حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، هِشَامُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، أَنْبَأَنِي سُلَيْمَانُ الأَعْمَشُ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهْوَ الصَّادِقُ الْمَصْدُوقُ قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَحَدَكُمْ يُجْمَعُ فِي بَطْنِ أُمِّهِ أَرْبَعِينَ يَوْمًا، ثُمَّ عَلَقَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يَكُونُ مُضْغَةً مِثْلَ ذَلِكَ، ثُمَّ يَبْعَثُ اللَّهُ مَلَكًا فَيُؤْمَرُ بِأَرْبَعٍ بِرِزْقِهِ، وَأَجَلِهِ، وَشَقِيٌّ، أَوْ سَعِيدٌ، فَوَاللَّهِ إِنَّ أَحَدَكُمْ ـ أَوِ الرَّجُلَ ـ يَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ، حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا غَيْرُ بَاعٍ أَوْ ذِرَاعٍ، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ، فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، فَيَدْخُلُهَا، وَإِنَّ الرَّجُلَ لَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ، حَتَّى مَا يَكُونُ بَيْنَهُ وَبَيْنَهَا غَيْرُ ذِرَاعٍ أَوْ ذِرَاعَيْنِ، فَيَسْبِقُ عَلَيْهِ الْكِتَابُ، فَيَعْمَلُ بِعَمَلِ أَهْلِ النَّارِ، فَيَدْخُلُهَا ‏"‏‏.‏ قَالَ آدَمُ إِلاَّ ذِرَاعٌ‏.‏

(Abdulloh (ibn Masʼud) (roziyallohu anhu) aytdi:) Bizga Rasululloh ﷺ — u zot sodiq va (Alloh tomonidan) tasdiqlangan zot — (shunday) rivoyat qildilar: «Albatta biringizning (yaratilishi) onasining qornida qirq kun (nutfa holida) jamlanadi; soʻng shuncha (qirq kun) alaqa (ivigan qon) boʻladi; soʻng shuncha (qirq kun) muzgʻa (chaynalgan goʻsht boʻlagi) boʻladi; soʻng Alloh bir farishta yuboradi va unga toʻrt (narsa) — rizqi, ajali, baxtsiz yoki baxtli (boʻlishi) — (yozish) buyuriladi. Soʻng unga ruh puflanadi. Allohga qasamki, biringiz — yoki (oʻsha) kishi — doʻzax ahlining amalini qiladi — toki u bilan doʻzax orasida bir quloch yoki bir tirsakdan boshqa (masofa) qolmaydi; shunda (Alloh) yozgani (taqdir) undan oʻzib ketadi-yu, u jannat ahlining amalini qilib, unga (jannatga) kiradi. Va albatta (oʻsha) kishi jannat ahlining amalini qiladi — toki u bilan jannat orasida bir tirsak yoki ikki tirsakdan boshqa (masofa) qolmaydi; shunda (Alloh) yozgani undan oʻzib ketadi-yu, u doʻzax ahlining amalini qilib, unga (doʻzaxga) kiradi», dedilar. (Odam (roviy) ‹bir tirsakdan boshqa› dedi.)(Абдуллоҳ (ибн Масъуд) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бизга Расулуллоҳ ﷺ — у зот содиқ ва (Аллоҳ томонидан) тасдиқланган зот — (шундай) ривоят қилдилар: «Албатта бирингизнинг (яратилиши) онасининг қорнида қирқ кун (нутфа ҳолида) жамланади; сўнг шунча (қирқ кун) алақа (ивиган қон) бўлади; сўнг шунча (қирқ кун) музға (чайналган гўшт бўлаги) бўлади; сўнг Аллоҳ бир фаришта юборади ва унга тўрт (нарса) — ризқи, ажали, бахциз ёки бахтли (бўлиши) — (ёзиш) буюрилади. Сўнг унга руҳ пуфланади. Аллоҳга қасамки, бирингиз — ёки (ўша) киши — дўзах аҳлининг амалини қилади — токи у билан дўзах орасида бир қулоч ёки бир тирсакдан бошқа (масофа) қолмайди; шунда (Аллоҳ) ёзгани (тақдир) ундан ўзиб кетади-ю, у жаннат аҳлининг амалини қилиб, унга (жаннатга) киради. Ва албатта (ўша) киши жаннат аҳлининг амалини қилади — токи у билан жаннат орасида бир тирсак ёки икки тирсакдан бошқа (масофа) қолмайди; шунда (Аллоҳ) ёзгани ундан ўзиб кетади-ю, у дўзах аҳлининг амалини қилиб, унга (дўзахга) киради», дедилар. (Одам (ровий) ‹бир тирсакдан бошқа› деди.)

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَكَّلَ اللَّهُ بِالرَّحِمِ مَلَكًا فَيَقُولُ أَىْ رَبِّ نُطْفَةٌ، أَىْ رَبِّ عَلَقَةٌ، أَىْ رَبِّ مُضْغَةٌ‏.‏ فَإِذَا أَرَادَ اللَّهُ أَنْ يَقْضِيَ خَلْقَهَا قَالَ أَىْ رَبِّ ذَكَرٌ أَمْ أُنْثَى أَشَقِيٌّ أَمْ سَعِيدٌ فَمَا الرِّزْقُ فَمَا الأَجَلُ فَيُكْتَبُ كَذَلِكَ فِي بَطْنِ أُمِّهِ ‏"‏‏.‏

(Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Alloh bachadonga bir farishtani vakil qiladi; u: ‹Ey Robbim, (bu) nutfa; ey Robbim, (bu endi) alaqa; ey Robbim, (bu endi) muzgʻa›, deydi. Alloh uning yaratilishini tugatmoqchi boʻlganda, (farishta): ‹Ey Robbim, (bu) erkakmi yoki ayolmi? Baxtsizmi yoki baxtlimi? Rizqi qancha? Ajali qancha?› deydi. Bas, u onasining qornida shundayligicha yoziladi», dedilar.(Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Аллоҳ бачадонга бир фариштани вакил қилади; у: ‹Эй Роббим, (бу) нутфа; эй Роббим, (бу энди) алақа; эй Роббим, (бу энди) музға›, дейди. Аллоҳ унинг яратилишини тугатмоқчи бўлганда, (фаришта): ‹Эй Роббим, (бу) эркакми ёки аёлми? Бахцизми ёки бахтлими? Ризқи қанча? Ажали қанча?› дейди. Бас, у онасининг қорнида шундайлигича ёзилади», дедилар.

