حَدَّثَنَا وَكِيعٌ قَالَ حَدَّثَنَا النَّهَّاسُ بْنُ قَهْمٍ أَبُو الْخَطَّابِ عَنْ شَدَّادٍ أَبِي عَمَّارٍ الشَّامِيِّ قَالَ قَالَ عَوْفُ بْنُ مَالِكٍيَا طَاعُونُ خُذْنِي إِلَيْكَ قَالَ فَقَالُوا أَلَيْسَ قَدْ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ مَا عَمَّرَ الْمُسْلِمُ كَانَ خَيْرًا لَهُ قَالَ بَلَى وَلَكِنِّي أَخَافُ سِتًّا إِمَارَةَ السُّفَهَاءِ وَبَيْعَ الْحُكْمِ وَكَثْرَةَ الشَّرْطِ وَقَطِيعَةَ الرَّحِمِ وَنَشْئًا يَنْشَئُونَ يَتَّخِذُونَ الْقُرْآنَ مَزَامِيرَ وَسَفْكَ الدَّمِ

Shaddod Abu Ammor ash-Shomiy aytdi: Avf ibn Molik (roziyallohu anhu): «Ey toun, meni oʻzingga ol!» dedi. Shunda ular: «Sen Rasululloh ﷺning: ‹Musulmonning umri uzun boʻlgani u uchun yaxshidir›, deganlarini eshitmaganmiding?» deyishdi. U: «Ha, (eshitganman), lekin men oltita narsadan qoʻrqaman: aqlsizlarning amirligi, hukmning sotilishi, qoʻriqchilarning koʻpayishi, qarindoshlik rishtalarining uzilishi, Qurʼonni nayga (kuyga) aylantiradigan bir avlodning paydo boʻlishi va qon toʻkilishi», dedi.Шаддод Абу Аммор аш-Шомий айтди: Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу): «Эй тоун, мени ўзингга ол!» деди. Шунда улар: «Сен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Мусулмоннинг умри узун бўлгани у учун яхшидир›, деганларини эшитмаганмидинг?» дейишди. У: «Ҳа, (эшитганман), лекин мен олтита нарсадан қўрқаман: ақлсизларнинг амирлиги, ҳукмнинг сотилиши, қўриқчиларнинг кўпайиши, қариндошлик ришталарининг узилиши, Қуръонни найга (куйга) айлантирадиган бир авлоднинг пайдо бўлиши ва қон тўкилиши», деди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ قَالَ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ بْنُ حُسَيْنٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ يُوسُفَ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَاسْتَأْذَنْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ أَدْخُلُ كُلِّي أَوْ بَعْضِي قَالَ ادْخُلْ كُلُّكَ فَدَخَلْتُ عَلَيْهِ وَهُوَ يَتَوَضَّأُ وُضُوءًا مَكِيثًا فَقَالَ لِي يَا عَوْفُ بْنَ مَالِكٍ أَعْدِدْ سِتًّا قَبْلَ السَّاعَةِ مَوْتُ نَبِيِّكُمْ خُذْ إِحْدَى ثُمَّ فَتْحُ بَيْتِ الْمَقْدِسِ ثُمَّ مَوْتٌ يَأْخُذُكُمْ تُقْعَصُونَ فِيهِ كَمَا تُقْعَصُ الْغَنَمُ ثُمَّ تَظْهَرُ الْفِتَنُ وَيَكْثُرُ الْمَالُ حَتَّى يُعْطَى الرَّجُلُ الْوَاحِدُ مِائَةَ دِينَارٍ فَيَسْخَطَهَا ثُمَّ يَأْتِيكُمْ بَنُو الْأَصْفَرِ تَحْتَ ثَمَانِينَ غَايَةً تَحْتَ كُلِّ غَايَةٍ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺdan (kirishga) izn soʻradim va: «Butunimni kiraymi yoki bir qismimnimi?» dedim. U zot: «Butuningni kir», dedilar. Men u zotning huzurlariga kirdim, u zot shoshilmay tahorat olayotgan edilar. U zot menga shunday dedilar: «Ey Avf ibn Molik, Soatdan (qiyomatdan) oldin oltita narsani sanab qoʻy: paygʻambaringizning vafoti — birini ol; soʻng Baytul-Maqdisning fathi; soʻng sizlarni oladigan bir oʻlim — unda qoʻylar qirilgandek qirilasizlar; soʻng fitnalar zohir boʻladi; soʻng mol koʻpayadi, hatto bir kishiga yuz dinor berilsa ham, u undan gʻazablanadi; soʻng sizlarning ustingizga Banu Asfar sakson bayroq ostida keladi, har bir bayroq ostida oʻn ikki ming (kishi) boʻladi.»Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺдан (киришга) изн сўрадим ва: «Бутунимни кирайми ёки бир қисмимними?» дедим. У зот: «Бутунингни кир», дедилар. Мен у зотнинг ҳузурларига кирдим, у зот шошилмай таҳорат олаётган эдилар. У зот менга шундай дедилар: «Эй Авф ибн Молик, Соатдан (қиёматдан) олдин олтита нарсани санаб қўй: пайғамбарингизнинг вафоти — бирини ол; сўнг Байтул-Мақдиснинг фатҳи; сўнг сизларни оладиган бир ўлим — унда қўйлар қирилгандек қириласизлар; сўнг фитналар зоҳир бўлади; сўнг мол кўпаяди, ҳатто бир кишига юз динор берилса ҳам, у ундан ғазабланади; сўнг сизларнинг устингизга Бану Асфар саксон байроқ остида келади, ҳар бир байроқ остида ўн икки минг (киши) бўлади.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْأَشَجِّ قَالَدَخَلَ عَوْفُ بْنُ مَالِكٍ هُوَ وَذُو الْكَلَاعِ مَسْجِدَ بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَقَالَ لَهُ عَوْفٌ عِنْدَكَ ابْنُ عَمِّكَ فَقَالَ ذُو الْكَلَاعِ أَمَا إِنَّهُ مِنْ خَيْرِ أَوْ مِنْ أَصْلَحِ النَّاسِ فَقَالَ عَوْفٌ أَشْهَدُ لَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَقُصُّ إِلَّا أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَوْ مُتَكَلِّفٌ

Bukayr ibn Abdulloh ibn al-Ashajj aytdi: Avf ibn Molik (roziyallohu anhu) va Zul-Kaloʼ Baytul-Maqdis masjidiga kirishdi. Avf unga: «Amakivachchang sening huzuringda», dedi. Zul-Kaloʼ: «Albatta u odamlarning eng yaxshisidan — yoki: eng solihidan — dir», dedi. Shunda Avf: «Guvohlik beramanki, men Rasululloh ﷺning: ‹Faqat amir, yoki (amir tomonidan) buyurilgan, yoki oʻzini zoʻrlab (koʻz-koʻz qilib) qissa aytadigan kishigina qissa aytadi›, deganlarini eshitganman», dedi.Букайр ибн Абдуллоҳ ибн ал-Ашажж айтди: Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу) ва Зул-Калў Байтул-Мақдис масжидига киришди. Авф унга: «Амакиваччанг сенинг ҳузурингда», деди. Зул-Калў: «Албатта у одамларнинг энг яхшисидан — ёки: энг солиҳидан — дир», деди. Шунда Авф: «Гувоҳлик бераманки, мен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Фақат амир, ёки (амир томонидан) буюрилган, ёки ўзини зўрлаб (кўз-кўз қилиб) қисса айтадиган кишигина қисса айтади›, деганларини эшитганман», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ أَنْبَأَنَا النَّهَّاسُ عَنْ شَدَّادٍ أَبِي عَمَّارٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَيَا طَاعُونُ خُذْنِي إِلَيْكَ قَالُوا لِمَ تَقُولُ هَذَا أَلَيْسَ سَمِعْتَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِنَّ الْمُؤْمِنَ لَا يَزِيدُهُ طُولُ الْعُمُرِ إِلَّا خَيْرًا قَالَ بَلَى فَذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ وَكِيعٍ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu): «Ey toun, meni oʻzingga ol!» dedi. Ular: «Nega bunday deyapsan? Sen Rasululloh ﷺning: ‹Albatta umrning uzunligi moʻminga yaxshilikdan boshqa narsani ziyoda qilmaydi›, deganlarini eshitmaganmiding?» deyishdi. U: «Ha, (eshitganman)», dedi — soʻng Vakiʼning hadisi mislini zikr qildi.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу): «Эй тоун, мени ўзингга ол!» деди. Улар: «Нега бундай деяпсан? Сен Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Албатта умрнинг узунлиги мўминга яхшиликдан бошқа нарсани зиёда қилмайди›, деганларини эшитмаганмидинг?» дейишди. У: «Ҳа, (эшитганман)», деди — сўнг Вакиънинг ҳадиси мислини зикр қилди.

حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ خَالِدٍ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَزْهَرَ يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ عَنْ ذِي الْكَلَاعِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقُولُ الْقُصَّاصُ ثَلَاثَةٌ أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَوْ مُخْتَالٌ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Qissa aytuvchilar uchtadir: amir, yoki (amir tomonidan) buyurilgan, yoki kibrlangan (maqtanchoq) kishi», der edilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Қисса айтувчилар учтадир: амир, ёки (амир томонидан) буюрилган, ёки кибрланган (мақтанчоқ) киши», дер эдилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنْ حَبِيبِ بْنِ عُبَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي جُبَيْرُ بْنُ نُفَيْرٍ عَنْ عَوْفٍ قَالَرَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى مَيِّتٍ فَفَهِمْتُ مِنْ صَلَاتِهِ عَلَيْهِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ وَعَافِهِ وَاعْفُ عَنْهُ وَأَكْرِمْ نُزُلَهُ وَوَسِّعْ مُدْخَلَهُ وَاغْسِلْهُ بِالْمَاءِ وَالثَّلْجِ وَالْبَرَدِ وَنَقِّهِ مِنْ الْخَطَايَا كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الْأَبْيَضَ مِنْ الدَّنَسِ وَأَبْدِلْهُ دَارًا خَيْرًا مِنْ دَارِهِ وَأَهْلًا خَيْرًا مِنْ أَهْلِهِ وَزَوْجَةً خَيْرًا مِنْ زَوْجِهِ وَأَدْخِلْهُ الْجَنَّةَ وَنَجِّهِ مِنْ النَّارِ وَقِهِ عَذَابَ الْقَبْرِ

Avf (ibn Molik) (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺning bir mayyitga janoza namozi oʻqiganlarini koʻrdim va u zotning namozlaridan shuni anglab oldim: «Allohumma, uni magʻfirat qil, unga rahm qil, unga ofiyat ber, uni afv et, tushadigan joyini karamli qil, kiradigan joyini keng qil, uni suv, qor va doʻl bilan yuvgin, oq kiyimni kirdan tozalaganingdek uni xatolardan tozalagin, unga uyidan yaxshiroq uy, ahlidan yaxshiroq ahl, juftidan yaxshiroq juft ber, uni jannatga kirgiz, doʻzaxdan qutqar va qabr azobidan saqla.»Авф (ибн Молик) (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бир маййитга жаноза намози ўқиганларини кўрдим ва у зотнинг намозларидан шуни англаб олдим: «Аллоҳумма, уни мағфират қил, унга раҳм қил, унга офият бер, уни афв эт, тушадиган жойини карамли қил, кирадиган жойини кенг қил, уни сув, қор ва дўл билан ювгин, оқ кийимни кирдан тозалаганингдек уни хатолардан тозалагин, унга уйидан яхшироқ уй, аҳлидан яхшироқ аҳл, жуфтидан яхшироқ жуфт бер, уни жаннатга киргиз, дўзахдан қутқар ва қабр азобидан сақла.»

