boʻlsam ham — parda tutasanmi?» — dedi. Oisha: «Bu qanday (boʻladi)?» — dedi. Aflah: «Seni mening akamning xotini — akamning suti bilan — emizgan», — dedi. Men bu haqda Allohning Rasuli ﷺ dan soʻradim va u zot: «Aflah toʻgʻri aytdi; bas, unga oldingga kirishga ruxsat ber», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Афлаҳ менинг олдимга киришга рухсат сўради, лекин мен унга рухсат бермадим. У: «Сен мендан — мен сенинг амакинг бўлсам ҳам — парда тутасанми?» — деди. Оиша: «Бу қандай (бўлади)?» — деди. Афлаҳ: «Сени менинг акамнинг хотини — акамнинг сути билан — эмизган», — деди. Мен бу ҳақда Аллоҳнинг Расули ﷺ дан сўрадим ва у зот: «Афлаҳ тўғри айтди; бас, унга олдингга киришга рухсат бер», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ أَبِي الشَّعْثَاءِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ دَخَلَ عَلَىَّ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي رَجُلٌ، قَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ مَنْ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَخِي مِنَ الرَّضَاعَةِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ، انْظُرْنَ مَنْ إِخْوَانُكُنَّ، فَإِنَّمَا الرَّضَاعَةُ مِنَ الْمَجَاعَةِ ‏"‏‏.‏ تَابَعَهُ ابْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ سُفْيَانَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ mening oldimga keldi — uyimda bir kishi bor edi. U zot: «Ey Oisha! Bu (kishi) kim?» — dedi. Men: «Mening emizishdan boʻlgan akam», — dedim. U zot: «Ey Oisha! Emizishdan boʻlgan akalaringda ehtiyot boʻl (aniqlab ol) — chunki emizish (rizoʼat) faqat emizish davrida (ikki yoshdan oldin) sodir boʻlsa, (oʻshanda) maʼtabar(dir)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ менинг олдимга келди — уйимда бир киши бор эди. У зот: «Эй Оиша! Бу (киши) ким?» — деди. Мен: «Менинг эмизишдан бўлган акам», — дедим. У зот: «Эй Оиша! Эмизишдан бўлган акаларингда эҳтиёт бўл (аниқлаб ол) — чунки эмизиш (ризўат) фақат эмизиш даврида (икки ёшдан олдин) содир бўлса, (ўшанда) маътабар(дир)», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدِ بْنِ مَيْمُونٍ، أَخْبَرَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سَمِعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم رَجُلاً يَقْرَأُ فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ ‏"‏ رَحِمَهُ اللَّهُ، لَقَدْ أَذْكَرَنِي كَذَا وَكَذَا آيَةً، أَسْقَطْتُهُنَّ مِنْ سُورَةِ كَذَا وَكَذَا ‏"‏‏.‏ وَزَادَ عَبَّادُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ عَنْ عَائِشَةَ تَهَجَّدَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي بَيْتِي فَسَمِعَ صَوْتَ عَبَّادٍ يُصَلِّي فِي الْمَسْجِدِ فَقَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ، أَصَوْتُ عَبَّادٍ هَذَا ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ ارْحَمْ عَبَّادًا ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidda bir kishini (Qurʼon oʻqiyotganini) eshitdi va: «Allohu unga rahm qilsin! U menga — men (yodimdan) tushirgan falon suraning falon oyatlarini — eslatdi», — dedilar. Oisha (yana rivoyat qildi): Paygʻambar ﷺ mening uyimda tahajjud namozini oʻqidi, soʻng masjidda namoz oʻqiyotgan Abbodning ovozini eshitdi va: «Ey Oisha! Bu — Abbodning ovozimi?» — dedi. Men: «Ha», — dedim. U zot: «Allohim! Abbodga rahm qil!» — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжидда бир кишини (Қуръон ўқиётганини) эшитди ва: «Аллоҳу унга раҳм қилсин! У менга — мен (ёдимдан) туширган фалон суранинг фалон оятларини — эслатди», — дедилар. Оиша (яна ривоят қилди): Пайғамбар ﷺ менинг уйимда таҳажжуд намозини ўқиди, сўнг масжидда намоз ўқиётган Аббоднинг овозини эшитди ва: «Эй Оиша! Бу — Аббоднинг овозими?» — деди. Мен: «Ҳа», — дедим. У зот: «Аллоҳим! Аббодга раҳм қил!» — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ، سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ وَأَفْهَمَنِي بَعْضَهُ أَحْمَدُ حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنِ وَقَّاصٍ اللَّيْثِيِّ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا، فَبَرَّأَهَا اللَّهُ مِنْهُ، قَالَ الزُّهْرِيُّ، وَكُلُّهُمْ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنْ حَدِيثِهَا وَبَعْضُهُمْ أَوْعَى مِنْ بَعْضٍ، وَأَثْبَتُ لَهُ اقْتِصَاصًا، وَقَدْ وَعَيْتُ عَنْ كُلِّ وَاحِدٍ مِنْهُمُ الْحَدِيثَ الَّذِي حَدَّثَنِي عَنْ عَائِشَةَ، وَبَعْضُ حَدِيثِهِمْ يُصَدِّقُ بَعْضًا‏.‏ زَعَمُوا أَنَّ عَائِشَةَ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ أَزْوَاجِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ، فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزَاةٍ غَزَاهَا فَخَرَجَ سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَهُ بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ، فَأَنَا أُحْمَلُ فِي هَوْدَجٍ وَأُنْزَلُ فِيهِ، فَسِرْنَا حَتَّى إِذَا فَرَغَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ غَزْوَتِهِ تِلْكَ، وَقَفَلَ وَدَنَوْنَا مِنَ الْمَدِينَةِ، آذَنَ لَيْلَةً بِالرَّحِيلِ، فَقُمْتُ حِينَ آذَنُوا بِالرَّحِيلِ، فَمَشَيْتُ حَتَّى جَاوَزْتُ الْجَيْشَ، فَلَمَّا قَضَيْتُ شَأْنِي أَقْبَلْتُ إِلَى الرَّحْلِ، فَلَمَسْتُ صَدْرِي، فَإِذَا عِقْدٌ لِي مِنْ جَزْعِ أَظْفَارٍ قَدِ انْقَطَعَ، فَرَجَعْتُ فَالْتَمَسْتُ عِقْدِي، فَحَبَسَنِي ابْتِغَاؤُهُ، فَأَقْبَلَ الَّذِينَ يَرْحَلُونَ لِي، فَاحْتَمَلُوا هَوْدَجِي فَرَحَلُوهُ عَلَى بَعِيرِي الَّذِي كُنْتُ أَرْكَبُ، وَهُمْ يَحْسِبُونَ أَنِّي فِيهِ، وَكَانَ النِّسَاءُ إِذْ ذَاكَ خِفَافًا لَمْ يَثْقُلْنَ وَلَمْ يَغْشَهُنَّ اللَّحْمُ، وَإِنَّمَا يَأْكُلْنَ الْعُلْقَةَ مِنَ الطَّعَامِ، فَلَمْ يَسْتَنْكِرِ الْقَوْمُ حِينَ رَفَعُوهُ ثِقَلَ الْهَوْدَجِ فَاحْتَمَلُوهُ وَكُنْتُ جَارِيَةً حَدِيثَةَ السِّنِّ، فَبَعَثُوا الْجَمَلَ وَسَارُوا، فَوَجَدْتُ عِقْدِي بَعْدَ مَا اسْتَمَرَّ الْجَيْشُ، فَجِئْتُ مَنْزِلَهُمْ وَلَيْسَ فِيهِ أَحَدٌ، فَأَمَمْتُ مَنْزِلِي الَّذِي كُنْتُ بِهِ فَظَنَنْتُ أَنَّهُمْ سَيَفْقِدُونِي فَيَرْجِعُونَ إِلَىَّ، فَبَيْنَا أَنَا جَالِسَةٌ غَلَبَتْنِي عَيْنَاىَ فَنِمْتُ، وَكَانَ صَفْوَانُ بْنُ الْمُعَطَّلِ السُّلَمِيُّ ثُمَّ الذَّكْوَانِيُّ مِنْ وَرَاءِ الْجَيْشِ، فَأَصْبَحَ عِنْدَ مَنْزِلِي فَرَأَى سَوَادَ إِنْسَانٍ نَائِمٍ فَأَتَانِي، وَكَانَ يَرَانِي قَبْلَ الْحِجَابِ فَاسْتَيْقَظْتُ بِاسْتِرْجَاعِهِ حِينَ أَنَاخَ رَاحِلَتَهُ، فَوَطِئَ يَدَهَا فَرَكِبْتُهَا فَانْطَلَقَ يَقُودُ بِي الرَّاحِلَةَ، حَتَّى أَتَيْنَا الْجَيْشَ بَعْدَ مَا نَزَلُوا مُعَرِّسِينَ فِي نَحْرِ الظَّهِيرَةِ، فَهَلَكَ مَنْ هَلَكَ، وَكَانَ الَّذِي تَوَلَّى الإِفْكَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أُبَىٍّ ابْنُ سَلُولَ، فَقَدِمْنَا الْمَدِينَةَ فَاشْتَكَيْتُ بِهَا شَهْرًا، يُفِيضُونَ مِنْ قَوْلِ أَصْحَابِ الإِفْكِ، وَيَرِيبُنِي فِي وَجَعِي أَنِّي لاَ أَرَى مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم اللُّطْفَ الَّذِي كُنْتُ أَرَى مِنْهُ حِينَ أَمْرَضُ، إِنَّمَا يَدْخُلُ فَيُسَلِّمُ ثُمَّ يَقُولُ ‏"‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏"‏‏.‏ لاَ أَشْعُرُ بِشَىْءٍ مِنْ ذَلِكَ حَتَّى نَقَهْتُ، فَخَرَجْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ قِبَلَ الْمَنَاصِعِ مُتَبَرَّزُنَا، لاَ نَخْرُجُ إِلاَّ لَيْلاً إِلَى لَيْلٍ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ نَتَّخِذَ الْكُنُفَ قَرِيبًا مِنْ بُيُوتِنَا، وَأَمْرُنَا أَمْرُ الْعَرَبِ الأُوَلِ فِي الْبَرِّيَّةِ أَوْ فِي التَّنَزُّهِ، فَأَقْبَلْتُ أَنَا وَأُمُّ مِسْطَحٍ بِنْتُ أَبِي رُهْمٍ نَمْشِي، فَعَثُرَتْ فِي مِرْطِهَا فَقَالَتْ تَعِسَ مِسْطَحٌ، فَقُلْتُ لَهَا بِئْسَ مَا قُلْتِ، أَتَسُبِّينَ رَجُلاً شَهِدَ بَدْرًا فَقَالَتْ يَا هَنْتَاهْ أَلَمْ تَسْمَعِي مَا قَالُوا فَأَخْبَرَتْنِي بِقَوْلِ أَهْلِ الإِفْكِ، فَازْدَدْتُ مَرَضًا إِلَى مَرَضِي، فَلَمَّا رَجَعْتُ إِلَى بَيْتِي دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ فَقَالَ ‏"‏ كَيْفَ تِيكُمْ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ ائْذَنْ لِي إِلَى أَبَوَىَّ‏.‏ قَالَتْ وَأَنَا حِينَئِذٍ أُرِيدُ أَنْ أَسْتَيْقِنَ الْخَبَرَ مِنْ قِبَلِهِمَا، فَأَذِنَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَتَيْتُ أَبَوَىَّ فَقُلْتُ لأُمِّي مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ فَقَالَتْ يَا بُنَيَّةُ هَوِّنِي عَلَى نَفْسِكِ الشَّأْنَ، فَوَاللَّهِ لَقَلَّمَا كَانَتِ امْرَأَةٌ قَطُّ وَضِيئَةٌ عِنْدَ رَجُلٍ يُحِبُّهَا وَلَهَا ضَرَائِرُ إِلاَّ أَكْثَرْنَ عَلَيْهَا‏.‏ فَقُلْتُ سُبْحَانَ اللَّهِ وَلَقَدْ يَتَحَدَّثُ النَّاسُ بِهَذَا قَالَتْ فَبِتُّ تِلْكَ اللَّيْلَةَ حَتَّى أَصْبَحْتُ لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، ثُمَّ أَصْبَحْتُ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ، يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ عَلَيْهِ بِالَّذِي يَعْلَمُ فِي نَفْسِهِ مِنَ الْوُدِّ لَهُمْ، فَقَالَ أُسَامَةُ أَهْلُكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ نَعْلَمُ وَاللَّهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَأَمَّا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَسَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ‏.‏ فَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَرِيرَةَ فَقَالَ ‏"‏ يَا بَرِيرَةُ هَلْ رَأَيْتِ فِيهَا شَيْئًا يَرِيبُكِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ بَرِيرَةُ لاَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ، إِنْ رَأَيْتُ مِنْهَا أَمْرًا أَغْمِصُهُ عَلَيْهَا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنِ الْعَجِينَ فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ‏.‏ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ يَوْمِهِ، فَاسْتَعْذَرَ مِنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أُبَىٍّ ابْنِ سَلُولَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِي، فَوَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا، وَقَدْ ذَكَرُوا رَجُلاً مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِ إِلاَّ خَيْرًا، وَمَا كَانَ يَدْخُلُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ مَعِي ‏"‏‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ مُعَاذٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا وَاللَّهِ أَعْذِرُكَ مِنْهُ، إِنْ كَانَ مِنَ الأَوْسِ ضَرَبْنَا عُنُقَهُ، وَإِنْ كَانَ مِنْ إِخْوَانِنَا مِنَ الْخَزْرَجِ أَمَرْتَنَا فَفَعَلْنَا فِيهِ أَمْرَكَ‏.‏ فَقَامَ سَعْدُ بْنُ عُبَادَةَ وَهُوَ سَيِّدُ الْخَزْرَجِ، وَكَانَ قَبْلَ ذَلِكَ رَجُلاً صَالِحًا وَلَكِنِ احْتَمَلَتْهُ الْحَمِيَّةُ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ، لاَ تَقْتُلُهُ وَلاَ تَقْدِرُ عَلَى ذَلِكَ، فَقَامَ أُسَيْدُ بْنُ الْحُضَيْرِ فَقَالَ كَذَبْتَ لَعَمْرُ اللَّهِ، وَاللَّهِ لَنَقْتُلَنَّهُ، فَإِنَّكَ مُنَافِقٌ تُجَادِلُ عَنِ الْمُنَافِقِينَ‏.