حَدَّثَنَا آدَمُ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ الرِّشْكُ، قَالَ سَمِعْتُ مُطَرِّفَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الشِّخِّيرِ، يُحَدِّثُ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، قَالَ قَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُعْرَفُ أَهْلُ الْجَنَّةِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏‏.‏ قَالَ فَلِمَ يَعْمَلُ الْعَامِلُونَ قَالَ ‏"‏كُلٌّ يَعْمَلُ لِمَا خُلِقَ لَهُ ـ أَوْ لِمَا يُسِّرَ لَهُ‏"‏ ‏.‏

(Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo) aytdi:) Bir kishi: «Yo Rasululloh, jannat ahli doʻzax ahlidan ajratib (tanib) bilinadimi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. U: «Unda amal qiluvchilar nega amal qiladi?» dedi. U zot: «Har kim oʻzi nima uchun yaratilgan boʻlsa — yoki oʻziga nima osonlashtirilgan boʻlsa — oʻshani qiladi», dedilar.(Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Бир киши: «Ё Расулуллоҳ, жаннат аҳли дўзах аҳлидан ажратиб (таниб) билинадими?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. У: «Унда амал қилувчилар нега амал қилади?» деди. У зот: «Ҳар ким ўзи нима учун яратилган бўлса — ёки ўзига нима осонлаштирилган бўлса — ўшани қилади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا غُنْدَرٌ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنْ أَوْلاَدِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ ‏"‏‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺdan mushriklarning bolalari (haqida) soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima qilishlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺдан мушрикларнинг болалари (ҳақида) сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилишларини яхшироқ билувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ وَأَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ سُئِلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ ذَرَارِيِّ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ ‏{‏اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ ‏}‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺdan mushriklarning zurriyoti (bolalari) haqida soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima qilishlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺдан мушрикларнинг зурриёти (болалари) ҳақида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилишларини яхшироқ билувчидир», дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ مَوْلُودٍ إِلاَّ يُولَدُ عَلَى الْفِطْرَةِ، فَأَبَوَاهُ يُهَوِّدَانِهِ وَيُنَصِّرَانِهِ، كَمَا تُنْتِجُونَ الْبَهِيمَةَ، هَلْ تَجِدُونَ فِيهَا مِنْ جَدْعَاءَ حَتَّى تَكُونُوا أَنْتُمْ تَجْدَعُونَهَا ‏"‏‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَرَأَيْتَ مَنْ يَمُوتُ وَهْوَ صَغِيرٌ قَالَ ‏{‏اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ‏}‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Hech bir chaqaloq yoʻqki, (sof) fitrat (Islom tabiati) uzra tugʻilmasin; soʻng ota-onasi uni yahudiy yoki nasroniy qiladi — xuddi siz (sogʻlom) hayvonni (sogʻlom) tugʻdirgandek; (toki) siz oʻzingiz uni (kesib mayib qilmaguningizcha), uning (bolasi) orasida (oʻzicha) kesilgan (mayib)ini topasizmi?» dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, kichkinaligida oʻladigan (bola) haqida nima deysiz?» dedilar. U zot: «Alloh ularning nima qilishlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир чақалоқ йўқки, (соф) фитрат (Ислом табиати) узра туғилмасин; сўнг ота-онаси уни яҳудий ёки насроний қилади — худди сиз (соғлом) ҳайвонни (соғлом) туғдиргандек; (токи) сиз ўзингиз уни (кесиб майиб қилмагунингизча), унинг (боласи) орасида (ўзича) кесилган (майиб)ини топасизми?» дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, кичкиналигида ўладиган (бола) ҳақида нима дейсиз?» дедилар. У зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилишларини яхшироқ билувчидир», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَسْأَلِ الْمَرْأَةُ طَلاَقَ أُخْتِهَا لِتَسْتَفْرِغَ صَحْفَتَهَا، وَلْتَنْكِحْ، فَإِنَّ لَهَا مَا قُدِّرَ لَهَا ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Hech bir ayol (oʻzi) uchun yozilganidan boshqasiga ega boʻlmaydi; shu sababli ayol kishi — idishini (joyini) boʻshatib, (oʻzi) turmushga chiqish uchun — (din) opa-singlisining taloq qilinishini soʻramasin», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳеч бир аёл (ўзи) учун ёзилганидан бошқасига эга бўлмайди; шу сабабли аёл киши — идишини (жойини) бўшатиб, (ўзи) турмушга чиқиш учун — (дин) опа-синглисининг талоқ қилинишини сўрамасин», дедилар.

حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ، عَنْ أُسَامَةَ، قَالَ كُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِذْ جَاءَهُ رَسُولُ إِحْدَى بَنَاتِهِ وَعِنْدَهُ سَعْدٌ وَأُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ وَمُعَاذٌ أَنَّ ابْنَهَا يَجُودُ بِنَفْسِهِ‏.‏ فَبَعَثَ إِلَيْهَا ‏"‏ لِلَّهِ مَا أَخَذَ، وَلِلَّهِ مَا أَعْطَى، كُلٌّ بِأَجَلٍ، فَلْتَصْبِرْ وَلْتَحْتَسِبْ ‏"‏‏.‏

(Usoma (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning oldilarida edim — Saʼd, Ubayy ibn Kaʼb va Muoz (ham) yonlarida edi — shunda u zotning qizlaridan birining elchisi kelib, uning (qizning) oʻgʻli jon berayotganini (xabar qildi). U zot unga (qizga) elchi yuborib: «Olgani ham Allohniki, bergani ham Allohniki; har narsa belgilangan ajal bilandir; bas, sabr qilsin va (savobini) Allohdan kutsin», (dedilar).(Усома (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг олдиларида эдим — Саъд, Убайй ибн Каъб ва Муоз (ҳам) ёнларида эди — шунда у зотнинг қизларидан бирининг элчиси келиб, унинг (қизнинг) ўғли жон бераётганини (хабар қилди). У зот унга (қизга) элчи юбориб: «Олгани ҳам Аллоҳники, бергани ҳам Аллоҳники; ҳар нарса белгиланган ажал биландир; бас, сабр қилсин ва (савобини) Аллоҳдан куцин», (дедилар).