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ أَبِي عَرِيبٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَخَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَعَهُ الْعَصَا وَفِي الْمَسْجِدِ أَقْنَاءٌ مُعَلَّقَةٌ فِيهَا قِنْوٌ فِيهِ حَشَفٌ فَغَمَزَ الْقِنْوَ بِالْعَصَا الَّتِي فِي يَدِهِ قَالَ لَوْ شَاءَ رَبُّ هَذِهِ الصَّدَقَةِ تَصَدَّقَ بِأَطْيَبَ مِنْهَا إِنَّ رَبَّ هَذِهِ الصَّدَقَةِ لَيَأْكُلُ الْحَشَفَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ثُمَّ أَقْبَلَ عَلَيْنَا فَقَالَ أَمَا وَاللَّهِ يَا أَهْلَ الْمَدِينَةِ لَتَدَعُنَّهَا أَرْبَعِينَ عَامًا لِلْعَوَافِيقَالَ فَقُلْتُ اللَّهُ أَعْلَمُ قَالَ يَعْنِي الطَّيْرَ وَالسِّبَاعَ قَالَ وَكُنَّا نَقُولُ إِنَّ هَذَا لَلَّذِي تُسَمِّيهِ الْعَجَمُ هِيَ الْكَرَاكِيُّ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oldimizga chiqdilar, qoʻllarida hassa bor edi. Masjidda esa osib qoʻyilgan xurmo shingillari boʻlib, ularning orasida yomon, quruq xurmo boʻlgan bir shingil ham bor edi. U zot qoʻllaridagi hassa bilan oʻsha shingilni turtdilar va: «Bu sadaqaning egasi xohlaganida undan yaxshirogʻini sadaqa qilardi. Albatta, bu sadaqaning egasi Qiyomat kunida yomon, quruq xurmo yeydi», dedilar. Soʻng bizga yuzlanib: «Ogoh boʻlinglar, Allohga qasamki, ey Madina ahli, sizlar uni qirq yil davomida avofiyga tashlab qoʻyasizlar», dedilar. Men: «Alloh biladi», dedim. U: qushlar va yirtqichlarni koʻzda tutdi, dedi. Biz esa: «Bu ajamlar karakiy deb ataydigan (qush) boʻlsa kerak», der edik.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқдилар, қўлларида ҳасса бор эди. Масжидда эса осиб қўйилган хурмо шингиллари бўлиб, уларнинг орасида ёмон, қуруқ хурмо бўлган бир шингил ҳам бор эди. У зот қўлларидаги ҳасса билан ўша шингилни туртдилар ва: «Бу садақанинг эгаси хоҳлаганида ундан яхшироғини садақа қиларди. Албатта, бу садақанинг эгаси Қиёмат кунида ёмон, қуруқ хурмо ейди», дедилар. Сўнг бизга юзланиб: «Огоҳ бўлинглар, Аллоҳга қасамки, эй Мадина аҳли, сизлар уни қирқ йил давомида авофийга ташлаб қўясизлар», дедилар. Мен: «Аллоҳ билади», дедим. У: қушлар ва йиртқичларни кўзда тутди, деди. Биз эса: «Бу ажамлар каракий деб атайдиган (қуш) бўлса керак», дер эдик.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي الْمَلِيحِ الْهُذَلِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي زِيَادُ بْنُ أَبِي الْمَلِيحِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي بُرْدَةَ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ أَنَّهُكَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سَفَرٍ فَسَارَ بِهِمْ يَوْمَهُمْ أَجْمَعَ لَا يَحُلُّ لَهُمْ عُقْدَةً وَلَيْلَتَهُ جَمْعَاءَ لَا يَحُلُّ عُقْدَةً إِلَّا لِصَلَاةٍ حَتَّى نَزَلُوا أَوْسَطَ اللَّيْلِ قَالَ فَرَقَبَ رَجُلٌ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حِينَ وَضَعَ رَحْلَهُ قَالَ فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ فَنَظَرْتُ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا إِلَّا نَائِمًا وَلَا بَعِيرًا إِلَّا وَاضِعًا جِرَانَهُ نَائِمًا قَالَ فَتَطَاوَلْتُ فَنَظَرْتُ حَيْثُ وَضَعَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَحْلَهُ فَلَمْ أَرَهُ فِي مَكَانِهِ فَخَرَجْتُ أَتَخَطَّى الرِّحَالَ حَتَّى خَرَجْتُ إِلَى النَّاسِ ثُمَّ مَضَيْتُ عَلَى وَجْهِي فِي سَوَادِ اللَّيْلِ فَسَمِعْتُ جَرَسًا فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِ فَإِذَا أَنَا بِمُعَاذِ بْنِ جَبَلٍ وَالْأَشْعَرِيِّ فَانْتَهَيْتُ إِلَيْهِمَا فَقُلْتُ أَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا هَزِيزٌ كَهَزِيزِ الرَّحَا فَقُلْتُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَ هَذَا الصَّوْتِ قَالَا اقْعُدْ اسْكُتْ فَمَضَى قَلِيلًا فَأَقْبَلَ حَتَّى انْتَهَى إِلَيْنَا فَقُمْنَا إِلَيْهِ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَزِعْنَا إِذْ لَمْ نَرَكَ وَاتَّبَعْنَا أَثَرَكَ فَقَالَ إِنَّهُ أَتَانِي آتٍ مِنْ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ فَخَيَّرَنِي بَيْنَ أَنْ يَدْخُلَ نِصْفُ أُمَّتِي الْجَنَّةَ وَبَيْنَ الشَّفَاعَةِ فَاخْتَرْتُ الشَّفَاعَةَ فَقُلْنَا نُذَكِّرُكَ اللَّهَ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ bilan birga bir safarda edi. U zot ularni kuni boʻyi yurgizdilar, biror tugunni yechishga (toʻxtashga) izn bermadilar, tuni boʻyi ham namozdan boʻlak tugun yechilmadi, toki tunning oʻrtasida tushdilar. Bir kishi Rasululloh ﷺ yuklarini qoʻygan paytda u zotni poylab turdi. Men u zotning oldiga bordim va qaradim: uxlab yotganidan boʻlak hech kimni koʻrmadim, boʻynini yerga qoʻyib uxlab yotganidan boʻlak tuyani ham koʻrmadim. Soʻng boʻynimni choʻzib, Nabiy ﷺ yuklarini qoʻygan joyga qaradim, u zotni oʻz joylarida koʻrmadim. Shunda yuklar orasidan qadam bosib chiqdim, odamlardan chetga chiqdim, soʻng tunning zulmatida roʻparamga yurdim. Bir ovoz eshitdim va oʻsha tomonga bordim: qarasam, Muoz ibn Jabal bilan Ashʼariy turibdi. Ularning oldiga borib: «Rasululloh ﷺ qanilar?» dedim. Shu payt tegirmonning gʻuvillashiga oʻxshash bir gʻuvillash (eshitildi). Men: «Rasululloh ﷺ mana shu ovoz oldida edilar», dedim. Ular: «Oʻtir, jim boʻl», deyishdi. (U zot) bir oz yurdilar, soʻng qaytib, oldimizga keldilar. Biz u zot tomon turdik va: «Ey Allohning Rasuli, Sizni koʻrmaganimizda qoʻrqib ketdik va izingizdan ergashdik», dedik. U zot: «Menga Robbim azza va jalladan bir keluvchi keldi va meni ummatimning yarmi jannatga kirishi bilan shafoat orasida ixtiyorli qildi. Men shafoatni ixtiyor qildim», dedilar. Biz: «Sizga Allohni eslatamiz», dedik.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ билан бирга бир сафарда эди. У зот уларни куни бўйи юргиздилар, бирор тугунни ечишга (тўхташга) изн бермадилар, туни бўйи ҳам намоздан бўлак тугун ечилмади, токи туннинг ўртасида тушдилар. Бир киши Расулуллоҳ ﷺ юкларини қўйган пайтда у зотни пойлаб турди. Мен у зотнинг олдига бордим ва қарадим: ухлаб ётганидан бўлак ҳеч кимни кўрмадим, бўйнини ерга қўйиб ухлаб ётганидан бўлак туяни ҳам кўрмадим. Сўнг бўйнимни чўзиб, Набий ﷺ юкларини қўйган жойга қарадим, у зотни ўз жойларида кўрмадим. Шунда юклар орасидан қадам босиб чиқдим, одамлардан четга чиқдим, сўнг туннинг зулматида рўпарамга юрдим. Бир овоз эшитдим ва ўша томонга бордим: қарасам, Муоз ибн Жабал билан Ашъарий турибди. Уларнинг олдига бориб: «Расулуллоҳ ﷺ қанилар?» дедим. Шу пайт тегирмоннинг ғувиллашига ўхшаш бир ғувиллаш (эшитилди). Мен: «Расулуллоҳ ﷺ мана шу овоз олдида эдилар», дедим. Улар: «Ўтир, жим бўл», дейишди. (У зот) бир оз юрдилар, сўнг қайтиб, олдимизга келдилар. Биз у зот томон турдик ва: «Эй Аллоҳнинг Расули, Сизни кўрмаганимизда қўрқиб кетдик ва изингиздан эргашдик», дедик. У зот: «Менга Роббим азза ва жалладан бир келувчи келди ва мени умматимнинг ярми жаннатга кириши билан шафоат орасида ихтиёрли қилди. Мен шафоатни ихтиёр қилдим», дедилар. Биз: «Сизга Аллоҳни эслатамиз», дедик.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ إِسْحَاقَ وَعَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَا حَدَّثَنَا ابْنُ مُبَارَكٍ قَالَ أَنْبَأَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ لَقِيطٍ عَنْ مَالِكِ بْنِ هِدْمٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَغَزَوْنَا وَعَلَيْنَا عَمْرُو بْنُ الْعَاصِ فَأَصَابَتْنَا مَخْمَصَةٌ فَمَرُّوا عَلَى قَوْمٍ قَدْ نَحَرُوا جَزُورًا فَقُلْتُ أُعَالِجُهَا لَكُمْ عَلَى أَنْ تُطْعِمُونِي مِنْهَا شَيْئًا وَقَالَ إِبْرَاهِيمُ فَتُطْعِمُونِي مِنْهَا فَعَالَجْتُهَا ثُمَّ أَخَذْتُ الَّذِي أَعْطَوْنِي فَأَتَيْتُ بِهِ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ فَأَبَى أَنْ يَأْكُلَهُ ثُمَّ أَتَيْتُ بِهِ أَبَا عُبَيْدَةَ بْنَ الْجَرَّاحِ فَقَالَ مِثْلَ مَا قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَبَى أَنْ يَأْكُلَ ثُمَّ إِنِّي بُعِثْتُ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَ ذَاكَ فِي فَتْحِ مَكَّةَ فَقَالَ أَنْتَ صَاحِبُ الْجَزُورِ فَقُلْتُ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَمْ يَزِدْنِي عَلَى ذَلِكَ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz gʻazotga chiqdik, ustimizga Amr ibn Os amir edi. Bizga qattiq ochlik yetdi. Ular tuya soʻygan bir qavmning yonidan oʻtdilar. Men: «Menga undan biror narsa yedirishlaringiz sharti bilan uni sizlarga tayyorlab beraman», dedim. Ibrohim (rivoyatida): «menga undan yedirasizlar», dedi. Men uni tayyorlab berdim, soʻng menga berganlarini olib, Umar ibn Xattobning oldiga keldim, u esa uni yeyishdan bosh tortdi. Soʻng uni Abu Ubayda ibn Jarrohning oldiga keltirdim, u ham Umar ibn Xattob aytgan gapdek gapni aytdi va yeyishdan bosh tortdi. Soʻng shundan keyin, Makka fathi paytida meni Rasululloh ﷺ huzurlariga yubordilar. U zot: «Tuya (voqeasi)ning sohibi senmisan?» dedilar. Men: «Ha, ey Allohning Rasuli», dedim. U zot menga bundan ortiq (hech narsa) demadilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз ғазотга чиқдик, устимизга Амр ибн Ос амир эди. Бизга қаттиқ очлик етди. Улар туя сўйган бир қавмнинг ёнидан ўтдилар. Мен: «Менга ундан бирор нарса едиришларингиз шарти билан уни сизларга тайёрлаб бераман», дедим. Иброҳим (ривоятида): «менга ундан едирасизлар», деди. Мен уни тайёрлаб бердим, сўнг менга берганларини олиб, Умар ибн Хаттобнинг олдига келдим, у эса уни ейишдан бош тортди. Сўнг уни Абу Убайда ибн Жарроҳнинг олдига келтирдим, у ҳам Умар ибн Хаттоб айтган гапдек гапни айтди ва ейишдан бош тортди. Сўнг шундан кейин, Макка фатҳи пайтида мени Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига юбордилар. У зот: «Туя (воқеаси)нинг соҳиби сенмисан?» дедилар. Мен: «Ҳа, эй Аллоҳнинг Расули», дедим. У зот менга бундан ортиқ (ҳеч нарса) демадилар.

حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ عَدِيٍّ قَالَ أَنْبَأَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَمْرٍو الرُّقِّيُّ عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِتَبُوكَ مِنْ آخِرِ السَّحَرِ وَهُوَ فِي فُسْطَاطٍ أَوْ قَالَ قُبَّةٍ مِنْ أَدَمٍ قَالَ فَسَأَلْتُ ثُمَّ اسْتَأْذَنْتُ فَقُلْتُ أَدْخُلُ فَقَالَ ادْخُلْ قُلْتُ كُلِّي قَالَ كُلُّكَ قَالَ فَدَخَلْتُ وَإِذَا هُوَ يَتَوَضَّأُ وُضُوءًا مَكِيثًا

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Tabukda, saharning oxirida Rasululloh ﷺ huzurlariga keldim; u zot bir chodirda — yoki teridan qilingan bir qubbada — edilar. Men soʻradim, soʻng izn soʻrab: «Kiraymi?» dedim. U zot: «Kir», dedilar. Men: «Butunlaymi?» dedim. U zot: «Butunlay», dedilar. Men kirdim, qarasam, u zot shoshilmay, vazminlik bilan tahorat qilayotgan edilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Табукда, саҳарнинг охирида Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келдим; у зот бир чодирда — ёки теридан қилинган бир қуббада — эдилар. Мен сўрадим, сўнг изн сўраб: «Кирайми?» дедим. У зот: «Кир», дедилар. Мен: «Бутунлайми?» дедим. У зот: «Бутунлай», дедилар. Мен кирдим, қарасам, у зот шошилмай, вазминлик билан таҳорат қилаётган эдилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَوَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ الْكِنْدِيِّ أَنَّهُ سَمِعَ عَاصِمَ بْنَ حُمَيْدٍ يَقُولُ سَمِعْتُ عَوْفَ بْنَ مَالِكٍ يَقُولُقُمْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَبَدَأَ فَاسْتَاكَ ثُمَّ تَوَضَّأَ ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي وَقُمْتُ مَعَهُ فَبَدَأَ فَاسْتَفْتَحَ الْبَقَرَةَ لَا يَمُرُّ بِآيَةِ رَحْمَةٍ إِلَّا وَقَفَ فَسَأَلَ وَلَا يَمُرُّ بِآيَةِ عَذَابٍ إِلَّا وَقَفَ يَتَعَوَّذُ ثُمَّ رَكَعَ فَمَكَثَ رَاكِعًا بِقَدْرِ قِيَامِهِ يَقُولُ فِي رُكُوعِهِ سُبْحَانَ ذِي الْجَبَرُوتِ وَالْمَلَكُوتِ وَالْكِبْرِيَاءِ وَالْعَظَمَةِ ثُمَّ قَرَأَ آلَ عِمْرَانَ ثُمَّ سُورَةً فَفَعَلَ مِثْلَ ذَلِكَ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu) aytadilar: «Rasululloh ﷺ bilan namozga turdim. U zot avval misvok ishlatib, taharat oldilar, soʻng turib namoz oʻqidilar, men ham u zot bilan turdim. Baqara surasidan boshladilar va rahmat oyatiga uchrasalar, toʻxtab, rahmat soʻrar, azob oyatiga uchrasalar, toʻxtab, panoh soʻrar edilar. Soʻng rukuga bordilar va qiyomlari qadar ruku qildilar, rukularida: ‹Jabarut, malakut, ulugʻvorlik va azamat egasi boʻlgan Zot pokdir›, deb aytdilar. Soʻng Oli Imronni, keyin yana bir surani oʻqib, xuddi shunday qildilar».Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу) айтадилар: «Расулуллоҳ ﷺ билан намозга турдим. У зот аввал мисвок ишлатиб, таҳарат олдилар, сўнг туриб намоз ўқидилар, мен ҳам у зот билан турдим. Бақара сурасидан бошладилар ва раҳмат оятига учрасалар, тўхтаб, раҳмат сўрар, азоб оятига учрасалар, тўхтаб, паноҳ сўрар эдилар. Сўнг рукуга бордилар ва қиёмлари қадар руку қилдилар, рукуларида: ‹Жабарут, малакут, улуғворлик ва азамат эгаси бўлган Зот покдир›, деб айтдилар. Сўнг Оли Имронни, кейин яна бир сурани ўқиб, худди шундай қилдилар».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ اللَّهِ قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ يَزِيدَ بْنِ جَابِرٍ قَالَ حَدَّثَنِي زُرَيْقٌ مَوْلَى بَنِي فَزَارَةَ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ قَرَظَةَ وَكَانَ ابْنَ عَمِّ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ سَمِعْتُ عَوْفَ بْنَ مَالِكٍ يَقولُسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ خِيَارُ أَئِمَّتِكُمْ مَنْ تُحِبُّونَهُمْ وَيُحِبُّونَكُمْ وَتُصَلُّونَ عَلَيْهِمْ وَيُصَلُّونَ عَلَيْكُمْ وَشِرَارُ أَئِمَّتِكُمْ الَّذِينَ تُبْغِضُونَهُمْ وَيُبْغِضُونَكُمْ وَتَلْعَنُونَهُمْ وَيَلْعَنُونَكُمْ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا نُنَابِذُهُمْ عِنْدَ ذَلِكَ قَالَ لَا مَا أَقَامُوا لَكُمْ الصَّلَاةَ أَلَا وَمَنْ وُلِّيَ عَلَيْهِ أَمِيرٌ وَالٍ فَرَآهُ يَأْتِي شَيْئًا مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ فَلْيُنْكِرْ مَا يَأْتِي مِنْ مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَلَا يَنْزِعَنَّ يَدًا مِنْ طَاعَةٍ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Imomlaringizning yaxshilari — sizlar ularni sevadigan, ular ham sizlarni sevadigan, sizlar ularga duo qiladigan va ular ham sizlarga duo qiladiganlardir. Imomlaringizning yomonlari esa — sizlar ularni yomon koʻradigan, ular ham sizlarni yomon koʻradigan, sizlar ularni laʼnatlaydigan va ular ham sizlarni laʼnatlaydiganlardir». Biz: «Ey Allohning Rasuli, unda shunday paytda ularga qarshi chiqmaylikmi?» dedik. U zot: «Yoʻq, toki ular sizlarga namozni barpo qilib turar ekanlar. Ogoh boʻlinglar! Kimning ustidan bir amir voliy qilinsa-yu, u (voliy)ning Allohga isyon boʻladigan biror ishni qilayotganini koʻrsa, uning Allohga isyon boʻladigan ishini yomon koʻrsin, ammo aslo itoatdan qoʻl tortmasin», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Имомларингизнинг яхшилари — сизлар уларни севадиган, улар ҳам сизларни севадиган, сизлар уларга дуо қиладиган ва улар ҳам сизларга дуо қиладиганлардир. Имомларингизнинг ёмонлари эса — сизлар уларни ёмон кўрадиган, улар ҳам сизларни ёмон кўрадиган, сизлар уларни лаънатлайдиган ва улар ҳам сизларни лаънатлайдиганлардир». Биз: «Эй Аллоҳнинг Расули, унда шундай пайтда уларга қарши чиқмайликми?» дедик. У зот: «Йўқ, токи улар сизларга намозни барпо қилиб турар эканлар. Огоҳ бўлинглар! Кимнинг устидан бир амир волий қилинса-ю, у (волий)нинг Аллоҳга исён бўладиган бирор ишни қилаётганини кўрса, унинг Аллоҳга исён бўладиган ишини ёмон кўрсин, аммо асло итоатдан қўл тортмасин», дедилар.

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ قَالَ أَنْبَأَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنِي بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَامَ فِي أَصْحَابِهِ فَقَالَ الْفَقْرَ تَخَافُونَ أَوْ الْعَوَزَ أَوَتُهِمُّكُمْ الدُّنْيَا فَإِنَّ اللَّهَ فَاتِحٌ لَكُمْ أَرْضَ فَارِسَ وَالرُّومِ وَتُصَبُّ عَلَيْكُمْ الدُّنْيَا صَبًّا حَتَّى لَا يُزِيغُكُمْ بَعْدِي إِنْ أَزَاغَكُمْ إِلَّا هِيَ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ sahobalari orasida turib: «Faqirlikdanmi yoki muhtojlikdan qoʻrqayapsizlarmi? Yoki dunyo sizlarni tashvishga solayaptimi? Albatta, Alloh sizlarga Fors va Rum yerlarini fath qilib beradi, dunyo esa sizlarga toʻkilib-toʻkilib keladi. Hatto mendan keyin sizlarni biror narsa yoʻldan ozdirsa, faqat oʻshaning oʻzi ozdiradi», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ саҳобалари орасида туриб: «Фақирликданми ёки муҳтожликдан қўрқаяпсизларми? Ёки дунё сизларни ташвишга солаяптими? Албатта, Аллоҳ сизларга Форс ва Рум ерларини фатҳ қилиб беради, дунё эса сизларга тўкилиб-тўкилиб келади. Ҳатто мендан кейин сизларни бирор нарса йўлдан оздирса, фақат ўшанинг ўзи оздиради», дедилар.