‏ فَثَارَ الْحَيَّانِ الأَوْسُ وَالْخَزْرَجُ حَتَّى هَمُّوا، وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْمِنْبَرِ فَنَزَلَ فَخَفَّضَهُمْ حَتَّى سَكَتُوا وَسَكَتَ، وَبَكَيْتُ يَوْمِي لاَ يَرْقَأُ لِي دَمْعٌ وَلاَ أَكْتَحِلُ بِنَوْمٍ، فَأَصْبَحَ عِنْدِي أَبَوَاىَ، قَدْ بَكَيْتُ لَيْلَتَيْنِ وَيَوْمًا حَتَّى أَظُنُّ أَنَّ الْبُكَاءَ فَالِقٌ كَبِدِي ـ قَالَتْ ـ فَبَيْنَا هُمَا جَالِسَانِ عِنْدِي وَأَنَا أَبْكِي إِذِ اسْتَأْذَنَتِ امْرَأَةٌ مِنَ الأَنْصَارِ فَأَذِنْتُ لَهَا، فَجَلَسَتْ تَبْكِي مَعِي، فَبَيْنَا نَحْنُ كَذَلِكَ إِذْ دَخَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ، وَلَمْ يَجْلِسْ عِنْدِي مِنْ يَوْمِ قِيلَ فِيَّ مَا قِيلَ قَبْلَهَا، وَقَدْ مَكُثَ شَهْرًا لاَ يُوحَى إِلَيْهِ فِي شَأْنِي شَىْءٌ ـ قَالَتْ ـ فَتَشَهَّدَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عَائِشَةُ فَإِنَّهُ بَلَغَنِي عَنْكِ كَذَا وَكَذَا، فَإِنْ كُنْتِ بَرِيئَةً فَسَيُبَرِّئُكِ اللَّهُ، وَإِنْ كُنْتِ أَلْمَمْتِ فَاسْتَغْفِرِي اللَّهَ وَتُوبِي إِلَيْهِ، فَإِنَّ الْعَبْدَ إِذَا اعْتَرَفَ بِذَنْبِهِ ثُمَّ تَابَ تَابَ اللَّهُ عَلَيْهِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَقَالَتَهُ قَلَصَ دَمْعِي حَتَّى مَا أُحِسُّ مِنْهُ قَطْرَةً وَقُلْتُ لأَبِي أَجِبْ عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ لأُمِّي أَجِيبِي عَنِّي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا قَالَ‏.‏ قَالَتْ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي مَا أَقُولُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ قَالَتْ وَأَنَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ لاَ أَقْرَأُ كَثِيرًا مِنَ الْقُرْآنِ فَقُلْتُ إِنِّي وَاللَّهِ لَقَدْ عَلِمْتُ أَنَّكُمْ سَمِعْتُمْ مَا يَتَحَدَّثُ بِهِ النَّاسُ، وَوَقَرَ فِي أَنْفُسِكُمْ وَصَدَّقْتُمْ بِهِ، وَلَئِنْ قُلْتُ لَكُمْ إِنِّي بَرِيئَةٌ‏.‏ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنِّي لَبَرِيئَةٌ لاَ تُصَدِّقُونِي بِذَلِكَ، وَلَئِنِ اعْتَرَفْتُ لَكُمْ بِأَمْرٍ، وَاللَّهُ يَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ لَتُصَدِّقُنِّي وَاللَّهِ مَا أَجِدُ لِي وَلَكُمْ مَثَلاً إِلاَّ أَبَا يُوسُفَ إِذْ قَالَ ‏[quran sura="12" aya_start="18" aya_end="18"]{‏فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ‏}‏ ثُمَّ تَحَوَّلْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَأَنَا أَرْجُو أَنْ يُبَرِّئَنِي اللَّهُ، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا ظَنَنْتُ أَنْ يُنْزِلَ فِي شَأْنِي وَحْيًا، وَلأَنَا أَحْقَرُ فِي نَفْسِي مِنْ أَنْ يُتَكَلَّمَ بِالْقُرْآنِ فِي أَمْرِي، وَلَكِنِّي كُنْتُ أَرْجُو أَنْ يَرَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي النَّوْمِ رُؤْيَا يُبَرِّئُنِي اللَّهُ، فَوَاللَّهِ مَا رَامَ مَجْلِسَهُ وَلاَ خَرَجَ أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الْبَيْتِ حَتَّى أُنْزِلَ عَلَيْهِ، فَأَخَذَهُ مَا كَانَ يَأْخُذُهُ مِنَ الْبُرَحَاءِ، حَتَّى إِنَّهُ لَيَتَحَدَّرُ مِنْهُ مِثْلُ الْجُمَانِ مِنَ الْعَرَقِ فِي يَوْمٍ شَاتٍ، فَلَمَّا سُرِّيَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَضْحَكُ، فَكَانَ أَوَّلَ كَلِمَةٍ تَكَلَّمَ بِهَا أَنْ قَالَ لِي ‏"‏ يَا عَائِشَةُ، احْمَدِي اللَّهَ فَقَدْ بَرَّأَكِ اللَّهُ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ لِي أُمِّي قُومِي إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقُلْتُ لاَ وَاللَّهِ، لاَ أَقُومُ إِلَيْهِ، وَلاَ أَحْمَدُ إِلاَّ اللَّهَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى ‏[quran sura="24" aya_start="11" aya_end="11"]{‏إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ‏}‏ الآيَاتِ، فَلَمَّا أَنْزَلَ اللَّهُ هَذَا فِي بَرَاءَتِي قَالَ أَبُو بَكْرٍ الصِّدِّيقُ ـ رضى الله عنه ـ وَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحِ بْنِ أُثَاثَةَ لِقَرَابَتِهِ مِنْهُ وَاللَّهِ لاَ أُنْفِقُ عَلَى مِسْطَحٍ شَيْئًا أَبَدًا بَعْدَ مَا قَالَ لِعَائِشَةَ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى [quran sura="24" aya_start="22" aya_end="22"]‏{‏وَلاَ يَأْتَلِ أُولُو الْفَضْلِ مِنْكُمْ وَالسَّعَةِ‏}‏ إِلَى قَوْلِهِ [quran sura="24" aya_start="22" aya_end="22"]‏{‏غَفُورٌ رَحِيمٌ‏}‏ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ بَلَى، وَاللَّهِ إِنِّي لأُحِبُّ أَنْ يَغْفِرَ اللَّهُ لِي، فَرَجَعَ إِلَى مِسْطَحٍ الَّذِي كَانَ يُجْرِي عَلَيْهِ‏.‏ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْأَلُ زَيْنَبَ بِنْتَ جَحْشٍ عَنْ أَمْرِي، فَقَالَ ‏"‏ يَا زَيْنَبُ، مَا عَلِمْتِ مَا رَأَيْتِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، أَحْمِي سَمْعِي وَبَصَرِي، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَيْهَا إِلاَّ خَيْرًا، قَالَتْ وَهْىَ الَّتِي كَانَتْ تُسَامِينِي، فَعَصَمَهَا اللَّهُ بِالْوَرَعِ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، مِثْلَهُ‏.‏ قَالَ وَحَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ، مِثْلَهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi — rivoyat qiladi: Allohning Rasuli ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlgan har safar, u zot zavjalari orasida qurʼa (chek) tashlar va kimning nomi chiqsa, oʻshani oʻzi bilan olib ketar edi. Bir gʻazotida u zot biz orasida qurʼa tashladi va qurʼa menga chiqdi; bas, men u zot bilan — Alloh ayollarga parda (hijob)ni (farz) qilganidan keyin — yoʻlga chiqdim. Men (tuyadagi) kajavada (havdaj) olib borilar va shu holda (kajavada) tushirilar edim. Allohning Rasuli ﷺ oʻz gʻazotini tugatib, uyga qaytganda va biz Madina shahriga yaqinlashganda, Allohning Rasuli ﷺ bizga — kechasi yurishni — buyurdi. Yoʻlga chiqish buyrugʻi berilganda, men — (tabiiy) hojatni ado etish uchun — qoʻshindan oʻtib (uzoqlashib) yurdim. (Hojatni) ado etgandan soʻng, men (lashkargohga) — (boshqalar bilan) joʻnashga — qaytdim va birdan — koʻkragimdagi marjonim (shodam) yoʻqolganini sezdim. Bas, men uni qidirishga qaytdim va shu sababli kechikdim. Meni (tuyada) olib yuradigan odamlar mening kajavamga kelib, uni — men ichida(man), deb oʻylab — tuyaning ustiga qoʻydi; chunki oʻsha paytda ayollar yengil (vaznda), oriq edi va koʻp yemas edi. Bas, oʻsha odamlar kajavani koʻtarganda uning ogʻirligidagi farqni sezmadi va uni tuya ustiga qoʻydi. Oʻsha paytda men yosh ayol edim. Ular tuyani (haydab) yurgʻizdi va (yoʻlga) ravon boʻldi. Men — qoʻshin ketgandan keyin — marjonimni topdim va ularning lashkargohiga keldim, lekin u yerda hech kimni (topmadim). Bas, men — ular meni yoʻqotganini sezib, qidirishga qaytar, deb oʻylab — oʻzim (avval) turgan joyga bordim. Shu holda men uyqu bosib, uxlab qoldim. Safvon ibn Muattal as-Sulamiy az-Zakvoniy qoʻshinning orqasida edi va u ertalab mening (turgan) joyimga yetib keldi. U uxlab yotgan kishini koʻrganda, mening oldimga keldi — u meni parda (hijob) farz qilinishidan oldin koʻrgan edi. Bas, men — uning ‹Inna lillahi va inna ilayhi rojiun (Albatta, biz Allohniki(miz) va albatta, biz Unga qaytamiz)›, — deb aytganini eshitib, (uygʻonib) turdim. U oʻz tuyasini choʻktirdi va undan tushdi hamda oyogʻini tuyaning old oyoqlariga qoʻydi; soʻng men (tuyaga) minib, uning ustiga oʻtirdim. Safvon yurib, tuyani — ipidan ushlab (yetaklab) bordi — to biz peshin paytida dam olish uchun toʻxtagan qoʻshinga yetib borgunimizcha. Soʻng kim halokatga (mahkum) boʻlgan boʻlsa, halokatga yuz tutdi; (baʼzi odamlar meni yolgʻondan aybladi) va yolgʻon ayblovchilarning boshligʻi — Abdulloh ibn Ubay ibn Salul edi. Shundan keyin biz Madinaga qaytdik va men bir oy davomida kasal boʻldim — odamlar esa yolgʻon ayblovchilarning toʻqib chiqargan soʻzlarini tarqatayotgan edi. Men kasalligim davomida — Paygʻambar ﷺ dan — men (avval) kasal boʻlganimda undan koʻradigan odatdagi mehribonlikni koʻrmayotgandek — his qilar edim. Lekin u zot kelib, salom berib: ‹U (qiz) qanday?› — der edi. Men — kasalligimdan tuzalib, Ummu Mistah bilan — biz (tabiiy) hojatni ado etadigan Manosiʼ (degan joy)ga chiqgunimcha — boʻlayotgan (gaplardan) hech narsani bilmadim; biz — uylarimiz yaqinida hojatxonalar (paydo) boʻlishidan oldin — hojatni faqat kechadan kechaga (borib) ado etar edik. Bizning bu odatimiz — qadimgi arablarning ochiq daladagi (uylardan uzoqdagi) odatiga oʻxshash edi. Bas, men va Ummu Mistah bint Ruhm (birga) yurib (chiqdik). Ummu Mistah oʻz (uzun) koʻylagi sababli qoqildi (yiqila yozdi) va shunda u: ‹Mistah halok boʻlsin!› — dedi. Men: ‹Sen yomon soʻz aytding. Nega sen — Badr (jangi)da qatnashgan kishini — soʻkyapsan?› — dedim. U: ‹Ey (sodda)! Sen ular nima deganini eshitmadingmi?› — dedi. Soʻng u menga yolgʻon ayblovchilarning mish-mishlarini aytdi. Mening kasalligim (yana) kuchaydi va men uyga qaytganimda, Allohning Rasuli ﷺ mening oldimga kelib, salom bergandan soʻng: ‹U (qiz) qanday?› — dedi. Men undan — ota-onamning oldiga borishga — ruxsat soʻradim. Men — ular orqali xabarning (rost-yolgʻonini) aniqlashni xohlayar edim. Allohning Rasuli ﷺ menga ruxsat berdi va men ota-onamning oldiga borib, onamdan: ‹Odamlar nima haqda gapiryapti?› — deb soʻradim. U: ‹Ey qizalogʻim! Bu masala haqida koʻp tashvishlanma. Allohga qasamki, eri sevgan goʻzal bir ayol — uning boshqa xotinlari bor boʻlsa — boʻlib, oʻsha (kundoshlari) u haqda yolgʻon (mish-mish) toʻqimaydigan (hech ayol) yoʻq›, — dedi. Men: ‹Subhanalloh! Odamlar haqiqatan bu haqda gapiryaptimi?› — dedim. Oʻsha kecha men — to tonggacha — yigʻlab chiqdim va uxlay olmadim. Ertalab Allohning Rasuli ﷺ — vahiy kechikkanini koʻrib — oʻz zavjasi (Oisha)ni taloq qilish (masalasi) haqida maslahat olish uchun Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zaydni (chaqirdi). Usoma ibn Zayd — u zotning zavjalarining yaxshi obroʻ-eʼtibori haqida bilgan (narsasini) aytdi va: ‹Yo Rasululloh, zavjangizni (oʻz nikohingizda) saqlab qoling — chunki, Allohga qasamki, biz u haqda yaxshilikdan boshqa narsani bilmaymiz›, — deb qoʻshdi. Ali ibn Abu Tolib: ‹Yo Rasululloh, Alloh sizga (bu masalada) cheklov qoʻymagan va undan boshqa koʻp ayollar bor; lekin siz — sizga rostni aytadigan — choriya (xizmatchi)dan soʻrang›, — dedi. Shunda Allohning Rasuli ﷺ Barirani chaqirib: ‹Ey Barira! Sen unga (Oishaga) nisbatan shubha uygʻotadigan biror narsani (hech) koʻrganmisan?