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَيْرِيزٍ الْجُمَحِيُّ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَيْنَمَا هُوَ جَالِسٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جَاءَ رَجُلٌ مِنِ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نُصِيبُ سَبْيًا وَنُحِبُّ الْمَالَ، كَيْفَ تَرَى فِي الْعَزْلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَوَإِنَّكُمْ تَفْعَلُونَ ذَلِكَ، لاَ عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا، فَإِنَّهُ لَيْسَتْ نَسَمَةٌ كَتَبَ اللَّهُ أَنْ تَخْرُجَ إِلاَّ هِيَ كَائِنَةٌ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) U Paygʻambar ﷺning oldilarida oʻtirganida, ansordan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, biz (jangda) asira (joriya)larga ega boʻlamiz va (ulardan tugʻiladigan) molni (farzandni) ham yaxshi koʻramiz; azl (qilish) haqida nima deysiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Siz buni qilasizmi (ajab)? Uni qilmasangiz, sizga (gunoh) yoʻq; chunki Alloh chiqishini (dunyoga kelishini) yozib qoʻygan hech bir jon yoʻqki, u (albatta) voqe boʻlmasin (paydo boʻlmasin)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) У Пайғамбар ﷺнинг олдиларида ўтирганида, ансордан бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, биз (жангда) асира (жория)ларга эга бўламиз ва (улардан туғиладиган) молни (фарзандни) ҳам яхши кўрамиз; азл (қилиш) ҳақида нима дейсиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сиз буни қиласизми (ажаб)? Уни қилмасангиз, сизга (гуноҳ) йўқ; чунки Аллоҳ чиқишини (дунёга келишини) ёзиб қўйган ҳеч бир жон йўқки, у (албатта) воқе бўлмасин (пайдо бўлмасин)», дедилар.

حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مَسْعُودٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ لَقَدْ خَطَبَنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم خُطْبَةً، مَا تَرَكَ فِيهَا شَيْئًا إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ ذَكَرَهُ، عَلِمَهُ مَنْ عَلِمَهُ، وَجَهِلَهُ مَنْ جَهِلَهُ، إِنْ كُنْتُ لأَرَى الشَّىْءَ قَدْ نَسِيتُ، فَأَعْرِفُ مَا يَعْرِفُ الرَّجُلُ إِذَا غَابَ عَنْهُ فَرَآهُ فَعَرَفَهُ‏.‏

(Huzayfa (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bizga shunday bir xutba qildilarki, unda Qiyomat (qoyim boʻlishi)gacha (boʻladigan) hech narsani qoldirmay, hammasini zikr qildilar; uni bilgan bildi, bilmagan bilmadi. (Shundan keyin) men biror narsani koʻrardim-u, (uni xutbada eshitganimni) unutgan boʻlardim, soʻng — xuddi bir kishi (oʻzidan) gʻoyib boʻlgan (tanishini) qaytib koʻrib taniganidek — uni (eslab) tanirdim.(Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ бизга шундай бир хутба қилдиларки, унда Қиёмат (қойим бўлиши)гача (бўладиган) ҳеч нарсани қолдирмай, ҳаммасини зикр қилдилар; уни билган билди, билмаган билмади. (Шундан кейин) мен бирор нарсани кўрардим-у, (уни хутбада эшитганимни) унутган бўлардим, сўнг — худди бир киши (ўзидан) ғойиб бўлган (танишини) қайтиб кўриб таниганидек — уни (эслаб) танирдим.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، عَنْ أَبِي حَمْزَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ كُنَّا جُلُوسًا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَعَهُ عُودٌ يَنْكُتُ فِي الأَرْضِ وَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ قَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ أَوْ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ أَلاَ نَتَّكِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ ‏"‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏[quran sura="92" aya_start="5" aya_end="5"]{‏فَأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى‏}‏ الآيَةَ‏.‏

(Ali (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺ bilan oʻtirgan edik — u zotning qoʻllarida bir tayoqcha boʻlib, (u bilan) yerni chizib (oʻyib) turardilar. U zot: «Sizlardan hech bir kishi yoʻqki, uning doʻzaxdagi yoki jannatdagi joyi (oldindan) yozib qoʻyilmagan boʻlsa», dedilar. Qavmdan bir kishi: «Yo Rasululloh, (unda) shunga (taqdirga) tayanib (amalni tashlab) qoʻyaqolmaylikmi?» dedi. U zot: «Yoʻq; amal qilinglar — har kimga (oʻzi yaratilgan narsa) osonlashtiriladi», dedilar. Soʻng: ‹Bas, kim (Alloh yoʻlida) ato etsa va (Allohdan) qoʻrqsa...› (Layl surasi, 5-oyat) — (oyatni) tilovat qildilar.(Али (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Пайғамбар ﷺ билан ўтирган эдик — у зотнинг қўлларида бир таёқча бўлиб, (у билан) ерни чизиб (ўйиб) турардилар. У зот: «Сизлардан ҳеч бир киши йўқки, унинг дўзахдаги ёки жаннатдаги жойи (олдиндан) ёзиб қўйилмаган бўлса», дедилар. Қавмдан бир киши: «Ё Расулуллоҳ, (унда) шунга (тақдирга) таяниб (амални ташлаб) қўяқолмайликми?» деди. У зот: «Йўқ; амал қилинглар — ҳар кимга (ўзи яратилган нарса) осонлаштирилади», дедилар. Сўнг: ‹Бас, ким (Аллоҳ йўлида) ато эца ва (Аллоҳдан) қўрқса...› (Лайл сураси, 5-оят) — (оятни) тиловат қилдилар.

حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ شَهِدْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَيْبَرَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِرَجُلٍ مِمَّنْ مَعَهُ يَدَّعِي الإِسْلاَمَ ‏"‏ هَذَا مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَلَمَّا حَضَرَ الْقِتَالُ قَاتَلَ الرَّجُلُ مِنْ أَشَدِّ الْقِتَالِ، وَكَثُرَتْ بِهِ الْجِرَاحُ فَأَثْبَتَتْهُ، فَجَاءَ رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ الَّذِي تَحَدَّثْتَ أَنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ قَدْ قَاتَلَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ مِنْ أَشَدِّ الْقِتَالِ، فَكَثُرَتْ بِهِ الْجِرَاحُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَمَا إِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ ‏"‏‏.‏ فَكَادَ بَعْضُ الْمُسْلِمِينَ يَرْتَابُ فَبَيْنَمَا هُوَ عَلَى ذَلِكَ إِذْ وَجَدَ الرَّجُلُ أَلَمَ الْجِرَاحِ فَأَهْوَى بِيَدِهِ إِلَى كِنَانَتِهِ، فَانْتَزَعَ مِنْهَا سَهْمًا فَانْتَحَرَ بِهَا، فَاشْتَدَّ رِجَالٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ صَدَّقَ اللَّهُ حَدِيثَكَ، قَدِ انْتَحَرَ فُلاَنٌ فَقَتَلَ نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا بِلاَلُ قُمْ فَأَذِّنْ، لاَ يَدْخُلُ الْجَنَّةَ إِلاَّ مُؤْمِنٌ، وَإِنَّ اللَّهَ لَيُؤَيِّدُ هَذَا الدِّينَ بِالرَّجُلِ الْفَاجِرِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan Xaybar (gʻazoti)da hozir boʻldik. Rasululloh ﷺ oʻzlari bilan birga boʻlgan, Islomni daʼvo qilgan (oʻzini musulmon sanagan) bir kishi haqida: «Bu — doʻzax ahlidandir», dedilar. Jang boshlanganda, oʻsha kishi nihoyatda qattiq jang qildi va unga koʻp jarohat yetib, (oʻrnida) qotib qoldi (ogʻir yaralandi). Shunda Paygʻambar ﷺning sahobalaridan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, siz doʻzax ahlidan degan oʻsha kishi haqida nima deysiz — u Alloh yoʻlida nihoyatda qattiq jang qildi va unga koʻp jarohat yetdi-ku?» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Ammo u (haqiqatan) doʻzax ahlidandir», dedilar. Baʼzi musulmonlar (bu haqda) shubhaga tushay deb qoldilar. Shu holatda turganida, oʻsha kishi jarohatlarning ogʻrigʻini sezib (chiday olmay), qoʻlini sadogʻiga (oʻq qaltasiga) uzatib, undan bir oʻq sugʻurdi va u bilan oʻzini (boʻgʻzini) tilib oʻldirdi (oʻzini halok qildi). Shunda musulmonlardan baʼzilari Rasululloh ﷺ tomon shoshilib (yugurib) kelib: «Yo Rasululloh, Alloh sizning soʻzingizni rost qildi; falonchi oʻzini (oʻq bilan) tilib, joniga qasd qildi (oʻzini oʻldirdi)», dedilar. Rasululloh ﷺ: «Ey Bilol, turib (xalqqa) eʼlon qil: jannatga moʻmindan boshqasi kirmaydi; va albatta Alloh bu dinni (baʼzan) fojir (gunohkor) kishi bilan ham quvvatlaydi», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Хайбар (ғазоти)да ҳозир бўлдик. Расулуллоҳ ﷺ ўзлари билан бирга бўлган, Исломни даъво қилган (ўзини мусулмон санаган) бир киши ҳақида: «Бу — дўзах аҳлидандир», дедилар. Жанг бошланганда, ўша киши ниҳоятда қаттиқ жанг қилди ва унга кўп жароҳат етиб, (ўрнида) қотиб қолди (оғир яраланди). Шунда Пайғамбар ﷺнинг саҳобаларидан бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, сиз дўзах аҳлидан деган ўша киши ҳақида нима дейсиз — у Аллоҳ йўлида ниҳоятда қаттиқ жанг қилди ва унга кўп жароҳат етди-ку?» деди. Пайғамбар ﷺ: «Аммо у (ҳақиқатан) дўзах аҳлидандир», дедилар. Баъзи мусулмонлар (бу ҳақда) шубҳага тушай деб қолдилар. Шу ҳолатда турганида, ўша киши жароҳатларнинг оғриғини сезиб (чидай олмай), қўлини садоғига (ўқ қалтасига) узатиб, ундан бир ўқ суғурди ва у билан ўзини (бўғзини) тилиб ўлдирди (ўзини ҳалок қилди). Шунда мусулмонлардан баъзилари Расулуллоҳ ﷺ томон шошилиб (югуриб) келиб: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ сизнинг сўзингизни рост қилди; фалончи ўзини (ўқ билан) тилиб, жонига қасд қилди (ўзини ўлдирди)», дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Билол, туриб (халққа) эълон қил: жаннатга мўминдан бошқаси кирмайди; ва албатта Аллоҳ бу динни (баъзан) фожир (гуноҳкор) киши билан ҳам қувватлайди», дедилар.

حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ أَبِي مَرْيَمَ، حَدَّثَنَا أَبُو غَسَّانَ، حَدَّثَنِي أَبُو حَازِمٍ، عَنْ سَهْلٍ، أَنَّ رَجُلاً، مِنْ أَعْظَمِ الْمُسْلِمِينَ غَنَاءً عَنِ الْمُسْلِمِينَ فِي غَزْوَةٍ غَزَاهَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى الرَّجُلِ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى هَذَا ‏"‏‏.‏ فَاتَّبَعَهُ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ، وَهْوَ عَلَى تِلْكَ الْحَالِ مِنْ أَشَدِّ النَّاسِ عَلَى الْمُشْرِكِينَ، حَتَّى جُرِحَ فَاسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ، فَجَعَلَ ذُبَابَةَ سَيْفِهِ بَيْنَ ثَدْيَيْهِ حَتَّى خَرَجَ مِنْ بَيْنِ كَتِفَيْهِ فَأَقْبَلَ الرَّجُلُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُسْرِعًا فَقَالَ أَشْهَدُ أَنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ وَمَا ذَاكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ قُلْتَ لِفُلاَنٍ ‏"‏ مَنْ أَحَبَّ أَنْ يَنْظُرَ إِلَى رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ النَّارِ فَلْيَنْظُرْ إِلَيْهِ ‏"‏‏.‏ وَكَانَ مِنْ أَعْظَمِنَا غَنَاءً عَنِ الْمُسْلِمِينَ، فَعَرَفْتُ أَنَّهُ لاَ يَمُوتُ عَلَى ذَلِكَ فَلَمَّا جُرِحَ اسْتَعْجَلَ الْمَوْتَ فَقَتَلَ نَفْسَهُ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عِنْدَ ذَلِكَ ‏"‏ إِنَّ الْعَبْدَ لَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ النَّارِ، وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَيَعْمَلُ عَمَلَ أَهْلِ الْجَنَّةِ، وَإِنَّهُ مِنْ أَهْلِ النَّارِ، وَإِنَّمَا الأَعْمَالُ بِالْخَوَاتِيمِ ‏"‏‏.‏

