حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ ابْنُ شَبُّويَةَ، حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فِي الْمُزَّمِّلِ { قُمِ اللَّيْلَ إِلاَّ قَلِيلاً * نِصْفَهُ } نَسَخَتْهَا الآيَةُ الَّتِي فِيهَا { عَلِمَ أَنْ لَنْ تُحْصُوهُ فَتَابَ عَلَيْكُمْ فَاقْرَءُوا مَا تَيَسَّرَ مِنَ الْقُرْآنِ } وَنَاشِئَةُ اللَّيْلِ أَوَّلُهُ وَكَانَتْ صَلاَتُهُمْ لأَوَّلِ اللَّيْلِ يَقُولُ هُوَ أَجْدَرُ أَنْ تُحْصُوا مَا فَرَضَ اللَّهُ عَلَيْكُمْ مِنْ قِيَامِ اللَّيْلِ وَذَلِكَ أَنَّ الإِنْسَانَ إِذَا نَامَ لَمْ يَدْرِ مَتَى يَسْتَيْقِظُ وَقَوْلُهُ { أَقْوَمُ قِيلاً } هُوَ أَجْدَرُ أَنْ يُفْقَهَ فِي الْقُرْآنِ وَقَوْلُهُ { إِنَّ لَكَ فِي النَّهَارِ سَبْحًا طَوِيلاً } يَقُولُ فَرَاغًا طَوِيلاً .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U Muzzammil surasi haqida shunday dedi: {Kechasining ozini (uxlab), oʻrnidan turib, oz qismidan boshqasida — yarmida (namoz oʻqi)} (Muzzammil 2-3) degan oyat oʻzidan keyingi {(Alloh) sizlar uni sanab (toʻla ado eta) olmasligingizni bildi va sizlarning (tavbalaringizni) qabul qildi. Bas, Qurʼondan muyassar boʻlganini oʻqinglar} (Muzzammil 20) degan oyat bilan bekor qilindi. ‹Noshiatul-layl› — kechaning avvalidir. Ular (sahobalar) namozlarini kechaning avvalida oʻqir edilar. U (Ibn Abbos): «Bu Alloh sizlarga farz qilgan kechasi (turib namoz oʻqish)ni sanab (ado etishingiz)ga loyiqroqdir. Chunki inson uxlaganida, qachon uygʻonishini bilmaydi», deydi. Uning (Allohning) {aqvamu qiyla} degan soʻzi — ‹bu Qurʼonni tushunishga loyiqroqdir› (degani). Uning {Albatta, senga kunduzi uzoq mashgʻulot bordir} (Muzzammil 7) degan soʻzi — ‹uzoq vaqt bandlik bordir› (deganidir).Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У Муззаммил сураси ҳақида шундай деди: {Кечасининг озини (ухлаб), ўрнидан туриб, оз қисмидан бошқасида — ярмида (намоз ўқи)} (Муззаммил 2-3) деган оят ўзидан кейинги {(Аллоҳ) сизлар уни санаб (тўла адо эта) олмаслигингизни билди ва сизларнинг (тавбаларингизни) қабул қилди. Бас, Қуръондан муяссар бўлганини ўқинглар} (Муззаммил 20) деган оят билан бекор қилинди. ‹Ношиатул-лайл› — кечанинг аввалидир. Улар (саҳобалар) намозларини кечанинг аввалида ўқир эдилар. У (Ибн Аббос): «Бу Аллоҳ сизларга фарз қилган кечаси (туриб намоз ўқиш)ни санаб (адо этишингиз)га лойиқроқдир. Чунки инсон ухлаганида, қачон уйғонишини билмайди», дейди. Унинг (Аллоҳнинг) {ақваму қийла} деган сўзи — ‹бу Қуръонни тушунишга лойиқроқдир› (дегани). Унинг {Албатта, сенга кундузи узоқ машғулот бордир} (Муззаммил 7) деган сўзи — ‹узоқ вақт бандлик бордир› (деганидир).
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، - يَعْنِي الْمَرْوَزِيَّ - حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ مِسْعَرٍ، عَنْ سِمَاكٍ الْحَنَفِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ أَوَّلُ الْمُزَّمِّلِ كَانُوا يَقُومُونَ نَحْوًا مِنْ قِيَامِهِمْ فِي شَهْرِ رَمَضَانَ حَتَّى نَزَلَ آخِرُهَا وَكَانَ بَيْنَ أَوَّلِهَا وَآخِرِهَا سَنَةٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Muzzammil (surasi)ning avvalgi (oyatlari) nozil boʻlganida, (sahobalar) Ramazon oyidagi qiyomlariga (turishlariga) yaqin (miqdorda) turar (namoz oʻqir) edilar, toki uning oxiri nozil boʻlguncha. Uning avvali bilan oxiri (nozil boʻlishi) orasida bir yil (vaqt) boʻlgan edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Муззаммил (сураси)нинг аввалги (оятлари) нозил бўлганида, (саҳобалар) Рамазон ойидаги қиёмларига (туришларига) яқин (миқдорда) турар (намоз ўқир) эдилар, токи унинг охири нозил бўлгунча. Унинг аввали билан охири (нозил бўлиши) орасида бир йил (вақт) бўлган эди.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ الْوَرْكَانِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، مَوْلَى الْمُطَّلِبِ عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : كَانَتْ قِرَاءَةُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَدْرِ مَا يَسْمَعُهُ مَنْ فِي الْحُجْرَةِ وَهُوَ فِي الْبَيْتِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: «Paygʻambar ﷺ uyda boʻlganlarida, qiroatlari hujrada boʻlgan kishi eshitadigan darajada (ovozda) boʻlar edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: «Пайғамбар ﷺ уйда бўлганларида, қироатлари ҳужрада бўлган киши эшитадиган даражада (овозда) бўлар эди.»