› — dedi. Barira: ‹Yoʻq, sizni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men unda — u baʼzan uxlab, xamirni echkilarga (yeyishga) qoldiradigan yosh qiz boʻlishidan boshqa — hech bir aybni (hech) koʻrmadim›, — dedi. Oʻsha kuni Allohning Rasuli ﷺ minbarga chiqdi va — Abdulloh ibn Ubay ibn Salulni jazolashda — kimdir oʻziga yordam berishini soʻradi. Allohning Rasuli ﷺ: ‹Mening oilamning obroʻ-eʼtiborini bulgʻab, meni ranjitgan oʻsha kishi (Abdulloh ibn Ubay ibn Salul)ni jazolashda — kim menga yordam beradi? Allohga qasamki, men oʻz oilam haqida yaxshilikdan boshqa narsani bilmadim va ular — men haqida yaxshilikdan boshqa narsani bilmaydigan bir kishini (aybladi); u esa mening uyimga — faqat men bilan birga — kirar edi›, — dedi. Saʼd ibn Muoz (oʻrnidan) turib: ‹Yo Rasululloh, Allohga qasamki, men sizni undan (bu tashvishdan) xalos qilaman. Agar u kishi Avs qabilasidan boʻlsa, biz uning boshini olib tashlaymiz; va agar u bizning birodarimiz — Xazraj(dan) boʻlsa, bizga buyuring, biz sizning buyrugʻingizni bajaramiz›, — dedi. Shunda Xazrajning boshligʻi Saʼd ibn Ubada — bu voqeadan oldin u taqvodor kishi edi — oʻz qabilasiga (boʻlgan) gʻayrati (taassubi) bilan (oʻrnidan) turib: ‹Allohga qasamki, sen yolgʻon aytding; sen uni oʻldira olmaysan va hech qachon oʻldira olmaysan›, — dedi. Shunda Usayd ibn Huzayr (oʻrnidan) turib (Saʼd ibn Ubadaga): ‹Allohga qasamki, sen yolgʻonchisan. Allohga qasamki, biz uni, albatta, oʻldiramiz; va sen — munofiqsan, munofiqlarni himoya qilyapsan›, — dedi. Shunda Avs va Xazraj (degan) ikki qabila qoʻzgʻaldi va bir-biri bilan jang qilishga yaqin (yetib) qoldi — Allohning Rasuli ﷺ esa minbarda turar edi. U zot (minbardan) tushib, ularni — jim boʻlgunlarigacha — tinchlantirdi, soʻng u zot (ham) jim qoldi. Oʻsha kuni men shu qadar yigʻladimki, na koʻz yoshim toʻxtadi, na uxlay oldim. Ertalab ota-onam mening yonimda edi va men ikki kecha hamda bir kun yigʻladim — to yigʻladan jigarim yorilib ketgudek boʻlguncha. Ular men bilan oʻtirgan va men yigʻlayotgan paytda, bir ansoriy ayol mening oldimga kirishga ruxsat soʻradi va men unga kirishga ruxsat berdim. U oʻtirib, men bilan (birga) yigʻlay boshladi. Biz shu holda ekanimizda, Allohning Rasuli ﷺ kelib oʻtirdi — u zot — ular (meni) ayblagan kundan beri — men bilan (birga) hech oʻtirmagan edi. Bir oy davomida unga mening (ishim) haqida hech vahiy kelmagan edi. U zot tashahhudni aytdi — soʻng: ‹Ey Oisha! Menga sen haqingda shunday-shunday (gaplar) xabar berildi; agar sen — begunoh boʻlsang, Alloh tezda sening begunohligingni oshkor qiladi; va agar sen — gunoh qilgan boʻlsang, unda Allohga tavba qil va Undan magʻfirat soʻra — chunki banda oʻz gunohini iqror qilib, Allohdan magʻfirat soʻrasa, Alloh uning tavbasini qabul qiladi›, — dedi. Allohning Rasuli ﷺ oʻz soʻzini tugatganda, mening koʻz yoshim butunlay toʻxtadi va undan bir tomchi (ham) qolmadi. Men otamdan — Allohning Rasuli ﷺ ga mening nomimdan javob berishni — soʻradim. Otam: ‹Allohga qasamki, men Allohning Rasuli ﷺ ga nima deyishimni bilmayman›, — dedi. Men onamga: ‹Allohning Rasuli ﷺ ga mening nomimdan gapir›, — dedim. U: ‹Allohga qasamki, men Allohning Rasuli ﷺ ga nima deyishimni bilmayman›, — dedi. Men yosh qiz edim va Qurʼonni koʻp bilmas edim. Men: ‹Allohga qasamki, men bilaman — sizlar odamlar aytayotgan (gap)ni eshitdingiz va u sizning dillaringizga oʻrnashdi hamda siz uni rost deb qabul qildingiz. Endi, agar men sizlarga — men begunohman, deb aytsam va Alloh — men begunoh ekanimni bilsa (ham), sizlar menga ishonmaysiz; va agar men sizlarga — yolgʻondan, men gunohkor(man), deb iqror qilsam va Alloh — men begunoh ekanimni bilsa (ham), sizlar menga ishonasiz. Allohga qasamki, men — oʻz holatimni — Yusufning otasi (yaʼni Yaʼqub) aytgan (holat)dan boshqasiga oʻxshatmayman; u: «Bas, (men uchun) chiroyli sabr (lozim) va sizlar bayon (daʼvo) qilayotgan narsaga qarshi Allohdan yordam soʻraladi» (Yusuf, 18), — degan›, — dedim. Soʻng men — Alloh mening begunohligimni isbotlaydi (deb umid qilib) — toʻshagimning boshqa tomoniga oʻgirildim. Allohga qasamki, men — Alloh mening (ishim) haqida vahiy nozil qiladi, deb (hech) oʻylamagan edim, chunki men oʻzimni — Qurʼonda men haqimda (oyat) aytilishga — juda arzimas (past) deb hisoblar edim. Men — Allohning Rasuli ﷺ tushida Alloh mening begunohligimni isbotlaydi, deb umid qilgan edim. Allohga qasamki, Allohning Rasuli ﷺ (oʻz) joyidan turmagan va uydan hech kim chiqmagan paytda, u zotga vahiy keldi. Bas, unga — (vahiy kelganda) odatda uni qoplaydigan — holat keldi: u zot shu qadar terlab ketdiki, qish (sovuq) kuni boʻlishiga qaramay, ter tomchilari uning (yuzidan) marvarid kabi tomar edi. Allohning Rasuli ﷺ ning oʻsha holati oʻtganda, u zot tabassum qilar edi va aytgan birinchi soʻzi: ‹Ey Oisha! Allohga hamd ayt — chunki Alloh sening begunohligingni eʼlon qildi›, — dedilar. Onam menga — Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga borishni — aytdi. Men: ‹Allohga qasamki, men u zotning oldiga bormayman va Allohdan boshqa hech kimga hamd (minnatdorchilik) bildirmayman›, — dedim. Bas, Alloh (mana bu oyatni) nozil qildi: ‹Albatta, (Oishaga) tuhmat (uydirma) keltirganlar — sizlardan bir guruh(dir)...› (Nur, 11). Alloh mening begunohligim haqida (oyat) nozil qilganda, Abu Bakr — u Mistah ibn Usosani (oʻz qarindoshi boʻlganligi sababli) taʼminlar edi — ‹Allohga qasamki, men — Oisha haqida aytgan (gap)i sababli — Mistahga hech qachon hech narsa bermayman›, — dedi. Lekin Alloh keyinchalik (mana bu oyatni) nozil qildi: ‹Sizlardan fazilat va boylik egalari — qarindoshlariga, miskinlarga va Alloh yoʻlida hijrat qilganlarga (hech narsa) bermaslikka qasam ichmasin. (Ular) afv etsin va kechirsin! Sizlar — Alloh sizlarni magʻfirat qilishni — xohlamaysizmi? Alloh — magʻfiratli, rahmli(dir)› (Nur, 22). Shundan keyin Abu Bakr: ‹Ha! Allohga qasamki, men — Alloh meni magʻfirat qilishni — yaxshi koʻraman›, — dedi va Mistahga — (avval) berib turganidek — yana (yordam) bera boshladi. Allohning Rasuli ﷺ — Zaynab bint Jahshdan (yaʼni Paygʻambar ﷺ ning zavjasidan) men haqimda: ‹Sen nima bilasan va nima koʻrding?› — deb soʻradi. U: ‹Yo Rasululloh, men — eshitmagan yoki koʻrmagan narsamni (eshitdim yoki koʻrdim, deb) daʼvo qilishdan tiyilaman. Allohga qasamki, men Oisha haqida yaxshilikdan boshqa narsani bilmayman›, — dedi. Oisha qoʻshdi: «Zaynab men bilan (goʻzallik va Paygʻambar ﷺ ning muhabbatida) raqobatlashar edi, lekin Alloh uni — (yomonlik qilishdan) saqladi, chunki uning taqvosi bor edi».Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси — ривоят қилади: Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлган ҳар сафар, у зот завжалари орасида қуръа (чек) ташлар ва кимнинг номи чиқса, ўшани ўзи билан олиб кетар эди. Бир ғазотида у зот биз орасида қуръа ташлади ва қуръа менга чиқди; бас, мен у зот билан — Аллоҳ аёлларга парда (ҳижоб)ни (фарз) қилганидан кейин — йўлга чиқдим. Мен (туядаги) кажавада (ҳавдаж) олиб борилар ва шу ҳолда (кажавада) туширилар эдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз ғазотини тугатиб, уйга қайтганда ва биз Мадина шаҳрига яқинлашганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ бизга — кечаси юришни — буюрди. Йўлга чиқиш буйруғи берилганда, мен — (табиий) ҳожатни адо этиш учун — қўшиндан ўтиб (узоқлашиб) юрдим. (Ҳожатни) адо этгандан сўнг, мен (лашкаргоҳга) — (бошқалар билан) жўнашга — қайтдим ва бирдан — кўкрагимдаги маржоним (шодам) йўқолганини сездим. Бас, мен уни қидиришга қайтдим ва шу сабабли кечикдим. Мени (туяда) олиб юрадиган одамлар менинг кажавамга келиб, уни — мен ичида(ман), деб ўйлаб — туянинг устига қўйди; чунки ўша пайтда аёллар енгил (вазнда), ориқ эди ва кўп емас эди. Бас, ўша одамлар кажавани кўтарганда унинг оғирлигидаги фарқни сезмади ва уни туя устига қўйди. Ўша пайтда мен ёш аёл эдим. Улар туяни (ҳайдаб) юрғизди ва (йўлга) равон бўлди. Мен — қўшин кетгандан кейин — маржонимни топдим ва уларнинг лашкаргоҳига келдим, лекин у ерда ҳеч кимни (топмадим). Бас, мен — улар мени йўқотганини сезиб, қидиришга қайтар, деб ўйлаб — ўзим (аввал) турган жойга бордим. Шу ҳолда мен уйқу босиб, ухлаб қолдим. Сафвон ибн Муаттал ас-Суламий аз-Заквоний қўшиннинг орқасида эди ва у эрталаб менинг (турган) жойимга етиб келди. У ухлаб ётган кишини кўрганда, менинг олдимга келди — у мени парда (ҳижоб) фарз қилинишидан олдин кўрган эди. Бас, мен — унинг ‹Инна лиллаҳи ва инна илайҳи рожиун (Албатта, биз Аллоҳники(миз) ва албатта, биз Унга қайтамиз)›, — деб айтганини эшитиб, (уйғониб) турдим. У ўз туясини чўктирди ва ундан тушди ҳамда оёғини туянинг олд оёқларига қўйди; сўнг мен (туяга) миниб, унинг устига ўтирдим. Сафвон юриб, туяни — ипидан ушлаб (етаклаб) борди — то биз пешин пайтида дам олиш учун тўхтаган қўшинга етиб боргунимизча. Сўнг ким ҳалокатга (маҳкум) бўлган бўлса, ҳалокатга юз тутди; (баъзи одамлар мени ёлғондан айблади) ва ёлғон айбловчиларнинг бошлиғи — Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул эди. Шундан кейин биз Мадинага қайтдик ва мен бир ой давомида касал бўлдим — одамлар эса ёлғон айбловчиларнинг тўқиб чиқарган сўзларини тарқатаётган эди. Мен касаллигим давомида — Пайғамбар ﷺ дан — мен (аввал) касал бўлганимда ундан кўрадиган одатдаги меҳрибонликни кўрмаётгандек — ҳис қилар эдим. Лекин у зот келиб, салом бериб: ‹У (қиз) қандай?› — дер эди. Мен — касаллигимдан тузалиб, Умму Мистаҳ билан — биз (табиий) ҳожатни адо этадиган Маносиъ (деган жой)га чиқгунимча — бўлаётган (гаплардан) ҳеч нарсани билмадим; биз — уйларимиз яқинида ҳожатхоналар (пайдо) бўлишидан олдин — ҳожатни фақат кечадан кечага (бориб) адо этар эдик. Бизнинг бу одатимиз — қадимги арабларнинг очиқ даладаги (уйлардан узоқдаги) одатига ўхшаш эди. Бас, мен ва Умму Мистаҳ бинт Руҳм (бирга) юриб (чиқдик). Умму Мистаҳ ўз (узун) кўйлаги сабабли қоқилди (йиқила ёзди) ва шунда у: ‹Мистаҳ ҳалок бўлсин!› — деди. Мен: ‹Сен ёмон сўз айтдинг. Нега сен — Бадр (жанги)да қатнашган кишини — сўкяпсан?› — дедим. У: ‹Эй (содда)! Сен улар нима деганини эшитмадингми?› — деди. Сўнг у менга ёлғон айбловчиларнинг миш-мишларини айтди. Менинг касаллигим (яна) кучайди ва мен уйга қайтганимда, Аллоҳнинг Расули ﷺ менинг олдимга келиб, салом бергандан сўнг: ‹У (қиз) қандай?› — деди. Мен ундан — ота-онамнинг олдига боришга — рухсат сўрадим. Мен — улар орқали хабарнинг (рост-ёлғонини) аниқлашни хоҳлаяр эдим. Аллоҳнинг Расули ﷺ менга рухсат берди ва мен ота-онамнинг олдига бориб, онамдан: ‹Одамлар нима ҳақда гапиряпти?