(Sahl (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ bilan (birga) qatnashgan bir gʻazotda, musulmonlar (foydasi) uchun (dushmanga qarshi) eng katta jonbozlik koʻrsatgan bir kishi (bor edi). Paygʻambar ﷺ (unga) qarab: «Kim doʻzax ahlidan bir kishiga qaramoqchi boʻlsa, mana shunga qarasin», dedilar. Shunda qavmdan bir kishi unga (oʻsha jangchiga) ergashdi — u (jangchi hamon) mushriklarga (qarshi) eng qattiq (kurashayotgan) holatda edi — toki u jarohatlandi va oʻlimni shoshiltirib, qilichining tigʻini (damini) ikki koʻkragi orasiga qoʻyib (bosdi), toki (qilich) ikki yelkasi orasidan chiqib ketdi. Soʻng oʻsha kishi Paygʻambar ﷺ tomon shoshilib kelib: «Men sizning Allohning Rasuli ekaningizga guvohlik beraman», dedi. U zot: «Bu nima (uchun)?» dedilar. U: «Siz falonchi haqida: ‹Kim doʻzax ahlidan bir kishiga qaramoqchi boʻlsa, unga qarasin› dedingiz; holbuki u — musulmonlar (foydasi) uchun bizning eng katta jonbozlarimizdan edi; men uning bunday (holatda — shahid) oʻlmasligini bildim (sezdim). Bas, u jarohatlanganda, oʻlimni shoshiltirib, oʻzini oʻldirdi», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Albatta banda doʻzax ahlining amalini qiladi, holbuki u jannat ahlidandir; va (banda) jannat ahlining amalini qiladi, holbuki u doʻzax ahlidandir. Albatta amallar (savobi) faqat oxiri (xotimasi) bilandir», dedilar.(Саҳл (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ билан (бирга) қатнашган бир ғазотда, мусулмонлар (фойдаси) учун (душманга қарши) энг катта жонбозлик кўрсатган бир киши (бор эди). Пайғамбар ﷺ (унга) қараб: «Ким дўзах аҳлидан бир кишига қарамоқчи бўлса, мана шунга қарасин», дедилар. Шунда қавмдан бир киши унга (ўша жангчига) эргашди — у (жангчи ҳамон) мушрикларга (қарши) энг қаттиқ (курашаётган) ҳолатда эди — токи у жароҳатланди ва ўлимни шошилтириб, қиличининг тиғини (дамини) икки кўкраги орасига қўйиб (босди), токи (қилич) икки елкаси орасидан чиқиб кетди. Сўнг ўша киши Пайғамбар ﷺ томон шошилиб келиб: «Мен сизнинг Аллоҳнинг Расули эканингизга гувоҳлик бераман», деди. У зот: «Бу нима (учун)?» дедилар. У: «Сиз фалончи ҳақида: ‹Ким дўзах аҳлидан бир кишига қарамоқчи бўлса, унга қарасин› дедингиз; ҳолбуки у — мусулмонлар (фойдаси) учун бизнинг энг катта жонбозларимиздан эди; мен унинг бундай (ҳолатда — шаҳид) ўлмаслигини билдим (сездим). Бас, у жароҳатланганда, ўлимни шошилтириб, ўзини ўлдирди», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Албатта банда дўзах аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у жаннат аҳлидандир; ва (банда) жаннат аҳлининг амалини қилади, ҳолбуки у дўзах аҳлидандир. Албатта амаллар (савоби) фақат охири (хотимаси) биландир», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ نَهَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّذْرِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ لاَ يَرُدُّ شَيْئًا، وَإِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ nazr (atash)dan qaytardilar va: «Albatta u (nazr) hech narsani qaytarmaydi (taqdirni oʻzgartirmaydi); u faqat baxil (kishi)dan (mol) chiqarish (sarflattirish) uchungina (vosita) boʻladi», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ назр (аташ)дан қайтардилар ва: «Албатта у (назр) ҳеч нарсани қайтармайди (тақдирни ўзгартирмайди); у фақат бахил (киши)дан (мол) чиқариш (сарфлаттириш) учунгина (восита) бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَأْتِي ابْنَ آدَمَ النَّذْرُ بِشَىْءٍ لَمْ يَكُنْ قَدْ قَدَّرْتُهُ، وَلَكِنْ يُلْقِيهِ الْقَدَرُ وَقَدْ قَدَّرْتُهُ لَهُ، أَسْتَخْرِجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot (Alloh aytdi deb): «Nazr odam bolasiga Men (oldindan) qadar qilmagan biror narsani keltirmaydi; lekin qadar (taqdir) uni unga (banda)ga (yetkazib) tashlaydi — Men buni (allaqachon) unga qadar qilganman. Men u (nazr) bilan baxil (kishi)dan (mol) chiqaraman (sarflattiraman)», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот (Аллоҳ айтди деб): «Назр одам боласига Мен (олдиндан) қадар қилмаган бирор нарсани келтирмайди; лекин қадар (тақдир) уни унга (банда)га (етказиб) ташлайди — Мен буни (аллақачон) унга қадар қилганман. Мен у (назр) билан бахил (киши)дан (мол) чиқараман (сарфлаттираман)», дедилар.

حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا خَالِدٌ الْحَذَّاءُ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ النَّهْدِيِّ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ كُنَّا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي غَزَاةٍ فَجَعَلْنَا لاَ نَصْعَدُ شَرَفًا، وَلاَ نَعْلُو شَرَفًا، وَلاَ نَهْبِطُ فِي وَادٍ، إِلاَّ رَفَعْنَا أَصْوَاتَنَا بِالتَّكْبِيرِ ـ قَالَ ـ فَدَنَا مِنَّا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ ارْبَعُوا عَلَى أَنْفُسِكُمْ فَإِنَّكُمْ لاَ تَدْعُونَ أَصَمَّ وَلاَ غَائِبًا إِنَّمَا تَدْعُونَ سَمِيعًا بَصِيرًا ‏"‏‏.‏ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ يَا عَبْدَ اللَّهِ بْنَ قَيْسٍ، أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَةً هِيَ مِنْ كُنُوزِ الْجَنَّةِ، لاَ حَوْلَ وَلاَ قُوَّةَ إِلاَّ بِاللَّهِ ‏"‏‏.‏

