حَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، - وَهُوَ ابْنُ الْحَارِثِ - عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ قَالَ لَهُ سَلْ لِي عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ عَنْ رَجُلٍ يُهِلُّ بِالْحَجِّ فَإِذَا طَافَ بِالْبَيْتِ أَيَحِلُّ أَمْ لاَ فَإِنْ قَالَ لَكَ لاَ يَحِلُّ . فَقُلْ لَهُ إِنَّ رَجُلاً يَقُولُ ذَلِكَ - قَالَ - فَسَأَلْتُهُ فَقَالَ لاَ يَحِلُّ مَنْ أَهَلَّ بِالْحَجِّ إِلاَّ بِالْحَجِّ . قُلْتُ فَإِنَّ رَجُلاً كَانَ يَقُولُ ذَلِكَ . قَالَ بِئْسَ مَا قَالَ فَتَصَدَّانِي الرَّجُلُ فَسَأَلَنِي فَحَدَّثْتُهُ فَقَالَ فَقُلْ لَهُ فَإِنَّ رَجُلاً كَانَ يُخْبِرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَدْ فَعَلَ ذَلِكَ وَمَا شَأْنُ أَسْمَاءَ وَالزُّبَيْرِ فَعَلاَ ذَلِكَ . قَالَ فَجِئْتُهُ فَذَكَرْتُ لَهُ ذَلِكَ فَقَالَ مَنْ هَذَا فَقُلْتُ لاَ أَدْرِي . قَالَ فَمَا بَالُهُ لاَ يَأْتِينِي بِنَفْسِهِ يَسْأَلُنِي أَظُنُّهُ عِرَاقِيًّا . قُلْتُ لاَ أَدْرِي . قَالَ فَإِنَّهُ قَدْ كَذَبَ قَدْ حَجَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ - رضى الله عنها - أَنَّ أَوَّلَ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ أَنَّهُ تَوَضَّأَ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ حَجَّ أَبُو بَكْرٍ فَكَانَ أَوَّلَ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ ثُمَّ عُمَرُ مِثْلُ ذَلِكَ ثُمَّ حَجَّ عُثْمَانُ فَرَأَيْتُهُ أَوَّلُ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ ثُمَّ مُعَاوِيَةُ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ ثُمَّ حَجَجْتُ مَعَ أَبِي الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ فَكَانَ أَوَّلَ شَىْءٍ بَدَأَ بِهِ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ ثُمَّ رَأَيْتُ الْمُهَاجِرِينَ وَالأَنْصَارَ يَفْعَلُونَ ذَلِكَ ثُمَّ لَمْ يَكُنْ غَيْرُهُ ثُمَّ آخِرُ مَنْ رَأَيْتُ فَعَلَ ذَلِكَ ابْنُ عُمَرَ ثُمَّ لَمْ يَنْقُضْهَا بِعُمْرَةٍ وَهَذَا ابْنُ عُمَرَ عِنْدَهُمْ أَفَلاَ يَسْأَلُونَهُ وَلاَ أَحَدٌ مِمَّنْ مَضَى مَا كَانُوا يَبْدَءُونَ بِشَىْءٍ حِينَ يَضَعُونَ أَقْدَامَهُمْ أَوَّلَ مِنَ الطَّوَافِ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لاَ يَحِلُّونَ وَقَدْ رَأَيْتُ أُمِّي وَخَالَتِي حِينَ تَقْدَمَانِ لاَ تَبْدَآنِ بِشَىْءٍ أَوَّلَ مِنَ الْبَيْتِ تَطُوفَانِ بِهِ ثُمَّ لاَ تَحِلاَّنِ وَقَدْ أَخْبَرَتْنِي أُمِّي أَنَّهَا أَقْبَلَتْ هِيَ وَأُخْتُهَا وَالزُّبَيْرُ وَفُلاَنٌ وَفُلاَنٌ بِعُمْرَةٍ قَطُّ فَلَمَّا مَسَحُوا الرُّكْنَ حَلُّوا وَقَدْ كَذَبَ فِيمَا ذَكَرَ مِنْ ذَلِكَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Iroq ahlidan bir kishi unga: «Men uchun Urva ibn Zubayrdan soʻrab ber: hajga ehrom bogʻlagan kishi Baytni tavof qilsa, (ehromdan) chiqib halol boʻladimi yo yoʻqmi? Agar u senga: ‹Halol boʻlmaydi›, desa, unga: ‹Bir kishi buni (boshqacha) aytyapti›, degin», dedi. U (Muhammad): «Soʻng men undan (Urvadan) soʻradim. U: ‹Hajga ehrom bogʻlagan kishi faqat haj (ni ado qilish) bilangina (ehromdan) chiqib halol boʻladi›, dedi. Men: ‹Bir kishi shuni (boshqacha) aytyapti›, dedim. U: ‹U yomon (gap) aytibdi›, dedi. Soʻng haligi kishi mening yoʻlimni toʻsib, mendan soʻradi, men unga (Urvaning javobini) aytib berdim. Shunda u: ‹Unga (Urvaga) ayt: bir kishi Rasululloh ﷺ buni qilganlar deb xabar berar edi; Asmo bilan Zubayrning ham buni qilganlari nimasi?› dedi. Men (Urvaning) oldiga kelib, buni unga aytdim. U: ‹Bu kim oʻzi?› dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. U: ‹Nega oʻzi kelib mendan soʻramaydi? Uni iroqlik deb oʻylayman›, dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. U (shunday) dedi: ‹U yolgʻon aytibdi. Rasululloh ﷺ haj qildilar va Oisha menga xabar berdiki, u zot Makkaga kelganlarida birinchi qilgan ishlari tahorat olib, soʻng Baytni tavof qilish boʻldi. Soʻng Abu Bakr haj qildi, uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻldi, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Soʻng Umar ham xuddi shunday (qildi). Soʻng Usmon haj qildi, men uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻlganini, undan boshqasi (avval) boʻlmaganini koʻrdim. Soʻng Muoviya bilan Abdulloh ibn Umar (ham shunday qildi). Soʻng men otam Zubayr ibn al-Avvom bilan haj qildim, uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻldi, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Soʻng muhojirlar va ansorlarning shunday qilayotganlarini koʻrdim, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Shunday qilganini koʻrgan eng oxirgi kishim Ibn Umar boʻldi va u uni (hajni) umra bilan buzmadi. Mana, Ibn Umar ularning yonida, nega undan soʻramaydilar? Oʻtib ketganlardan hech biri (Makkaga) qadam qoʻyganlarida Baytni tavof qilishdan oldin biror ish bilan boshlamaganlar, soʻng (uni qilmaguncha ehromdan) chiqib halol boʻlmaganlar. Men onam bilan xolam (Makkaga) kelganlarida Baytdan oldin biror narsa bilan boshlamaganlarini, uni tavof qilganlarini, soʻng (ehromdan) chiqmaganlarini koʻrganman. Onam menga xabar berdiki, u oʻzi, opasi, Zubayr va falonchi-falonchi umra qilib kelishgan; ruknni (Hajarul-asvadni) silaganlaridan keyin (ehromdan) chiqib halol boʻlishgan. U (haligi kishi) shu zikr qilgan narsasida yolgʻon aytibdi›, dedi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ироқ аҳлидан бир киши унга: «Мен учун Урва ибн Зубайрдан сўраб бер: ҳажга эҳром боғлаган киши Байтни тавоф қилса, (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўладими ё йўқми? Агар у сенга: ‹Ҳалол бўлмайди›, деса, унга: ‹Бир киши буни (бошқача) айтяпти›, дегин», деди. У (Муҳаммад): «Сўнг мен ундан (Урвадан) сўрадим. У: ‹Ҳажга эҳром боғлаган киши фақат ҳаж (ни адо қилиш) билангина (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлади›, деди. Мен: ‹Бир киши шуни (бошқача) айтяпти›, дедим. У: ‹У ёмон (гап) айтибди›, деди. Сўнг ҳалиги киши менинг йўлимни тўсиб, мендан сўради, мен унга (Урванинг жавобини) айтиб бердим. Шунда у: ‹Унга (Урвага) айт: бир киши Расулуллоҳ ﷺ буни қилганлар деб хабар берар эди; Асмо билан Зубайрнинг ҳам буни қилганлари нимаси?› деди. Мен (Урванинг) олдига келиб, буни унга айтдим. У: ‹Бу ким ўзи?› деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. У: ‹Нега ўзи келиб мендан сўрамайди? Уни ироқлик деб ўйлайман›, деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. У (шундай) деди: ‹У ёлғон айтибди. Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилдилар ва Оиша менга хабар бердики, у зот Маккага келганларида биринчи қилган ишлари таҳорат олиб, сўнг Байтни тавоф қилиш бўлди. Сўнг Абу Бакр ҳаж қилди, унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлди, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Сўнг Умар ҳам худди шундай (қилди). Сўнг Усмон ҳаж қилди, мен унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлганини, ундан бошқаси (аввал) бўлмаганини кўрдим. Сўнг Муовия билан Абдуллоҳ ибн Умар (ҳам шундай қилди). Сўнг мен отам Зубайр ибн ал-Аввом билан ҳаж қилдим, унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлди, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Сўнг муҳожирлар ва ансорларнинг шундай қилаётганларини кўрдим, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Шундай қилганини кўрган энг охирги кишим Ибн Умар бўлди ва у уни (ҳажни) умра билан бузмади. Мана, Ибн Умар уларнинг ёнида, нега ундан сўрамайдилар? Ўтиб кетганлардан ҳеч бири (Маккага) қадам қўйганларида Байтни тавоф қилишдан олдин бирор иш билан бошламаганлар, сўнг (уни қилмагунча эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлмаганлар. Мен онам билан холам (Маккага) келганларида Байтдан олдин бирор нарса билан бошламаганларини, уни тавоф қилганларини, сўнг (эҳромдан) чиқмаганларини кўрганман. Онам менга хабар бердики, у ўзи, опаси, Зубайр ва фалончи-фалончи умра қилиб келишган; рукнни (Ҳажарул-асвадни) силаганларидан кейин (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлишган. У (ҳалиги киши) шу зикр қилган нарсасида ёлғон айтибди›, деди», деди.