› — деб сўрадим. У: ‹Эй қизалоғим! Бу масала ҳақида кўп ташвишланма. Аллоҳга қасамки, эри севган гўзал бир аёл — унинг бошқа хотинлари бор бўлса — бўлиб, ўша (кундошлари) у ҳақда ёлғон (миш-миш) тўқимайдиган (ҳеч аёл) йўқ›, — деди. Мен: ‹Субҳаналлоҳ! Одамлар ҳақиқатан бу ҳақда гапиряптими?› — дедим. Ўша кеча мен — то тонггача — йиғлаб чиқдим ва ухлай олмадим. Эрталаб Аллоҳнинг Расули ﷺ — ваҳий кечикканини кўриб — ўз завжаси (Оиша)ни талоқ қилиш (масаласи) ҳақида маслаҳат олиш учун Али ибн Абу Толиб ва Усома ибн Зайдни (чақирди). Усома ибн Зайд — у зотнинг завжаларининг яхши обрў-эътибори ҳақида билган (нарсасини) айтди ва: ‹Ё Расулуллоҳ, завжангизни (ўз никоҳингизда) сақлаб қолинг — чунки, Аллоҳга қасамки, биз у ҳақда яхшиликдан бошқа нарсани билмаймиз›, — деб қўшди. Али ибн Абу Толиб: ‹Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ сизга (бу масалада) чеклов қўймаган ва ундан бошқа кўп аёллар бор; лекин сиз — сизга ростни айтадиган — чория (хизматчи)дан сўранг›, — деди. Шунда Аллоҳнинг Расули ﷺ Барирани чақириб: ‹Эй Барира! Сен унга (Оишага) нисбатан шубҳа уйғотадиган бирор нарсани (ҳеч) кўрганмисан?› — деди. Барира: ‹Йўқ, сизни ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен унда — у баъзан ухлаб, хамирни эчкиларга (ейишга) қолдирадиган ёш қиз бўлишидан бошқа — ҳеч бир айбни (ҳеч) кўрмадим›, — деди. Ўша куни Аллоҳнинг Расули ﷺ минбарга чиқди ва — Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салулни жазолашда — кимдир ўзига ёрдам беришини сўради. Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Менинг оиламнинг обрў-эътиборини булғаб, мени ранжитган ўша киши (Абдуллоҳ ибн Убай ибн Салул)ни жазолашда — ким менга ёрдам беради? Аллоҳга қасамки, мен ўз оилам ҳақида яхшиликдан бошқа нарсани билмадим ва улар — мен ҳақида яхшиликдан бошқа нарсани билмайдиган бир кишини (айблади); у эса менинг уйимга — фақат мен билан бирга — кирар эди›, — деди. Саъд ибн Муоз (ўрнидан) туриб: ‹Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен сизни ундан (бу ташвишдан) халос қиламан. Агар у киши Авс қабиласидан бўлса, биз унинг бошини олиб ташлаймиз; ва агар у бизнинг биродаримиз — Хазраж(дан) бўлса, бизга буюринг, биз сизнинг буйруғингизни бажарамиз›, — деди. Шунда Хазражнинг бошлиғи Саъд ибн Убада — бу воқеадан олдин у тақводор киши эди — ўз қабиласига (бўлган) ғайрати (таассуби) билан (ўрнидан) туриб: ‹Аллоҳга қасамки, сен ёлғон айтдинг; сен уни ўлдира олмайсан ва ҳеч қачон ўлдира олмайсан›, — деди. Шунда Усайд ибн Ҳузайр (ўрнидан) туриб (Саъд ибн Убадага): ‹Аллоҳга қасамки, сен ёлғончисан. Аллоҳга қасамки, биз уни, албатта, ўлдирамиз; ва сен — мунофиқсан, мунофиқларни ҳимоя қиляпсан›, — деди. Шунда Авс ва Хазраж (деган) икки қабила қўзғалди ва бир-бири билан жанг қилишга яқин (етиб) қолди — Аллоҳнинг Расули ﷺ эса минбарда турар эди. У зот (минбардан) тушиб, уларни — жим бўлгунларигача — тинчлантирди, сўнг у зот (ҳам) жим қолди. Ўша куни мен шу қадар йиғладимки, на кўз ёшим тўхтади, на ухлай олдим. Эрталаб ота-онам менинг ёнимда эди ва мен икки кеча ҳамда бир кун йиғладим — то йиғладан жигарим ёрилиб кетгудек бўлгунча. Улар мен билан ўтирган ва мен йиғлаётган пайтда, бир ансорий аёл менинг олдимга киришга рухсат сўради ва мен унга киришга рухсат бердим. У ўтириб, мен билан (бирга) йиғлай бошлади. Биз шу ҳолда эканимизда, Аллоҳнинг Расули ﷺ келиб ўтирди — у зот — улар (мени) айблаган кундан бери — мен билан (бирга) ҳеч ўтирмаган эди. Бир ой давомида унга менинг (ишим) ҳақида ҳеч ваҳий келмаган эди. У зот ташаҳҳудни айтди — сўнг: ‹Эй Оиша! Менга сен ҳақингда шундай-шундай (гаплар) хабар берилди; агар сен — бегуноҳ бўлсанг, Аллоҳ тезда сенинг бегуноҳлигингни ошкор қилади; ва агар сен — гуноҳ қилган бўлсанг, унда Аллоҳга тавба қил ва Ундан мағфират сўра — чунки банда ўз гуноҳини иқрор қилиб, Аллоҳдан мағфират сўраса, Аллоҳ унинг тавбасини қабул қилади›, — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз сўзини тугатганда, менинг кўз ёшим бутунлай тўхтади ва ундан бир томчи (ҳам) қолмади. Мен отамдан — Аллоҳнинг Расули ﷺ га менинг номимдан жавоб беришни — сўрадим. Отам: ‹Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га нима дейишимни билмайман›, — деди. Мен онамга: ‹Аллоҳнинг Расули ﷺ га менинг номимдан гапир›, — дедим. У: ‹Аллоҳга қасамки, мен Аллоҳнинг Расули ﷺ га нима дейишимни билмайман›, — деди. Мен ёш қиз эдим ва Қуръонни кўп билмас эдим. Мен: ‹Аллоҳга қасамки, мен биламан — сизлар одамлар айтаётган (гап)ни эшитдингиз ва у сизнинг дилларингизга ўрнашди ҳамда сиз уни рост деб қабул қилдингиз. Энди, агар мен сизларга — мен бегуноҳман, деб айцам ва Аллоҳ — мен бегуноҳ эканимни билса (ҳам), сизлар менга ишонмайсиз; ва агар мен сизларга — ёлғондан, мен гуноҳкор(ман), деб иқрор қилсам ва Аллоҳ — мен бегуноҳ эканимни билса (ҳам), сизлар менга ишонасиз. Аллоҳга қасамки, мен — ўз ҳолатимни — Юсуфнинг отаси (яъни Яъқуб) айтган (ҳолат)дан бошқасига ўхшатмайман; у: «Бас, (мен учун) чиройли сабр (лозим) ва сизлар баён (даъво) қилаётган нарсага қарши Аллоҳдан ёрдам сўралади» (Юсуф, 18), — деган›, — дедим. Сўнг мен — Аллоҳ менинг бегуноҳлигимни исботлайди (деб умид қилиб) — тўшагимнинг бошқа томонига ўгирилдим. Аллоҳга қасамки, мен — Аллоҳ менинг (ишим) ҳақида ваҳий нозил қилади, деб (ҳеч) ўйламаган эдим, чунки мен ўзимни — Қуръонда мен ҳақимда (оят) айтилишга — жуда арзимас (паст) деб ҳисоблар эдим. Мен — Аллоҳнинг Расули ﷺ тушида Аллоҳ менинг бегуноҳлигимни исботлайди, деб умид қилган эдим. Аллоҳга қасамки, Аллоҳнинг Расули ﷺ (ўз) жойидан турмаган ва уйдан ҳеч ким чиқмаган пайтда, у зотга ваҳий келди. Бас, унга — (ваҳий келганда) одатда уни қоплайдиган — ҳолат келди: у зот шу қадар терлаб кетдики, қиш (совуқ) куни бўлишига қарамай, тер томчилари унинг (юзидан) марварид каби томар эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ўша ҳолати ўтганда, у зот табассум қилар эди ва айтган биринчи сўзи: ‹Эй Оиша! Аллоҳга ҳамд айт — чунки Аллоҳ сенинг бегуноҳлигингни эълон қилди›, — дедилар. Онам менга — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига боришни — айтди. Мен: ‹Аллоҳга қасамки, мен у зотнинг олдига бормайман ва Аллоҳдан бошқа ҳеч кимга ҳамд (миннатдорчилик) билдирмайман›, — дедим. Бас, Аллоҳ (мана бу оятни) нозил қилди: ‹Албатта, (Оишага) туҳмат (уйдирма) келтирганлар — сизлардан бир гуруҳ(дир)...› (Нур, 11). Аллоҳ менинг бегуноҳлигим ҳақида (оят) нозил қилганда, Абу Бакр — у Мистаҳ ибн Усосани (ўз қариндоши бўлганлиги сабабли) таъминлар эди — ‹Аллоҳга қасамки, мен — Оиша ҳақида айтган (гап)и сабабли — Мистаҳга ҳеч қачон ҳеч нарса бермайман›, — деди. Лекин Аллоҳ кейинчалик (мана бу оятни) нозил қилди: ‹Сизлардан фазилат ва бойлик эгалари — қариндошларига, мискинларга ва Аллоҳ йўлида ҳижрат қилганларга (ҳеч нарса) бермасликка қасам ичмасин. (Улар) афв эцин ва кечирсин! Сизлар — Аллоҳ сизларни мағфират қилишни — хоҳламайсизми? Аллоҳ — мағфиратли, раҳмли(дир)› (Нур, 22). Шундан кейин Абу Бакр: ‹Ҳа! Аллоҳга қасамки, мен — Аллоҳ мени мағфират қилишни — яхши кўраман›, — деди ва Мистаҳга — (аввал) бериб турганидек — яна (ёрдам) бера бошлади. Аллоҳнинг Расули ﷺ — Зайнаб бинт Жаҳшдан (яъни Пайғамбар ﷺ нинг завжасидан) мен ҳақимда: ‹Сен нима биласан ва нима кўрдинг?› — деб сўради. У: ‹Ё Расулуллоҳ, мен — эшитмаган ёки кўрмаган нарсамни (эшитдим ёки кўрдим, деб) даъво қилишдан тийиламан. Аллоҳга қасамки, мен Оиша ҳақида яхшиликдан бошқа нарсани билмайман›, — деди. Оиша қўшди: «Зайнаб мен билан (гўзаллик ва Пайғамбар ﷺ нинг муҳаббатида) рақобатлашар эди, лекин Аллоҳ уни — (ёмонлик қилишдан) сақлади, чунки унинг тақвоси бор эди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ سَفَرًا أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ خَرَجَ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا مَعَهُ، وَكَانَ يَقْسِمُ لِكُلِّ امْرَأَةٍ مِنْهُنَّ يَوْمَهَا وَلَيْلَتَهَا، غَيْرَ أَنَّ سَوْدَةَ بِنْتَ زَمْعَةَ وَهَبَتْ يَوْمَهَا وَلَيْلَتَهَا لِعَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم، تَبْتَغِي بِذَلِكَ رِضَا رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlgan har safar, u zot zavjalari orasida qurʼa (chek) tashlar va kimning nomi chiqsa, oʻshani oʻzi bilan olib ketar edi. U zot ularning har biriga (ham) bir kun va bir kechani belgilab qoʻygan edi; lekin Savda bint Zamʼa oʻz (navbati) kuni va kechasini — Allohning Rasuli ﷺ ning roziligini istab — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi Oishaga berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлган ҳар сафар, у зот завжалари орасида қуръа (чек) ташлар ва кимнинг номи чиқса, ўшани ўзи билан олиб кетар эди. У зот уларнинг ҳар бирига (ҳам) бир кун ва бир кечани белгилаб қўйган эди; лекин Савда бинт Замъа ўз (навбати) куни ва кечасини — Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг розилигини истаб — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси Оишага берди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها – ‏[quran sura="4" aya_start="128" aya_end="128"]{‏وَإِنِ امْرَأَةٌ خَافَتْ مِنْ بَعْلِهَا نُشُوزًا أَوْ إِعْرَاضًا‏}‏ قَالَتْ هُوَ الرَّجُلُ يَرَى مِنِ امْرَأَتِهِ مَا لاَ يُعْجِبُهُ، كِبَرًا أَوْ غَيْرَهُ، فَيُرِيدُ فِرَاقَهَا فَتَقُولُ أَمْسِكْنِي، وَاقْسِمْ لِي مَا شِئْتَ‏.‏ قَالَتْ فَلاَ بَأْسَ إِذَا تَرَاضَيَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyat: ‹Agar ayol oʻz eridan badxulqlik (joʻrttaga azob berish) yoki yuz oʻgirishidan qoʻrqsa...› (Niso, 128) — (yaʼni er oʻz xotinida — keksalik yoki shunga oʻxshash — yoqimsiz narsani sezib, uni taloq qilishni xohlasa, lekin u (xotin) undan — oʻzini saqlab qolish va xohlaganidek taʼminlashni soʻrasa) — ‹ular shu (asos)da yarashsa, ikkalasiga gunoh yoʻq› (Niso, 128) (haqida nozil boʻldi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мана бу оят: ‹Агар аёл ўз эридан бадхулқлик (жўрттага азоб бериш) ёки юз ўгиришидан қўрқса...› (Нисо, 128) — (яъни эр ўз хотинида — кексалик ёки шунга ўхшаш — ёқимсиз нарсани сезиб, уни талоқ қилишни хоҳласа, лекин у (хотин) ундан — ўзини сақлаб қолиш ва хоҳлаганидек таъминлашни сўраса) — ‹улар шу (асос)да ярашса, иккаласига гуноҳ йўқ› (Нисо, 128) (ҳақида нозил бўлди).