حَدَّثَنَا حَيْوَةُ بْنُ شُرَيْحٍ وَإِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي الْعَبَّاسِ قَالَا حَدَّثَنَا بَقِيَّةُ قَالَ حَدَّثَنِي بَحِيرُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ عَنْ سَيْفٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ حَدَّثَهُمْأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ فَقَالَ الْمَقْضِيُّ عَلَيْهِ لَمَّا أَدْبَرَ حَسْبِيَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رُدُّوا عَلَيَّ الرَّجُلَ فَقَالَ مَا قُلْتَ قَالَ قُلْتُ حَسْبِيَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّ اللَّهَ يَلُومُ عَلَى الْعَجْزِ وَلَكِنْ عَلَيْكَ بِالْكَيْسِ فَإِذَا غَلَبَكَ أَمْرٌ فَقُلْ حَسْبِيَ اللَّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ ikki kishi oʻrtasida hukm chiqardilar. Hukm oʻz zarariga chiqarilgan kishi orqasiga oʻgirilib ketayotib: «Allohning Oʻzi menga yetarlidir va U eng yaxshi vakildir», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Bu kishini menga qaytaringlar», dedilar va: «Nima deding?» dedilar. U: «Men: ‹Allohning Oʻzi menga yetarlidir va U eng yaxshi vakildir›, dedim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh ojizlik (sustkashlik) uchun malomat qiladi. Lekin sen aql-zakovat (chora-tadbir) ila ish tutgin. Bordi-yu, bir ish sendan ustun kelsa, shunda: ‹Allohning Oʻzi menga yetarlidir va U eng yaxshi vakildir›, degin», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ икки киши ўртасида ҳукм чиқардилар. Ҳукм ўз зарарига чиқарилган киши орқасига ўгирилиб кетаётиб: «Аллоҳнинг Ўзи менга етарлидир ва У энг яхши вакилдир», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кишини менга қайтаринглар», дедилар ва: «Нима дединг?» дедилар. У: «Мен: ‹Аллоҳнинг Ўзи менга етарлидир ва У энг яхши вакилдир›, дедим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ ожизлик (сусткашлик) учун маломат қилади. Лекин сен ақл-заковат (чора-тадбир) ила иш тутгин. Борди-ю, бир иш сендан устун келса, шунда: ‹Аллоҳнинг Ўзи менга етарлидир ва У энг яхши вакилдир›, дегин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَانْطَلَقَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمًا وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى دَخَلْنَا كَنِيسَةَ الْيَهُودِ بِالْمَدِينَةِ يَوْمَ عِيدٍ لَهُمْ فَكَرِهُوا دُخُولَنَا عَلَيْهِمْ فَقَالَ لَهُمْ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ أَرُونِي اثْنَيْ عَشَرَ رَجُلًا يَشْهَدُونَ أَنَّهُ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ يُحْبِطْ اللَّهُ عَنْ كُلِّ يَهُودِيٍّ تَحْتَ أَدِيمِ السَّمَاءِ الْغَضَبَ الَّذِي غَضِبَ عَلَيْهِ قَالَ فَأَسْكَتُوا مَا أَجَابَهُ مِنْهُمْ أَحَدٌ ثُمَّ رَدَّ عَلَيْهِمْ فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ ثُمَّ ثَلَّثَ فَلَمْ يُجِبْهُ أَحَدٌ فَقَالَ أَبَيْتُمْ فَوَاللَّهِ إِنِّي لَأَنَا الْحَاشِرُ وَأَنَا الْعَاقِبُ وَأَنَا النَّبِيُّ الْمُصْطَفَى آمَنْتُمْ أَوْ كَذَّبْتُمْ ثُمَّ انْصَرَفَ وَأَنَا مَعَهُ حَتَّى إِذَا كِدْنَا أَنْ نَخْرُجَ نَادَى رَجُلٌ مِنْ خَلْفِنَا كَمَا أَنْتَ يَا مُحَمَّدُ قَالَ فَأَقْبَلَ فَقَالَ ذَلِكَ الرَّجُلُ أَيَّ رَجُلٍ تَعْلَمُونَ فِيكُمْ يَا مَعْشَرَ الْيَهُودِ قَالُوا وَاللَّهِ مَا نَعْلَمُ أَنَّهُ كَانَ فِينَا رَجُلٌ أَعْلَمُ بِكِتَابِ اللَّهِ مِنْكَ وَلَا أَفْقَهُ مِنْكَ وَلَا مِنْ أَبِيكَ قَبْلَكَ وَلَا مِنْ جَدِّكَ قَبْلَ أَبِيكَ قَالَ فَإِنِّي أَشْهَدُ لَهُ بِاللَّهِ أَنَّهُ نَبِيُّ اللَّهِ الَّذِي تَجِدُونَهُ فِي التَّوْرَاةِ قَالُوا كَذَبْتَ ثُمَّ رَدُّوا عَلَيْهِ قَوْلَهُ وَقَالُوا فِيهِ شَرًّا قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَذَبْتُمْ لَنْ يُقْبَلَ قَوْلُكُمْ أَمَّا آنِفًا

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Nabiy ﷺ yoʻlga chiqdilar, men ham u zot bilan birga edim, hatto Madinadagi yahudiylarning ibodatxonasiga ularning bayram kunlarida kirdik. Ular bizning kirganimizni yoqtirmadilar. Shunda Rasululloh ﷺ ularga: «Ey yahudiylar jamoasi! Menga oʻzlaringizdan Allohdan oʻzga iloh yoʻq va Muhammad Allohning Rasuli ekaniga guvohlik beradigan oʻn ikki kishini koʻrsatinglar, Alloh osmon ostidagi har bir yahudiydan unga boʻlgan gʻazabini soqit qiladi», dedilar. Ular jim boʻlishdi, ulardan hech kim javob bermadi. Soʻng u zot soʻzni ularga qaytardilar, hech kim javob bermadi. Soʻng uchinchi marta aytdilar, yana hech kim javob bermadi. Shunda u zot: «Bosh tortdingiz. Allohga qasamki, men Hoshirman, men Oqibman, men tanlangan Nabiyman; ishonasizlarmi yo yolgʻonga chiqarasizlarmi», dedilar. Soʻng qaytdilar, men ham u zot bilan birga edim. Chiqishimizga oz qolganda ortimizdan bir kishi: «Turgan joyingda tur, ey Muhammad», deb chaqirdi. U zot yuzlandilar. Oʻsha kishi: «Ey yahudiylar jamoasi, meni oʻzlaringiz orasida qanday kishi deb bilasizlar?» dedi. Ular: «Allohga qasamki, biz oramizda Allohning Kitobini sendan koʻra bilguvchiroq, sendan va sendan oldin otangdan, otangdan oldin bobongdan koʻra fiqhliroq kishi boʻlganini bilmaymiz», deyishdi. U: «Men Alloh bilan unga guvohlik beramanki, u — sizlar Tavrotda topadigan Allohning Nabiysidir», dedi. Ular: «Yolgʻon aytding», deyishdi, soʻng uning soʻzini rad qilishdi va uning haqida yomon gaplarni aytishdi. Rasululloh ﷺ: «Yolgʻon aytdingiz, hozirgina (aytgan) soʻzlaringiz aslo qabul qilinmaydi», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни Набий ﷺ йўлга чиқдилар, мен ҳам у зот билан бирга эдим, ҳатто Мадинадаги яҳудийларнинг ибодатхонасига уларнинг байрам кунларида кирдик. Улар бизнинг кирганимизни ёқтирмадилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ уларга: «Эй яҳудийлар жамоаси! Менга ўзларингиздан Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва Муҳаммад Аллоҳнинг Расули эканига гувоҳлик берадиган ўн икки кишини кўрсатинглар, Аллоҳ осмон остидаги ҳар бир яҳудийдан унга бўлган ғазабини соқит қилади», дедилар. Улар жим бўлишди, улардан ҳеч ким жавоб бермади. Сўнг у зот сўзни уларга қайтардилар, ҳеч ким жавоб бермади. Сўнг учинчи марта айтдилар, яна ҳеч ким жавоб бермади. Шунда у зот: «Бош тортдингиз. Аллоҳга қасамки, мен Ҳоширман, мен Оқибман, мен танланган Набийман; ишонасизларми ё ёлғонга чиқарасизларми», дедилар. Сўнг қайтдилар, мен ҳам у зот билан бирга эдим. Чиқишимизга оз қолганда ортимиздан бир киши: «Турган жойингда тур, эй Муҳаммад», деб чақирди. У зот юзландилар. Ўша киши: «Эй яҳудийлар жамоаси, мени ўзларингиз орасида қандай киши деб биласизлар?» деди. Улар: «Аллоҳга қасамки, биз орамизда Аллоҳнинг Китобини сендан кўра билгувчироқ, сендан ва сендан олдин отангдан, отангдан олдин бобонгдан кўра фиқҳлироқ киши бўлганини билмаймиз», дейишди. У: «Мен Аллоҳ билан унга гувоҳлик бераманки, у — сизлар Тавротда топадиган Аллоҳнинг Набийсидир», деди. Улар: «Ёлғон айтдинг», дейишди, сўнг унинг сўзини рад қилишди ва унинг ҳақида ёмон гапларни айтишди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ёлғон айтдингиз, ҳозиргина (айтган) сўзларингиз асло қабул қилинмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَسَلَّمْتُ عَلَيْهِ فَقَالَ عَوْفٌ فَقُلْتُ نَعَمْ فَقَالَ ادْخُلْ قَالَ قُلْتُ كُلِّي أَوْ بَعْضِي قَالَ بَلْ كُلُّكَ قَالَ يَا عَوْفُ اعْدُدْ سِتًّا بَيْنَ يَدَيْ السَّاعَةِ أَوَّلُهُنَّ مَوْتِي قَالَ فَاسْتَبْكَيْتُ حَتَّى جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُسْكِتُنِي قَالَ قُلْتُ إِحْدَى وَالثَّانِيَةُ فَتْحُ بَيْتِ الْمَقْدِسِ قُلْتُ اثْنَيْنِ وَالثَّالِثَةُ مُوتَانٌ يَكُونُ فِي أُمَّتِي يَأْخُذُهُمْ مِثْلَ قُعَاصِ الْغَنَمِ قَالَ ثَلَاثًا وَالرَّابِعَةُ فِتْنَةٌ تَكُونُ فِي أُمَّتِي وَعَظَّمَهَا قُلْ أَرْبَعًا وَالْخَامِسَةُ يَفِيضُ الْمَالُ فِيكُمْ حَتَّى إِنَّ الرَّجُلَ لَيُعْطَى الْمِائَةَ دِينَارٍ فَيَتَسَخَّطُهَا قُلْ خَمْسًا وَالسَّادِسَةُ هُدْنَةٌ تَكُونُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ بَنِي الْأَصْفَرِ فَيَسِيرُونَ إِلَيْكُمْ عَلَى ثَمَانِينَ غَايَةً قُلْتُ وَمَا الْغَايَةُ قَالَ الرَّايَةُ تَحْتَ كُلِّ رَايَةٍ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا فُسْطَاطُ الْمُسْلِمِينَ يَوْمَئِذٍ فِي أَرْضٍ يُقَالُ لَهَا الْغُوطَةُ فِي مَدِينَةٍ يُقَالُ لَهَا دِمَشْقُ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning huzurlariga kelib, u zotga salom berdim. U zot: «Avfmisan?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Kir», dedilar. Men: «Butunlaymi?» dedim. U zot: «Yoʻq, butunlay», dedilar. Soʻng: «Ey Avf, Qiyomat oldidan boʻladigan olti (alomat)ni sanab ol: ularning birinchisi — mening vafotim», dedilar. Men yigʻlab yubordim, hatto Rasululloh ﷺ meni tinchlantira boshladilar. Men: «Bu bittasi», dedim. «Ikkinchisi — Baytul Maqdisning fath etilishi». Men: «Ikkitasi», dedim. «Uchinchisi — ummatim orasida boʻladigan oʻlat: u ularni qoʻylarning oʻlati kabi qamrab oladi». «Uchtasi», dedim. «Toʻrtinchisi — ummatim ichida boʻladigan fitna» — va uni ulugʻ (deb taʼrifladilar). «Toʻrttasi, degin». «Beshinchisi — sizlarning oralaringizda mol-dunyoning toshib ketishi, hatto kishiga yuz dinor berilsa ham, undan norozi boʻladi». «Beshtasi, degin». «Oltinchisi — sizlar bilan Bani Asfar oʻrtasida boʻladigan sulh; soʻng ular sakson gʻoya (bayroq) bilan sizlar tomon yuradilar». Men: «Gʻoya nima?» dedim. U zot: «Bayroq. Har bir bayroq ostida oʻn ikki ming (kishi) boʻladi. Oʻsha kuni musulmonlarning qarorgohi Gʻuta deb ataladigan yerda, Damashq deb ataladigan shaharda boʻladi», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг ҳузурларига келиб, у зотга салом бердим. У зот: «Авфмисан?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Кир», дедилар. Мен: «Бутунлайми?» дедим. У зот: «Йўқ, бутунлай», дедилар. Сўнг: «Эй Авф, Қиёмат олдидан бўладиган олти (аломат)ни санаб ол: уларнинг биринчиси — менинг вафотим», дедилар. Мен йиғлаб юбордим, ҳатто Расулуллоҳ ﷺ мени тинчлантира бошладилар. Мен: «Бу биттаси», дедим. «Иккинчиси — Байтул Мақдиснинг фатҳ этилиши». Мен: «Иккитаси», дедим. «Учинчиси — умматим орасида бўладиган ўлат: у уларни қўйларнинг ўлати каби қамраб олади». «Учтаси», дедим. «Тўртинчиси — умматим ичида бўладиган фитна» — ва уни улуғ (деб таърифладилар). «Тўрттаси, дегин». «Бешинчиси — сизларнинг ораларингизда мол-дунёнинг тошиб кетиши, ҳатто кишига юз динор берилса ҳам, ундан норози бўлади». «Бештаси, дегин». «Олтинчиси — сизлар билан Бани Асфар ўртасида бўладиган сулҳ; сўнг улар саксон ғоя (байроқ) билан сизлар томон юрадилар». Мен: «Ғоя нима?» дедим. У зот: «Байроқ. Ҳар бир байроқ остида ўн икки минг (киши) бўлади. Ўша куни мусулмонларнинг қароргоҳи Ғута деб аталадиган ерда, Дамашқ деб аталадиган шаҳарда бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا جَاءَ فَيْءٌ قَسَمَهُ مِنْ يَوْمِهِ فَأَعْطَى الْآهِلَ حَظَّيْنِ وَأَعْطَى الْعَزَبَ حَظًّا وَاحِدًا فَدُعِينَا وَكُنْتُ أُدْعَى قَبْلَ عَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ فَدُعِيتُ فَأَعْطَانِي حَظَّيْنِ وَكَانَ لِي أَهْلٌ ثُمَّ دَعَا بِعَمَّارِ بْنِ يَاسِرٍ فَأُعْطِيَ حَظًّا وَاحِدًا فَبَقِيَتْ قِطْعَةُ سِلْسِلَةٍ مِنْ ذَهَبٍ فَجَعَلَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْفَعُهَا بِطَرَفِ عَصَاهُ ثُمَّ رَفَعَهَا وَهُوَ يَقُولُ كَيْفَ أَنْتُمْ يَوْمَ يَكْثُرُ لَكُمْ مِنْ هَذَا