(Abu Muso (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz Rasululloh ﷺ bilan bir gʻazotda edik; har bir tepalikka koʻtarilganimizda, har bir balandlikka chiqqanimizda yoki bir vodiyga tushganimizda, ovozimizni takbir bilan baland koʻtarardik. Shunda Rasululloh ﷺ bizga yaqinlashib: «Ey odamlar, oʻzingizga (rahm qilib) sekinroq tutinglar; chunki siz kar yoki gʻoyib (yiroq) zotni chaqirayotganingiz yoʻq; siz faqat Eshituvchi, Koʻruvchi (Alloh)ni chaqiryapsiz», dedilar. Soʻng: «Ey Abdulloh ibn Qays, senga jannat xazinalaridan boʻlgan bir kalimani oʻrgatmaymi: ‹La havla va la quvvata illa billah› (Allohdan boshqa hech qanday quvvat va qudrat yoʻq)», dedilar.(Абу Мусо (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бир ғазотда эдик; ҳар бир тепаликка кўтарилганимизда, ҳар бир баландликка чиққанимизда ёки бир водийга тушганимизда, овозимизни такбир билан баланд кўтарардик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга яқинлашиб: «Эй одамлар, ўзингизга (раҳм қилиб) секинроқ тутинглар; чунки сиз кар ёки ғойиб (йироқ) зотни чақираётганингиз йўқ; сиз фақат Эшитувчи, Кўрувчи (Аллоҳ)ни чақиряпсиз», дедилар. Сўнг: «Эй Абдуллоҳ ибн Қайс, сенга жаннат хазиналаридан бўлган бир калимани ўргатмайми: ‹Ла ҳавла ва ла қуввата илла биллаҳ› (Аллоҳдан бошқа ҳеч қандай қувват ва қудрат йўқ)», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَا اسْتُخْلِفَ خَلِيفَةٌ إِلاَّ لَهُ بِطَانَتَانِ بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْخَيْرِ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ، وَبِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالشَّرِّ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ، وَالْمَعْصُومُ مَنْ عَصَمَ اللَّهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Hech bir xalifa (rahbar) tayinlanmaydiki, uning ikkita yaqin (maslahatchi guruhi — bitona)si boʻlmasa: bir guruh uni yaxshilikka buyuradi va unga undaydi; (yana) bir guruh uni yomonlikka buyuradi va unga undaydi. Maʼsum (saqlangan kishi) esa — Alloh (Oʻzi) saqlagan kishidir», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ҳеч бир халифа (раҳбар) тайинланмайдики, унинг иккита яқин (маслаҳатчи гуруҳи — битона)си бўлмаса: бир гуруҳ уни яхшиликка буюради ва унга ундайди; (яна) бир гуруҳ уни ёмонликка буюради ва унга ундайди. Маъсум (сақланган киши) эса — Аллоҳ (Ўзи) сақлаган кишидир», дедилар.

حَدَّثَنِي مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَا رَأَيْتُ شَيْئًا أَشْبَهَ بِاللَّمَمِ مِمَّا قَالَ أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ عَلَى ابْنِ آدَمَ حَظَّهُ مِنَ الزِّنَا، أَدْرَكَ ذَلِكَ لاَ مَحَالَةَ، فَزِنَا الْعَيْنِ النَّظَرُ، وَزِنَا اللِّسَانِ الْمَنْطِقُ، وَالنَّفْسُ تَمَنَّى وَتَشْتَهِي، وَالْفَرْجُ يُصَدِّقُ ذَلِكَ، وَيُكَذِّبُهُ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ شَبَابَةُ حَدَّثَنَا وَرْقَاءُ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men ‹lamam› (kichik gunohlar)ga Abu Hurayra Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilib) aytgan (quyidagi) soʻzdan koʻra oʻxshashroq biror narsani koʻrmadim: «Albatta Alloh odam bolasiga zinodan (boʻladigan) nasibasini yozib qoʻygan — u (banda) bunga muqarrar (labadma) yetadi: koʻzning zinosi — (harom) nazar (qarash); tilning zinosi — (harom) gapirish; nafs (koʻngil) orzu qiladi va xohlaydi; avrat esa buni tasdiqlaydi yoki yolgʻonga chiqaradi (rad etadi)».(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен ‹ламам› (кичик гуноҳлар)га Абу Ҳурайра Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилиб) айтган (қуйидаги) сўздан кўра ўхшашроқ бирор нарсани кўрмадим: «Албатта Аллоҳ одам боласига зинодан (бўладиган) насибасини ёзиб қўйган — у (банда) бунга муқаррар (лабадма) етади: кўзнинг зиноси — (ҳаром) назар (қараш); тилнинг зиноси — (ҳаром) гапириш; нафс (кўнгил) орзу қилади ва хоҳлайди; аврат эса буни тасдиқлайди ёки ёлғонга чиқаради (рад этади)».

حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ـ رضى الله عنهما ـ ‏[quran sura="17" aya_start="60" aya_end="60"]{‏وَمَا جَعَلْنَا الرُّؤْيَا الَّتِي أَرَيْنَاكَ إِلاَّ فِتْنَةً لِلنَّاسِ‏}‏ قَالَ هِيَ رُؤْيَا عَيْنٍ أُرِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةَ أُسْرِيَ بِهِ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ‏.‏ قَالَ ‏[quran sura="17" aya_start="60" aya_end="60"]{‏وَالشَّجَرَةَ الْمَلْعُونَةَ فِي الْقُرْآنِ‏}‏ قَالَ هِيَ شَجَرَةُ الزَّقُّومِ‏.‏

(Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) ‹Biz senga koʻrsatgan manzarani odamlar uchun faqat sinov qildik› (Isro surasi, 60-oyat) (oyati haqida): «U — koʻz bilan (haqiqatan) koʻrilgan manzaradir; Rasululloh ﷺga (Isro) kechasi Baytul-Maqdisga (Quddusga) olib borilganda koʻrsatilgan», dedi. ‹...va Qurʼondagi laʼnatlangan daraxt› (haqida esa): «U — Zaqqum daraxtidir», dedi.)(Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ‹Биз сенга кўрсатган манзарани одамлар учун фақат синов қилдик› (Исро сураси, 60-оят) (ояти ҳақида): «У — кўз билан (ҳақиқатан) кўрилган манзарадир; Расулуллоҳ ﷺга (Исро) кечаси Байтул-Мақдисга (Қуддусга) олиб борилганда кўрсатилган», деди. ‹...ва Қуръондаги лаънатланган дарахт› (ҳақида эса): «У — Заққум дарахтидир», деди.)