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ أَحْدَثَ فِي أَمْرِنَا هَذَا مَا لَيْسَ فِيهِ فَهُوَ رَدٌّ ‏"‏‏.‏ رَوَاهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ الْمَخْرَمِيُّ وَعَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَبِي عَوْنٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim bizning (mana bu) dinimizda boʻlmagan biror narsani (bidʼat) toʻqib chiqarsa, u (narsa) rad etiladi (qabul qilinmaydi)», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким бизнинг (мана бу) динимизда бўлмаган бирор нарсани (бидъат) тўқиб чиқарса, у (нарса) рад этилади (қабул қилинмайди)», — дедилар.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَخِي، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي الرِّجَالِ، مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ أَنَّ أُمَّهُ، عَمْرَةَ بِنْتَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ قَالَتْ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تَقُولُ سَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَوْتَ خُصُومٍ بِالْبَابِ عَالِيَةٍ أَصْوَاتُهُمَا، وَإِذَا أَحَدُهُمَا يَسْتَوْضِعُ الآخَرَ، وَيَسْتَرْفِقُهُ فِي شَىْءٍ وَهْوَ يَقُولُ وَاللَّهِ لاَ أَفْعَلُ‏.‏ فَخَرَجَ عَلَيْهِمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ أَيْنَ الْمُتَأَلِّي عَلَى اللَّهِ لاَ يَفْعَلُ الْمَعْرُوفَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَلَهُ أَىُّ ذَلِكَ أَحَبَّ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Allohning Rasuli ﷺ eshik oldida janjallashayotgan baʼzi raqiblarining baland ovozlarini eshitdi. Ulardan biri boshqasidan — oʻz qarzidan (biror qismini) chegirib (kamaytirib) berishni va unga muloyim boʻlishni — iltimos qilar edi, lekin boshqasi: «Allohga qasamki, men (shunday) qilmayman», — der edi. Allohning Rasuli ﷺ ularning oldiga (tashqariga) chiqdi va: «Allohga qasam ichib, yaxshilik qilmasman, degan kishi qaysi biringiz?» — dedi. Oʻsha kishi: «Men — oʻsha kishi(man), yo Rasululloh! Men raqibimga u xohlagan (narsa)ni beraman», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Аллоҳнинг Расули ﷺ эшик олдида жанжаллашаётган баъзи рақибларининг баланд овозларини эшитди. Улардан бири бошқасидан — ўз қарзидан (бирор қисмини) чегириб (камайтириб) беришни ва унга мулойим бўлишни — илтимос қилар эди, лекин бошқаси: «Аллоҳга қасамки, мен (шундай) қилмайман», — дер эди. Аллоҳнинг Расули ﷺ уларнинг олдига (ташқарига) чиқди ва: «Аллоҳга қасам ичиб, яхшилик қилмасман, деган киши қайси бирингиз?» — деди. Ўша киши: «Мен — ўша киши(ман), ё Расулуллоҳ! Мен рақибимга у хоҳлаган (нарса)ни бераман», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ مِنِّي، فَاقْبِضْهُ إِلَيْكَ‏.‏ فَلَمَّا كَانَ عَامُ الْفَتْحِ أَخَذَهُ سَعْدٌ فَقَالَ ابْنُ أَخِي، قَدْ كَانَ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ‏.‏ فَقَامَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ أَخِي، وَابْنُ أَمَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ‏.‏ فَتَسَاوَقَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ، ابْنُ أَخِي، كَانَ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ‏.‏ فَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي‏.‏ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ ابْنَ زَمْعَةَ، الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ، وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ ‏"‏ احْتَجِبِي مِنْهُ ‏"‏‏.‏ لِمَا رَأَى مِنْ شَبَهِهِ بِعُتْبَةَ، فَمَا رَآهَا حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — Paygʻambar ﷺ ning zavjasi — rivoyat qiladi: Utba ibn Abu Vaqqos (oʻz oʻgʻlini) oʻz ukasi Saʼd ibn Abu Vaqqosga topshirib: «Zamʼaning choriyasining oʻgʻli — mening (nikohsiz) oʻgʻlim; uni oʻz qaramogʻingga ol», — degan edi. Bas, (Makka) fathi yili Saʼd oʻsha bolani oldi va: «Bu — mening akamning oʻgʻli, akam uni menga topshirgan», — dedi. Abd ibn Zamʼa (oʻrnidan) turib: «U — mening (ota bir) ukam va otamning choriyasining oʻgʻli, otamning toʻshagida tugʻilgan», — dedi. Soʻng ikkovi Allohning Rasuli ﷺ ning oldiga keldi va Saʼd: «Yo Rasululloh! Bu — mening akamning oʻgʻli, akam uni menga topshirgan», — dedi. Soʻng Abd ibn Zamʼa (oʻrnidan) turib: «Bu — mening ukam va otamning choriyasining oʻgʻli», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «Ey Abd ibn Zamʼa! Bu bola — sen uchun(dir); chunki bola — (u tugʻilgan) toʻshakka (egasiga) tegishli, zinokorga esa — tosh (yaʼni mahrumlik bor)», — dedi. Soʻng Paygʻambar ﷺ — bolaning Utbaga oʻxshashligini koʻrgach — oʻz zavjasi Savda bint Zamʼaga: «Bu boladan parda tut (hijoblan)», — dedi. Shundan keyin bola — vafot etgunicha — Savdani (hech) koʻrmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо) — Пайғамбар ﷺ нинг завжаси — ривоят қилади: Утба ибн Абу Ваққос (ўз ўғлини) ўз укаси Саъд ибн Абу Ваққосга топшириб: «Замъанинг чориясининг ўғли — менинг (никоҳсиз) ўғлим; уни ўз қарамоғингга ол», — деган эди. Бас, (Макка) фатҳи йили Саъд ўша болани олди ва: «Бу — менинг акамнинг ўғли, акам уни менга топширган», — деди. Абд ибн Замъа (ўрнидан) туриб: «У — менинг (ота бир) укам ва отамнинг чориясининг ўғли, отамнинг тўшагида туғилган», — деди. Сўнг иккови Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг олдига келди ва Саъд: «Ё Расулуллоҳ! Бу — менинг акамнинг ўғли, акам уни менга топширган», — деди. Сўнг Абд ибн Замъа (ўрнидан) туриб: «Бу — менинг укам ва отамнинг чориясининг ўғли», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Эй Абд ибн Замъа! Бу бола — сен учун(дир); чунки бола — (у туғилган) тўшакка (эгасига) тегишли, зинокорга эса — тош (яъни маҳрумлик бор)», — деди. Сўнг Пайғамбар ﷺ — боланинг Утбага ўхшашлигини кўргач — ўз завжаси Савда бинт Замъага: «Бу боладан парда тут (ҳижоблан)», — деди. Шундан кейин бола — вафот этгунича — Савдани (ҳеч) кўрмади.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها أَنَّ رَجُلاً، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أُمِّي افْتُلِتَتْ نَفْسَهَا، وَأُرَاهَا لَوْ تَكَلَّمَتْ تَصَدَّقَتْ، أَفَأَتَصَدَّقُ عَنْهَا قَالَ ‏"‏ نَعَمْ، تَصَدَّقْ عَنْهَا ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ga: «Mening onam toʻsatdan vafot etdi va menimcha, agar u gapira olganda, sadaqa bergan boʻlardi. Men uning nomidan sadaqa bersam (boʻladimi)?» — dedi. U zot: «Ha! Uning nomidan sadaqa ber», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ га: «Менинг онам тўсатдан вафот этди ва менимча, агар у гапира олганда, садақа берган бўларди. Мен унинг номидан садақа берсам (бўладими)?» — деди. У зот: «Ҳа! Унинг номидан садақа бер», — деди.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها – ‏[quran sura="4" aya_start="6" aya_end="6"]{‏وَمَنْ كَانَ غَنِيًّا فَلْيَسْتَعْفِفْ وَمَنْ كَانَ فَقِيرًا فَلْيَأْكُلْ بِالْمَعْرُوفِ‏}‏‏.‏ قَالَتْ أُنْزِلَتْ فِي وَالِي الْيَتِيمِ أَنْ يُصِيبَ مِنْ مَالِهِ إِذَا كَانَ مُحْتَاجًا بِقَدْرِ مَالِهِ بِالْمَعْرُوفِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Mana bu oyat: ‹Agar vasiy (homiy) boy boʻlsa, (oʻziga) haq (maosh) talab qilmasin; agar u kambagʻal boʻlsa, oʻzi uchun maʼqul va oʻrtacha (miqdorni) olsin› (Niso, 6) — yetimning vasiysi haqida nozil boʻldi va u shuni anglatadiki: agar u kambagʻal boʻlsa, u (yetimning molidan) — yetimning meros ulushiga koʻra — maʼqul va oʻrtacha (miqdorni) oʻzi uchun olishi mumkin.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мана бу оят: ‹Агар васий (ҳомий) бой бўлса, (ўзига) ҳақ (маош) талаб қилмасин; агар у камбағал бўлса, ўзи учун маъқул ва ўртача (миқдорни) олсин› (Нисо, 6) — етимнинг васийси ҳақида нозил бўлди ва у шуни англатадики: агар у камбағал бўлса, у (етимнинг молидан) — етимнинг мерос улушига кўра — маъқул ва ўртача (миқдорни) ўзи учун олиши мумкин.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا خَالِدٌ، حَدَّثَنَا حَبِيبُ بْنُ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ تُرَى الْجِهَادَ أَفْضَلَ الْعَمَلِ، أَفَلاَ نُجَاهِدُ قَالَ ‏"‏ لَكِنَّ أَفْضَلَ الْجِهَادِ حَجٌّ مَبْرُورٌ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Yo Rasululloh! Biz jihodni eng yaxshi amal deb bilamiz. Biz Alloh yoʻlida jang qilmaylikmi?» — dedim. U zot: «(Ayollar uchun) eng yaxshi jihod — hajji mabrur (yaʼni Paygʻambar ﷺ ning sunnatiga koʻra qilingan va Alloh qabul qiladigan haj)(dir)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Ё Расулуллоҳ! Биз жиҳодни энг яхши амал деб биламиз. Биз Аллоҳ йўлида жанг қилмайликми?» — дедим. У зот: «(Аёллар учун) энг яхши жиҳод — ҳажжи мабрур (яъни Пайғамбар ﷺ нинг суннатига кўра қилинган ва Аллоҳ қабул қиладиган ҳаж)(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمَّا رَجَعَ يَوْمَ الْخَنْدَقِ وَوَضَعَ السِّلاَحَ وَاغْتَسَلَ، فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ وَقَدْ عَصَبَ رَأْسَهُ الْغُبَارُ فَقَالَ وَضَعْتَ السِّلاَحَ، فَوَاللَّهِ مَا وَضَعْتُهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَيْنَ ‏"‏‏.‏ قَالَ هَا هُنَا‏.‏ وَأَوْمَأَ إِلَى بَنِي قُرَيْظَةَ‏.‏ قَالَتْ فَخَرَجَ إِلَيْهِمْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ Xandaq (jangi) kuni (jangdan) qaytganda, qurolini qoʻyib, gʻusl qildi. Soʻng — boshi changga belangan — Jibril uning oldiga kelib: «Sen qurolingni qoʻyding! Allohga qasamki, men hali qurolimni qoʻymadim», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ: «(Endi) qaerga (borish kerak)?» — dedi. Jibril — Bani Qurayza (qabilasi) tomonga ishora qilib: «Mana bu tomonga», — dedi. Bas, Allohning Rasuli ﷺ ularga qarshi (jangga) chiqdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ Хандақ (жанги) куни (жангдан) қайтганда, қуролини қўйиб, ғусл қилди. Сўнг — боши чангга беланган — Жибрил унинг олдига келиб: «Сен қуролингни қўйдинг! Аллоҳга қасамки, мен ҳали қуролимни қўймадим», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ: «(Энди) қаэрга (бориш керак)?» — деди. Жибрил — Бани Қурайза (қабиласи) томонга ишора қилиб: «Мана бу томонга», — деди. Бас, Аллоҳнинг Расули ﷺ уларга қарши (жангга) чиқди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْجِهَادِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ جِهَادُكُنَّ الْحَجُّ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مُعَاوِيَةَ بِهَذَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — moʻminlarning onasi — rivoyat qiladi: Men Paygʻambar ﷺ dan — jihodda qatnashishimga ruxsat berishini — soʻradim, lekin u zot: «Sening jihoding — haj qilish(dir)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) — мўминларнинг онаси — ривоят қилади: Мен Пайғамбар ﷺ дан — жиҳодда қатнашишимга рухсат беришини — сўрадим, лекин у зот: «Сенинг жиҳодинг — ҳаж қилиш(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، بِهَذَا‏.‏ وَعَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ بِنْتِ طَلْحَةَ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَأَلَهُ نِسَاؤُهُ عَنِ الْجِهَادِ فَقَالَ ‏"‏ نِعْمَ الْجِهَادُ الْحَجُّ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho) — moʻminlarning onasi — rivoyat qiladi: Paygʻambar ﷺ dan zavjalari jihod haqida soʻradi va u zot: «(Sizlar uchun) eng yaxshi jihod — haj (qilish)(dir)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо) — мўминларнинг онаси — ривоят қилади: Пайғамбар ﷺ дан завжалари жиҳод ҳақида сўради ва у зот: «(Сизлар учун) энг яхши жиҳод — ҳаж (қилиш)(дир)», — деди.

حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ النُّمَيْرِيُّ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ، قَالَ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةَ بْنَ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ، كُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً، مِنَ الْحَدِيثِ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَرَادَ أَنْ يَخْرُجَ أَقْرَعَ بَيْنَ نِسَائِهِ، فَأَيَّتُهُنَّ يَخْرُجُ سَهْمُهَا خَرَجَ بِهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم، فَأَقْرَعَ بَيْنَنَا فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا، فَخَرَجَ فِيهَا سَهْمِي، فَخَرَجْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا أُنْزِلَ الْحِجَابُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ safarga chiqmoqchi boʻlgan har safar, u zot zavjalari orasida qurʼa (chek) tashlar va kimning nomi chiqsa, oʻshani olib ketardi. Bir marta, jihodga chiqishidan oldin, u zot biz orasida qurʼa tashladi va qurʼa menga chiqdi; bas, men Paygʻambar ﷺ bilan (birga) bordim; bu — hijob (parda) oyati nozil boʻlganidan keyin (sodir) boʻldi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ сафарга чиқмоқчи бўлган ҳар сафар, у зот завжалари орасида қуръа (чек) ташлар ва кимнинг номи чиқса, ўшани олиб кетарди. Бир марта, жиҳодга чиқишидан олдин, у зот биз орасида қуръа ташлади ва қуръа менга чиқди; бас, мен Пайғамбар ﷺ билан (бирга) бордим; бу — ҳижоб (парда) ояти нозил бўлганидан кейин (содир) бўлди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ خَلِيلٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ سَمِعْتُ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تَقُولُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم سَهِرَ فَلَمَّا قَدِمَ الْمَدِينَةَ قَالَ ‏"‏ لَيْتَ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِي صَالِحًا يَحْرُسُنِي اللَّيْلَةَ ‏"‏‏.‏ إِذْ سَمِعْنَا صَوْتَ سِلاَحٍ فَقَالَ ‏"‏ مَنْ هَذَا ‏"‏‏.‏ فَقَالَ أَنَا سَعْدُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ، جِئْتُ لأَحْرُسَكَ‏.‏ وَنَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bir kechasi (uyqusiz) hushyor (bedor) edi; Madinaga yetib kelganida, u zot: «Qaniydi, sahobalarimdan biror taqvodor kishi bu kecha meni qoʻriqlasa!» — dedi. Birdan biz qurol-yarogʻning shaqirlashini eshitdik. U zot: «Bu kim?» — dedi. U (kelgan kishi): «Men — Saʼd ibn Abu Vaqqosman va sizni qoʻriqlash uchun keldim», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ (oʻsha kechasi tinch) uxladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бир кечаси (уйқусиз) ҳушёр (бедор) эди; Мадинага етиб келганида, у зот: «Қанийди, саҳобаларимдан бирор тақводор киши бу кеча мени қўриқласа!» — деди. Бирдан биз қурол-яроғнинг шақирлашини эшитдик. У зот: «Бу ким?» — деди. У (келган киши): «Мен — Саъд ибн Абу Ваққосман ва сизни қўриқлаш учун келдим», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ (ўша кечаси тинч) ухлади.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ عَمْرٌو حَدَّثَنِي أَبُو الأَسْوَدِ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ دَخَلَ عَلَىَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدِي جَارِيَتَانِ تُغَنِّيَانِ بِغِنَاءِ بُعَاثَ، فَاضْطَجَعَ عَلَى الْفِرَاشِ وَحَوَّلَ وَجْهَهُ، فَدَخَلَ أَبُو بَكْرٍ فَانْتَهَرَنِي وَقَالَ مِزْمَارَةُ الشَّيْطَانِ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم‏.‏ فَأَقْبَلَ عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ دَعْهُمَا ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا غَفَلَ غَمَزْتُهُمَا فَخَرَجَتَا‏.‏ قَالَتْ وَكَانَ يَوْمُ عِيدٍ يَلْعَبُ السُّودَانُ بِالدَّرَقِ وَالْحِرَابِ، فَإِمَّا سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَإِمَّا قَالَ ‏"‏ تَشْتَهِينَ تَنْظُرِينَ ‏"‏‏.‏ فَقَالَتْ نَعَمْ‏.‏ فَأَقَامَنِي وَرَاءَهُ خَدِّي عَلَى خَدِّهِ وَيَقُولُ ‏"‏ دُونَكُمْ بَنِي أَرْفِدَةَ ‏"‏‏.‏ حَتَّى إِذَا مَلِلْتُ قَالَ ‏"‏ حَسْبُكِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ نَعَمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاذْهَبِي ‏"‏‏.‏ قَالَ أَحْمَدُ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، فَلَمَّا غَفَلَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ mening uyimga keldi — ikki qiz mening yonimda Buos (kuni) qoʻshiqlarini kuylayotgan edi (Buos — Islomdan oldin ansorlarning ikki qabilasi, yaʼni Xazraj va Avs orasidagi urush haqidagi voqea). Paygʻambar ﷺ toʻshakka yonboshlab, yuzini boshqa tomonga burdi. Abu Bakr kirib keldi va meni koʻrib koyidi hamda eʼtiroz bildirib: «Allohning Rasuli ﷺ ning huzurida shayton (cholgʻu) asbobimi?» — dedi. Allohning Rasuli ﷺ yuzini unga burib: «Ularni qoʻyib ber», — dedi. Abu Bakr eʼtiborsiz (boʻlib turgan) paytda, men ikki qizga (ketishlari uchun) ishora qildim va ular chiqib ketdi. Bu — Iyd kuni edi va (oʻshanda) habashlar charm qalqonlar va nayzalar bilan (mahorat) oʻyini koʻrsatardi. Yo men Allohning Rasuli ﷺ dan (koʻrsatuvni koʻrishni) soʻradim, yo u zotning oʻzi mendan — koʻrsatuvni koʻrishni xohlaysanmi, deb — soʻradi. Men ‹ha› deb javob berdim. Soʻng u zot meni oʻz orqasida turgʻazdi — mening yuzim (yonogʻim) u zotning yuzi (yonogʻi)ga tegib turardi — va u zot: «Davom etinglar, ey Bani Arfida (yaʼni habashlar)!» — der edi. Men charchaganimda, u zot mendan — shu yetarlimi, deb — soʻradi. Men ‹ha› deb javob berdim va u zot menga (ketishimga) ruxsat berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ менинг уйимга келди — икки қиз менинг ёнимда Буос (куни) қўшиқларини куйлаётган эди (Буос — Исломдан олдин ансорларнинг икки қабиласи, яъни Хазраж ва Авс орасидаги уруш ҳақидаги воқеа). Пайғамбар ﷺ тўшакка ёнбошлаб, юзини бошқа томонга бурди. Абу Бакр кириб келди ва мени кўриб койиди ҳамда эътироз билдириб: «Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг ҳузурида шайтон (чолғу) асбобими?» — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ юзини унга буриб: «Уларни қўйиб бер», — деди. Абу Бакр эътиборсиз (бўлиб турган) пайтда, мен икки қизга (кетишлари учун) ишора қилдим ва улар чиқиб кетди. Бу — Ийд куни эди ва (ўшанда) ҳабашлар чарм қалқонлар ва найзалар билан (маҳорат) ўйини кўрсатарди. Ё мен Аллоҳнинг Расули ﷺ дан (кўрсатувни кўришни) сўрадим, ё у зотнинг ўзи мендан — кўрсатувни кўришни хоҳлайсанми, деб — сўради. Мен ‹ҳа› деб жавоб бердим. Сўнг у зот мени ўз орқасида турғазди — менинг юзим (ёноғим) у зотнинг юзи (ёноғи)га тегиб турарди — ва у зот: «Давом этинглар, эй Бани Арфида (яъни ҳабашлар)!» — дер эди. Мен чарчаганимда, у зот мендан — шу етарлими, деб — сўради. Мен ‹ҳа› деб жавоб бердим ва у зот менга (кетишимга) рухсат берди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَدِرْعُهُ مَرْهُونَةٌ عِنْدَ يَهُودِيٍّ بِثَلاَثِينَ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ‏.‏ وَقَالَ يَعْلَى حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ دِرْعٌ مِنْ حَدِيدٍ‏.‏ وَقَالَ مُعَلًّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ وَقَالَ رَهَنَهُ دِرْعًا مِنْ حَدِيدٍ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ vafot etganida, uning (temir) sovuti — bir yahudiyga oʻttiz soʼ arpaga garovga qoʻyilgan edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ вафот этганида, унинг (темир) совути — бир яҳудийга ўттиз сў арпага гаровга қўйилган эди.