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga fayʼ (oʻlja) kelganida, uni oʻsha kuniyoq taqsimlar edilar: uylangan kishiga ikki ulush, boʻydoqqa esa bir ulush berar edilar. Bizni chaqirishdi — men Ammor ibn Yosirdan oldin chaqirilar edim. Meni chaqirishdi va u zot menga ikki ulush berdilar, chunki menda oila bor edi. Soʻng Ammor ibn Yosirni chaqirdilar va unga bir ulush berildi. Soʻng oltindan boʻlgan zanjir boʻlagi qolib ketdi. Nabiy ﷺ uni hassalarining uchi bilan koʻtara boshladilar, soʻng uni koʻtarib turib: «Bundan sizlarga koʻp berilgan kunda holingiz qanday boʻlar ekan?» dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга файъ (ўлжа) келганида, уни ўша куниёқ тақсимлар эдилар: уйланган кишига икки улуш, бўйдоққа эса бир улуш берар эдилар. Бизни чақиришди — мен Аммор ибн Ёсирдан олдин чақирилар эдим. Мени чақиришди ва у зот менга икки улуш бердилар, чунки менда оила бор эди. Сўнг Аммор ибн Ёсирни чақирдилар ва унга бир улуш берилди. Сўнг олтиндан бўлган занжир бўлаги қолиб кетди. Набий ﷺ уни ҳассаларининг учи билан кўтара бошладилар, сўнг уни кўтариб туриб: «Бундан сизларга кўп берилган кунда ҳолингиз қандай бўлар экан?» дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ جُبَيْرٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَغَزَوْنَا غَزْوَةً إِلَى طَرَفِ الشَّامِ فَأُمِّرَ عَلَيْنَا خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ قَالَ فَانْضَمَّ إِلَيْنَا رَجُلٌ مِنْ أَمْدَادِ حِمْيَرَ فَأَوَى إِلَى رَحْلِنَا لَيْسَ مَعَهُ شَيْءٌ إِلَّا سَيْفٌ لَيْسَ مَعَهُ سِلَاحٌ غَيْرَهُ فَنَحَرَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ جَزُورًا فَلَمْ يَزَلْ يَحْتَلْ حَتَّى أَخَذَ مِنْ جِلْدِهِ كَهَيْئَةِ الْمِجَنِّ حَتَّى بَسَطَهُ عَلَى الْأَرْضِ ثُمَّ وَقَدَ عَلَيْهِ حَتَّى جَفَّ فَجَعَلَ لَهُ مُمْسِكًا كَهَيْئَةِ التُّرْسِ فَقُضِيَ أَنْ لَقِينَا عَدُوَّنَا فِيهِمْ أَخْلَاطٌ مِنْ الرُّومِ وَالْعَرَبِ مِنْ قُضَاعَةَ فَقَاتَلُونَا قِتَالًا شَدِيدًا وَفِي الْقَوْمِ رَجُلٌ مِنْ الرُّومِ عَلَى فَرَسٍ لَهُ أَشْقَرَ وَسَرْجٍ مُذَهَّبٍ وَمِنْطَقَةٍ مُلَطَّخَةٍ ذَهَبًا وَسَيْفٌ مِثْلُ ذَلِكَ فَجَعَلَ يَحْمِلُ عَلَى الْقَوْمِ وَيُغْرِي بِهِمْ فَلَمْ يَزَلْ ذَلِكَ الْمَدَدِيُّ يَحْتَالُ لِذَلِكَ الرُّومِيِّ حَتَّى مَرَّ بِهِ فَاسْتَقْفَاهُ فَضَرَبَ عُرْقُوبَ فَرَسِهِ بِالسَّيْفِ فَوَقَعَ ثُمَّ أَتْبَعَهُ ضَرْبًا بِالسَّيْفِ حَتَّى قَتَلَهُ فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ الْفَتْحَ أَقْبَلَ يَسْأَلُ لِلسَّلَبِ وَقَدْ شَهِدَ لَهُ النَّاسُ بِأَنَّهُ قَاتِلُهُ فَأَعْطَاهُ خَالِدٌ بَعْضَ سَلَبِهِ وَأَمْسَكَ سَائِرَهُ فَلَمَّا رَجَعَ إِلَى رَحْلِ عَوْفٍ ذَكَرَهُ فَقَالَ لَهُ عَوْفٌ ارْجِعْ إِلَيْهِ فَلْيُعْطِكَ مَا بَقِيَ فَرَجَعَ إِلَيْهِ فَأَبَى عَلَيْهِ فَمَشَى عَوْفٌ حَتَّى أَتَى خَالِدًا فَقَالَ أَمَا تَعْلَمُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Shom tomoniga bir gʻazotga chiqdik, ustimizga Xolid ibn Valid amir qilindi. Bizga Himyar madadkorlaridan bir kishi qoʻshildi va bizning qoʻnalgʻamizga keldi; uning yonida qilichdan boʻlak hech qanday qurol yoʻq edi. Musulmonlardan bir kishi tuya soʻydi, u (madadkor) esa uning terisidan qalqonga oʻxshash bir narsa olguncha urinaverdi; uni yerga yoydi, soʻng quriguncha olovda qizdirdi va unga qalqondek tutqich yasadi. Shunday boʻldiki, biz dushmanimizga duch keldik — ular orasida rumliklar va quzoalik arablardan aralashganlar bor edi. Ular biz bilan qattiq jang qildilar. Qavm ichida malla rangli oti ustida, oltin egar, oltinga bezalgan kamar va shunga oʻxshash qilich (taqqan) bir rumlik bor edi. U qavmga hujum qilar va ularni (jangga) qizdirar edi. Oʻsha madadkor esa oʻsha rumlikning uddasidan chiqishga urinaverdi, hatto u uning yonidan oʻtganda, orqasidan borib, otining payini qilich bilan chopdi. Ot yiqildi, soʻng u qilich bilan ura-ura, uni oʻldirdi. Alloh fathni ato etganda, u kelib salabni soʻradi; odamlar uning qotil ekaniga guvohlik ham berishgan edi. Xolid unga salabning bir qismini berdi, qolganini oʻzida olib qoldi. U Avfning qoʻnalgʻasiga qaytib, buni aytdi. Avf unga: «Uning oldiga qayt, qolganini ham senga bersin», dedi. U qaytdi, lekin (Xolid) unga (berishdan) bosh tortdi. Shunda Avf yurib, Xolidning oldiga bordi va: «Sen bilmaysanmi, Rasululloh ﷺ...» dedi.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Шом томонига бир ғазотга чиқдик, устимизга Холид ибн Валид амир қилинди. Бизга Ҳимяр мададкорларидан бир киши қўшилди ва бизнинг қўналғамизга келди; унинг ёнида қиличдан бўлак ҳеч қандай қурол йўқ эди. Мусулмонлардан бир киши туя сўйди, у (мададкор) эса унинг терисидан қалқонга ўхшаш бир нарса олгунча уринаверди; уни ерга ёйди, сўнг қуригунча оловда қиздирди ва унга қалқондек тутқич ясади. Шундай бўлдики, биз душманимизга дуч келдик — улар орасида румликлар ва қузоалик араблардан аралашганлар бор эди. Улар биз билан қаттиқ жанг қилдилар. Қавм ичида малла рангли оти устида, олтин эгар, олтинга безалган камар ва шунга ўхшаш қилич (таққан) бир румлик бор эди. У қавмга ҳужум қилар ва уларни (жангга) қиздирар эди. Ўша мададкор эса ўша румликнинг уддасидан чиқишга уринаверди, ҳатто у унинг ёнидан ўтганда, орқасидан бориб, отининг пайини қилич билан чопди. От йиқилди, сўнг у қилич билан ура-ура, уни ўлдирди. Аллоҳ фатҳни ато этганда, у келиб салабни сўради; одамлар унинг қотил эканига гувоҳлик ҳам беришган эди. Холид унга салабнинг бир қисмини берди, қолганини ўзида олиб қолди. У Авфнинг қўналғасига қайтиб, буни айтди. Авф унга: «Унинг олдига қайт, қолганини ҳам сенга берсин», деди. У қайтди, лекин (Холид) унга (беришдан) бош тортди. Шунда Авф юриб, Холиднинг олдига борди ва: «Сен билмайсанми, Расулуллоҳ ﷺ...» деди.

حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ وَخَالِدِ بْنِ الْوَلِيدِأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يُخَمِّسْ السَّلَبَ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu) va Xolid ibn Validdan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ salabdan xums (beshdan bir) ajratmadilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу) ва Холид ибн Валиддан ривоят қилинадики, Набий ﷺ салабдан хумс (бешдан бир) ажратмадилар.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَوَّارٍ أَبُو الْعَلَاءِ قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ سُلَيْمٍ عَنْ يَحْيَى بْنِ جَابِرٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَنْ يَجْمَعَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ عَلَى هَذِهِ الْأُمَّةِ سَيْفَيْنِ سَيْفًا مِنْهَا وَسَيْفًا مِنْ عَدُوِّهَا

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitdim: «Alloh azza va jalla bu ummat ustiga ikki qilichni — uning oʻzidan boʻlgan qilich bilan dushmanidan boʻlgan qilichni — hech qachon jamlamaydi».Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитдим: «Аллоҳ азза ва жалла бу уммат устига икки қилични — унинг ўзидан бўлган қилич билан душманидан бўлган қилични — ҳеч қачон жамламайди».