وَحَدَّثَنَاهُ أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ رَخَّصَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - أَوْ رُخِّصَ - لِلزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ فِي لُبْسِ الْحَرِيرِ لِحِكَّةٍ كَانَتْ بِهِمَا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Zubayr ibn al-Avvom va Abdurrahmon ibn Avfga — yoki (ularga) ruxsat berildi — ulardagi qichima sababli ipak kiyishga ruxsat berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Зубайр ибн ал-Аввом ва Абдурраҳмон ибн Авфга — ёки (уларга) рухсат берилди — улардаги қичима сабабли ипак кийишга рухсат бердилар.
وَحَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ، بَشَّارٍ قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ،
بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Zubayr ibn al-Avvom va Abdurrahmon ibn Avfga — yoki (ularga) ruxsat berildi — ulardagi qichima sababli ipak kiyishga ruxsat berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Зубайр ибн ал-Аввом ва Абдурраҳмон ибн Авфга — ёки (уларга) рухсат берилди — улардаги қичима сабабли ипак кийишга рухсат бердилар.
وَحَدَّثَنِي زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، أَنَّ أَنَسًا، أَخْبَرَهُ
أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ شَكَوَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم
الْقَمْلَ فَرَخَّصَ لَهُمَا فِي قُمُصِ الْحَرِيرِ فِي غَزَاةٍ لَهُمَا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Abdurrahmon ibn Avf va Zubayr ibn al-Avvom Rasululloh ﷺ ga bit (haqida) shikoyat qildilar. Shunda u zot ularga oʻzlarining bir gʻazotida ipak koʻylak kiyishga ruxsat berdilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Абдурраҳмон ибн Авф ва Зубайр ибн ал-Аввом Расулуллоҳ ﷺ га бит (ҳақида) шикоят қилдилар. Шунда у зот уларга ўзларининг бир ғазотида ипак кўйлак кийишга рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ الْمَعْنَى، قَالاَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ الزَّهْرَانِيُّ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَىَّ عُمَرُ حِينَ تَعَالَى النَّهَارُ فَجِئْتُهُ فَوَجَدْتُهُ جَالِسًا عَلَى سَرِيرٍ مُفْضِيًا إِلَى رِمَالِهِ فَقَالَ حِينَ دَخَلْتُ عَلَيْهِ يَا مَالُ إِنَّهُ قَدْ دَفَّ أَهْلُ أَبْيَاتٍ مِنْ قَوْمِكَ وَإِنِّي قَدْ أَمَرْتُ فِيهِمْ بِشَىْءٍ فَاقْسِمْ فِيهِمْ . قُلْتُ لَوْ أَمَرْتَ غَيْرِي بِذَلِكَ . فَقَالَ خُذْهُ . فَجَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا ثُمَّ جَاءَهُ يَرْفَأُ فَقَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ هَلْ لَكَ فِي الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ قَالَ نَعَمْ . فَأَذِنَ لَهُمْ فَدَخَلُوا فَقَالَ الْعَبَّاسُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا - يَعْنِي عَلِيًّا - فَقَالَ بَعْضُهُمْ أَجَلْ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَارْحَمْهُمَا . قَالَ مَالِكُ بْنُ أَوْسٍ خُيِّلَ إِلَىَّ أَنَّهُمَا قَدَّمَا أُولَئِكَ النَّفَرَ لِذَلِكَ . فَقَالَ عُمَرُ رَحِمَهُ اللَّهُ اتَّئِدَا . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى عَلِيٍّ وَالْعَبَّاسِ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . فَقَالاَ نَعَمْ . قَالَ فَإِنَّ اللَّهَ خَصَّ رَسُولَهُ صلى الله عليه وسلم بِخَاصَّةٍ لَمْ يَخُصَّ بِهَا أَحَدًا مِنَ النَّاسِ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى { وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلاَ رِكَابٍ وَلَكِنَّ اللَّهَ يُسَلِّطُ رُسُلَهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ وَاللَّهُ عَلَى كُلِّ شَىْءٍ قَدِيرٌ } وَكَانَ اللَّهُ أَفَاءَ عَلَى رَسُولِهِ بَنِي النَّضِيرِ فَوَاللَّهِ مَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ وَلاَ أَخَذَهَا دُونَكُمْ فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَأْخُذُ مِنْهَا نَفَقَةَ سَنَةٍ أَوْ نَفَقَتَهُ وَنَفَقَةَ أَهْلِهِ سَنَةً وَيَجْعَلُ مَا بَقِيَ أُسْوَةَ الْمَالِ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى أُولَئِكَ الرَّهْطِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ ذَلِكَ قَالُوا نَعَمْ . ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَى الْعَبَّاسِ وَعَلِيٍّ رضى الله عنهما فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالأَرْضُ هَلْ تَعْلَمَانِ ذَلِكَ قَالاَ نَعَمْ . فَلَمَّا تُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ أَبُو بَكْرٍ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا إِلَى أَبِي بَكْرٍ تَطْلُبُ أَنْتَ مِيرَاثَكَ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ وَيَطْلُبُ هَذَا مِيرَاثَ امْرَأَتِهِ مِنْ أَبِيهَا فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَحِمَهُ اللَّهُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُ لَصَادِقٌ بَارٌّ رَاشِدٌ تَابِعٌ لِلْحَقِّ فَوَلِيَهَا أَبُو بَكْرٍ فَلَمَّا تُوُفِّيَ أَبُو بَكْرٍ قُلْتُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَوَلِيُّ أَبِي بَكْرٍ فَوَلِيتُهَا مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ أَلِيَهَا فَجِئْتَ أَنْتَ وَهَذَا وَأَنْتُمَا جَمِيعٌ وَأَمْرُكُمَا وَاحِدٌ فَسَأَلْتُمَانِيهَا فَقُلْتُ إِنْ شِئْتُمَا أَنْ أَدْفَعَهَا إِلَيْكُمَا عَلَى أَنَّ عَلَيْكُمَا عَهْدَ اللَّهِ أَنْ تَلِيَاهَا بِالَّذِي كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَلِيهَا فَأَخَذْتُمَاهَا مِنِّي عَلَى ذَلِكَ ثُمَّ جِئْتُمَانِي لأَقْضِيَ بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ وَاللَّهِ لاَ أَقْضِي بَيْنَكُمَا بِغَيْرِ ذَلِكَ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ فَإِنْ عَجَزْتُمَا عَنْهَا فَرُدَّاهَا إِلَىَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ إِنَّمَا سَأَلاَهُ أَنْ يَكُونَ يُصَيِّرُهُ بَيْنَهُمَا نِصْفَيْنِ لاَ أَنَّهُمَا جَهِلاَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ " . فَإِنَّهُمَا كَانَا لاَ يَطْلُبَانِ إِلاَّ الصَّوَابَ . فَقَالَ عُمَرُ لاَ أُوقِعُ عَلَيْهِ اسْمَ الْقَسْمِ أَدَعُهُ عَلَى مَا هُوَ عَلَيْهِ .