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ الْيَهُودَ، دَخَلُوا عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ‏.‏ فَلَعَنْتُهُمْ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ مَا لَكِ ‏"‏‏.‏ قُلْتُ أَوَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ ‏"‏ فَلَمْ تَسْمَعِي مَا قُلْتُ وَعَلَيْكُمْ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta yahudiylar Paygʻambar ﷺ ning oldiga kelib: «Sizga oʻlim boʻlsin (assomu alaykum)», — dedi. Bas, men ularni qargʻadim. Paygʻambar ﷺ: «Nima boʻldi?» — dedi. Men: «Ular nima deganini eshitmadingizmi?» — dedim. Paygʻambar ﷺ: «Men (ularga) nima deb javob berganimni eshitmadingmi? (Men): ‹Sizga (ham) shu boʻlsin (va alaykum)›, — dedim», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта яҳудийлар Пайғамбар ﷺ нинг олдига келиб: «Сизга ўлим бўлсин (ассому алайкум)», — деди. Бас, мен уларни қарғадим. Пайғамбар ﷺ: «Нима бўлди?» — деди. Мен: «Улар нима деганини эшитмадингизми?» — дедим. Пайғамбар ﷺ: «Мен (уларга) нима деб жавоб берганимни эшитмадингми? (Мен): ‹Сизга (ҳам) шу бўлсин (ва алайкум)›, — дедим», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهَا سَمِعَتْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ تَقُولُ خَرَجْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِخَمْسِ لَيَالٍ بَقِينَ مِنْ ذِي الْقَعْدَةِ، وَلاَ نُرَى إِلاَّ الْحَجَّ، فَلَمَّا دَنَوْنَا مِنْ مَكَّةَ أَمَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مَنْ لَمْ يَكُنْ مَعَهُ هَدْىٌ إِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ وَسَعَى بَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ أَنْ يَحِلَّ‏.‏ قَالَتْ عَائِشَةُ فَدُخِلَ عَلَيْنَا يَوْمَ النَّحْرِ بِلَحْمِ بَقَرٍ فَقُلْتُ مَا هَذَا فَقَالَ نَحَرَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَزْوَاجِهِ‏.‏ قَالَ يَحْيَى فَذَكَرْتُ هَذَا الْحَدِيثَ لِلْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ فَقَالَ أَتَتْكَ وَاللَّهِ بِالْحَدِيثِ عَلَى وَجْهِهِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz — faqat haj qilish niyatida — Zulqaʼda (oyi tugashiga) besh kun (qolganda) Allohning Rasuli ﷺ bilan birga yoʻlga chiqdik. Biz Makkaga yaqinlashganda, Allohning Rasuli ﷺ — yonida hadyi (qurbonlik hayvoni) boʻlmaganlarga — Kaʼba atrofida hamda Safo va Marva orasida tavof qilib, soʻng ehromdan chiqishni buyurdi. (Qurbonlik) kunida bizga mol goʻshti keltirildi va men: «Bu nima?» — dedim. Kimdir: «Allohning Rasuli ﷺ zavjalari nomidan (mol) soʻydi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз — фақат ҳаж қилиш ниятида — Зулқаъда (ойи тугашига) беш кун (қолганда) Аллоҳнинг Расули ﷺ билан бирга йўлга чиқдик. Биз Маккага яқинлашганда, Аллоҳнинг Расули ﷺ — ёнида ҳадйи (қурбонлик ҳайвони) бўлмаганларга — Каъба атрофида ҳамда Сафо ва Марва орасида тавоф қилиб, сўнг эҳромдан чиқишни буюрди. (Қурбонлик) кунида бизга мол гўшти келтирилди ва мен: «Бу нима?» — дедим. Кимдир: «Аллоҳнинг Расули ﷺ завжалари номидан (мол) сўйди», — деди.

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، يَرْجِعُ أَصْحَابُكَ بِأَجْرِ حَجٍّ وَعُمْرَةٍ، وَلَمْ أَزِدْ عَلَى الْحَجِّ‏.‏ فَقَالَ لَهَا ‏"‏ اذْهَبِي وَلْيَرْدِفْكِ عَبْدُ الرَّحْمَنِ ‏"‏‏.‏ فَأَمَرَ عَبْدَ الرَّحْمَنِ أَنْ يُعْمِرَهَا مِنَ التَّنْعِيمِ، فَانْتَظَرَهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِأَعْلَى مَكَّةَ حَتَّى جَاءَتْ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Yo Rasululloh! Sizning sahobalaringiz ham haj, ham umra savobi bilan qaytmoqda, men esa faqat haj (savobi) bilan qaytyapman», — dedi. U zot unga: «Bor, Abdurrahmon (yaʼni aking) seni oʻz orqasiga (ulovga) mingashtirsin», — dedi. Bas, u zot Abdurrahmonga — uni Tanʼimdan umra qildirishni — buyurdi. Soʻng Paygʻambar ﷺ — u (Oisha) qaytguncha — Makkaning yuqori (qism)ida uni kutdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Ё Расулуллоҳ! Сизнинг саҳобаларингиз ҳам ҳаж, ҳам умра савоби билан қайтмоқда, мен эса фақат ҳаж (савоби) билан қайтяпман», — деди. У зот унга: «Бор, Абдурраҳмон (яъни акинг) сени ўз орқасига (уловга) мингаштирсин», — деди. Бас, у зот Абдурраҳмонга — уни Танъимдан умра қилдиришни — буюрди. Сўнг Пайғамбар ﷺ — у (Оиша) қайтгунча — Макканинг юқори (қисм)ида уни кутди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ فَاطِمَةَ ـ عَلَيْهَا السَّلاَمُ ـ ابْنَةَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَأَلَتْ أَبَا بَكْرٍ الصِّدِّيقَ بَعْدَ وَفَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ يَقْسِمَ لَهَا مِيرَاثَهَا، مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِمَّا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَيْهِ‏.‏ فَقَالَ لَهَا أَبُو بَكْرٍ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ ‏"‏‏.‏ فَغَضِبَتْ فَاطِمَةُ بِنْتُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَهَجَرَتْ أَبَا بَكْرٍ، فَلَمْ تَزَلْ مُهَاجِرَتَهُ حَتَّى تُوُفِّيَتْ وَعَاشَتْ بَعْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سِتَّةَ أَشْهُرٍ‏.‏ قَالَتْ وَكَانَتْ فَاطِمَةُ تَسْأَلُ أَبَا بَكْرٍ نَصِيبَهَا مِمَّا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ خَيْبَرَ وَفَدَكٍ وَصَدَقَتِهِ بِالْمَدِينَةِ، فَأَبَى أَبُو بَكْرٍ عَلَيْهَا ذَلِكَ، وَقَالَ لَسْتُ تَارِكًا شَيْئًا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَعْمَلُ بِهِ إِلاَّ عَمِلْتُ بِهِ، فَإِنِّي أَخْشَى إِنْ تَرَكْتُ شَيْئًا مِنْ أَمْرِهِ أَنْ أَزِيغَ‏.‏ فَأَمَّا صَدَقَتُهُ بِالْمَدِينَةِ فَدَفَعَهَا عُمَرُ إِلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ، فَأَمَّا خَيْبَرُ وَفَدَكٌ فَأَمْسَكَهَا عُمَرُ وَقَالَ هُمَا صَدَقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَتَا لِحُقُوقِهِ الَّتِي تَعْرُوهُ وَنَوَائِبِهِ، وَأَمْرُهُمَا إِلَى مَنْ وَلِيَ الأَمْرَ‏.‏ قَالَ فَهُمَا عَلَى ذَلِكَ إِلَى الْيَوْمِ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْد اللَّهِ اعْتَرَاكَ افْتَعَلْتَ مِنْ عَرَوْتُهُ فَأَصَبْتُهُ وَمِنْهُ يَعْرُوهُ وَاعْتَرَانِي

Oisha (moʻminlar onasi) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ vafotidan keyin, Allohning Rasuli ﷺ ning qizi Fotima — Allohning Rasuli ﷺ Alloh unga bergan fayʼdan (yaʼni jangsiz qoʻlga kiritilgan oʻljadan) qoldirgan (mol-mulk)dan oʻz meros ulushini berishni — Abu Bakr as-Siddiqdan soʻradi. Abu Bakr unga: «Allohning Rasuli ﷺ: ‹Bizning mol-mulkimiz meros qilib olinmaydi; biz (yaʼni paygʻambarlar) nima qoldirsak, u — sadaqa(dir)›, — degan», — dedi. Allohning Rasuli ﷺ ning qizi Fotima gʻazablandi va Abu Bakr bilan gaplashishni toʻxtatdi hamda — to vafot etguncha — shu holatda davom etdi. Fotima Allohning Rasuli ﷺ vafotidan keyin olti oy tirik qoldi. U Abu Bakrdan — Allohning Rasuli ﷺ Xaybarda, Fadakda qoldirgan (mol-mulk)dan va Madinadagi (sadaqaga atalgan) mulkidan — oʻz ulushini soʻrar edi. Abu Bakr unga oʻsha mulkni berishdan bosh tortib: «Men Allohning Rasuli ﷺ qilgan biror (ishni) tark etmayman — chunki agar men Paygʻambarning sunnatidan biror narsani tark etsam, adashishimdan qoʻrqaman», — dedi. (Keyinroq) Umar — Paygʻambarning Madinadagi (sadaqa) mulkini — Ali va Abbosga berdi; lekin Xaybar va Fadak mulklarini oʻz tasarrufida ushlab qoldi va: «Bu ikki mulk — Allohning Rasuli ﷺ oʻz xarajatlari va shoshilinch ehtiyojlari uchun ishlatadigan sadaqa(dir). Endi ularning boshqaruvi — hokimga (rahbarga) topshiriladi», — dedi (Zuhriy: «Ular bugungi kungacha shu tarzda boshqarib kelinmoqda», — dedi).Оиша (мўминлар онаси) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ вафотидан кейин, Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг қизи Фотима — Аллоҳнинг Расули ﷺ Аллоҳ унга берган файъдан (яъни жангсиз қўлга киритилган ўлжадан) қолдирган (мол-мулк)дан ўз мерос улушини беришни — Абу Бакр ас-Сиддиқдан сўради. Абу Бакр унга: «Аллоҳнинг Расули ﷺ: ‹Бизнинг мол-мулкимиз мерос қилиб олинмайди; биз (яъни пайғамбарлар) нима қолдирсак, у — садақа(дир)›, — деган», — деди. Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг қизи Фотима ғазабланди ва Абу Бакр билан гаплашишни тўхтатди ҳамда — то вафот этгунча — шу ҳолатда давом этди. Фотима Аллоҳнинг Расули ﷺ вафотидан кейин олти ой тирик қолди. У Абу Бакрдан — Аллоҳнинг Расули ﷺ Хайбарда, Фадакда қолдирган (мол-мулк)дан ва Мадинадаги (садақага аталган) мулкидан — ўз улушини сўрар эди. Абу Бакр унга ўша мулкни беришдан бош тортиб: «Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ қилган бирор (ишни) тарк этмайман — чунки агар мен Пайғамбарнинг суннатидан бирор нарсани тарк эцам, адашишимдан қўрқаман», — деди. (Кейинроқ) Умар — Пайғамбарнинг Мадинадаги (садақа) мулкини — Али ва Аббосга берди; лекин Хайбар ва Фадак мулкларини ўз тасарруфида ушлаб қолди ва: «Бу икки мулк — Аллоҳнинг Расули ﷺ ўз харажатлари ва шошилинч эҳтиёжлари учун ишлатадиган садақа(дир). Энди уларнинг бошқаруви — ҳокимга (раҳбарга) топширилади», — деди (Зуҳрий: «Улар бугунги кунгача шу тарзда бошқариб келинмоқда», — деди).