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَخْبَرَنَا حُصَيْنٌ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنْ حُصَيْنٍ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، : أَنَّهُ رَقَدَ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَآهُ اسْتَيْقَظَ فَتَسَوَّكَ وَتَوَضَّأَ وَهُوَ يَقُولُ : { إِنَّ فِي خَلْقِ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ } حَتَّى خَتَمَ السُّورَةَ، ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ أَطَالَ فِيهِمَا الْقِيَامَ وَالرُّكُوعَ وَالسُّجُودَ، ثُمَّ إِنَّهُ انْصَرَفَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ، ثُمَّ فَعَلَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ بِسِتِّ رَكَعَاتٍ، كُلُّ ذَلِكَ يَسْتَاكُ ثُمَّ يَتَوَضَّأُ وَيَقْرَأُ هَؤُلاَءِ الآيَاتِ، ثُمَّ أَوْتَرَ - قَالَ عُثْمَانُ : بِثَلاَثِ رَكَعَاتٍ، فَأَتَاهُ الْمُؤَذِّنُ فَخَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ - وَقَالَ ابْنُ عِيسَى : ثُمَّ أَوْتَرَ فَأَتَاهُ بِلاَلٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلاَةِ حِينَ طَلَعَ الْفَجْرُ، فَصَلَّى رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ ثُمَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ - ثُمَّ اتَّفَقَا - وَهُوَ يَقُولُ : " اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي لِسَانِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي سَمْعِي نُورًا، وَاجْعَلْ فِي بَصَرِي نُورًا، وَاجْعَلْ خَلْفِي نُورًا، وَأَمَامِي نُورًا، وَاجْعَلْ مِنْ فَوْقِي نُورًا، وَمِنْ تَحْتِي نُورًا، اللَّهُمَّ وَأَعْظِمْ لِي نُورًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺ ning huzurlarida uxladi va u zot uygʻonib, misvok qilib, taharat olganlarini hamda {Albatta, osmonlar va yerning yaratilishida...} (Oli Imron 190) deb suraning oxirigacha (oʻqiganlarini) koʻrdi. Soʻng turib, ikki rakaat oʻqib, ularda qiyom, rukuʼ va sajdani uzaytirdilar. Soʻng burilib, xurrak otguncha uxladilar. Soʻng buni uch marta, olti rakaat (qilib) takror qildilar — har gal misvok qilib, soʻng taharat olib, mana shu oyatlarni oʻqir edilar. Soʻng vitr qildilar — Usmon: «uch rakaat bilan, soʻng u zotning oldiga muazzin keldi va u zot namozga chiqdilar», dedi. Ibn Iyso esa: «Soʻng vitr qildilar, soʻng tong otganida Bilol kelib, u zotga namozni bildirdi, u zot bomdodning ikki rakaatini oʻqib, soʻng namozga chiqdilar», dedi. Soʻng (ikkalasi) bir xil aytdilar: u zot: «Allohim, qalbimda nur ato et, tilimda nur ato et, qulogʻimda nur ato et, koʻzimda nur ato et, orqamda nur, oldimda nur ato et, ustimda nur va ostimda nur ato et. Allohim, menga nurni katta (ulkan) qil», deb aytar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺ нинг ҳузурларида ухлади ва у зот уйғониб, мисвок қилиб, таҳарат олганларини ҳамда {Албатта, осмонлар ва ернинг яратилишида...} (Оли Имрон 190) деб суранинг охиригача (ўқиганларини) кўрди. Сўнг туриб, икки ракаат ўқиб, уларда қиём, рукуъ ва саждани узайтирдилар. Сўнг бурилиб, хуррак отгунча ухладилар. Сўнг буни уч марта, олти ракаат (қилиб) такрор қилдилар — ҳар гал мисвок қилиб, сўнг таҳарат олиб, мана шу оятларни ўқир эдилар. Сўнг витр қилдилар — Усмон: «уч ракаат билан, сўнг у зотнинг олдига муаззин келди ва у зот намозга чиқдилар», деди. Ибн Ийсо эса: «Сўнг витр қилдилар, сўнг тонг отганида Билол келиб, у зотга намозни билдирди, у зот бомдоднинг икки ракаатини ўқиб, сўнг намозга чиқдилар», деди. Сўнг (иккаласи) бир хил айтдилар: у зот: «Аллоҳим, қалбимда нур ато эт, тилимда нур ато эт, қулоғимда нур ато эт, кўзимда нур ато эт, орқамда нур, олдимда нур ато эт, устимда нур ва остимда нур ато эт. Аллоҳим, менга нурни катта (улкан) қил», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ قَيْسٍ الأَسَدِيُّ، عَنِ الْحَكَمِ بْنِ عُتَيْبَةَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْدَ مَا أَمْسَى فَقَالَ : " أَصَلَّى الْغُلاَمُ " . قَالُوا : نَعَمْ . فَاضْطَجَعَ حَتَّى إِذَا مَضَى مِنَ اللَّيْلِ مَا شَاءَ اللَّهُ قَامَ فَتَوَضَّأَ، ثُمَّ صَلَّى سَبْعًا أَوْ خَمْسًا أَوْتَرَ بِهِنَّ لَمْ يُسَلِّمْ إِلاَّ فِي آخِرِهِنَّ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Xolam Maymuna (roziyallohu anho)ning huzurida tundadim. Kech kirgandan keyin Rasululloh ﷺ keldilar va: «Bola namoz oʻqidimi?» dedilar. Ular: «Ha», dedilar. Soʻng u zot yonboshlab yotdilar, toki Alloh xohlagancha tundan (vaqt) oʻtgach, turib taharat qildilar, soʻng yetti yoki besh (rakaat) oʻqib, ular bilan vitr qildilar — faqat ularning oxirida salom berdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Холам Маймуна (розияллоҳу анҳо)нинг ҳузурида тундадим. Кеч киргандан кейин Расулуллоҳ ﷺ келдилар ва: «Бола намоз ўқидими?» дедилар. Улар: «Ҳа», дедилар. Сўнг у зот ёнбошлаб ётдилар, токи Аллоҳ хоҳлаганча тундан (вақт) ўтгач, туриб таҳарат қилдилар, сўнг етти ёки беш (ракаат) ўқиб, улар билан витр қилдилар — фақат уларнинг охирида салом бердилар.
حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : بِتُّ فِي بَيْتِ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ فَصَلَّى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم الْعِشَاءَ، ثُمَّ جَاءَ فَصَلَّى أَرْبَعًا، ثُمَّ نَامَ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَدَارَنِي فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَصَلَّى خَمْسًا ثُمَّ نَامَ حَتَّى سَمِعْتُ غَطِيطَهُ - أَوْ خَطِيطَهُ - ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الْغَدَاةَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Xolam Maymuna binti Horis (roziyallohu anho)ning uyida tundadim. Nabiy ﷺ xufton namozini oʻqidilar, soʻng kelib toʻrt rakaat oʻqidilar, soʻng uxladilar. Soʻng turib, namoz oʻqiy boshladilar. Men u zotning chap tomonlarida turdim, u zot meni aylantirib, oʻng tomonlarida turgʻazdilar. Soʻng besh (rakaat) oʻqib, soʻng xurraklarini eshitgunimcha uxladilar. Soʻng turib, ikki rakaat oʻqidilar, soʻng chiqib, bomdodni oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Холам Маймуна бинти Ҳорис (розияллоҳу анҳо)нинг уйида тундадим. Набий ﷺ хуфтон намозини ўқидилар, сўнг келиб тўрт ракаат ўқидилар, сўнг ухладилар. Сўнг туриб, намоз ўқий бошладилар. Мен у зотнинг чап томонларида турдим, у зот мени айлантириб, ўнг томонларида турғаздилар. Сўнг беш (ракаат) ўқиб, сўнг хурракларини эшитгунимча ухладилар. Сўнг туриб, икки ракаат ўқидилар, сўнг чиқиб, бомдодни ўқидилар.
حَدَّثَنَا نُوحُ بْنُ حَبِيبٍ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ طَاوُسٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ بْنِ خَالِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ فَصَلَّى ثَلاَثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً مِنْهَا رَكْعَتَا الْفَجْرِ، حَزَرْتُ قِيَامَهُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِقَدْرِ { يَا أَيُّهَا الْمُزَّمِّلُ } لَمْ يَقُلْ نُوحٌ : مِنْهَا رَكْعَتَا الْفَجْرِ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Men xolam Maymuna (roziyallohu anho)nikida tunadim. Nabiy ﷺ kechasi namoz oʻqigani turdilar va oʻn uch rakaat oʻqidilar — shuning ichida bomdodning ikki rakaati bor edi. Men har rakaatdagi qiyomlarini { Yo ayyuhal-muzzammil } (surasi) miqdoricha (uzun) deb gumon qildim. Nuh (rivoyatida): «shuning ichida bomdodning ikki rakaati bor edi» (degan soʻzni) aytmadi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Мен холам Маймуна (розияллоҳу анҳо)никида тунадим. Набий ﷺ кечаси намоз ўқигани турдилар ва ўн уч ракаат ўқидилар — шунинг ичида бомдоднинг икки ракаати бор эди. Мен ҳар ракаатдаги қиёмларини { Ё айюҳал-муззаммил } (сураси) миқдорича (узун) деб гумон қилдим. Нуҳ (ривоятида): «шунинг ичида бомдоднинг икки ракаати бор эди» (деган сўзни) айтмади.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ مَخْرَمَةَ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ، أَخْبَرَهُ : أَنَّهُ، بَاتَ عِنْدَ مَيْمُونَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهِيَ خَالَتُهُ - قَالَ - فَاضْطَجَعْتُ فِي عَرْضِ الْوِسَادَةِ، وَاضْطَجَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَهْلُهُ فِي طُولِهَا، فَنَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَتَّى إِذَا انْتَصَفَ اللَّيْلُ - أَوْ قَبْلَهُ بِقَلِيلٍ، أَوْ بَعْدَهُ بِقَلِيلٍ - اسْتَيْقَظَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ يَمْسَحُ النَّوْمَ عَنْ وَجْهِهِ بِيَدِهِ، ثُمَّ قَرَأَ الْعَشْرَ الآيَاتِ الْخَوَاتِمَ مِنْ سُورَةِ آلِ عِمْرَانَ، ثُمَّ قَامَ إِلَى شَنٍّ مُعَلَّقَةٍ فَتَوَضَّأَ مِنْهَا فَأَحْسَنَ وُضُوءَهُ، ثُمَّ قَامَ يُصَلِّي، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ : فَقُمْتُ فَصَنَعْتُ مِثْلَ مَا صَنَعَ، ثُمَّ ذَهَبْتُ فَقُمْتُ إِلَى جَنْبِهِ، فَوَضَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَهُ الْيُمْنَى عَلَى رَأْسِي فَأَخَذَ بِأُذُنِي يَفْتِلُهَا، فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، ثُمَّ رَكْعَتَيْنِ، قَالَ الْقَعْنَبِيُّ : سِتَّ مَرَّاتٍ، ثُمَّ أَوْتَرَ، ثُمَّ اضْطَجَعَ، حَتَّى جَاءَهُ الْمُؤَذِّنُ فَقَامَ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ خَفِيفَتَيْنِ، ثُمَّ خَرَجَ فَصَلَّى الصُّبْحَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo) xabar berib aytadi: U Nabiy ﷺning zavjalari Maymuna (roziyallohu anho)nikida tunadi — u (Maymuna) uning xolasi edi. (Ibn Abbos) aytadi: Men yostiqning eni boʻylab yotdim, Rasululloh ﷺ va ahllari esa uning uzunligi boʻylab yotdilar. Rasululloh ﷺ uxladilar, tun yarmiga yetganda — yoki undan biroz oldin, yoki undan biroz keyin — Rasululloh ﷺ uygʻondilar-da, oʻtirib, qoʻllari bilan yuzlaridan uyquni artdilar. Soʻngra Ol-i Imron surasining oxirgi oʻn oyatini oʻqidilar. Soʻngra osigʻliq turgan mesh tomon turib bordilar-da, undan taharat olib, taharatlarini chiroyli qildilar. Soʻngra turib namoz oʻqiy boshladilar. Abdulloh aytadi: Men ham turib, u zot qilgan ishni qildim. Soʻngra borib, yonlarida turdim. Rasululloh ﷺ oʻng qoʻllarini boshimga qoʻyib, qulogʻimdan ushlab, uni burab qoʻydilar. Soʻngra ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat, yana ikki rakaat oʻqidilar — Qaʼnabiy: «olti marta», — dedi. Soʻngra vitr oʻqidilar. Soʻngra yonboshlab yotdilar, toki muazzin u zotning huzurlariga kelguncha. Shunda turib, ikki yengil rakaat oʻqidilar. Soʻngra chiqib, bomdod (namozini) oʻqidilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) хабар бериб айтади: У Набий ﷺнинг завжалари Маймуна (розияллоҳу анҳо)никида тунади — у (Маймуна) унинг холаси эди. (Ибн Аббос) айтади: Мен ёстиқнинг эни бўйлаб ётдим, Расулуллоҳ ﷺ ва аҳллари эса унинг узунлиги бўйлаб ётдилар. Расулуллоҳ ﷺ ухладилар, тун ярмига етганда — ёки ундан бироз олдин, ёки ундан бироз кейин — Расулуллоҳ ﷺ уйғондилар-да, ўтириб, қўллари билан юзларидан уйқуни артдилар. Сўнгра Ол-и Имрон сурасининг охирги ўн оятини ўқидилар. Сўнгра осиғлиқ турган меш томон туриб бордилар-да, ундан таҳарат олиб, таҳаратларини чиройли қилдилар. Сўнгра туриб намоз ўқий бошладилар. Абдуллоҳ айтади: Мен ҳам туриб, у зот қилган ишни қилдим. Сўнгра бориб, ёнларида турдим. Расулуллоҳ ﷺ ўнг қўлларини бошимга қўйиб, қулоғимдан ушлаб, уни бураб қўйдилар. Сўнгра икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат, яна икки ракаат ўқидилар — Қаънабий: «олти марта», — деди. Сўнгра витр ўқидилар. Сўнгра ёнбошлаб ётдилар, токи муаззин у зотнинг ҳузурларига келгунча. Шунда туриб, икки енгил ракаат ўқидилар. Сўнгра чиқиб, бомдод (намозини) ўқидилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ فِي تَاسِعَةٍ تَبْقَى وَفِي سَابِعَةٍ تَبْقَى وَفِي خَامِسَةٍ تَبْقَى " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi, u zot: «Uni (Qadr kechasini) Ramazonning oxirgi oʻn kunligida — toʻqqizinchi (kecha) qolganda, yettinchi (kecha) qolganda va beshinchi (kecha) qolganda izlanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилади, у зот: «Уни (Қадр кечасини) Рамазоннинг охирги ўн кунлигида — тўққизинчи (кеча) қолганда, еттинчи (кеча) қолганда ва бешинчи (кеча) қолганда изланглар», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ بْنُ الْقَاسِمِ، - قَالَ مُحَمَّدٌ رَأَيْتُهُ بِمَكَّةَ - حَدَّثَنَا أَبُو قُدَامَةَ، عَنْ مَطَرٍ الْوَرَّاقِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَمْ يَسْجُدْ فِي شَىْءٍ مِنَ الْمُفَصَّلِ مُنْذُ تَحَوَّلَ إِلَى الْمَدِينَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Madinaga koʻchib oʻtganlaridan beri mufassal (suralar)dan birortasida sajda qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Мадинага кўчиб ўтганларидан бери муфассал (суралар)дан бирортасида сажда қилмадилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَيْسَ { ص } مِنْ عَزَائِمِ السُّجُودِ وَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْجُدُ فِيهَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdilar: {Sod} (surasi) vojib sajdalardan emas, lekin men Rasululloh ﷺ unda sajda qilganlarini koʻrdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтдилар: {Сод} (сураси) вожиб саждалардан эмас, лекин мен Расулуллоҳ ﷺ унда сажда қилганларини кўрдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا ثَابِتُ بْنُ يَزِيدَ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَنَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم شَهْرًا مُتَتَابِعًا فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ وَصَلاَةِ الصُّبْحِ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ إِذَا قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ " . مِنَ الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ يَدْعُو عَلَى أَحْيَاءٍ مِنْ بَنِي سُلَيْمٍ عَلَى رِعْلٍ وَذَكْوَانَ وَعُصَيَّةَ وَيُؤَمِّنُ مَنْ خَلْفَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Rasululloh ﷺ bir oy ketma-ket peshin, asr, shom, xufton va bomdod namozlarida, har namozning oxirida, oxirgi rakatda «Samiʼallohu liman hamidah» deganlarida qunut oʻqir, Banu Sulaymdan boʻlgan baʼzi qabilalarga — Riʼl, Zakvon va Usayyaga (qarshi) duo qilar, orqasidagilar esa omin der edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Расулуллоҳ ﷺ бир ой кетма-кет пешин, аср, шом, хуфтон ва бомдод намозларида, ҳар намознинг охирида, охирги ракатда «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ» деганларида қунут ўқир, Бану Сулаймдан бўлган баъзи қабилаларга — Риъл, Заквон ва Усайяга (қарши) дуо қилар, орқасидагилар эса омин дер эдилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أُوتِيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَبْعًا مِنَ الْمَثَانِي الطُّوَلِ وَأُوتِيَ مُوسَى عَلَيْهِ السَّلاَمُ سِتًّا فَلَمَّا أَلْقَى الأَلْوَاحَ رُفِعَتْ ثِنْتَانِ وَبَقِيَ أَرْبَعٌ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u dedi: Rasululloh ﷺga uzun takrorlanuvchi yetti sura berildi, Musoga (alayhissalom) esa olti berilgan edi. U lavhlarni tashlab yuborganida, ulardan ikkitasi koʻtarib olindi-da, toʻrttasi qoldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у деди: Расулуллоҳ ﷺга узун такрорланувчи етти сура берилди, Мусога (алайҳиссалом) эса олти берилган эди. У лавҳларни ташлаб юборганида, улардан иккитаси кўтариб олинди-да, тўрттаси қолди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَيْمَنَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَعْقُوبَ بْنِ إِسْحَاقَ، عَمَّنْ حَدَّثَهُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ الْقُرَظِيِّ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تَسْتُرُوا الْجُدُرَ مَنْ نَظَرَ فِي كِتَابِ أَخِيهِ بِغَيْرِ إِذْنِهِ فَإِنَّمَا يَنْظُرُ فِي النَّارِ سَلُوا اللَّهَ بِبُطُونِ أَكُفِّكُمْ وَلاَ تَسْأَلُوهُ بِظُهُورِهَا فَإِذَا فَرَغْتُمْ فَامْسَحُوا بِهَا وُجُوهَكُمْ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ كَعْبٍ كُلُّهَا وَاهِيَةٌ وَهَذَا الطَّرِيقُ أَمْثَلُهَا وَهُوَ ضَعِيفٌ أَيْضًا .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Devorlarni (mato bilan) bezamanglar. Kim birodarining maktubiga uning iznisiz qarasa, u faqat oʻtga qaragan boʻladi. Allohdan kaftlaringizning ichi bilan soʻranglar, Undan ularning orqasi bilan soʻramanglar. Soʻrab boʻlganingizdan keyin ular bilan yuzlaringizni siypanglar». Abu Dovud aytdi: Bu hadis Muhammad ibn Kaʼbdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan, ularning hammasi zaifdir; bu yoʻl ular orasidagi eng yaxshisidir, lekin u ham zaifdir.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Деворларни (мато билан) безаманглар. Ким биродарининг мактубига унинг изнисиз қараса, у фақат ўтга қараган бўлади. Аллоҳдан кафтларингизнинг ичи билан сўранглар, Ундан уларнинг орқаси билан сўраманглар. Сўраб бўлганингиздан кейин улар билан юзларингизни сийпанглар». Абу Довуд айтди: Бу ҳадис Муҳаммад ибн Каъбдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган, уларнинг ҳаммаси заифдир; бу йўл улар орасидаги энг яхшисидир, лекин у ҳам заифдир.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، - يَعْنِي ابْنَ خَالِدٍ - حَدَّثَنِي الْعَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَعْبَدِ بْنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ الْمَسْأَلَةُ أَنْ تَرْفَعَ، يَدَيْكَ حَذْوَ مَنْكِبَيْكَ أَوْ نَحْوَهُمَا وَالاِسْتِغْفَارُ أَنْ تُشِيرَ بِأُصْبُعٍ وَاحِدَةٍ وَالاِبْتِهَالُ أَنْ تَمُدَّ يَدَيْكَ جَمِيعًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u: «Soʻrash (masʼala) — qoʻllaringni yelkalaring roʻparasiga yoki shunga yaqin koʻtarishingdir. Istigʻfor (magʻfirat soʻrash) — bir barmoq bilan ishora qilishingdir. Ibtihol (jon-dildan iltijo qilish) esa — ikki qoʻlingni birga choʻzishingdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у: «Сўраш (масъала) — қўлларингни елкаларинг рўпарасига ёки шунга яқин кўтаришингдир. Истиғфор (мағфират сўраш) — бир бармоқ билан ишора қилишингдир. Ибтиҳол (жон-дилдан илтижо қилиш) эса — икки қўлингни бирга чўзишингдир», деди.