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ بَحْرٍ قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حِمْيَرٍ الْحِمْصِيُّ قَالَ حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ أَبِي عَبْلَةَ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجُرَشِيِّ قَالَ حَدَّثَنَا جُبَيْرُ بْنُ نُفَيْرٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّهُ قَالَبَيْنَمَا نَحْنُ جُلُوسٌ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ يَوْمٍ فَنَظَرَ فِي السَّمَاءِ ثُمَّ قَالَ هَذَا أَوَانُ الْعِلْمِ أَنْ يُرْفَعَ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ مِنْ الْأَنْصَارِ يُقَالُ لَهُ زِيَادُ بْنُ لَبِيدٍ أَيُرْفَعُ الْعِلْمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَفِينَا كِتَابُ اللَّهِ وَقَدْ عَلَّمْنَاهُ أَبْنَاءَنَا وَنِسَاءَنَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنْ كُنْتُ لَأَظُنُّكَ مِنْ أَفْقَهِ أَهْلِ الْمَدِينَةِ ثُمَّ ذَكَرَ ضَلَالَةَ أَهْلِ الْكِتَابَيْنِ وَعِنْدَهُمَا مَا عِنْدَهُمَا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّفَلَقِيَ جُبَيْرُ بْنُ نُفَيْرٍ شَدَّادَ بْنَ أَوْسٍ بِالْمُصَلَّى فَحَدَّثَهُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ فَقَالَ صَدَقَ عَوْفٌ ثُمَّ قَالَ وَهَلْ تَدْرِي مَا رَفْعُ الْعِلْمِ قَالَ قُلْتُ لَا أَدْرِي قَالَ ذَهَابُ أَوْعِيَتِهِ قَالَ وَهَلْ تَدْرِي أَيُّ الْعِلْمِ أَوَّلُ أَنْ يُرْفَعَ قَالَ قُلْتُ لَا أَدْرِي قَالَ الْخُشُوعُ حَتَّى لَا تَكَادُ تَرَى خَاشِعًا

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni biz Rasululloh ﷺ huzurlarida oʻtirgan edik. U zot osmonga qarab turib: «Mana shu ilmning koʻtariladigan payti», dedilar. Shunda ansorlardan Ziyod ibn Labid degan bir kishi u zotga: «Ilm koʻtariladimi, ey Allohning Rasuli, holbuki bizning ichimizda Allohning Kitobi bor va biz uni oʻgʻillarimizga ham, ayollarimizga ham oʻrgatganmiz-ku?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Men seni Madina ahlining eng fiqhlilaridan deb oʻylar edim», dedilar. Soʻng ikki kitob ahlining zalolatini, ularning qoʻlida Alloh azza va jallaning Kitobidan bor narsa boʻla turib (adashganlarini) zikr qildilar. Jubayr ibn Nufayr Shaddod ibn Avs bilan musallada uchrashib, unga Avf ibn Molikdan bu hadisni soʻzlab berdi. U: «Avf rost aytibdi», dedi. Soʻng: «Ilmning koʻtarilishi nima ekanini bilasanmi?» dedi. Men: «Bilmayman», dedim. U: «Uning idishlarining (yaʼni olimlarning) ketishidir», dedi. Soʻng: «Ilmning avval koʻtariladigani qaysi ekanini bilasanmi?» dedi. Men: «Bilmayman», dedim. U: «Xushuʼdir, hatto sen xushuʼ qiluvchini deyarli koʻrmaysan», dedi.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир куни биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларида ўтирган эдик. У зот осмонга қараб туриб: «Мана шу илмнинг кўтариладиган пайти», дедилар. Шунда ансорлардан Зиёд ибн Лабид деган бир киши у зотга: «Илм кўтариладими, эй Аллоҳнинг Расули, ҳолбуки бизнинг ичимизда Аллоҳнинг Китоби бор ва биз уни ўғилларимизга ҳам, аёлларимизга ҳам ўргатганмиз-ку?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сени Мадина аҳлининг энг фиқҳлиларидан деб ўйлар эдим», дедилар. Сўнг икки китоб аҳлининг залолатини, уларнинг қўлида Аллоҳ азза ва жалланинг Китобидан бор нарса бўла туриб (адашганларини) зикр қилдилар. Жубайр ибн Нуфайр Шаддод ибн Авс билан мусаллада учрашиб, унга Авф ибн Моликдан бу ҳадисни сўзлаб берди. У: «Авф рост айтибди», деди. Сўнг: «Илмнинг кўтарилиши нима эканини биласанми?» деди. Мен: «Билмайман», дедим. У: «Унинг идишларининг (яъни олимларнинг) кетишидир», деди. Сўнг: «Илмнинг аввал кўтариладигани қайси эканини биласанми?» деди. Мен: «Билмайман», дедим. У: «Хушуъдир, ҳатто сен хушуъ қилувчини деярли кўрмайсан», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي عَاصِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي النَّهَّاسُ بْنُ قَهْمٍ عَنْ أَبِي عَمَّارٍ شَدَّادٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ كُنَّ لَهُ ثَلَاثُ بَنَاتٍ أَوْ ثَلَاثُ أَخَوَاتٍ أَوْ بِنْتَانِ أَوْ أُخْتَانِ اتَّقَى اللَّهَ فِيهِنَّ وَأَحْسَنَ إِلَيْهِنَّ حَتَّى يَبِنَّ أَوْ يَمُتْنَ كُنَّ لَهُ حِجَابًا مِنْ النَّارِ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning uchta qizi yoki uchta singlisi, yoxud ikkita qizi yoki ikkita singlisi boʻlsa-yu, ular haqida Allohdan qoʻrqsa va ular (turmushga chiqib) ajralgunlariga yoki vafot etgunlariga qadar ularga yaxshilik qilsa, ular u uchun doʻzaxdan toʻsiq boʻladilar», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг учта қизи ёки учта синглиси, ёхуд иккита қизи ёки иккита синглиси бўлса-ю, улар ҳақида Аллоҳдан қўрқса ва улар (турмушга чиқиб) ажралгунларига ёки вафот этгунларига қадар уларга яхшилик қилса, улар у учун дўзахдан тўсиқ бўладилар», дедилар.

حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ مُوسَى قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ قَالَ حَدَّثَنَا بُكَيْرُ بْنُ الْأَشَجِّ عَنْ يَعْقُوبَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ قَاصَّ مَسْلَمَةَ حَدَّثَهُ أَنَّ عَوْفَ بْنَ مَالِكٍ حَدَّثَهُ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَقُصُّ إِلَّا أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَوْ مُخْتَالٌ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Qissa soʻzlab vaʼz qilishni faqat amir, yoxud (vaʼzga) amr etilgan kishi, yoxud manman kishi qiladi», deganlarini eshitdim.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Қисса сўзлаб ваъз қилишни фақат амир, ёхуд (ваъзга) амр этилган киши, ёхуд манман киши қилади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ حَبِيبٍ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ لَقِيطٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَدَخَلْتُ عَلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي سِتَّةِ نَفَرٍ أَوْ سَبْعَةٍ أَوْ ثَمَانِيَةٍ فَقَالَ لَنَا بَايِعُونِي فَقُلْنَا يَا نَبِيَّ اللَّهِ قَدْ بَايَعْنَاكَ قَالَ بَايِعُونِي فَبَايَعْنَاهُ فَأَخَذَ عَلَيْنَا بِمَا أَخَذَ عَلَى النَّاسِ ثُمَّ أَتْبَعَ ذَلِكَ كَلِمَةً خَفِيَّةً فَقَالَ لَا تَسْأَلُوا النَّاسَ شَيْئًا

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men olti yoki yetti, yoxud sakkiz kishi bilan birga Nabiy ﷺ huzurlariga kirdim. U zot bizga: «Menga bayʼat qilinglar», dedilar. Biz: «Ey Allohning Nabiysi, biz Sizga bayʼat qilgan edik-ku», dedik. U zot: «Menga bayʼat qilinglar», dedilar. Biz u zotga bayʼat qildik. U zot bizdan odamlardan olgan narsasini (ahdni) oldilar, soʻng shunga bir past ovozdagi kalimani qoʻshib: «Odamlardan hech narsa soʻramanglar», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен олти ёки етти, ёхуд саккиз киши билан бирга Набий ﷺ ҳузурларига кирдим. У зот бизга: «Менга байъат қилинглар», дедилар. Биз: «Эй Аллоҳнинг Набийси, биз Сизга байъат қилган эдик-ку», дедик. У зот: «Менга байъат қилинглар», дедилар. Биз у зотга байъат қилдик. У зот биздан одамлардан олган нарсасини (аҳдни) олдилар, сўнг шунга бир паст овоздаги калимани қўшиб: «Одамлардан ҳеч нарса сўраманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا هَارُونُ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ عَنْ بُكَيْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ أَنَّ يَعْقُوبَ أَخَاهُ وَابْنَ أَبِي حَفْصَةَ حَدَّثَاهُ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ يَزِيدَ قَاصَّ مَسْلَمَةَ بِالْقُسْطَنْطِينِيَّةِ حَدَّثَهُمَا عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَقُصُّ عَلَى النَّاسِ إِلَّا أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَوْ مُخْتَالٌ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning: «Odamlarga qissa soʻzlab vaʼz qilishni faqat amir, yoxud amr etilgan kishi, yoxud manman kishi qiladi», deganlarini eshitdim.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг: «Одамларга қисса сўзлаб ваъз қилишни фақат амир, ёхуд амр этилган киши, ёхуд манман киши қилади», деганларини эшитдим.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَنْبَأَنَا دَاوُدُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ بُسْرِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ أَبِي إِدْرِيسَ الْخَوْلَانِيِّ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَمَرَ بِالْمَسْحِ عَلَى الْخُفَّيْنِ فِي غَزْوَةِ تَبُوكَ ثَلَاثَةُ أَيَّامٍ لِلْمُسَافِرِ وَلَيَالِيهِنَّ وَلِلْمُقِيمِ يَوْمٌ وَلَيْلَةٌ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Tabuk gʻazotida mahsilarga mash tortishga buyurdilar: musofir uchun uch kun va ularning kechalari, muqim uchun esa bir kecha-kunduz.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Табук ғазотида маҳсиларга маш тортишга буюрдилар: мусофир учун уч кун ва уларнинг кечалари, муқим учун эса бир кеча-кундуз.

حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَنْبَأَنَا يَعْلَى بْنُ عَطَاءٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي مُحَمَّدٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَأَتَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي خِدْرٍ لَهُ فَقُلْتُ أَدْخُلُ فَقَالَ ادْخُلْ قُلْتُ أَكُلِّي قَالَ كُلُّكَ فَلَمَّا جَلَسْتُ قَالَ امْسِكْ سِتًّا تَكُونُ قَبْلَ السَّاعَةِ أَوَّلُهُنَّ وَفَاةُ نَبِيِّكُمْ قَالَ فَبَكَيْتُ قَالَ هُشَيْمٌ وَلَا أَدْرِي بِأَيِّهَا بَدَأَ ثُمَّ فَتْحُ بَيْتِ الْمَقْدِسِ وَفِتْنَةٌ تَدْخُلُ بَيْتَ كُلِّ شَعَرٍ وَمَدَرٍ وَأَنْ يَفِيضَ الْمَالُ فِيكُمْ حَتَّى يُعْطَى الرَّجُلُ مِائَةَ دِينَارٍ فَيَتَسَخَّطَهَا وَمُوتَانٌ يَكُونُ فِي النَّاسِ كَقُعَاصِ الْغَنَمِ قَالَ وَهُدْنَةٌ تَكُونُ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَ بَنِي الْأَصْفَرِ فَيَغْدِرُونَ بِكُمْ فَيَسِيرُونَ إِلَيْكُمْ فِي ثَمَانِينَ غَايَةً وَقَالَ يَعْلَى فِي سِتِّينَ غَايَةً تَحْتَ كُلِّ غَايَةٍ اثْنَا عَشَرَ أَلْفًا

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ huzurlariga keldim, u zot oʻz chodirlarida edilar. Men: «Kiraymi?» dedim. U zot: «Kir», dedilar. Men: «Butunlaymi?» dedim. U zot: «Butunlay», dedilar. Oʻtirganimda u zot: «Qiyomat oldidan boʻladigan oltitasini yodda tut: ularning birinchisi — Nabiyingizning vafoti», dedilar. Men yigʻladim. Hushaym: «Qaysi birini oldin aytganini bilmayman», dedi. «Soʻng Baytul Maqdisning fath etilishi; har bir jun va loy uydan kiradigan fitna; sizlarning oralaringizda mol-dunyoning toshib ketishi, hatto kishiga yuz dinor berilsa ham, undan norozi boʻladi; odamlar orasida qoʻylarning oʻlati kabi boʻladigan oʻlat; va sizlar bilan Bani Asfar oʻrtasida boʻladigan sulh — soʻng ular sizlarga xiyonat qiladilar va sakson gʻoya bilan sizlar tomon yuradilar». Yaʼlo esa: «oltmish gʻoya bilan», dedi. «Har bir gʻoya ostida oʻn ikki ming (kishi) boʻladi».Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ ҳузурларига келдим, у зот ўз чодирларида эдилар. Мен: «Кирайми?» дедим. У зот: «Кир», дедилар. Мен: «Бутунлайми?» дедим. У зот: «Бутунлай», дедилар. Ўтирганимда у зот: «Қиёмат олдидан бўладиган олтитасини ёдда тут: уларнинг биринчиси — Набийингизнинг вафоти», дедилар. Мен йиғладим. Ҳушайм: «Қайси бирини олдин айтганини билмайман», деди. «Сўнг Байтул Мақдиснинг фатҳ этилиши; ҳар бир жун ва лой уйдан кирадиган фитна; сизларнинг ораларингизда мол-дунёнинг тошиб кетиши, ҳатто кишига юз динор берилса ҳам, ундан норози бўлади; одамлар орасида қўйларнинг ўлати каби бўладиган ўлат; ва сизлар билан Бани Асфар ўртасида бўладиган сулҳ — сўнг улар сизларга хиёнат қиладилар ва саксон ғоя билан сизлар томон юрадилар». Яъло эса: «олтмиш ғоя билан», деди. «Ҳар бир ғоя остида ўн икки минг (киши) бўлади».

حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ قَالَ حَدَّثَنِي صَفْوَانُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَخَرَجْتُ مَعَ مَنْ خَرَجَ مَعَ زَيْدِ بْنِ حَارِثَةَ مِنْ الْمُسْلِمِينَ فِي غَزْوَةِ مُؤْتَةَ وَرَافَقَنِي مَدَدِيٌّ مِنْ الْيَمَنِ لَيْسَ مَعَهُ غَيْرُ سَيْفِهِ فَنَحَرَ رَجُلٌ مِنْ الْمُسْلِمِينَ جَزُورًا فَسَأَلَهُ الْمَدَدِيُّ طَائِفَةً مِنْ جِلْدِهِ فَأَعْطَاهُ إِيَّاهُ فَاتَّخَذَهُ كَهَيْئَةِ الدَّرَقِ وَمَضَيْنَا فَلَقِينَا جُمُوعَ الرُّومِ وَفِيهِمْ رَجُلٌ عَلَى فَرَسٍ لَهُ أَشْقَرَ عَلَيْهِ سَرْجٌ مُذَهَّبٌ وَسِلَاحٌ مُذَهَّبٌ فَجَعَلَ الرُّومِيُّ يُغْرِي بِالْمُسْلِمِينَ وَقَعَدَ لَهُ الْمَدَدِيُّ خَلْفَ صَخْرَةٍ فَمَرَّ بِهِ الرُّومِيُّ فَعَرْقَبَ فَرَسَهُ فَخَرَّ وَعَلَاهُ فَقَتَلَهُ وَحَازَ فَرَسَهُ وَسِلَاحَهُ فَلَمَّا فَتَحَ اللَّهُ لِلْمُسْلِمِينَ بَعَثَ إِلَيْهِ خَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ فَأَخَذَ مِنْهُ السَّلَبَ قَالَ عَوْفٌ فَأَتَيْتُهُ فَقُلْتُ يَا خَالِدُ أَمَا عَلِمْتَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَضَى بِالسَّلَبِ لِلْقَاتِلِ قَالَ بَلَى وَلَكِنِّي اسْتَكْثَرْتُهُ قُلْتُ لَتَرُدَّنَّهُ إِلَيْهِ أَوْ لَأُعَرِّفَنَّكَهَا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبَى أَنْ يَرُدَّ عَلَيْهِ قَالَ عَوْفٌ فَاجْتَمَعَا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَصَصْتُ عَلَيْهِ قِصَّةَ الْمَدَدِيِّ وَمَا فَعَلَهُ خَالِدٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا خَالِدُ مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا صَنَعْتَ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اسْتَكْثَرْتُهُ فَقَالَ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Zayd ibn Horisa bilan birga Muʼta gʻazotiga chiqdim. Yamanlik bir madadkor (yordamchi) menga hamroh boʻldi, uning yonida qilichidan boshqa narsa yoʻq edi. Musulmonlardan bir kishi tuya soʻyibdi. Madadkor undan terisining bir boʻlagini soʻradi, u esa unga berdi. U boʻlakni qalqon shaklida qilib oldi. Biz yurib, rumliklarning qoʻshinlariga duch keldik. Ular orasida malla rangli oti ustida, oltin egar va oltin qurol bilan jihozlangan bir kishi bor edi. Bu rumlik musulmonlarga qattiq hujum qila boshladi. Madadkor uni (poylab) bir qoyaning orqasiga oʻtirdi. Rumlik uning yonidan oʻtib ketayotganda, u uning otining payini kesib tashladi. Ot yiqildi, u esa uning ustiga chiqib, uni oʻldirdi va otini hamda qurolini oʻljaga oldi. Alloh musulmonlarga gʻalaba ato etganda, Xolid ibn Valid unga odam yubordi va salabni oldi. Avf dedi: Men uning oldiga kelib: «Ey Xolid, sen Rasululloh ﷺ salabni qotilga hukm qilib berganlarini bilmaysanmi?» dedim. U: «Ha, bilaman, lekin men buni koʻp deb hisobladim», dedi. Men: «Albatta, uni unga qaytarib berasan, yoki men buni Rasululloh ﷺ huzurida senga bildiraman», dedim. Lekin u uni qaytarishdan bosh tortdi. Avf dedi: Soʻng biz Rasululloh ﷺ huzurida toʻplandik. Men u zotga madadkorning voqeasini va Xolid qilgan ishni aytib berdim. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Xolid, qilgan ishingga seni nima undadi?» dedilar. U: «Ey Allohning Rasuli, men buni koʻp deb hisobladim», dedi.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Зайд ибн Ҳориса билан бирга Муъта ғазотига чиқдим. Яманлик бир мададкор (ёрдамчи) менга ҳамроҳ бўлди, унинг ёнида қиличидан бошқа нарса йўқ эди. Мусулмонлардан бир киши туя сўйибди. Мададкор ундан терисининг бир бўлагини сўради, у эса унга берди. У бўлакни қалқон шаклида қилиб олди. Биз юриб, румликларнинг қўшинларига дуч келдик. Улар орасида малла рангли оти устида, олтин эгар ва олтин қурол билан жиҳозланган бир киши бор эди. Бу румлик мусулмонларга қаттиқ ҳужум қила бошлади. Мададкор уни (пойлаб) бир қоянинг орқасига ўтирди. Румлик унинг ёнидан ўтиб кетаётганда, у унинг отининг пайини кесиб ташлади. От йиқилди, у эса унинг устига чиқиб, уни ўлдирди ва отини ҳамда қуролини ўлжага олди. Аллоҳ мусулмонларга ғалаба ато этганда, Холид ибн Валид унга одам юборди ва салабни олди. Авф деди: Мен унинг олдига келиб: «Эй Холид, сен Расулуллоҳ ﷺ салабни қотилга ҳукм қилиб берганларини билмайсанми?» дедим. У: «Ҳа, биламан, лекин мен буни кўп деб ҳисобладим», деди. Мен: «Албатта, уни унга қайтариб берасан, ёки мен буни Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида сенга билдираман», дедим. Лекин у уни қайтаришдан бош тортди. Авф деди: Сўнг биз Расулуллоҳ ﷺ ҳузурида тўпландик. Мен у зотга мададкорнинг воқеасини ва Холид қилган ишни айтиб бердим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Холид, қилган ишингга сени нима ундади?» дедилар. У: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен буни кўп деб ҳисобладим», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَي بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الْحَمِيدِ يَعْنِي أَبَا جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنِي صَالِحُ بْنُ أَبِي عَرِيبٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَخَرَجَ عَلَيْنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَوْ دَخَلَ وَنَحْنُ فِي الْمَسْجِدِ وَبِيَدِهِ عَصًا وَقَدْ عَلَّقَ رَجُلٌ أَقْنَاءَ حَشَفٍ فَطَسَّ بِالْعَصَا فِي ذَلِكَ الْقِنْوِ ثُمَّ قَالَ لَوْ شَاءَ رَبُّ هَذِهِ الصَّدَقَةِ تَصَدَّقَ بِأَطْيَبَ مِنْ هَذَا إِنَّ رَبَّ هَذِهِ الصَّدَقَةِ يَأْكُلُ الْحَشَفَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oldimizga chiqdilar — yoki kirdilar — biz masjidda edik, qoʻllarida hassa bor edi. Bir kishi yomon, quruq xurmo shingillarini osib qoʻygan edi. U zot hassa bilan oʻsha shingilni turtdilar, soʻng: «Bu sadaqaning egasi xohlaganida bundan yaxshiroq narsani sadaqa qilardi. Albatta, bu sadaqaning egasi Qiyomat kunida yomon, quruq xurmo yeydi», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олдимизга чиқдилар — ёки кирдилар — биз масжидда эдик, қўлларида ҳасса бор эди. Бир киши ёмон, қуруқ хурмо шингилларини осиб қўйган эди. У зот ҳасса билан ўша шингилни туртдилар, сўнг: «Бу садақанинг эгаси хоҳлаганида бундан яхшироқ нарсани садақа қиларди. Албатта, бу садақанинг эгаси Қиёмат кунида ёмон, қуруқ хурмо ейди», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ قَالَ أَنْبَأَنَا فَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ عَنْ رَبِيعَةَ بْنِ يَزِيدَ عَنْ مُسْلِمِ بْنِ قَرَظَةَ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ خِيَارُكُمْ وَخِيَارُ أَئِمَّتِكُمْ الَّذِينَ تُحِبُّونَهُمْ وَيُحِبُّونَكُمْ وَتُصَلُّونَ عَلَيْهِمْ وَيُصَلُّونَ عَلَيْكُمْ وَشِرَارُكُمْ وَشِرَارُ أَئِمَّتِكُمْ الَّذِينَ تُبْغِضُونَهُمْ وَيُبْغِضُونَكُمْ وَتَلْعَنُونَهُمْ وَيَلْعَنُونَكُمْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلَا نُقَاتِلُهُمْ قَالَ لَا مَا صَلَّوْا لَكُمْ الْخَمْسَ أَلَا وَمَنْ عَلَيْهِ وَالٍ فَرَآهُ يَأْتِي شَيْئًا مِنْ مَعَاصِي اللَّهِ فَلْيَكْرَهْ مَا أَتَى وَلَا تَنْزِعُوا يَدًا مِنْ طَاعَتِهِ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ rivoyat qilinadi. U zot: «Sizlarning yaxshilaringiz va imomlaringizning yaxshilari — sizlar ularni sevadigan, ular ham sizlarni sevadigan, sizlar ularga duo qiladigan va ular ham sizlarga duo qiladiganlardir. Sizlarning yomonlaringiz va imomlaringizning yomonlari esa — sizlar ularni yomon koʻradigan, ular ham sizlarni yomon koʻradigan, sizlar ularni laʼnatlaydigan va ular ham sizlarni laʼnatlaydiganlardir», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, unda ularga qarshi jang qilmaylikmi?» deyishdi. U zot: «Yoʻq, toki ular sizlarga besh (vaqt) namozni oʻqib turar ekanlar. Ogoh boʻlinglar! Kimning ustida bir voliy boʻlsa-yu, uning Allohga isyon boʻladigan biror ishni qilayotganini koʻrsa, uning qilgan ishini yomon koʻrsin, ammo unga itoatdan qoʻl tortmanglar», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ ривоят қилинади. У зот: «Сизларнинг яхшиларингиз ва имомларингизнинг яхшилари — сизлар уларни севадиган, улар ҳам сизларни севадиган, сизлар уларга дуо қиладиган ва улар ҳам сизларга дуо қиладиганлардир. Сизларнинг ёмонларингиз ва имомларингизнинг ёмонлари эса — сизлар уларни ёмон кўрадиган, улар ҳам сизларни ёмон кўрадиган, сизлар уларни лаънатлайдиган ва улар ҳам сизларни лаънатлайдиганлардир», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, унда уларга қарши жанг қилмайликми?» дейишди. У зот: «Йўқ, токи улар сизларга беш (вақт) намозни ўқиб турар эканлар. Огоҳ бўлинглар! Кимнинг устида бир волий бўлса-ю, унинг Аллоҳга исён бўладиган бирор ишни қилаётганини кўрса, унинг қилган ишини ёмон кўрсин, аммо унга итоатдан қўл тортманглар», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ عَنْ مُعَاوِيَةَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى مَيِّتٍ قَالَ فَفَهِمْتُ مِنْ صَلَاتِهِ عَلَيْهِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ وَارْحَمْهُ وَاغْسِلْهُ بِالْمَاءِ وَالثَّلْجِ وَنَقِّهِ مِنْ الْخَطَايَا كَمَا نَقَّيْتَ الثَّوْبَ الْأَبْيَضَ مِنْ الدَّنَسِ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir mayyitga (janoza) namozini oʻqidilar. Men u zotning namozlaridan (shu duoni) anglab oldim: «Allohumma, uni magʻfirat qilgin, unga rahm qilgin, uni suv va muz bilan yuvgin va oq kiyimni kirdan tozalaganing kabi, uni xatolardan tozalagin».Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир маййитга (жаноза) намозини ўқидилар. Мен у зотнинг намозларидан (шу дуони) англаб олдим: «Аллоҳумма, уни мағфират қилгин, унга раҳм қилгин, уни сув ва муз билан ювгин ва оқ кийимни кирдан тозалаганинг каби, уни хатолардан тозалагин».