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا فِي بَيْتِي مِنْ شَىْءٍ يَأْكُلُهُ ذُو كَبِدٍ، إِلاَّ شَطْرُ شَعِيرٍ فِي رَفٍّ لِي، فَأَكَلْتُ مِنْهُ حَتَّى طَالَ عَلَىَّ، فَكِلْتُهُ فَفَنِيَ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ vafot etdi va mening uyimda — bir tokchada yotgan biroz arpadan boshqa — tirik jon yeydigan hech narsa yoʻq edi. Bas, men undan uzoq muddat yedim va uni oʻlchadim — (qisqa muddatdan keyin) u tugadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ вафот этди ва менинг уйимда — бир токчада ётган бироз арпадан бошқа — тирик жон ейдиган ҳеч нарса йўқ эди. Бас, мен ундан узоқ муддат едим ва уни ўлчадим — (қисқа муддатдан кейин) у тугади.

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، وَمُحَمَّدٌ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، وَيُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ لَمَّا ثَقُلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اسْتَأْذَنَ أَزْوَاجَهُ أَنْ يُمَرَّضَ فِي بَيْتِي فَأَذِنَّ لَهُ‏.‏

Oisha (Paygʻambarning xotini) (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ ning kasalligi ogʻirlashganda, u zot — mening uyimda davolanishini — xotinlaridan (ijozat) soʻradi va ular ruxsat berdi.Оиша (Пайғамбарнинг хотини) (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг касаллиги оғирлашганда, у зот — менинг уйимда даволанишини — хотинларидан (ижозат) сўради ва улар рухсат берди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ لَمْ تَخْرُجْ مِنْ حُجْرَتِهَا‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ — quyosh hali uning hujrasida (yaʼni turar joyida) yorugʻ ekanida — asr namozini oʻqir edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ — қуёш ҳали унинг ҳужрасида (яъни турар жойида) ёруғ эканида — аср намозини ўқир эди.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُحِرَ حَتَّى كَانَ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهُ صَنَعَ شَيْئًا وَلَمْ يَصْنَعْهُ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir marta Paygʻambar ﷺ ga sehr qilindi — shu (sabab) u zot — aslida qilmagan bir ishni qilgandek — tasavvur qila boshladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир марта Пайғамбар ﷺ га сеҳр қилинди — шу (сабаб) у зот — аслида қилмаган бир ишни қилгандек — тасаввур қила бошлади.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ خَسَفَتِ الشَّمْسُ قَامَ فَكَبَّرَ وَقَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ وَقَامَ كَمَا هُوَ، فَقَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً وَهْىَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى، ثُمَّ رَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً وَهْىَ أَدْنَى مِنَ الرَّكْعَةِ الأُولَى، ثُمَّ سَجَدَ سُجُودًا طَوِيلاً، ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ سَلَّمَ وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ، فَخَطَبَ النَّاسَ، فَقَالَ فِي كُسُوفِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ ‏"‏ إِنَّهُمَا آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ، لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ، وَلاَ لِحَيَاتِهِ، فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَافْزَعُوا إِلَى الصَّلاَةِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Quyosh tutilgan kuni Allohning Rasuli ﷺ (kusuf namozini oʻqish uchun oʻrnidan) turdi. U zot takbir aytdi, uzoq qiroat (muqaddas oyatlarni) oʻqidi, uzoq rukuʼ qildi, soʻng boshini koʻtarib: «Samiallohu liman hamidah (Alloh Oʻziga hamd aytgan kishini eshitadi)», — dedi. Soʻng u zot tik turib, yana uzoq qiroat qildi — lekin avvalgisidan qisqaroq; uzoq rukuʼ qildi — lekin birinchisidan qisqaroq; uzoq sajda qildi, soʻng ikkinchi rakaatni (ham) — birinchisini qilganidek — bajardi. U zot namozini taslim bilan tugatgan paytda, quyosh tutilishi tugagan edi. Soʻng u zot odamlarga — quyosh va oy tutilishi haqida — xutba qilib: «Bu ikkisi — Allohning oyatlaridan (alomatlaridan) ikkitasidir; ular biror kishining oʻlimi yoki hayoti sababli tutilmaydi. Bas, agar sizlar ularni koʻrsangiz, namozga shoshilinglar», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Қуёш тутилган куни Аллоҳнинг Расули ﷺ (кусуф намозини ўқиш учун ўрнидан) турди. У зот такбир айтди, узоқ қироат (муқаддас оятларни) ўқиди, узоқ рукуъ қилди, сўнг бошини кўтариб: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтган кишини эшитади)», — деди. Сўнг у зот тик туриб, яна узоқ қироат қилди — лекин аввалгисидан қисқароқ; узоқ рукуъ қилди — лекин биринчисидан қисқароқ; узоқ сажда қилди, сўнг иккинчи ракаатни (ҳам) — биринчисини қилганидек — бажарди. У зот намозини таслим билан тугатган пайтда, қуёш тутилиши тугаган эди. Сўнг у зот одамларга — қуёш ва ой тутилиши ҳақида — хутба қилиб: «Бу иккиси — Аллоҳнинг оятларидан (аломатларидан) иккитасидир; улар бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти сабабли тутилмайди. Бас, агар сизлар уларни кўрсангиз, намозга шошилинглар», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي جَعْفَرٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا سَمِعَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ الْمَلاَئِكَةَ تَنْزِلُ فِي الْعَنَانِ ـ وَهْوَ السَّحَابُ ـ فَتَذْكُرُ الأَمْرَ قُضِيَ فِي السَّمَاءِ، فَتَسْتَرِقُ الشَّيَاطِينُ السَّمْعَ، فَتَسْمَعُهُ فَتُوحِيهِ إِلَى الْكُهَّانِ، فَيَكْذِبُونَ مَعَهَا مِائَةَ كَذْبَةٍ مِنْ عِنْدِ أَنْفُسِهِمْ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Allohning Rasuli ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Farishtalar bulutlarga tushib, osmonda hukm qilingan u yoki bu masalani zikr qiladi. Shaytonlar bunday masalani oʻgʻrincha (yashirin) tinglab, (yerga) tushib, uni kohinlarga (folbinlarga) ilqo qiladi (eshittiradi) va ular (kohinlar) unga oʻzlaridan yuzta yolgʻon qoʻshib (aytadi)», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Аллоҳнинг Расули ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Фаришталар булутларга тушиб, осмонда ҳукм қилинган у ёки бу масалани зикр қилади. Шайтонлар бундай масалани ўғринча (яширин) тинглаб, (ерга) тушиб, уни коҳинларга (фолбинларга) илқо қилади (эшиттиради) ва улар (коҳинлар) унга ўзларидан юзта ёлғон қўшиб (айтади)», — деди.

حَدَّثَنَا فَرْوَةُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ الْحَارِثَ بْنَ هِشَامٍ، سَأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ يَأْتِيكَ الْوَحْىُ قَالَ ‏"‏ كُلُّ ذَاكَ يَأْتِي الْمَلَكُ أَحْيَانًا فِي مِثْلِ صَلْصَلَةِ الْجَرَسِ، فَيَفْصِمُ عَنِّي وَقَدْ وَعَيْتُ مَا قَالَ، وَهْوَ أَشَدُّهُ عَلَىَّ، وَيَتَمَثَّلُ لِي الْمَلَكُ أَحْيَانًا رَجُلاً، فَيُكَلِّمُنِي فَأَعِي مَا يَقُولُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Horis ibn Hishom Paygʻambar ﷺ dan: «Sizga vahiy qanday keladi?» — deb soʻradi. U zot: «Hamma (quyidagi) tarzlarda (keladi): baʼzan farishta menga — qoʻngʻiroq jirangiga oʻxshash bir ovoz bilan — keladi; bu holat mendan ketganda, men farishta aytgan (narsa)ni eslab qolaman; vahiyning bu turi men uchun eng ogʻiridir. Baʼzan esa farishta menga bir kishi qiyofasida kelib, men bilan gaplashadi va men u aytgan (narsa)ni tushunib, eslab qolaman», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ҳорис ибн Ҳишом Пайғамбар ﷺ дан: «Сизга ваҳий қандай келади?» — деб сўради. У зот: «Ҳамма (қуйидаги) тарзларда (келади): баъзан фаришта менга — қўнғироқ жирангига ўхшаш бир овоз билан — келади; бу ҳолат мендан кетганда, мен фаришта айтган (нарса)ни эслаб қоламан; ваҳийнинг бу тури мен учун энг оғиридир. Баъзан эса фаришта менга бир киши қиёфасида келиб, мен билан гаплашади ва мен у айтган (нарса)ни тушуниб, эслаб қоламан», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا مَخْلَدٌ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، أَنَّ نَافِعًا، حَدَّثَهُ أَنَّ الْقَاسِمَ بْنَ مُحَمَّدٍ حَدَّثَهُ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ حَشَوْتُ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وِسَادَةً فِيهَا تَمَاثِيلُ كَأَنَّهَا نُمْرُقَةٌ، فَجَاءَ فَقَامَ بَيْنَ الْبَابَيْنِ وَجَعَلَ يَتَغَيَّرُ وَجْهُهُ، فَقُلْتُ مَا لَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا بَالُ هَذِهِ الْوِسَادَةِ ‏"‏‏.‏ قَالَتْ وِسَادَةٌ جَعَلْتُهَا لَكَ لِتَضْطَجِعَ عَلَيْهَا‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَا عَلِمْتِ أَنَّ الْمَلاَئِكَةَ لاَ تَدْخُلُ بَيْتًا فِيهِ صُورَةٌ، وَأَنَّ مَنْ صَنَعَ الصُّورَةَ يُعَذَّبُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ يَقُولُ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ uchun — Namruqa (yaʼni kichik yostiqcha)ga oʻxshagan, (hayvonlarning) rasmlari bilan bezatilgan — bir yostiqni (jun bilan) toʻldirdim. U zot kelib, ikki eshik orasida turdi va yuzi oʻzgara boshladi. Men: «Yo Rasululloh! Biz qanday xato qildik?» — dedim. U zot: «Bu yostiq nima?» — dedi. Men: «Men bu yostiqni siz uchun tayyorladim — toki siz unga suyanasiz», — dedim. U zot: «Bilmaysanmi, farishtalar — ichida rasmlar boʻlgan uyga kirmaydi; va kim biror rasm chizsa, Qiyomat kuni jazolanadi va undan — (oʻzi yaratgan narsaga) jon berish — talab qilinadi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ учун — Намруқа (яъни кичик ёстиқча)га ўхшаган, (ҳайвонларнинг) расмлари билан безатилган — бир ёстиқни (жун билан) тўлдирдим. У зот келиб, икки эшик орасида турди ва юзи ўзгара бошлади. Мен: «Ё Расулуллоҳ! Биз қандай хато қилдик?» — дедим. У зот: «Бу ёстиқ нима?» — деди. Мен: «Мен бу ёстиқни сиз учун тайёрладим — токи сиз унга суянасиз», — дедим. У зот: «Билмайсанми, фаришталар — ичида расмлар бўлган уйга кирмайди; ва ким бирор расм чизса, Қиёмат куни жазоланади ва ундан — (ўзи яратган нарсага) жон бериш — талаб қилинади», — деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم حَدَّثَتْهُ أَنَّهَا قَالَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَلْ أَتَى عَلَيْكَ يَوْمٌ كَانَ أَشَدَّ مِنْ يَوْمِ أُحُدٍ قَالَ ‏"‏ لَقَدْ لَقِيتُ مِنْ قَوْمِكِ مَا لَقِيتُ، وَكَانَ أَشَدُّ مَا لَقِيتُ مِنْهُمْ يَوْمَ الْعَقَبَةِ، إِذْ عَرَضْتُ نَفْسِي عَلَى ابْنِ عَبْدِ يَالِيلَ بْنِ عَبْدِ كُلاَلٍ، فَلَمْ يُجِبْنِي إِلَى مَا أَرَدْتُ، فَانْطَلَقْتُ وَأَنَا مَهْمُومٌ عَلَى وَجْهِي، فَلَمْ أَسْتَفِقْ إِلاَّ وَأَنَا بِقَرْنِ الثَّعَالِبِ، فَرَفَعْتُ رَأْسِي، فَإِذَا أَنَا بِسَحَابَةٍ قَدْ أَظَلَّتْنِي، فَنَظَرْتُ فَإِذَا فِيهَا جِبْرِيلُ فَنَادَانِي فَقَالَ إِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمِعَ قَوْلَ قَوْمِكَ لَكَ وَمَا رَدُّوا عَلَيْكَ، وَقَدْ بَعَثَ إِلَيْكَ مَلَكَ الْجِبَالِ لِتَأْمُرَهُ بِمَا شِئْتَ فِيهِمْ، فَنَادَانِي مَلَكُ الْجِبَالِ، فَسَلَّمَ عَلَىَّ ثُمَّ قَالَ يَا مُحَمَّدُ، فَقَالَ ذَلِكَ فِيمَا شِئْتَ، إِنْ شِئْتَ أَنْ أُطْبِقَ عَلَيْهِمِ الأَخْشَبَيْنِ، فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَلْ أَرْجُو أَنْ يُخْرِجَ اللَّهُ مِنْ أَصْلاَبِهِمْ مَنْ يَعْبُدُ اللَّهَ وَحْدَهُ لاَ يُشْرِكُ بِهِ شَيْئًا ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U Paygʻambar ﷺ dan: «Siz Uhud (jangi) kunidan koʻra ogʻirroq bir kunga duch kelganmisiz?» — deb soʻradi. Paygʻambar ﷺ: «Sening qabilang (yaʼni Quraysh) menga koʻp ozor berdi; va eng yomon ozor — Aqaba kunidagi ozor edi: men oʻzimni Ibn Abdu Yalil ibn Abdu Kulolga taqdim qildim (yaʼni undan yordam soʻradim), lekin u mening talabimga javob bermadi. Bas, men — haddan tashqari gʻam-anduhga