حَدَّثَنَا دَاوُدُ بْنُ أُمَيَّةَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، مَوْلَى أَبِي طَلْحَةَ عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ عِنْدِ جُوَيْرِيَةَ - وَكَانَ اسْمُهَا بَرَّةَ فَحَوَّلَ اسْمَهَا - فَخَرَجَ وَهِيَ فِي مُصَلاَّهَا وَرَجَعَ وَهِيَ فِي مُصَلاَّهَا فَقَالَ " لَمْ تَزَالِي فِي مُصَلاَّكِ هَذَا " . قَالَتْ نَعَمْ . قَالَ " قَدْ قُلْتُ بَعْدَكِ أَرْبَعَ كَلِمَاتٍ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ لَوْ وُزِنَتْ بِمَا قُلْتِ لَوَزَنَتْهُنَّ سُبْحَانَ اللَّهِ وَبِحَمْدِهِ عَدَدَ خَلْقِهِ وَرِضَا نَفْسِهِ وَزِنَةَ عَرْشِهِ وَمِدَادَ كَلِمَاتِهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Juvayriyaning oldidan chiqdilar — uning ismi Barra edi, u zot ﷺ uning ismini oʻzgartirgan edilar. U zot ﷺ chiqqanlarida, u (Juvayriya) namozgohida edi, qaytib kelganlarida ham u namozgohida edi. Shunda u zot ﷺ: «Sen hamon shu namozgohingda turibsanmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot ﷺ: «Men sendan keyin toʻrtta kalimani uch marta aytdim. Agar ular sen aytgan (zikrlar)ga taroziga solib oʻlchansa, albatta ularni bosib ketardi: ‹Subhanallohi va bihamdihi adada xalqihi, va rizo nafsihi, va zinata arshihi, va midoda kalimatihi (Allohni hamdi ila poklayman: Uning maxluqotlari soni qadar, Uning Zoti rozi boʻladigan miqdorda, arshining ogʻirligicha va kalimalarining siyohi miqdoricha)›», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жувайриянинг олдидан чиқдилар — унинг исми Барра эди, у зот ﷺ унинг исмини ўзгартирган эдилар. У зот ﷺ чиққанларида, у (Жувайрия) намозгоҳида эди, қайтиб келганларида ҳам у намозгоҳида эди. Шунда у зот ﷺ: «Сен ҳамон шу намозгоҳингда турибсанми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот ﷺ: «Мен сендан кейин тўртта калимани уч марта айтдим. Агар улар сен айтган (зикрлар)га тарозига солиб ўлчанса, албатта уларни босиб кетарди: ‹Субҳаналлоҳи ва биҳамдиҳи адада халқиҳи, ва ризо нафсиҳи, ва зината аршиҳи, ва мидода калиматиҳи (Аллоҳни ҳамди ила поклайман: Унинг махлуқотлари сони қадар, Унинг Зоти рози бўладиган миқдорда, аршининг оғирлигича ва калималарининг сиёҳи миқдорича)›», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ طُلَيْقِ بْنِ قَيْسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَدْعُو " رَبِّ أَعِنِّي وَلاَ تُعِنْ عَلَىَّ وَانْصُرْنِي وَلاَ تَنْصُرْ عَلَىَّ وَامْكُرْ لِي وَلاَ تَمْكُرْ عَلَىَّ وَاهْدِنِي وَيَسِّرْ هُدَاىَ إِلَىَّ وَانْصُرْنِي عَلَى مَنْ بَغَى عَلَىَّ اللَّهُمَّ اجْعَلْنِي لَكَ شَاكِرًا لَكَ ذَاكِرًا لَكَ رَاهِبًا لَكَ مِطْوَاعًا إِلَيْكَ مُخْبِتًا أَوْ مُنِيبًا رَبِّ تَقَبَّلْ تَوْبَتِي وَاغْسِلْ حَوْبَتِي وَأَجِبْ دَعْوَتِي وَثَبِّتْ حُجَّتِي وَاهْدِ قَلْبِي وَسَدِّدْ لِسَانِي وَاسْلُلْ سَخِيمَةَ قَلْبِي " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ shunday duo qilar edilar: «Robbi aʼinni va lo tuʼin alayy, vansurni va lo tansur alayy, vamkur li va lo tamkur alayy, vahdini va yassir hudoya ilayy, vansurni alo man bagʻo alayy. Allohummajʼalni laka shokiran, laka zokiran, laka rohiban, laka mitvoʼan, ilayka muxbitan av muniban. Robbi taqabbal tavbati, vagʻsil havbati, va ajib daʼvati, va sabbit hujjati, vahdi qalbi, va saddid lisoni, vaslul saxiymata qalbi (Robbim, menga yordam ber, menga qarshi yordam berma; menga gʻalaba ber, menga qarshi gʻalaba berma; men foydamga tadbir qil, menga qarshi tadbir qilma; meni hidoyatga boshla va hidoyatimni menga oson qil; menga zulm qilganlar ustidan menga gʻalaba ber. Ey Alloh, meni Senga shukr qiluvchi, Seni zikr qiluvchi, Sendan qoʻrquvchi, Senga itoatkor, Senga tavozeli yoki Senga qaytuvchi qilgin. Robbim, tavbamni qabul qil, gunohimni yuvib tashla, duomni ijobat qil, dalilimni mustahkamla, qalbimni hidoyat qil, tilimni toʻgʻri qil va qalbimning gʻash-kekligini tortib olib chiqarib tashla)».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ шундай дуо қилар эдилар: «Робби аъинни ва ло туъин алайй, вансурни ва ло тансур алайй, вамкур ли ва ло тамкур алайй, ваҳдини ва яссир ҳудоя илайй, вансурни ало ман бағо алайй. Аллоҳуммажъални лака шокиран, лака зокиран, лака роҳибан, лака митвўан, илайка мухбитан ав мунибан. Робби тақаббал тавбати, вағсил ҳавбати, ва ажиб даъвати, ва саббит ҳужжати, ваҳди қалби, ва саддид лисони, васлул сахиймата қалби (Роббим, менга ёрдам бер, менга қарши ёрдам берма; менга ғалаба бер, менга қарши ғалаба берма; мен фойдамга тадбир қил, менга қарши тадбир қилма; мени ҳидоятга бошла ва ҳидоятимни менга осон қил; менга зулм қилганлар устидан менга ғалаба бер. Эй Аллоҳ, мени Сенга шукр қилувчи, Сени зикр қилувчи, Сендан қўрқувчи, Сенга итоаткор, Сенга тавозели ёки Сенга қайтувчи қилгин. Роббим, тавбамни қабул қил, гуноҳимни ювиб ташла, дуомни ижобат қил, далилимни мустаҳкамла, қалбимни ҳидоят қил, тилимни тўғри қил ва қалбимнинг ғаш-кеклигини тортиб олиб чиқариб ташла)».
حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عَمَّارٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ مُصْعَبٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ لَزِمَ الاِسْتِغْفَارَ جَعَلَ اللَّهُ لَهُ مِنْ كُلِّ ضِيقٍ مَخْرَجًا وَمِنْ كُلِّ هَمٍّ فَرَجًا وَرَزَقَهُ مِنْ حَيْثُ لاَ يَحْتَسِبُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim istigʻforni lozim tutsa, Alloh unga har bir tang holatdan chiqish yoʻlini, har bir gʻamdan halovat (yengillik) ato etadi va uni oʻylamagan tomonidan rizqlantiradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким истиғфорни лозим тутса, Аллоҳ унга ҳар бир танг ҳолатдан чиқиш йўлини, ҳар бир ғамдан ҳаловат (енгиллик) ато этади ва уни ўйламаган томонидан ризқлантиради», дедилар.
حَدَّثَنَا الْقَعْنَبِيُّ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ الْمَكِّيِّ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُعَلِّمُهُمْ هَذَا الدُّعَاءَ كَمَا يُعَلِّمُهُمُ السُّورَةَ مِنَ الْقُرْآنِ يَقُولُ " اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ جَهَنَّمَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْ فِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ularga Qurʼondan bir surani oʻrgatganlaridek, ushbu duoni ham oʻrgatar va: «Allohumma, men Sendan jahannam azobidan panoh soʻrayman, Sendan qabr azobidan panoh soʻrayman, Sendan Masih Dajjol fitnasidan panoh soʻrayman va Sendan hayot hamda mamot fitnasidan panoh soʻrayman», deb aytar edilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ уларга Қуръондан бир сурани ўргатганларидек, ушбу дуони ҳам ўргатар ва: «Аллоҳумма, мен Сендан жаҳаннам азобидан паноҳ сўрайман, Сендан қабр азобидан паноҳ сўрайман, Сендан Масиҳ Дажжол фитнасидан паноҳ сўрайман ва Сендан ҳаёт ҳамда мамот фитнасидан паноҳ сўрайман», деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا زَكَرِيَّا بْنُ إِسْحَاقَ الْمَكِّيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ صَيْفِيِّ، عَنْ أَبِي مَعْبَدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ مُعَاذًا إِلَى الْيَمَنِ فَقَالَ " إِنَّكَ تَأْتِي قَوْمًا أَهْلَ كِتَابٍ فَادْعُهُمْ إِلَى شَهَادَةِ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي رَسُولُ اللَّهِ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَلَيْلَةٍ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَأَعْلِمْهُمْ أَنَّ اللَّهَ افْتَرَضَ عَلَيْهِمْ صَدَقَةً فِي أَمْوَالِهِمْ تُؤْخَذُ مِنْ أَغْنِيَائِهِمْ وَتُرَدُّ فِي فُقَرَائِهِمْ فَإِنْ هُمْ أَطَاعُوكَ لِذَلِكَ فَإِيَّاكَ وَكَرَائِمَ أَمْوَالِهِمْ وَاتَّقِ دَعْوَةَ الْمَظْلُومِ فَإِنَّهَا لَيْسَ بَيْنَهَا وَبَيْنَ اللَّهِ حِجَابٌ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Muozni Yamanga (joʻnatish uchun) yuborayotganlarida unga shunday dedilar: «Sen, albatta, ahli kitob boʻlgan bir qavmga borasan. Bas, ularni ‹Allohdan oʻzga iloh yoʻq va men Allohning Rasuli ekanligimga› guvohlik berishga daʼvat qilgin. Agar ular bunda senga itoat etsalar, ularga Alloh har kunu tunda besh vaqt namozni farz qilganini bildirgin. Agar ular bunda senga itoat etsalar, ularga Alloh mol-mulklaridan ularning boylaridan olinib, kambagʻallariga qaytariladigan sadaqani (zakotni) farz qilganini bildirgin. Agar ular bunda senga itoat etsalar, ularning mol-mulklarining eng yaxshisini olishdan saqlangin. Mazlumning duosidan ehtiyot boʻl, chunki uning duosi bilan Alloh oʻrtasida toʻsiq boʻlmas».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Муозни Яманга (жўнатиш учун) юбораётганларида унга шундай дедилар: «Сен, албатта, аҳли китоб бўлган бир қавмга борасан. Бас, уларни ‹Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ ва мен Аллоҳнинг Расули эканлигимга› гувоҳлик беришга даъват қилгин. Агар улар бунда сенга итоат этсалар, уларга Аллоҳ ҳар куну тунда беш вақт намозни фарз қилганини билдиргин. Агар улар бунда сенга итоат этсалар, уларга Аллоҳ мол-мулкларидан уларнинг бойларидан олиниб, камбағалларига қайтариладиган садақани (закотни) фарз қилганини билдиргин. Агар улар бунда сенга итоат этсалар, уларнинг мол-мулкларининг энг яхшисини олишдан сақлангин. Мазлумнинг дуосидан эҳтиёт бўл, чунки унинг дуоси билан Аллоҳ ўртасида тўсиқ бўлмас».