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ حَفِظْنَاهُ مِنْ عَمْرٍو عَنْ طَاوُسٍ، سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ احْتَجَّ آدَمُ وَمُوسَى، فَقَالَ لَهُ مُوسَى يَا آدَمُ أَنْتَ أَبُونَا خَيَّبْتَنَا وَأَخْرَجْتَنَا مِنَ الْجَنَّةِ‏.‏ قَالَ لَهُ آدَمُ يَا مُوسَى اصْطَفَاكَ اللَّهُ بِكَلاَمِهِ، وَخَطَّ لَكَ بِيَدِهِ، أَتَلُومُنِي عَلَى أَمْرٍ قَدَّرَ اللَّهُ عَلَىَّ قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَنِي بِأَرْبَعِينَ سَنَةً‏.‏ فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى، فَحَجَّ آدَمُ مُوسَى ‏"‏ثَلاَثًا‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ حَدَّثَنَا أَبُو الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Odam bilan Muso (taqdir haqida) bahslashdilar. Muso unga: ‹Ey Odam, sen bizning otamizsan; sen bizni (jannatdan) noumid qilib, jannatdan chiqarib yubording›, dedi. Odam unga: ‹Ey Muso, Alloh seni Oʻz kalomi bilan (tanlab) saralagan va sen uchun (Tavrotni) Oʻz qoʻli bilan yozgan; meni Alloh meni yaratishidan qirq yil oldin (taqdirimga) yozib qoʻygan bir ish uchun malomat qilasanmi?› dedi. Bas, Odam Musoni (dalil bilan) yengdi, Odam Musoni yengdi», dedilar — (buni) uch marta (takrorladilar).(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Одам билан Мусо (тақдир ҳақида) баҳслашдилар. Мусо унга: ‹Эй Одам, сен бизнинг отамизсан; сен бизни (жаннатдан) ноумид қилиб, жаннатдан чиқариб юбординг›, деди. Одам унга: ‹Эй Мусо, Аллоҳ сени Ўз каломи билан (танлаб) саралаган ва сен учун (Тавротни) Ўз қўли билан ёзган; мени Аллоҳ мени яратишидан қирқ йил олдин (тақдиримга) ёзиб қўйган бир иш учун маломат қиласанми?› деди. Бас, Одам Мусони (далил билан) енгди, Одам Мусони енгди», дедилар — (буни) уч марта (такрорладилар).

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ أَبِي لُبَابَةَ، عَنْ وَرَّادٍ، مَوْلَى الْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ قَالَ كَتَبَ مُعَاوِيَةُ إِلَى الْمُغِيرَةِ اكْتُبْ إِلَىَّ مَا سَمِعْتَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ خَلْفَ الصَّلاَةِ‏.‏ فَأَمْلَى عَلَىَّ الْمُغِيرَةُ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ خَلْفَ الصَّلاَةِ ‏"‏ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ، وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ، اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ، وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ، وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ ‏"‏‏.‏ وَقَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي عَبْدَةُ أَنَّ وَرَّادًا أَخْبَرَهُ بِهَذَا‏.‏ ثُمَّ وَفَدْتُ بَعْدُ إِلَى مُعَاوِيَةَ فَسَمِعْتُهُ يَأْمُرُ النَّاسَ بِذَلِكَ الْقَوْلِ‏.‏

(Mugʻira (ibn Shuʼba) (roziyallohu anhu)ning ozod qilgan quli Varrod aytdi:) Muoviya Mugʻiraga: ‹Paygʻambar ﷺning namozdan keyin nima deganlarini eshitgan boʻlsang, menga yozib yubor›, deb (xat) yozdi. Shunda Mugʻira menga (yozdirib) aytdiki: Men Paygʻambar ﷺning namozdan keyin shunday deganlarini eshitganman: «La ilaha illalloh, vahdahu la sharika lah (Allohdan boshqa iloh yoʻq, yagona, sherigi yoʻq). Allohumma, la mania lima aʼtoyta, va la muʼtiya lima manaʼta, va la yanfau zal-jaddi minkal-jadd (Allohim, Sen bergan narsani man qiluvchi yoʻq, Sen man qilgan narsani beruvchi yoʻq; (mol-davlat) egasiga Sening huzuringda uning davlati naf bermaydi)».(Муғира (ибн Шуъба) (розияллоҳу анҳу)нинг озод қилган қули Варрод айтди:) Муовия Муғирага: ‹Пайғамбар ﷺнинг намоздан кейин нима деганларини эшитган бўлсанг, менга ёзиб юбор›, деб (хат) ёзди. Шунда Муғира менга (ёздириб) айтдики: Мен Пайғамбар ﷺнинг намоздан кейин шундай деганларини эшитганман: «Ла илаҳа иллаллоҳ, ваҳдаҳу ла шарика лаҳ (Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, ягона, шериги йўқ). Аллоҳумма, ла маниа лима аътойта, ва ла муътия лима манаъта, ва ла янфау зал-жадди минкал-жадд (Аллоҳим, Сен берган нарсани ман қилувчи йўқ, Сен ман қилган нарсани берувчи йўқ; (мол-давлат) эгасига Сенинг ҳузурингда унинг давлати наф бермайди)».

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَعَوَّذُوا بِاللَّهِ مِنْ جَهْدِ الْبَلاَءِ، وَدَرَكِ الشَّقَاءِ، وَسُوءِ الْقَضَاءِ، وَشَمَاتَةِ الأَعْدَاءِ ‏"‏‏.‏

(Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Baloning mashaqqatidan, baxtsizlikka (shaqovatga) yetishdan, qazoning (taqdirning) yomonidan va dushmanlarning (kulib) shodlanishidan Allohga panoh tilanglar», dedilar.(Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Балонинг машаққатидан, бахцизликка (шақоватга) етишдан, қазонинг (тақдирнинг) ёмонидан ва душманларнинг (кулиб) шодланишидан Аллоҳга паноҳ тиланглар», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ أَبُو الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ كَثِيرًا مِمَّا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَحْلِفُ ‏(‏لاَ وَمُقَلِّبِ الْقُلُوبِ‏)‏‏.‏

(Abdulloh (ibn Umar) (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ koʻp hollarda (qasam ichganlarida) shunday qasam ichardilar: «La, va muqallibil-qulub» (Yoʻq, qalblarni (u holdan bu holga) agʻdaruvchi Zotga qasamki).(Абдуллоҳ (ибн Умар) (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ кўп ҳолларда (қасам ичганларида) шундай қасам ичардилар: «Ла, ва муқаллибил-қулуб» (Йўқ, қалбларни (у ҳолдан бу ҳолга) ағдарувчи Зотга қасамки).