choʻmib — ketdim va (yoʻlga) davom etdim hamda — to Qarn Saolib (degan joy)da oʻzimni topguncha — hech tinchlana olmadim. U yerda men boshimni osmonga koʻtarib qaraganimda, kutilmaganda meni soya qilib turgan bir bulutni koʻrdim. Men qarab, uning ichida Jabroilni koʻrdim. U meni chaqirib: ‹Alloh — qavming senga aytgan (gap)ni va ular senga bergan javobni — eshitdi. Alloh senga Togʻlar farishtasini yubordi — toki sen unga bu odamlarga nima xohlasang, shuni qilishni buyurasan›, — dedi. Togʻlar farishtasi meni chaqirib, salom berdi, soʻng: ‹Ey Muhammad! Nima xohlasang, buyur. Agar xohlasang, men ularning ustiga Axshabayn (yaʼni ikki togʻ)ni qulataman›, — dedi. Paygʻambar ﷺ: ‹Yoʻq, balki men — Alloh ularning (avlodidan) — yolgʻiz Allohga ibodat qiladigan va Undan boshqasiga ibodat qilmaydigan — farzandlar paydo qilishini — umid qilaman›, — dedi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У Пайғамбар ﷺ дан: «Сиз Уҳуд (жанги) кунидан кўра оғирроқ бир кунга дуч келганмисиз?» — деб сўради. Пайғамбар ﷺ: «Сенинг қабиланг (яъни Қурайш) менга кўп озор берди; ва энг ёмон озор — Ақаба кунидаги озор эди: мен ўзимни Ибн Абду Ялил ибн Абду Кулолга тақдим қилдим (яъни ундан ёрдам сўрадим), лекин у менинг талабимга жавоб бермади. Бас, мен — ҳаддан ташқари ғам-андуҳга чўмиб — кетдим ва (йўлга) давом этдим ҳамда — то Қарн Саолиб (деган жой)да ўзимни топгунча — ҳеч тинчлана олмадим. У ерда мен бошимни осмонга кўтариб қараганимда, кутилмаганда мени соя қилиб турган бир булутни кўрдим. Мен қараб, унинг ичида Жаброилни кўрдим. У мени чақириб: ‹Аллоҳ — қавминг сенга айтган (гап)ни ва улар сенга берган жавобни — эшитди. Аллоҳ сенга Тоғлар фариштасини юборди — токи сен унга бу одамларга нима хоҳласанг, шуни қилишни буюрасан›, — деди. Тоғлар фариштаси мени чақириб, салом берди, сўнг: ‹Эй Муҳаммад! Нима хоҳласанг, буюр. Агар хоҳласанг, мен уларнинг устига Ахшабайн (яъни икки тоғ)ни қулатаман›, — деди. Пайғамбар ﷺ: ‹Йўқ, балки мен — Аллоҳ уларнинг (авлодидан) — ёлғиз Аллоҳга ибодат қиладиган ва Ундан бошқасига ибодат қилмайдиган — фарзандлар пайдо қилишини — умид қиламан›, — деди», — деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، أَنْبَأَنَا الْقَاسِمُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَنْ زَعَمَ أَنَّ مُحَمَّدًا رَأَى رَبَّهُ فَقَدْ أَعْظَمَ، وَلَكِنْ قَدْ رَأَى جِبْرِيلَ فِي صُورَتِهِ، وَخَلْقُهُ سَادٌّ مَا بَيْنَ الأُفُقِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Kim — (Paygʻambar) Muhammad oʻz Robbisini koʻrgan, deb daʼvo qilsa, u katta xato qilibdi — chunki u zot faqat Jabroilni — yaratilgan asl qiyofasida, butun ufqni qoplab turgan holda — koʻrgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ким — (Пайғамбар) Муҳаммад ўз Роббисини кўрган, деб даъво қилса, у катта хато қилибди — чунки у зот фақат Жаброилни — яратилган асл қиёфасида, бутун уфқни қоплаб турган ҳолда — кўрган.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْحُمَّى مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ، فَأَبْرِدُوهَا بِالْمَاءِ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Isitma — doʻzax (olovi)ning issiqligidandir; bas, uni suv bilan sovitinglar», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Иситма — дўзах (олови)нинг иссиқлигидандир; бас, уни сув билан совитинглар», — деди.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عِيسَى، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سُحِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم‏.‏ وَقَالَ اللَّيْثُ كَتَبَ إِلَىَّ هِشَامٌ أَنَّهُ سَمِعَهُ وَوَعَاهُ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ سُحِرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى كَانَ يُخَيَّلُ إِلَيْهِ أَنَّهُ يَفْعَلُ الشَّىْءَ وَمَا يَفْعَلُهُ، حَتَّى كَانَ ذَاتَ يَوْمٍ دَعَا وَدَعَا، ثُمَّ قَالَ ‏"‏ أَشَعَرْتِ أَنَّ اللَّهَ أَفْتَانِي فِيمَا فِيهِ شِفَائِي أَتَانِي رَجُلاَنِ، فَقَعَدَ أَحَدُهُمَا عِنْدَ رَأْسِي وَالآخَرُ عِنْدَ رِجْلَىَّ، فَقَالَ أَحَدُهُمَا لِلآخَرِ مَا وَجَعُ الرَّجُلِ قَالَ مَطْبُوبٌ‏.‏ قَالَ وَمَنْ طَبَّهُ قَالَ لَبِيدُ بْنُ الأَعْصَمِ‏.‏ قَالَ فِي مَاذَا قَالَ فِي مُشُطٍ وَمُشَاقَةٍ وَجُفِّ طَلْعَةٍ ذَكَرٍ‏.‏ قَالَ فَأَيْنَ هُوَ قَالَ فِي بِئْرِ ذَرْوَانَ ‏"‏‏.‏ فَخَرَجَ إِلَيْهَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ رَجَعَ فَقَالَ لِعَائِشَةَ حِينَ رَجَعَ ‏"‏ نَخْلُهَا كَأَنَّهَا رُءُوسُ الشَّيَاطِينِ ‏"‏‏.‏ فَقُلْتُ اسْتَخْرَجْتَهُ فَقَالَ ‏"‏ لاَ أَمَّا أَنَا فَقَدْ شَفَانِي اللَّهُ، وَخَشِيتُ أَنْ يُثِيرَ ذَلِكَ عَلَى النَّاسِ شَرًّا، ثُمَّ دُفِنَتِ الْبِئْرُ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ ga sehr qilindi — shu (sabab) u zot — aslida qilmagan bir ishni qilgandek — tasavvur qila boshladi. Bir kuni u zot uzoq vaqt (Allohga) duo qildi, soʻng: «Men sezdimki, Alloh menga — oʻzimni qanday davolashni — ilhom qildi. (Tushimda) mening oldimga ikki kishi keldi va biri boshim tomonda, ikkinchisi oyoqlarim tomonda oʻtirdi. Ulardan biri ikkinchisidan: ‹Bu kishining kasalligi nima?› — deb soʻradi. Ikkinchisi: ‹Unga sehr qilingan›, — deb javob berdi. Birinchisi: ‹Unga kim sehr qilgan?› — deb soʻradi. Ikkinchisi: ‹Labid ibn Aʼsam›, — dedi. Birinchisi: ‹U qanday material ishlatgan?› — deb soʻradi. Ikkinchisi: ‹Bir taroq, unga yigʻilgan sochlar va erkak xurmoning changdonining tashqi poʻsti›, — dedi. Birinchisi: ‹U qaerda?› — deb soʻradi. Ikkinchisi: ‹U — Zarvon qudugʻida›, — dedi», — dedi. Bas, Paygʻambar ﷺ quduq tomon (borib), soʻng qaytdi va qaytib kelganida menga: «Uning xurmo daraxtlari (quduq yonidagi xurmolar) — goʻyo shaytonlarning boshlaridek», — dedi. Men: «Siz — sehr qilingan oʻsha narsalarni — (qudugʻdan) chiqarib oldingizmi?» — dedim. U: «Yoʻq, chunki Alloh meni shifo berdi va men — bu ish odamlar orasida yomonlik (fitna) tarqatishidan — qoʻrqaman», — dedi. Keyinroq quduq tuproq bilan toʻldirildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ га сеҳр қилинди — шу (сабаб) у зот — аслида қилмаган бир ишни қилгандек — тасаввур қила бошлади. Бир куни у зот узоқ вақт (Аллоҳга) дуо қилди, сўнг: «Мен сездимки, Аллоҳ менга — ўзимни қандай даволашни — илҳом қилди. (Тушимда) менинг олдимга икки киши келди ва бири бошим томонда, иккинчиси оёқларим томонда ўтирди. Улардан бири иккинчисидан: ‹Бу кишининг касаллиги нима?› — деб сўради. Иккинчиси: ‹Унга сеҳр қилинган›, — деб жавоб берди. Биринчиси: ‹Унга ким сеҳр қилган?› — деб сўради. Иккинчиси: ‹Лабид ибн Аъсам›, — деди. Биринчиси: ‹У қандай материал ишлатган?› — деб сўради. Иккинчиси: ‹Бир тароқ, унга йиғилган сочлар ва эркак хурмонинг чангдонининг ташқи пўсти›, — деди. Биринчиси: ‹У қаэрда?› — деб сўради. Иккинчиси: ‹У — Зарвон қудуғида›, — деди», — деди. Бас, Пайғамбар ﷺ қудуқ томон (бориб), сўнг қайтди ва қайтиб келганида менга: «Унинг хурмо дарахтлари (қудуқ ёнидаги хурмолар) — гўё шайтонларнинг бошларидек», — деди. Мен: «Сиз — сеҳр қилинган ўша нарсаларни — (қудуғдан) чиқариб олдингизми?» — дедим. У: «Йўқ, чунки Аллоҳ мени шифо берди ва мен — бу иш одамлар орасида ёмонлик (фитна) тарқатишидан — қўрқаман», — деди. Кейинроқ қудуқ тупроқ билан тўлдирилди.

قَالَ وَقَالَ اللَّيْثُ حَدَّثَنِي خَالِدُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، أَنَّ أَبَا الأَسْوَدِ، أَخْبَرَهُ عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ الْمَلاَئِكَةُ تَتَحَدَّثُ فِي الْعَنَانِ ـ وَالْعَنَانُ الْغَمَامُ ـ بِالأَمْرِ يَكُونُ فِي الأَرْضِ، فَتَسْمَعُ الشَّيَاطِينُ الْكَلِمَةَ، فَتَقُرُّهَا فِي أُذُنِ الْكَاهِنِ، كَمَا تُقَرُّ الْقَارُورَةُ، فَيَزِيدُونَ مَعَهَا مِائَةَ كَذِبَةٍ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Farishtalar bulutlar orasida — yerda yuz beradigan narsalar haqida — gaplashar ekan, shaytonlar ular aytgan (gap)dan bir soʻzni eshitib oladi va — xuddi kimdir biror narsani shishaga quygandek — uni kohinning (folbinning) quloqlariga quyadi hamda u (bir) soʻzga yuzta yolgʻon qoʻshadi», — dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Фаришталар булутлар орасида — ерда юз берадиган нарсалар ҳақида — гаплашар экан, шайтонлар улар айтган (гап)дан бир сўзни эшитиб олади ва — худди кимдир бирор нарсани шишага қуйгандек — уни коҳиннинг (фолбиннинг) қулоқларига қуяди ҳамда у (бир) сўзга юзта ёлғон қўшади», — деди.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّاءُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ هِشَامٌ أَخْبَرَنَا عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، رضى الله عنها قَالَتْ لَمَّا كَانَ يَوْمَ أُحُدٍ هُزِمَ الْمُشْرِكُونَ فَصَاحَ إِبْلِيسُ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أُخْرَاكُمْ‏.‏ فَرَجَعَتْ أُولاَهُمْ فَاجْتَلَدَتْ هِيَ وَأُخْرَاهُمْ، فَنَظَرَ حُذَيْفَةُ فَإِذَا هُوَ بِأَبِيهِ الْيَمَانِ فَقَالَ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أَبِي أَبِي‏.‏ فَوَاللَّهِ مَا احْتَجَزُوا حَتَّى قَتَلُوهُ، فَقَالَ حُذَيْفَةُ غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ‏.‏ قَالَ عُرْوَةُ فَمَا زَالَتْ فِي حُذَيْفَةَ مِنْهُ بَقِيَّةُ خَيْرٍ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Uhud (jangi) kunida, mushriklar magʻlub etilganda, shayton: «Ey Allohning bandalari! Orqangizdagi (dushman) kuchlardan ehtiyot boʻlinglar!» — deb baqirdi va shu (sabab) old saflardagi musulmonlar (ularni mushrik deb oʻylab) orqa saflardagi musulmonlar bilan jang qildi. Huzayfa — otasi ‹Yaman›ning (musulmonlar tomonidan hujumga uchrayotganini koʻrish uchun) orqasiga qaradi. U: «Ey Allohning bandalari! Otam! Otam!» — deb baqirdi. Allohga qasamki, ular — to uni oʻldirguncha — toʻxtamadi. Huzayfa: «Alloh sizlarni magʻfirat qilsin», — dedi (Urva: «Huzayfa — to Allohga uchraguncha (yaʼni vafot etguncha) — (otasining qotilini magʻfirat qilishni Allohdan soʻrab) yaxshilik qilishda davom etdi», — dedi).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Уҳуд (жанги) кунида, мушриклар мағлуб этилганда, шайтон: «Эй Аллоҳнинг бандалари! Орқангиздаги (душман) кучлардан эҳтиёт бўлинглар!» — деб бақирди ва шу (сабаб) олд сафлардаги мусулмонлар (уларни мушрик деб ўйлаб) орқа сафлардаги мусулмонлар билан жанг қилди. Ҳузайфа — отаси ‹Яман›нинг (мусулмонлар томонидан ҳужумга учраётганини кўриш учун) орқасига қаради. У: «Эй Аллоҳнинг бандалари! Отам! Отам!» — деб бақирди. Аллоҳга қасамки, улар — то уни ўлдиргунча — тўхтамади. Ҳузайфа: «Аллоҳ сизларни мағфират қилсин», — деди (Урва: «Ҳузайфа — то Аллоҳга учрагунча (яъни вафот этгунча) — (отасининг қотилини мағфират қилишни Аллоҳдан сўраб) яхшилик қилишда давом этди», — деди).

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الرَّبِيعِ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَشْعَثَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْتِفَاتِ الرَّجُلِ فِي الصَّلاَةِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ هُوَ اخْتِلاَسٌ يَخْتَلِسُ الشَّيْطَانُ مِنْ صَلاَةِ أَحَدِكُمْ ‏"‏‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺ dan — kishining namoz vaqtida u yoq-bu yoqqa qarashi — haqida soʻradim. U zot: «U — shayton sizlardan birining namozidan oʻgʻirlaydigan (narsa)dir», — deb javob berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺ дан — кишининг намоз вақтида у ёқ-бу ёққа қараши — ҳақида сўрадим. У зот: «У — шайтон сизлардан бирининг намозидан ўғирлайдиган (нарса)дир», — деб жавоб берди.