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ عَنْ أَزْهَرَ بْنِ سَعِيدٍ عَنْ ذِي كَلَاعٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْقُصَّاصُ ثَلَاثَةٌ أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَوْ مُخْتَالٌ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qissa soʻzlovchilar uch (toifa)dir: amir, yoxud amr etilgan kishi, yoxud manman kishi», dedilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қисса сўзловчилар уч (тоифа)дир: амир, ёхуд амр этилган киши, ёхуд манман киши», дедилар.

حَدَّثَنَا بَهْزٌ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ قَالَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَبِي مَلِيحٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ قَالَعَرَّسَ بِنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَافْتَرَشَ كُلُّ رَجُلٍ مِنَّا ذِرَاعَ رَاحِلَتِهِ قَالَ فَانْتَهَيْتُ إِلَى بَعْضِ الْإِبِلِ فَإِذَا نَاقَةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ قُدَّامَهَا أَحَدٌ قَالَ فَانْطَلَقْتُ أَطْلُبُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَإِذَا مُعَاذُ بْنُ جَبَلٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ قَيْسٍ قَائِمَانِ قُلْتُ أَيْنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَا مَا نَدْرِي غَيْرَ أَنَّا سَمِعْنَا صَوْتًا بِأَعْلَى الْوَادِي فَإِذَا مِثْلُ هَزِيزِ الرَّحْلِ قَالَ امْكُثُوا يَسِيرًا ثُمَّ جَاءَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّهُ أَتَانِي اللَّيْلَةَ آتٍ مِنْ رَبِّي فَخَيَّرَنِي بَيْنَ أَنْ يَدْخُلَ نِصْفُ أُمَّتِي الْجَنَّةَ وَبَيْنَ الشَّفَاعَةِ فَاخْتَرْتُ الشَّفَاعَةَ فَقُلْنَا نَنْشُدُكَ اللَّهَ وَالصُّحْبَةَ لَمَا جَعَلْتَنَا مِنْ أَهْلِ شَفَاعَتِكَ قَالَ فَإِنَّكُمْ مِنْ أَهْلِ شَفَاعَتِي قَالَ فَأَقْبَلْنَا مَعَانِيقَ إِلَى النَّاسِ فَإِذَا هُمْ قَدْ فَزِعُوا وَفَقَدُوا نَبِيَّهُمْ وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنَّهُ أَتَانِي اللَّيْلَةَ مِنْ رَبِّي آتٍ فَخَيَّرَنِي بَيْنَ أَنْ يَدْخُلَ نِصْفُ أُمَّتِي الْجَنَّةَ وَبَيْنَ الشَّفَاعَةِ وَإِنِّي اخْتَرْتُ الشَّفَاعَةَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ نَنْشُدُكَ اللَّهَ وَالصُّحْبَةَ لَمَا جَعَلْتَنَا مِنْ أَهْلِ شَفَاعَتِكَ قَالَ فَلَمَّا أَضَبُّوا عَلَيْهِ قَالَ فَأَنَا أُشْهِدُكُمْ أَنَّ

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kecha Rasululloh ﷺ biz bilan (tunda) tushdilar, bizdan har bir kishi ulovining bilagini yostiq qilib yotdi. Men tuyalarning baʼzilari oldiga bordim, qarasam, Rasululloh ﷺ ning tuyalari turibdi, oldilarida esa hech kim yoʻq. Shunda men Rasululloh ﷺ ni izlab yoʻlga tushdim, qarasam, Muoz ibn Jabal bilan Abdulloh ibn Qays turibdilar. Men: «Rasululloh ﷺ qanilar?» dedim. Ular: «Bilmaymiz, faqat vodiyning yuqorisidan bir ovoz eshitdik, u yuk gʻuvillashiga oʻxshar edi», deyishdi. (U) dedi: «Bir oz kutinglar». Soʻng Rasululloh ﷺ oldimizga keldilar va: «Bu kecha menga Robbimdan bir keluvchi keldi va meni ummatimning yarmi jannatga kirishi bilan shafoat orasida ixtiyorli qildi. Men shafoatni ixtiyor qildim», dedilar. Biz: «Sizdan Alloh va suhbat haqqi-hurmati soʻraymiz, bizni ham shafoatingiz ahlidan qiling», dedik. U zot: «Albatta, sizlar mening shafoatim ahlidansizlar», dedilar. Soʻng biz shoshib odamlar tomon keldik, qarasak, ular qoʻrqib ketishibdi va Nabiylarini yoʻqotib qoʻyishibdi. Rasululloh ﷺ: «Bu kecha menga Robbimdan bir keluvchi keldi va meni ummatimning yarmi jannatga kirishi bilan shafoat orasida ixtiyorli qildi. Men esa shafoatni ixtiyor qildim», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, Sizdan Alloh va suhbat haqqi-hurmati soʻraymiz, bizni ham shafoatingiz ahlidan qiling», deyishdi. Ular u zotni qistaganlarida, u zot: «Men sizlarni guvoh qilamanki...» dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир кеча Расулуллоҳ ﷺ биз билан (тунда) тушдилар, биздан ҳар бир киши уловининг билагини ёстиқ қилиб ётди. Мен туяларнинг баъзилари олдига бордим, қарасам, Расулуллоҳ ﷺ нинг туялари турибди, олдиларида эса ҳеч ким йўқ. Шунда мен Расулуллоҳ ﷺ ни излаб йўлга тушдим, қарасам, Муоз ибн Жабал билан Абдуллоҳ ибн Қайс турибдилар. Мен: «Расулуллоҳ ﷺ қанилар?» дедим. Улар: «Билмаймиз, фақат водийнинг юқорисидан бир овоз эшитдик, у юк ғувиллашига ўхшар эди», дейишди. (У) деди: «Бир оз кутинглар». Сўнг Расулуллоҳ ﷺ олдимизга келдилар ва: «Бу кеча менга Роббимдан бир келувчи келди ва мени умматимнинг ярми жаннатга кириши билан шафоат орасида ихтиёрли қилди. Мен шафоатни ихтиёр қилдим», дедилар. Биз: «Сиздан Аллоҳ ва суҳбат ҳаққи-ҳурмати сўраймиз, бизни ҳам шафоатингиз аҳлидан қилинг», дедик. У зот: «Албатта, сизлар менинг шафоатим аҳлидансизлар», дедилар. Сўнг биз шошиб одамлар томон келдик, қарасак, улар қўрқиб кетишибди ва Набийларини йўқотиб қўйишибди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу кеча менга Роббимдан бир келувчи келди ва мени умматимнинг ярми жаннатга кириши билан шафоат орасида ихтиёрли қилди. Мен эса шафоатни ихтиёр қилдим», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, Сиздан Аллоҳ ва суҳбат ҳаққи-ҳурмати сўраймиз, бизни ҳам шафоатингиз аҳлидан қилинг», дейишди. Улар у зотни қистаганларида, у зот: «Мен сизларни гувоҳ қиламанки...» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ صَفْوَانَ بْنِ عُمَرَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنْ أَبِيهِ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا أَتَاهُ الْفَيْءُ قَسَمَهُ مِنْ يَوْمِهِ فَأَعْطَى الْآهِلَ حَظَّيْنِ وَأَعْطَى الْعَزَبَ حَظًّا

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺga fayʼ (oʻlja) kelganida, uni oʻsha kuniyoq taqsimlar edilar: uylangan kishiga ikki ulush, boʻydoqqa esa bir ulush berar edilar.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺга файъ (ўлжа) келганида, уни ўша куниёқ тақсимлар эдилар: уйланган кишига икки улуш, бўйдоққа эса бир улуш берар эдилар.

حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ قَالَ أَنْبَأَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ أَبِي عَرِيبٍ عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَدَخَلَ عَوْفُ بْنُ مَالِكٍ مَسْجِدَ حِمْصَ قَالَ وَإِذَا النَّاسُ عَلَى رَجُلٍ فَقَالَ مَا هَذِهِ الْجَمَاعَةُ قَالُوا كَعْبٌ يَقُصُّ قَالَ يَا وَيْحَهُ أَلَا سَمِعَ قَوْلَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا يَقُصُّ إِلَّا أَمِيرٌ أَوْ مَأْمُورٌ أَوْ مُخْتَالٌ

Avf ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Avf ibn Molik Hims masjidiga kirdi, qarasa, odamlar bir kishining atrofida toʻplanibdi. U: «Bu qanday jamoa?» dedi. Ular: «Kaʼb qissa soʻzlayapti», deyishdi. U: «Uning holiga voy! Rasululloh ﷺ ning: ‹Qissa soʻzlab vaʼz qilishni faqat amir, yoxud amr etilgan kishi, yoxud manman kishi qiladi›, degan soʻzlarini eshitmaganmidi?» dedi.Авф ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Авф ибн Молик Ҳимс масжидига кирди, қараса, одамлар бир кишининг атрофида тўпланибди. У: «Бу қандай жамоа?» деди. Улар: «Каъб қисса сўзлаяпти», дейишди. У: «Унинг ҳолига вой! Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Қисса сўзлаб ваъз қилишни фақат амир, ёхуд амр этилган киши, ёхуд манман киши қилади›, деган сўзларини эшитмаганмиди?» деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَكْرٍ قَالَ أَنْبَأَنَا النَّهَّاسُ عَنْ شَدَّادٍ أَبِي عَمَّارٍ عَنْ عَوْفِ بْنِ مَالِكٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَا وَامْرَأَةٌ سَفْعَاءُ الْخَدَّيْنِ كَهَاتَيْنِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَجَمَعَ بَيْنَ أُصْبُعَيْهِ السَّبَّابَةِ وَالْوُسْطَى امْرَأَةٌ ذَاتُ مَنْصِبٍ وَجَمَالٍ آمَتْ مِنْ زَوْجِهَا حَبَسَتْ نَفْسَهَا عَلَى أَيْتَامِهَا حَتَّى بَانُوا أَوْ مَاتُوا

Avf ibn Molik al-Ashjaiy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Men va yuzi qoraygan bir ayol Qiyomat kunida mana bu ikkitaday boʻlamiz», dedilar va koʻrsatkich hamda oʻrta barmoqlarini birlashtirdilar. «Bu — eridan judo boʻlgan, martaba va goʻzallik egasi boʻlgan, biroq yetimlari (oʻz yoʻllariga) ketgunlariga yoki vafot etgunlariga qadar oʻzini ularga bagʻishlagan ayoldir», dedilar.Авф ибн Молик ал-Ашжаий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мен ва юзи қорайган бир аёл Қиёмат кунида мана бу иккитадай бўламиз», дедилар ва кўрсаткич ҳамда ўрта бармоқларини бирлаштирдилар. «Бу — эридан жудо бўлган, мартаба ва гўзаллик эгаси бўлган, бироқ етимлари (ўз йўлларига) кетгунларига ёки вафот этгунларига қадар ўзини уларга бағишлаган аёлдир», дедилар.