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حَفْصٍ، وَبِشْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالاَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ ـ رضى الله عنهما ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاِبْنِ صَيَّادٍ ‏"‏ خَبَأْتُ لَكَ خَبِيئًا ‏"‏‏.‏ قَالَ الدُّخُّ‏.‏ قَالَ ‏"‏ اخْسَأْ فَلَنْ تَعْدُوَ قَدْرَكَ ‏"‏‏.‏ قَالَ عُمَرُ ائْذَنْ لِي فَأَضْرِبَ عُنُقَهُ‏.‏ قَالَ ‏"‏ دَعْهُ، إِنْ يَكُنْ هُوَ فَلاَ تُطِيقُهُ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ هُوَ فَلاَ خَيْرَ لَكَ فِي قَتْلِهِ ‏"‏‏.‏

(Ibn Umar (roziyallohu anhumo) aytdi:) Paygʻambar ﷺ Ibn Sayyodga: «Men sen uchun (koʻnglimda) bir narsa yashirdim», dedilar. U: «Ad-Dux», dedi. U zot: «Yoʻqol! Sen oʻz (belgilangan) hadingdan (chegarangdan) tashqariga oʻta olmaysan», dedilar. Umar: «Yo Rasululloh, menga izn bering, uning boʻynini uray», dedi. U zot: «Uni qoʻy; agar u (haqiqatan Dajjol) boʻlsa, sen unga kuching yetmaydi; agar u (Dajjol) boʻlmasa, uni oʻldirishingda sen uchun biror yaxshilik yoʻq», dedilar.(Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Пайғамбар ﷺ Ибн Сайёдга: «Мен сен учун (кўнглимда) бир нарса яширдим», дедилар. У: «Ад-Дух», деди. У зот: «Йўқол! Сен ўз (белгиланган) ҳадингдан (чегарангдан) ташқарига ўта олмайсан», дедилар. Умар: «Ё Расулуллоҳ, менга изн беринг, унинг бўйнини урай», деди. У зот: «Уни қўй; агар у (ҳақиқатан Дажжол) бўлса, сен унга кучинг етмайди; агар у (Дажжол) бўлмаса, уни ўлдиришингда сен учун бирор яхшилик йўқ», дедилар.

حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الْحَنْظَلِيُّ، أَخْبَرَنَا النَّضْرُ، حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي الْفُرَاتِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ بُرَيْدَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ يَعْمَرَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا، سَأَلَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الطَّاعُونِ فَقَالَ ‏"‏ كَانَ عَذَابًا يَبْعَثُهُ اللَّهُ عَلَى مَنْ يَشَاءُ، فَجَعَلَهُ اللَّهُ رَحْمَةً لِلْمُؤْمِنِينَ، مَا مِنْ عَبْدٍ يَكُونُ فِي بَلَدٍ يَكُونُ فِيهِ، وَيَمْكُثُ فِيهِ، لاَ يَخْرُجُ مِنَ الْبَلَدِ، صَابِرًا مُحْتَسِبًا، يَعْلَمُ أَنَّهُ لاَ يُصِيبُهُ إِلاَّ مَا كَتَبَ اللَّهُ لَهُ، إِلاَّ كَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ شَهِيدٍ ‏"‏‏.‏

(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) U Rasululloh ﷺdan toun (vabo) haqida soʻradi. U zot: «(Toun) — Alloh xohlagan kishiga yuboradigan bir azob edi; soʻng Alloh uni mominlar uchun rahmat qildi. Toun (tarqalgan) bir shaharda boʻlgan har qanday banda — agar u shaharda sabr qilib, (savobini) Allohdan kutib, oʻziga Alloh yozgan (taqdir)dan boshqasi yetmasligini bilgan holda qoladigan va shahardan chiqib ketmaydigan boʻlsa — unga albatta shahid ajriga oʻxshash (ajr) beriladi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) У Расулуллоҳ ﷺдан тоун (вабо) ҳақида сўради. У зот: «(Тоун) — Аллоҳ хоҳлаган кишига юборадиган бир азоб эди; сўнг Аллоҳ уни моминлар учун раҳмат қилди. Тоун (тарқалган) бир шаҳарда бўлган ҳар қандай банда — агар у шаҳарда сабр қилиб, (савобини) Аллоҳдан кутиб, ўзига Аллоҳ ёзган (тақдир)дан бошқаси етмаслигини билган ҳолда қоладиган ва шаҳардан чиқиб кетмайдиган бўлса — унга албатта шаҳид ажрига ўхшаш (ажр) берилади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ ـ هُوَ ابْنُ حَازِمٍ ـ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ عَازِبٍ، قَالَ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَوْمَ الْخَنْدَقِ يَنْقُلُ مَعَنَا التُّرَابَ وَهْوَ يَقُولُ ‏"‏ وَاللَّهِ لَوْلاَ اللَّهُ مَا اهْتَدَيْنَا، وَلاَ صُمْنَا وَلاَ صَلَّيْنَا، فَأَنْزِلَنْ سَكِينَةً عَلَيْنَا، وَثَبِّتِ الأَقْدَامَ إِنْ لاَقَيْنَا، وَالْمُشْرِكُونَ قَدْ بَغَوْا عَلَيْنَا، إِذَا أَرَادُوا فِتْنَةً أَبَيْنَا‏"‏‏.‏

(Baro ibn Ozib (roziyallohu anhumo) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺni Xandaq kuni biz bilan (birga) tuproq tashib, shunday deb (tartib bilan aytib) turganlarini koʻrdim: «Allohga qasamki, agar Alloh (hidoyat qilmaganda), biz hidoyat topmas edik, na roʻza tutar, na namoz oʻqir edik. Bas, ustimizga sakina (xotirjamlik) nozil qilgin; (dushmanga) roʻbaroʻ kelsak, qadamlarni sobit qilgin. Mushriklar bizga (qarshi) tajovuz qildilar; ular (bizni) fitnaga (dindan burishga) istasalar, biz bosh tortdik».(Баро ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺни Хандақ куни биз билан (бирга) тупроқ ташиб, шундай деб (тартиб билан айтиб) турганларини кўрдим: «Аллоҳга қасамки, агар Аллоҳ (ҳидоят қилмаганда), биз ҳидоят топмас эдик, на рўза тутар, на намоз ўқир эдик. Бас, устимизга сакина (хотиржамлик) нозил қилгин; (душманга) рўбарў келсак, қадамларни собит қилгин. Мушриклар бизга (қарши) тажовуз қилдилар; улар (бизни) фитнага (диндан буришга) истасалар, биз бош тортдик».