Molik ibn Avs ibn al-Hadason (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Kun koʻtarilganda Umar (roziyallohu anhu) menga (odam) yubordi. Men u kishining oldiga keldim. U kishini soʻri ustida, toʻshamasiz (xurmo poʻstlogʻi toʻldirilgan) boʻyrasiga yastanib oʻtirgan holda topdim. Men kirganimda u: «Ey Mol (Molik), sening qavmingdan baʼzi xonadon ahli (Madinaga) ketma-ket kelishdi. Men ular haqida bir narsa (ato) berishni buyurdim. Bas, uni ular orasida taqsimlab ber», dedi. Men: «Buni mendan boshqaga buyursangiz (yaxshi boʻlardi)», dedim. U: «Ol uni», dedi. Soʻng uning oldiga Yarfaʼ kelib: «Ey amirul-moʻminin, Usmon ibn Affon, Abdurrahmon ibn Avf, az-Zubayr ibn al-Avvom va Saʼd ibn Abu Vaqqos (kirishi)ga (ruxsat bormi)?» dedi. U: «Ha», dedi va ularga izn berdi, ular kirdilar. Soʻng yana uning oldiga Yarfaʼ kelib: «Ey amirul-moʻminin, Abbos va Ali (kirishi)ga (ruxsat bormi)?» dedi. U: «Ha», dedi va ularga izn berdi, ular kirdilar. Shunda Abbos: «Ey amirul-moʻminin, men bilan mana shuning — yaʼni Alining — oramizda hukm qil», dedi. Ulardan baʼzilari: «Ha, ey amirul-moʻminin, ularning orasida hukm qil va ularga rahm qil», dedi. Molik ibn Avs aytdi: Menga shunday tasavvur boʻldiki, ular ikkovi (Ali bilan Abbos) oʻsha (Usmon, Abdurrahmon va boshqa) kishilarni shu maqsadda oldinroq yuborgan edilar. Umar (rahimahulloh): «Shoshmanglar», dedi. Soʻng oʻsha jamoaga yuzlanib: «Sizlardan izni bilan osmon va yer turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: bilasizmi, Rasululloh ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlar?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng Ali va Abbos (roziyallohu anhumo)ga yuzlanib: «Sizlar ikkovingizdan izni bilan osmon va yer turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: bilasizlarmi, Rasululloh ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlar?» dedi. Ular ikkovi: «Ha», dedilar. U (Umar) dedi: «Bas, Alloh Oʻz Rasuli ﷺni odamlardan birortasiga ato etmagan bir xususiyat bilan xoslagan. Alloh taolo: {Allohning ularning (mol-mulkidan) Oʻz Rasuliga qaytarib bergan (oʻljasi) uchun sizlar na ot va na tuya choptirdingiz. Lekin Alloh Oʻz paygʻambarlarini Oʻzi xohlagan kishilar ustidan gʻolib qiladi. Alloh har bir narsaga qodirdir} (Hashr 6) degan. Alloh Banun-Naziyr (mollarini) Oʻz Rasuliga (oʻlja qilib) qaytarib bergan edi. Allohga qasamki, u zot ﷺ uni sizlardan (afzal koʻrib) oʻzlariga olib qolmadilar va sizlarni qoldirib uni egallab olmadilar. Bas, Rasululloh ﷺ undan bir yillik nafaqani — yoki oʻzlarining nafaqasi va ahllarining bir yillik nafaqasini — olar, qolganini esa (umumiy musulmonlar) moliga oʻxshatib (Alloh yoʻliga) sarflar edilar.» Soʻng oʻsha jamoaga yuzlanib: «Sizlardan izni bilan osmon va yer turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: buni bilasizmi?» dedi. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng Abbos va Ali (roziyallohu anhumo)ga yuzlanib: «Sizlar ikkovingizdan izni bilan osmon va yer turadigan Alloh nomi bilan soʻrayman: buni bilasizlarmi?» dedi. Ular ikkovi: «Ha», dedilar. «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida, Abu Bakr: ‹Men Rasululloh ﷺning vorisi (oʻrinbosari)man›, dedi. Bas, sen va mana bu (Abbos) Abu Bakrning oldiga keldingiz — sen aka-ukangning oʻgʻlidan (yaʼni Paygʻambardan) merosingni, mana bu esa xotinining (Fotimaning) otasidan merosini soʻrab. Shunda Abu Bakr (rahimahulloh): ‹Rasululloh ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlar›, dedi. Alloh biladiki, u (Abu Bakr) rostgoʻy, yaxshilik qiluvchi, toʻgʻri yoʻldagi, haqqa ergashuvchi edi. Bas, uni (oʻsha mol ishini) Abu Bakr boshqardi. Abu Bakr vafot etganida, men: ‹Men Rasululloh ﷺning va Abu Bakrning vorisiman›, dedim va Alloh xohlagancha uni boshqardim. Soʻng sen va mana bu (Abbos) keldingiz, ikkovingiz birga va ikkovingizning ishingiz bitta edi. Sizlar uni mendan soʻradingiz. Men: ‹Agar xohlasangiz, uni sizlarga, Rasululloh ﷺ uni boshqargan yoʻsinda boshqarishingizga Allohning ahdi (zimmangizda) boʻlishi sharti bilan topshiraman›, dedim. Bas, uni mendan shu shart bilan oldingiz. Soʻng ikkovingiz oramda boshqacha (taqsim) hukm qilishimni soʻrab kelyapsizlar. Allohga qasamki, men oraingizda undan boshqacha hukm qilmayman, toki qiyomat qoim boʻlguncha. Agar uni (boshqarishga) ojizlik qilsangiz, uni menga qaytaringlar.» Abu Dovud aytdi: Ular ikkovi faqat uni oralarida ikki boʻlakka boʻlishini soʻragan edilar; Paygʻambar ﷺ: ‹Bizga voris boʻlinmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlarini bilmaganliklaridan emas. Chunki ular ikkovi faqat toʻgʻrini (haqni) talab qilardilar. Bas, Umar: «Men unga ‹taqsim› nomini bermayman, uni oʻz holicha qoldiraman», dedi.Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Кун кўтарилганда Умар (розияллоҳу анҳу) менга (одам) юборди. Мен у кишининг олдига келдим. У кишини сўри устида, тўшамасиз (хурмо пўстлоғи тўлдирилган) бўйрасига ястаниб ўтирган ҳолда топдим. Мен кирганимда у: «Эй Мол (Молик), сенинг қавмингдан баъзи хонадон аҳли (Мадинага) кетма-кет келишди. Мен улар ҳақида бир нарса (ато) беришни буюрдим. Бас, уни улар орасида тақсимлаб бер», деди. Мен: «Буни мендан бошқага буюрсангиз (яхши бўларди)», дедим. У: «Ол уни», деди. Сўнг унинг олдига Ярфаъ келиб: «Эй амирул-мўминин, Усмон ибн Аффон, Абдурраҳмон ибн Авф, аз-Зубайр ибн ал-Аввом ва Саъд ибн Абу Ваққос (кириши)га (рухсат борми)?» деди. У: «Ҳа», деди ва уларга изн берди, улар кирдилар. Сўнг яна унинг олдига Ярфаъ келиб: «Эй амирул-мўминин, Аббос ва Али (кириши)га (рухсат борми)?» деди. У: «Ҳа», деди ва уларга изн берди, улар кирдилар. Шунда Аббос: «Эй амирул-мўминин, мен билан мана шунинг — яъни Алининг — орамизда ҳукм қил», деди. Улардан баъзилари: «Ҳа, эй амирул-мўминин, уларнинг орасида ҳукм қил ва уларга раҳм қил», деди. Молик ибн Авс айтди: Менга шундай тасаввур бўлдики, улар иккови (Али билан Аббос) ўша (Усмон, Абдурраҳмон ва бошқа) кишиларни шу мақсадда олдинроқ юборган эдилар. Умар (раҳимаҳуллоҳ): «Шошманглар», деди. Сўнг ўша жамоага юзланиб: «Сизлардан изни билан осмон ва ер турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: биласизми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганлар?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг Али ва Аббос (розияллоҳу анҳумо)га юзланиб: «Сизлар икковингиздан изни билан осмон ва ер турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: биласизларми, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганлар?» деди. Улар иккови: «Ҳа», дедилар. У (Умар) деди: «Бас, Аллоҳ Ўз Расули ﷺни одамлардан бирортасига ато этмаган бир хусусият билан хослаган. Аллоҳ таоло: {Аллоҳнинг уларнинг (мол-мулкидан) Ўз Расулига қайтариб берган (ўлжаси) учун сизлар на от ва на туя чоптирдингиз. Лекин Аллоҳ Ўз пайғамбарларини Ўзи хоҳлаган кишилар устидан ғолиб қилади. Аллоҳ ҳар бир нарсага қодирдир} (Ҳашр 6) деган. Аллоҳ Банун-Назийр (молларини) Ўз Расулига (ўлжа қилиб) қайтариб берган эди. Аллоҳга қасамки, у зот ﷺ уни сизлардан (афзал кўриб) ўзларига олиб қолмадилар ва сизларни қолдириб уни эгаллаб олмадилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ ундан бир йиллик нафақани — ёки ўзларининг нафақаси ва аҳлларининг бир йиллик нафақасини — олар, қолганини эса (умумий мусулмонлар) молига ўхшатиб (Аллоҳ йўлига) сарфлар эдилар.» Сўнг ўша жамоага юзланиб: «Сизлардан изни билан осмон ва ер турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: буни биласизми?» деди. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг Аббос ва Али (розияллоҳу анҳумо)га юзланиб: «Сизлар икковингиздан изни билан осмон ва ер турадиган Аллоҳ номи билан сўрайман: буни биласизларми?» деди. Улар иккови: «Ҳа», дедилар. «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида, Абу Бакр: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг вориси (ўринбосари)ман›, деди. Бас, сен ва мана бу (Аббос) Абу Бакрнинг олдига келдингиз — сен ака-укангнинг ўғлидан (яъни Пайғамбардан) меросингни, мана бу эса хотинининг (Фотиманинг) отасидан меросини сўраб. Шунда Абу Бакр (раҳимаҳуллоҳ): ‹Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганлар›, деди. Аллоҳ биладики, у (Абу Бакр) ростгўй, яхшилик қилувчи, тўғри йўлдаги, ҳаққа эргашувчи эди. Бас, уни (ўша мол ишини) Абу Бакр бошқарди. Абу Бакр вафот этганида, мен: ‹Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ва Абу Бакрнинг ворисиман›, дедим ва Аллоҳ хоҳлаганча уни бошқардим. Сўнг сен ва мана бу (Аббос) келдингиз, икковингиз бирга ва икковингизнинг ишингиз битта эди. Сизлар уни мендан сўрадингиз. Мен: ‹Агар хоҳласангиз, уни сизларга, Расулуллоҳ ﷺ уни бошқарган йўсинда бошқаришингизга Аллоҳнинг аҳди (зиммангизда) бўлиши шарти билан топшираман›, дедим. Бас, уни мендан шу шарт билан олдингиз. Сўнг икковингиз орамда бошқача (тақсим) ҳукм қилишимни сўраб келяпсизлар. Аллоҳга қасамки, мен ораингизда ундан бошқача ҳукм қилмайман, токи қиёмат қоим бўлгунча. Агар уни (бошқаришга) ожизлик қилсангиз, уни менга қайтаринглар.» Абу Довуд айтди: Улар иккови фақат уни ораларида икки бўлакка бўлишини сўраган эдилар; Пайғамбар ﷺ: ‹Бизга ворис бўлинмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганларини билмаганликларидан эмас. Чунки улар иккови фақат тўғрини (ҳақни) талаб қилардилар. Бас, Умар: «Мен унга ‹тақсим› номини бермайман, уни ўз ҳолича қолдираман», деди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا سَلاَّمُ بْنُ مِسْكِينٍ، حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَبَاحٍ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَمَّا دَخَلَ مَكَّةَ سَرَّحَ الزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ وَأَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ وَخَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ عَلَى الْخَيْلِ وَقَالَ " يَا أَبَا هُرَيْرَةَ اهْتِفْ بِالأَنْصَارِ " . قَالَ اسْلُكُوا هَذَا الطَّرِيقَ فَلاَ يُشْرِفَنَّ لَكُمْ أَحَدٌ إِلاَّ أَنَمْتُمُوهُ . فَنَادَى مُنَادٍ لاَ قُرَيْشَ بَعْدَ الْيَوْمِ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ دَخَلَ دَارًا فَهُوَ آمِنٌ وَمَنْ أَلْقَى السِّلاَحَ فَهُوَ آمِنٌ " . وَعَمَدَ صَنَادِيدُ قُرَيْشٍ فَدَخَلُوا الْكَعْبَةَ فَغَصَّ بِهِمْ وَطَافَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَصَلَّى خَلْفَ الْمَقَامِ ثُمَّ أَخَذَ بِجَنْبَتَىِ الْبَابِ فَخَرَجُوا فَبَايَعُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَلَى الإِسْلاَمِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ سَمِعْتُ أَحْمَدَ بْنَ حَنْبَلٍ سَأَلَهُ رَجُلٌ قَالَ مَكَّةَ عَنْوَةً هِيَ قَالَ أَيْشٍ يَضُرُّكَ مَا كَانَتْ قَالَ فَصُلْحٌ قَالَ لاَ .
Muslim ibn Ibrohim bizga Sallom ibn Miskindan, u Sobit al-Bunoniydan, u Abdulloh ibn Raboh al-Ansoriydan, u Abu Hurayradan rivoyat qildi: Nabiy ﷺ Makkaga kirganlarida, Zubayr ibn al-Avvom, Abu Ubayda ibn al-Jarroh va Xolid ibn al-Validni otliqlar ustiga (sarkarda qilib) yubordilar va: «Ey Abu Hurayra, ansorlarni chaqir», dedilar. (Abu Hurayra) dedi: «Mana shu yoʻldan boringlar, sizlarga qarshi kim bosh koʻtarsa, uni yer tishlatib qoʻyinglar», (dedilar). Shunda bir jarchi: «Bugundan keyin Quraysh (hukmronligi) yoʻqdir», deb nido qildi. Rasululloh ﷺ: «Kim biror uyga kirsa, u omonda boʻladi, kim qurolini tashlasa, u ham omonda boʻladi», dedilar. Quraysh kattalari (boshliqlari) borib Kaʼbaga kirdilar va u (Kaʼba) ular bilan toʻlib ketdi. Nabiy ﷺ Kaʼbani tavof qildilar va Maqom orqasida namoz oʻqidilar, soʻng eshikning ikki tomonidan ushladilar. Shunda ular (Kaʼbadan) chiqib, Nabiy ﷺ ga islom ustida bayʼat berdilar. Abu Dovud dedi: Men Ahmad ibn Hanbaldan eshitdim, bir kishi undan: «Makka kuch (zoʻrlik) bilan (olingan)mi?» deb soʻradi. U: «U qanday boʻlganida ham, senga nima zarar?» dedi. (Haligi kishi): «Bas, sulh bilanmi?» dedi. U: «Yoʻq», dedi.Муслим ибн Иброҳим бизга Саллом ибн Мискиндан, у Собит ал-Бунонийдан, у Абдуллоҳ ибн Рабоҳ ал-Ансорийдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилди: Набий ﷺ Маккага кирганларида, Зубайр ибн ал-Аввом, Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ ва Холид ибн ал-Валидни отлиқлар устига (саркарда қилиб) юбордилар ва: «Эй Абу Ҳурайра, ансорларни чақир», дедилар. (Абу Ҳурайра) деди: «Мана шу йўлдан боринглар, сизларга қарши ким бош кўтарса, уни ер тишлатиб қўйинглар», (дедилар). Шунда бир жарчи: «Бугундан кейин Қурайш (ҳукмронлиги) йўқдир», деб нидо қилди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бирор уйга кирса, у омонда бўлади, ким қуролини ташласа, у ҳам омонда бўлади», дедилар. Қурайш катталари (бошлиқлари) бориб Каъбага кирдилар ва у (Каъба) улар билан тўлиб кетди. Набий ﷺ Каъбани тавоф қилдилар ва Мақом орқасида намоз ўқидилар, сўнг эшикнинг икки томонидан ушладилар. Шунда улар (Каъбадан) чиқиб, Набий ﷺ га ислом устида байъат бердилар. Абу Довуд деди: Мен Аҳмад ибн Ҳанбалдан эшитдим, бир киши ундан: «Макка куч (зўрлик) билан (олинган)ми?» деб сўради. У: «У қандай бўлганида ҳам, сенга нима зарар?» деди. (Ҳалиги киши): «Бас, сулҳ биланми?» деди. У: «Йўқ», деди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ النَّمَرِيُّ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحُرِّ بْنِ الصَّيَّاحِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَخْنَسِ، أَنَّهُ كَانَ فِي الْمَسْجِدِ فَذَكَرَ رَجُلٌ عَلِيًّا عَلَيْهِ السَّلاَمُ فَقَامَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ فَقَالَ أَشْهَدُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنِّي سَمِعْتُهُ وَهُوَ يَقُولُ " عَشْرَةٌ فِي الْجَنَّةِ النَّبِيُّ فِي الْجَنَّةِ وَأَبُو بَكْرٍ فِي الْجَنَّةِ وَعُمَرُ فِي الْجَنَّةِ وَعُثْمَانُ فِي الْجَنَّةِ وَعَلِيٌّ فِي الْجَنَّةِ وَطَلْحَةُ فِي الْجَنَّةِ وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ فِي الْجَنَّةِ وَسَعْدُ بْنُ مَالِكٍ فِي الْجَنَّةِ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ فِي الْجَنَّةِ " . وَلَوْ شِئْتَ لَسَمَّيْتُ الْعَاشِرَ . قَالَ فَقَالُوا مَنْ هُوَ فَسَكَتَ قَالَ فَقَالُوا مَنْ هُوَ فَقَالَ هُوَ سَعِيدُ بْنُ زَيْدٍ .
Abdurrahmon ibn al-Axnas (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u masjidda boʻlganida, bir kishi Ali (alayhissalom)ni (yomonlab) tilga oldi. Shunda Saʼid ibn Zayd (roziyallohu anhu) oʻrnidan turib dedi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitganimga U zot haqi guvohlik beraman: «Oʻn kishi jannatdadir: Paygʻambar jannatda, Abu Bakr jannatda, Umar jannatda, Usmon jannatda, Ali jannatda, Talha jannatda, Zubayr ibn al-Avvom jannatda, Saʼd ibn Molik jannatda va Abdurrahmon ibn Avf jannatda». Agar xohlasam, oʻninchisining ham nomini aytar edim. (Rovi) aytdi: Odamlar: «U kim?» dedilar. U jim qoldi. Ular yana: «U kim?» dedilar. Shunda u: «U Saʼid ibn Zayddir», dedi.Абдурраҳмон ибн ал-Ахнас (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у масжидда бўлганида, бир киши Али (алайҳиссалом)ни (ёмонлаб) тилга олди. Шунда Саъид ибн Зайд (розияллоҳу анҳу) ўрнидан туриб деди: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитганимга У зот ҳақи гувоҳлик бераман: «Ўн киши жаннатдадир: Пайғамбар жаннатда, Абу Бакр жаннатда, Умар жаннатда, Усмон жаннатда, Али жаннатда, Талҳа жаннатда, Зубайр ибн ал-Аввом жаннатда, Саъд ибн Молик жаннатда ва Абдурраҳмон ибн Авф жаннатда». Агар хоҳласам, ўнинчисининг ҳам номини айтар эдим. (Рови) айтди: Одамлар: «У ким?» дедилар. У жим қолди. Улар яна: «У ким?» дедилар. Шунда у: «У Саъид ибн Зайддир», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى الصَّنْعَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَيُّوبَ، يُحَدِّثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ الْفَضْلِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَابْنِ الزُّبَيْرِ . وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . وَرَوَى مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ عَلَيْهِ الصَّلاَةُ وَالسَّلاَمُ . وَزَادَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ الْبَصْرِيُّ عَنِ الزُّبَيْرِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ غَيْرُ مَحْفُوظٍ . وَالصَّحِيحُ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ حَدِيثُ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَسَأَلْتُ مُحَمَّدًا عَنْ هَذَا فَقَالَ الصَّحِيحُ عَنِ ابْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَائِشَةَ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ دِينَارٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ دِينَارٍ وَزَادَ فِيهِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَإِنَّمَا هُوَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ الزُّبَيْرِ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ .
وَقَالَتْ عَائِشَةُ أُنْزِلَ فِي الْقُرْآنِ عَشْرُ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ . فَنُسِخَ مِنْ ذَلِكَ خَمْسٌ وَصَارَ إِلَى خَمْسِ رَضَعَاتٍ مَعْلُومَاتٍ . فَتُوُفِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالأَمْرُ عَلَى ذَلِكَ .
حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ حَدَّثَنَا مَعْنٌ حَدَّثَنَا مَالِكٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ عَنْ عَمْرَةَ عَنْ عَائِشَةَ بِهَذَا . وَبِهَذَا كَانَتْ عَائِشَةُ تُفْتِي وَبَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ أَحْمَدُ بِحَدِيثِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُحَرِّمُ الْمَصَّةُ وَلاَ الْمَصَّتَانِ " . وَقَالَ إِنْ ذَهَبَ ذَاهِبٌ إِلَى قَوْلِ عَائِشَةَ فِي خَمْسِ رَضَعَاتٍ فَهُوَ مَذْهَبٌ قَوِيٌّ . وَجَبُنَ عَنْهُ أَنْ يَقُولَ فِيهِ شَيْئًا . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ يُحَرِّمُ قَلِيلُ الرَّضَاعِ وَكَثِيرُهُ إِذَا وَصَلَ إِلَى الْجَوْفِ . وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ وَمَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَالأَوْزَاعِيِّ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَوَكِيعٍ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ . عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي مُلَيْكَةَ هُوَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ وَيُكْنَى أَبَا مُحَمَّدٍ وَكَانَ عَبْدُ اللَّهِ قَدِ اسْتَقْضَاهُ عَلَى الطَّائِفِ وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ أَدْرَكْتُ ثَلاَثِينَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Bir marta emish ham, ikki marta emish ham (harom) qilmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Ummu Fazl, Abu Hurayra, Zubayr ibn al-Avvom va Ibnuz-Zubayrdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir. Oisha aytdi: «Qurʼonda maʼlum oʻn marta emish (orqali harom boʻlishi) nozil boʻlgan edi. Soʻng undan beshtasi nasx qilinib, maʼlum besh marta emishga aylandi. Rasululloh ﷺ vafot etganlarida ish shu (hukm) ustida edi.» Paygʻambar ﷺning sahobalaridan baʼzi ilm ahli va boshqalar huzurida amal shunga binoandir. Oisha va Paygʻambar ﷺning baʼzi xotinlari shunga fatvo bergan boʻlib, bu Shofiiy va Ishoqning soʻzidir. Ahmad esa Paygʻambar ﷺning «Bir marta emish ham, ikki marta emish ham harom qilmaydi» hadisi bilan (hujjat keltirib) aytdi: «Agar kimdir Oishaning besh marta emish haqidagi soʻziga moyil boʻlsa, bu kuchli mazhabdir», dedi-yu, bu haqda biror narsa deyishdan tiyildi. Paygʻambar ﷺning baʼzi sahobalaridan boʻlmish ilm ahli va boshqalar esa: «Emizish ozi ham, koʻpi ham, agar ichga yetib borsa, harom qiladi», dedilar. Bu Sufyon as-Savriy, Molik ibn Anas, al-Avzoiy, Abdulloh ibnul-Muborak, Vakiʼ va Kufa ahlining soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бир марта эмиш ҳам, икки марта эмиш ҳам (ҳаром) қилмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Умму Фазл, Абу Ҳурайра, Зубайр ибн ал-Аввом ва Ибнуз-Зубайрдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Оиша айтди: «Қуръонда маълум ўн марта эмиш (орқали ҳаром бўлиши) нозил бўлган эди. Сўнг ундан бештаси насх қилиниб, маълум беш марта эмишга айланди. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида иш шу (ҳукм) устида эди.» Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан баъзи илм аҳли ва бошқалар ҳузурида амал шунга биноандир. Оиша ва Пайғамбар ﷺнинг баъзи хотинлари шунга фатво берган бўлиб, бу Шофиий ва Ишоқнинг сўзидир. Аҳмад эса Пайғамбар ﷺнинг «Бир марта эмиш ҳам, икки марта эмиш ҳам ҳаром қилмайди» ҳадиси билан (ҳужжат келтириб) айтди: «Агар кимдир Оишанинг беш марта эмиш ҳақидаги сўзига мойил бўлса, бу кучли мазҳабдир», деди-ю, бу ҳақда бирор нарса дейишдан тийилди. Пайғамбар ﷺнинг баъзи саҳобаларидан бўлмиш илм аҳли ва бошқалар эса: «Эмизиш ози ҳам, кўпи ҳам, агар ичга етиб борса, ҳаром қилади», дедилар. Бу Суфён ас-Саврий, Молик ибн Анас, ал-Авзоий, Абдуллоҳ ибнул-Муборак, Вакиъ ва Куфа аҳлининг сўзидир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَوْفٍ، وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ، شَكَيَا الْقَمْلَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ لَهُمَا فَرَخَّصَ لَهُمَا فِي قُمُصِ الْحَرِيرِ قَالَ وَرَأَيْتُهُ عَلَيْهِمَا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abdurrahmon ibn Avf va Zubayr ibn al-Avvom oʻzlarining bir gʻazotlarida Nabiy ﷺga bitlardan shikoyat qildilar. Shunda u zot ularga ipak koʻylak (kiyish)ga ruxsat berdilar. (Anas) aytdi: Men ularning ustida (oʻsha koʻylakni) koʻrdim. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абдурраҳмон ибн Авф ва Зубайр ибн ал-Аввом ўзларининг бир ғазотларида Набий ﷺга битлардан шикоят қилдилар. Шунда у зот уларга ипак кўйлак (кийиш)га рухсат бердилар. (Анас) айтди: Мен уларнинг устида (ўша кўйлакни) кўрдим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْجَبَّارِ بْنُ الْعَلاَءِ الْعَطَّارُ، وَسَعِيدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَقَاطَعُوا وَلاَ تَدَابَرُوا وَلاَ تَبَاغَضُوا وَلاَ تَحَاسَدُوا وَكُونُوا عِبَادَ اللَّهِ إِخْوَانًا وَلاَ يَحِلُّ لِمُسْلِمٍ أَنْ يَهْجُرَ أَخَاهُ فَوْقَ ثَلاَثٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir-biringiz bilan aloqani uzmanglar, bir-biringizga orqa oʻgirmanglar, bir-biringizni yomon koʻrmanglar, bir-biringizga hasad qilmanglar. Ey Allohning bandalari, birodar boʻlinglar! Musulmonga oʻz birodaridan uch kundan ortiq aloqani uzib qoʻyishi halol emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Bakr as-Siddiq, Zubayr ibn al-Avvom, Ibn Masʼud va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир-бирингиз билан алоқани узманглар, бир-бирингизга орқа ўгирманглар, бир-бирингизни ёмон кўрманглар, бир-бирингизга ҳасад қилманглар. Эй Аллоҳнинг бандалари, биродар бўлинглар! Мусулмонга ўз биродаридан уч кундан ортиқ алоқани узиб қўйиши ҳалол эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Бакр ас-Сиддиқ, Зубайр ибн ал-Аввом, Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор.
وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، أَنَّهُ بَلَغَهُ عَنِ الزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ، مِثْلُ ذَلِكَ . قَالَ مَالِكٌ فِي الأَمَةِ تَكُونُ عِنْدَ الرَّجُلِ فَيُصِيبُهَا ثُمَّ يُرِيدُ أَنْ يُصِيبَ أُخْتَهَا إِنَّهَا لاَ تَحِلُّ لَهُ حَتَّى يُحَرِّمَ عَلَيْهِ فَرْجَ أُخْتِهَا بِنِكَاحٍ أَوْ عِتَاقَةٍ أَوْ كِتَابَةٍ أَوْ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ يُزَوِّجُهَا عَبْدَهُ أَوْ غَيْرَ عَبْدِهِ .
Molikka az-Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu)dan ham shunga oʻxshash (soʻz) yetib kelgan. Molik kishining qoʻlida choʻri boʻlib, unga yaqinlik qilgan, soʻng uning opa-singlisiga yaqinlik qilmoqchi boʻlgan holat haqida aytdi: «U (singil) unga halol boʻlmaydi, to opa-singilning avratini oʻziga nikoh, ozod qilish, kitobat yoxud shunga oʻxshash narsa bilan harom qilmaguncha — uni oʻz quliga yoxud oʻzganing (quliga) nikohlab bergani kabi».Моликка аз-Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу)дан ҳам шунга ўхшаш (сўз) етиб келган. Молик кишининг қўлида чўри бўлиб, унга яқинлик қилган, сўнг унинг опа-синглисига яқинлик қилмоқчи бўлган ҳолат ҳақида айтди: «У (сингил) унга ҳалол бўлмайди, то опа-сингилнинг авратини ўзига никоҳ, озод қилиш, китобат ёхуд шунга ўхшаш нарса билан ҳаром қилмагунча — уни ўз қулига ёхуд ўзганинг (қулига) никоҳлаб бергани каби».
حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، . أَنَّ الزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ، اشْتَرَى عَبْدًا فَأَعْتَقَهُ وَلِذَلِكَ الْعَبْدِ بَنُونَ مِنِ امْرَأَةٍ حُرَّةٍ فَلَمَّا أَعْتَقَهُ الزُّبَيْرُ قَالَ هُمْ مَوَالِيَّ . وَقَالَ مَوَالِي أُمِّهِمْ بَلْ هُمْ مَوَالِينَا . فَاخْتَصَمُوا إِلَى عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ فَقَضَى عُثْمَانُ لِلزُّبَيْرِ بِوَلاَئِهِمْ .
Molik Rabiʼa ibn Abu Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qiladi: Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu) bir qulni sotib olib, uni ozod qildi. Oʻsha qulning hur (ozod) ayoldan boʻlgan oʻgʻillari bor edi. Zubayr uni ozod qilganda: «Ular mening mavlolarim (valo egasi menman)», dedi. Onalarining mavlolari esa: «Yoʻq, ular bizning mavlolarimizdir», deyishdi. Ular Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu) huzurida daʼvolashdilar. Usmon ularning valosini Zubayrga hukm qilib berdi.Молик Рабиъа ибн Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилади: Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу) бир қулни сотиб олиб, уни озод қилди. Ўша қулнинг ҳур (озод) аёлдан бўлган ўғиллари бор эди. Зубайр уни озод қилганда: «Улар менинг мавлоларим (вало эгаси менман)», деди. Оналарининг мавлолари эса: «Йўқ, улар бизнинг мавлоларимиздир», дейишди. Улар Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу) ҳузурида даъволашдилар. Усмон уларнинг валосини Зубайрга ҳукм қилиб берди.
وَحَدَّثَنِي عَنْ مَالِكٍ، عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ الزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ، لَقِيَ رَجُلاً قَدْ أَخَذَ سَارِقًا وَهُوَ يُرِيدُ أَنْ يَذْهَبَ بِهِ إِلَى السُّلْطَانِ فَشَفَعَ لَهُ الزُّبَيْرُ لِيُرْسِلَهُ فَقَالَ لاَ حَتَّى أَبْلُغَ بِهِ السُّلْطَانَ . فَقَالَ الزُّبَيْرُ إِذَا بَلَغْتَ بِهِ السُّلْطَانَ فَلَعَنَ اللَّهُ الشَّافِعَ وَالْمُشَفِّعَ .
Rabia ibn Abu Abdurrahmon (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, az-Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhu) bir oʻgʻrini ushlab, uni sultonga (hokimga) olib bormoqchi boʻlgan bir kishiga duch keldi. Zubayr uni (oʻgʻrini) qoʻyib yuborishi uchun shafoat qildi. (Kishi): «Yoʻq, uni sultonga yetkazmagunimcha (qoʻymayman)», dedi. Zubayr: «Uni sultonga yetkazsang, Alloh shafoat qilguvchini ham, shafoatni qabul qilguvchini ham laʼnatlasin», dedi.Рабиа ибн Абу Абдурраҳмон (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, аз-Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳу) бир ўғрини ушлаб, уни султонга (ҳокимга) олиб бормоқчи бўлган бир кишига дуч келди. Зубайр уни (ўғрини) қўйиб юбориши учун шафоат қилди. (Киши): «Йўқ, уни султонга етказмагунимча (қўймайман)», деди. Зубайр: «Уни султонга етказсанг, Аллоҳ шафоат қилгувчини ҳам, шафоатни қабул қилгувчини ҳам лаънатласин», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ، قَالَ أَرْسَلَ إِلَيَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَبَيْنَا أَنَا كَذَلِكَ، إِذْ جَاءَهُ مَوْلَاهُ يَرْفَأُ فَقَالَ هَذَا عُثْمَانُ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ وَسَعْدٌ وَالزُّبَيْرُ بْنُ الْعَوَّامِ قَالَ وَلَا أَدْرِي أَذَكَرَ طَلْحَةَ أَمْ لَا يَسْتَأْذِنُونَ عَلَيْكَ قَالَ ائْذَنْ لَهُمْ ثُمَّ مَكَثَ سَاعَةً ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَذَا الْعَبَّاسُ وَعَلِيٌّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا يَسْتَأْذِنَانِ عَلَيْكَ قَالَ ائْذَنْ لَهُمَا فَلَمَّا دَخَلَ الْعَبَّاسُ قَالَ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا وَهُمَا حِينَئِذٍ يَخْتَصِمَانِ فِيمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ فَقَالَ الْقَوْمُ اقْضِ بَيْنَهُمَا يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ وَأَرِحْ كُلَّ وَاحِدٍ مِنْ صَاحِبِهِ فَقَدْ طَالَتْ خُصُومَتُهُمَا فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنْشُدُكُمْ اللَّهَ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَوَاتُ وَالْأَرْضُ أَتَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ وَقَالَ لَهُمَا مِثْلَ ذَلِكَ فَقَالَا نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي سَأُخْبِرُكُمْ عَنْ هَذَا الْفَيْءِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ خَصَّ نَبِيَّهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْهُ بِشَيْءٍ لَمْ يُعْطِهِ غَيْرَهُ فَقَالَ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ عَلَيْهِ مِنْ خَيْلٍ وَلَا رِكَابٍ} وَكَانَتْ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خَاصَّةً وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلَا اسْتَأْثَرَ بِهَا عَلَيْكُمْ لَقَدْ قَسَمَهَا بَيْنَكُمْ وَبَثَّهَا فِيكُمْ حَتَّى بَقِيَ مِنْهَا هَذَا الْمَالُ فَكَانَ يُنْفِقُ عَلَى أَهْلِهِ مِنْهُ سَنَةً ثُمَّ يَجْعَلُ مَا بَقِيَ مِنْهُ مَجْعَلَ مَالِ اللَّهِ فَلَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَا وَلِيُّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَهُ أَعْمَلُ فِيهَا بِمَا كَانَ يَعْمَلُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِيهَا.
Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Molik ibn Avs ibn al-Hadason shunday dedi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) meni chaqirtirdi. Men shu holatda oʻtirganimda uning ozod qilgan gʻulomi Yarfa kelib: «Mana Usmon, Abdurrahmon, Sad va Zubayr ibn al-Avvom — Talha zikr qilindimi yoki yoʻqmi bilmayman — sizning huzuringizga kirishga izn soʻrashyapti», dedi. U: «Ularga izn ber», dedi. Soʻng bir oz oʻtgach, u yana kelib: «Mana Abbos va Ali (roziyallohu anhumo) huzuringizga kirishga izn soʻrashyapti», dedi. U: «Ikkovlariga izn ber», dedi. Abbos kirgach: «Ey moʻminlar amiri, mening bilan bu kishi oʻrtasida hukm chiqar», dedi. Ular oʻsha paytda Alloh oʻz Rasuliga fay qilib bergan Banu Nazir mollari ustida talashayotgan edilar. Jamoat: «Ular oʻrtasida hukm chiqar, ey moʻminlar amiri, ularning har birini bir-biridan qutqar, chunki nizolari choʻzilib ketdi», deyishdi. Umar (roziyallohu anhu): «Osmonlar va yer izni bilan turadigan Alloh nomi bilan sizlardan soʻrayman: Rasululloh ﷺning: ‹Bizga meros qolmaydi, biz qoldirgan narsa sadaqadir›, deganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ular: «Ha, u zot buni aytganlar», dedilar. U ikkoviga ham shu gapni aytdi, ular: «Ha», deyishdi. U: «Endi men sizlarga bu fay haqida xabar beraman. Alloh azza va jalla oʻz Nabiysi ﷺga undan boshqa hech kimga bermagan bir narsani xoslagan», dedi va: {Allohning oʻz Rasuliga ulardan qaytargan (mol-mulki), sizlar (uni qoʻlga kiritish uchun) na ot va na tuya choptirdingiz} degan oyatni oʻqidi. «Bu Rasululloh ﷺga xos edi. Alloh nomiga qasamki, u zot uni sizlardan berkitmadilar, sizlarga nisbatan oʻzlariga olib qolmadilar. Balki uni sizlar orasida boʻlib berdilar, sizlarga tarqatdilar, hatto shu mol qolgunicha. U zot undan bir yillik ahllarining nafaqasini chiqarar, qolganini esa Allohning moli qatoriga qoʻyar edilar. Rasululloh ﷺ vafot etganlaridan soʻng, Abu Bakr (roziyallohu anhu): ‹Undan keyin men Rasululloh ﷺning valiysiman, unda Rasululloh ﷺ qanday amal qilgan boʻlsalar, men ham shunday amal qilaman›, dedi.»Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Молик ибн Авс ибн ал-Ҳадасон шундай деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) мени чақиртирди. Мен шу ҳолатда ўтирганимда унинг озод қилган ғуломи Ярфа келиб: «Мана Усмон, Абдурраҳмон, Сад ва Зубайр ибн ал-Аввом — Талҳа зикр қилиндими ёки йўқми билмайман — сизнинг ҳузурингизга киришга изн сўрашяпти», деди. У: «Уларга изн бер», деди. Сўнг бир оз ўтгач, у яна келиб: «Мана Аббос ва Али (розияллоҳу анҳумо) ҳузурингизга киришга изн сўрашяпти», деди. У: «Икковларига изн бер», деди. Аббос киргач: «Эй мўминлар амири, менинг билан бу киши ўртасида ҳукм чиқар», деди. Улар ўша пайтда Аллоҳ ўз Расулига фай қилиб берган Бану Назир моллари устида талашаётган эдилар. Жамоат: «Улар ўртасида ҳукм чиқар, эй мўминлар амири, уларнинг ҳар бирини бир-биридан қутқар, чунки низолари чўзилиб кетди», дейишди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Осмонлар ва ер изни билан турадиган Аллоҳ номи билан сизлардан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Бизга мерос қолмайди, биз қолдирган нарса садақадир›, деганларини биласизларми?» деди. Улар: «Ҳа, у зот буни айтганлар», дедилар. У икковига ҳам шу гапни айтди, улар: «Ҳа», дейишди. У: «Энди мен сизларга бу фай ҳақида хабар бераман. Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийси ﷺга ундан бошқа ҳеч кимга бермаган бир нарсани хослаган», деди ва: {Аллоҳнинг ўз Расулига улардан қайтарган (мол-мулки), сизлар (уни қўлга киритиш учун) на от ва на туя чоптирдингиз} деган оятни ўқиди. «Бу Расулуллоҳ ﷺга хос эди. Аллоҳ номига қасамки, у зот уни сизлардан беркитмадилар, сизларга нисбатан ўзларига олиб қолмадилар. Балки уни сизлар орасида бўлиб бердилар, сизларга тарқатдилар, ҳатто шу мол қолгунича. У зот ундан бир йиллик аҳлларининг нафақасини чиқарар, қолганини эса Аллоҳнинг моли қаторига қўяр эдилар. Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларидан сўнг, Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): ‹Ундан кейин мен Расулуллоҳ ﷺнинг валийсиман, унда Расулуллоҳ ﷺ қандай амал қилган бўлсалар, мен ҳам шундай амал қиламан›, деди.»
- وعن أنس رضي الله عنه قال: قال رسول الله صلى الله عليه وسلم : "لا تقاطعوا ولا تدابروا، ولا تباغضوا، ولا تحاسدوا، وكونوا عباد الله إخوانًا، ولا يحل لمسلم أن يهجر أخاه فوق ثلاث" ((متفق عليه)).
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bir-biringiz bilan aloqani uzmanglar, bir-biringizga orqa oʻgirmanglar, bir-biringizni yomon koʻrmanglar, bir-biringizga hasad qilmanglar. Ey Allohning bandalari, birodar boʻlinglar! Musulmonga oʻz birodaridan uch kundan ortiq aloqani uzib qoʻyishi halol emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abu Bakr as-Siddiq, Zubayr ibn al-Avvom, Ibn Masʼud va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бир-бирингиз билан алоқани узманглар, бир-бирингизга орқа ўгирманглар, бир-бирингизни ёмон кўрманглар, бир-бирингизга ҳасад қилманглар. Эй Аллоҳнинг бандалари, биродар бўлинглар! Мусулмонга ўз биродаридан уч кундан ортиқ алоқани узиб қўйиши ҳалол эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абу Бакр ас-Сиддиқ, Зубайр ибн ал-Аввом, Ибн Масъуд ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор.
وَعَن عُروةَ بنِ الزُّبيرِ قَالَ: قَدْ حَجَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ أَنَّ أَوَّلَ شَيْءٍ بَدَأَ بِهِ حِينَ قَدِمَ مَكَّةَ أَنَّهُ تَوَضَّأَ ثُمَّ طَافَ بِالْبَيْتِ ثُمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةً ثُمَّ حجَّ أَبُو بكرٍ فكانَ أوَّلَ شيءٍ بدَأَ بِهِ الطوَّافَ بالبيتِ ثمَّ لَمْ تَكُنْ عُمْرَةً ثُمَّ عُمَرُ ثُمَّ عُثْمَانُ مثلُ ذَلِك
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Iroq ahlidan bir kishi unga: «Men uchun Urva ibn Zubayrdan soʻrab ber: hajga ehrom bogʻlagan kishi Baytni tavof qilsa, (ehromdan) chiqib halol boʻladimi yo yoʻqmi? Agar u senga: ‹Halol boʻlmaydi›, desa, unga: ‹Bir kishi buni (boshqacha) aytyapti›, degin», dedi. U (Muhammad): «Soʻng men undan (Urvadan) soʻradim. U: ‹Hajga ehrom bogʻlagan kishi faqat haj (ni ado qilish) bilangina (ehromdan) chiqib halol boʻladi›, dedi. Men: ‹Bir kishi shuni (boshqacha) aytyapti›, dedim. U: ‹U yomon (gap) aytibdi›, dedi. Soʻng haligi kishi mening yoʻlimni toʻsib, mendan soʻradi, men unga (Urvaning javobini) aytib berdim. Shunda u: ‹Unga (Urvaga) ayt: bir kishi Rasululloh ﷺ buni qilganlar deb xabar berar edi; Asmo bilan Zubayrning ham buni qilganlari nimasi?› dedi. Men (Urvaning) oldiga kelib, buni unga aytdim. U: ‹Bu kim oʻzi?› dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. U: ‹Nega oʻzi kelib mendan soʻramaydi? Uni iroqlik deb oʻylayman›, dedi. Men: ‹Bilmayman›, dedim. U (shunday) dedi: ‹U yolgʻon aytibdi. Rasululloh ﷺ haj qildilar va Oisha menga xabar berdiki, u zot Makkaga kelganlarida birinchi qilgan ishlari tahorat olib, soʻng Baytni tavof qilish boʻldi. Soʻng Abu Bakr haj qildi, uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻldi, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Soʻng Umar ham xuddi shunday (qildi). Soʻng Usmon haj qildi, men uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻlganini, undan boshqasi (avval) boʻlmaganini koʻrdim. Soʻng Muoviya bilan Abdulloh ibn Umar (ham shunday qildi). Soʻng men otam Zubayr ibn al-Avvom bilan haj qildim, uning ham birinchi qilgan ishi Baytni tavof qilish boʻldi, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Soʻng muhojirlar va ansorlarning shunday qilayotganlarini koʻrdim, undan boshqasi (avval) boʻlmadi. Shunday qilganini koʻrgan eng oxirgi kishim Ibn Umar boʻldi va u uni (hajni) umra bilan buzmadi. Mana, Ibn Umar ularning yonida, nega undan soʻramaydilar? Oʻtib ketganlardan hech biri (Makkaga) qadam qoʻyganlarida Baytni tavof qilishdan oldin biror ish bilan boshlamaganlar, soʻng (uni qilmaguncha ehromdan) chiqib halol boʻlmaganlar. Men onam bilan xolam (Makkaga) kelganlarida Baytdan oldin biror narsa bilan boshlamaganlarini, uni tavof qilganlarini, soʻng (ehromdan) chiqmaganlarini koʻrganman. Onam menga xabar berdiki, u oʻzi, opasi, Zubayr va falonchi-falonchi umra qilib kelishgan; ruknni (Hajarul-asvadni) silaganlaridan keyin (ehromdan) chiqib halol boʻlishgan. U (haligi kishi) shu zikr qilgan narsasida yolgʻon aytibdi›, dedi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Ироқ аҳлидан бир киши унга: «Мен учун Урва ибн Зубайрдан сўраб бер: ҳажга эҳром боғлаган киши Байтни тавоф қилса, (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўладими ё йўқми? Агар у сенга: ‹Ҳалол бўлмайди›, деса, унга: ‹Бир киши буни (бошқача) айтяпти›, дегин», деди. У (Муҳаммад): «Сўнг мен ундан (Урвадан) сўрадим. У: ‹Ҳажга эҳром боғлаган киши фақат ҳаж (ни адо қилиш) билангина (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлади›, деди. Мен: ‹Бир киши шуни (бошқача) айтяпти›, дедим. У: ‹У ёмон (гап) айтибди›, деди. Сўнг ҳалиги киши менинг йўлимни тўсиб, мендан сўради, мен унга (Урванинг жавобини) айтиб бердим. Шунда у: ‹Унга (Урвага) айт: бир киши Расулуллоҳ ﷺ буни қилганлар деб хабар берар эди; Асмо билан Зубайрнинг ҳам буни қилганлари нимаси?› деди. Мен (Урванинг) олдига келиб, буни унга айтдим. У: ‹Бу ким ўзи?› деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. У: ‹Нега ўзи келиб мендан сўрамайди? Уни ироқлик деб ўйлайман›, деди. Мен: ‹Билмайман›, дедим. У (шундай) деди: ‹У ёлғон айтибди. Расулуллоҳ ﷺ ҳаж қилдилар ва Оиша менга хабар бердики, у зот Маккага келганларида биринчи қилган ишлари таҳорат олиб, сўнг Байтни тавоф қилиш бўлди. Сўнг Абу Бакр ҳаж қилди, унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлди, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Сўнг Умар ҳам худди шундай (қилди). Сўнг Усмон ҳаж қилди, мен унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлганини, ундан бошқаси (аввал) бўлмаганини кўрдим. Сўнг Муовия билан Абдуллоҳ ибн Умар (ҳам шундай қилди). Сўнг мен отам Зубайр ибн ал-Аввом билан ҳаж қилдим, унинг ҳам биринчи қилган иши Байтни тавоф қилиш бўлди, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Сўнг муҳожирлар ва ансорларнинг шундай қилаётганларини кўрдим, ундан бошқаси (аввал) бўлмади. Шундай қилганини кўрган энг охирги кишим Ибн Умар бўлди ва у уни (ҳажни) умра билан бузмади. Мана, Ибн Умар уларнинг ёнида, нега ундан сўрамайдилар? Ўтиб кетганлардан ҳеч бири (Маккага) қадам қўйганларида Байтни тавоф қилишдан олдин бирор иш билан бошламаганлар, сўнг (уни қилмагунча эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлмаганлар. Мен онам билан холам (Маккага) келганларида Байтдан олдин бирор нарса билан бошламаганларини, уни тавоф қилганларини, сўнг (эҳромдан) чиқмаганларини кўрганман. Онам менга хабар бердики, у ўзи, опаси, Зубайр ва фалончи-фалончи умра қилиб келишган; рукнни (Ҳажарул-асвадни) силаганларидан кейин (эҳромдан) чиқиб ҳалол бўлишган. У (ҳалиги киши) шу зикр қилган нарсасида ёлғон айтибди›, деди», деди.
نا الْحُسَيْنُ بْنُ عِيسَى الْبِسْطَامِيُّ ، نا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ ، حَدَّثَنِي أَبِي ، قَالَ : حَدَّثَنِي حُسَيْنٌ الْمُعَلِّمُ ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ ، أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ ، حَدَّثَهُ ، أَنَّ عَطَاءَ بْنَ يَسَارٍ ، حَدَّثَهُ ، أَنَّ يَزِيدَ بْنِ خَالِدٍ الْجُهَنِيَّ ، حَدَّثَهُ ، أَنَّهُ سَأَلَ عُثْمَانَ بْنَ عَفَّانَ عَنِ الرَّجُلِ يُجَامِعُ فَلا يُنْزِلُ ، قَالَ : " لَيْسَ عَلَيْهِ غُسْلٌ " ، ثُمَّ قَالَ عُثْمَانُ : سَمِعَتْهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ . قَالَ : فَسَأَلْتُ بَعْدَ ذَلِكَ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ ، وَالزُّبَيْرَ بْنَ الْعَوَّامِ ، وَطَلْحَةَ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ ، وَأُبَيِّ بْنِ كَعْبٍ ، فَقَالُوا : مِثْلَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو سَلَمَةَ : وَحَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ ، أَنَّهُ سَأَلَ أَبَا أَيُّوبَ الأَنْصَارِيَّ ، فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Yazid ibn Xolid al-Juhaniy Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan jimoʻ qilib, (maniysi) chiqmagan kishi haqida soʻradi. U: «Unga gʻusl yoʻq», dedi. Soʻng Usmon: «Men buni Rasululloh ﷺdan eshitganman», dedi. (Yazid) aytdi: Men shundan keyin Ali ibn Abu Tolib, Zubayr ibn al-Avvom, Talha ibn Ubaydulloh va Ubay ibn Kaʼbdan soʻradim; ular ham xuddi shunday deyishdi. Abu Salama aytdi: Menga Urva ibn Zubayr rivoyat qildiki, u Abu Ayyub al-Ansoriydan soʻradi, u ham Nabiy ﷺdan xuddi shunday dedi.Язид ибн Холид ал-Жуҳаний Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан жимў қилиб, (манийси) чиқмаган киши ҳақида сўради. У: «Унга ғусл йўқ», деди. Сўнг Усмон: «Мен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганман», деди. (Язид) айтди: Мен шундан кейин Али ибн Абу Толиб, Зубайр ибн ал-Аввом, Талҳа ибн Убайдуллоҳ ва Убай ибн Каъбдан сўрадим; улар ҳам худди шундай дейишди. Абу Салама айтди: Менга Урва ибн Зубайр ривоят қилдики, у Абу Айюб ал-Ансорийдан сўради, у ҳам Набий ﷺдан худди шундай деди.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ النَّيْسَابُورِيُّ ، وَعَلِيُّ بْنُ أَحْمَدَ بْنِ الْهَيْثَمِ ، قَالا : نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا قَاسِمُ بْنُ يَزِيدَ , نَا يَاسِينُ بْنُ مُعَاذٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ , عَنْ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ , وَطَلْحَةَ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ , وَالزُّبَيْرِ بْنِ الْعَوَّامِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا , قَالُوا : " كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسْهِمُ لِلْفَرَسِ سَهْمَيْنِ , وَلِلرَّجُلِ سَهْمًا " ، نَا أَحْمَدُ بْنُ الْعَبَّاسِ الْبَغَوِيُّ , نَا عَلِيُّ بْنُ حَرْبٍ , نَا الْقَاسِمُ بْنُ يَزِيدَ , نَا سُلَيْمَانُ أَبُو مُعَاذٍ , عَنِ الزُّهْرِيِّ بِهَذَا الإِسْنَادِ مِثْلَهُ
Umar ibn al-Xattob, Talha ibn Ubaydulloh va Zubayr ibn al-Avvom (roziyallohu anhum) aytdilar: Rasululloh ﷺ ot uchun ikki ulush, kishi uchun bir ulush ajratar edilar. Ahmad ibn al-Abbos al-Bagʻaviy bizga rivoyat qildi: Ali ibn Harb, al-Qosim ibn Yazid, Sulaymon Abu Muoz orqali az-Zuhriydan shu isnod bilan shunga oʻxshashini (rivoyat qildilar).Умар ибн ал-Хаттоб, Талҳа ибн Убайдуллоҳ ва Зубайр ибн ал-Аввом (розияллоҳу анҳум) айтдилар: Расулуллоҳ ﷺ от учун икки улуш, киши учун бир улуш ажратар эдилар. Аҳмад ибн ал-Аббос ал-Бағавий бизга ривоят қилди: Али ибн Ҳарб, ал-Қосим ибн Язид, Сулаймон Абу Муоз орқали аз-Зуҳрийдан шу иснод билан шунга ўхшашини (ривоят қилдилар).