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ خَالِدٍ الدِّمَشْقِيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ السَّمَرْقَنْدِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا مَرْوَانُ، قَالَ عَبْدُ اللَّهِ حَدَّثَنَا أَبُو يَزِيدَ الْخَوْلاَنِيُّ، - وَكَانَ شَيْخَ صِدْقٍ وَكَانَ ابْنُ وَهْبٍ يَرْوِي عَنْهُ - حَدَّثَنَا سَيَّارُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - قَالَ مَحْمُودٌ الصَّدَفِيُّ - عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ فَرَضَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم زَكَاةَ الْفِطْرِ طُهْرَةً لِلصَّائِمِ مِنَ اللَّغْوِ وَالرَّفَثِ وَطُعْمَةً لِلْمَسَاكِينِ مَنْ أَدَّاهَا قَبْلَ الصَّلاَةِ فَهِيَ زَكَاةٌ مَقْبُولَةٌ وَمَنْ أَدَّاهَا بَعْدَ الصَّلاَةِ فَهِيَ صَدَقَةٌ مِنَ الصَّدَقَاتِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u shunday dedi: Rasululloh ﷺ zakotul-fitrni roʻzadorni behuda va qabih (gaplardan) poklash hamda miskinlarga taom (boʻlishi) uchun farz qildilar. Kim uni (Iyd) namozidan oldin ado etsa, u qabul qilingan zakotdir, kim uni namozdan keyin ado etsa, u sadaqalardan bir sadaqadir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ закотул-фитрни рўзадорни беҳуда ва қабиҳ (гаплардан) поклаш ҳамда мискинларга таом (бўлиши) учун фарз қилдилар. Ким уни (Ийд) намозидан олдин адо этса, у қабул қилинган закотдир, ким уни намоздан кейин адо этса, у садақалардан бир садақадир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَعَثَنِي أَبِي إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي إِبِلٍ أَعْطَاهَا إِيَّاهُ مِنَ الصَّدَقَةِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadilar: Otam meni Paygʻambar ﷺ huzurlariga, u zot otamga sadaqa (mollari)dan bergan tuyalar (ni olib kelish) uchun yubordi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтадилар: Отам мени Пайғамбар ﷺ ҳузурларига, у зот отамга садақа (моллари)дан берган туялар (ни олиб келиш) учун юборди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، - هُوَ ابْنُ أَبِي عُبَيْدَةَ - عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، نَحْوَهُ زَادَ أَبِي يُبْدِلُهَا لَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan ham shunga oʻxshash (hadis) rivoyat qilinadi. (Roviy) ushbu qoʻshimchani keltirdi: «Otam uni unga almashtirib berar edi.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ҳам шунга ўхшаш (ҳадис) ривоят қилинади. (Ровий) ушбу қўшимчани келтирди: «Отам уни унга алмаштириб берар эди.»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَعْلَى الْمُحَارِبِيُّ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا غَيْلاَنُ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ إِيَاسٍ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ { وَالَّذِينَ يَكْنِزُونَ الذَّهَبَ وَالْفِضَّةَ } قَالَ كَبُرَ ذَلِكَ عَلَى الْمُسْلِمِينَ فَقَالَ عُمَرُ - رضى الله عنه أَنَا أُفَرِّجُ عَنْكُمْ . فَانْطَلَقَ فَقَالَ يَا نَبِيَّ اللَّهِ إِنَّهُ كَبُرَ عَلَى أَصْحَابِكَ هَذِهِ الآيَةُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ لَمْ يَفْرِضِ الزَّكَاةَ إِلاَّ لِيُطَيِّبَ مَا بَقِيَ مِنْ أَمْوَالِكُمْ وَإِنَّمَا فَرَضَ الْمَوَارِيثَ لِتَكُونَ لِمَنْ بَعْدَكُمْ " . فَكَبَّرَ عُمَرُ ثُمَّ قَالَ لَهُ " أَلاَ أُخْبِرُكَ بِخَيْرِ مَا يَكْنِزُ الْمَرْءُ الْمَرْأَةُ الصَّالِحَةُ إِذَا نَظَرَ إِلَيْهَا سَرَّتْهُ وَإِذَا أَمَرَهَا أَطَاعَتْهُ وَإِذَا غَابَ عَنْهَا حَفِظَتْهُ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ushbu oyat: {Oltin va kumushni xazina qilib (zakotini bermay) yigʻadiganlar...} (Tavba 34) nozil boʻlganida, bu musulmonlarga ogʻir botdi. Shunda Umar (roziyallohu anhu): «Men sizlarning gʻamingizni tarqataman», dedi-da, (Rasulullohning oldilariga) borib: «Ey Allohning Paygʻambari, bu oyat ashoblaringizga ogʻir botdi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh zakotni mollaringizdan qolganini pok qilish uchungina farz qildi. Meroslarni esa, sizlardan keyin qoladiganlarga boʻlishi uchungina farz qildi», dedilar. Shunda Umar takbir aytdi. Soʻng u zot unga: «Kishi xazina qiladigan eng yaxshi narsa haqida senga xabar bermayinmi? (U) solih ayoldir: (eri) unga qaraganda uni xursand qiladi, unga buyursa itoat etadi, undan gʻoyib boʻlsa (oʻzini va molini) saqlaydi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Ушбу оят: {Олтин ва кумушни хазина қилиб (закотини бермай) йиғадиганлар...} (Тавба 34) нозил бўлганида, бу мусулмонларга оғир ботди. Шунда Умар (розияллоҳу анҳу): «Мен сизларнинг ғамингизни тарқатаман», деди-да, (Расулуллоҳнинг олдиларига) бориб: «Эй Аллоҳнинг Пайғамбари, бу оят ашобларингизга оғир ботди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ закотни молларингиздан қолганини пок қилиш учунгина фарз қилди. Меросларни эса, сизлардан кейин қоладиганларга бўлиши учунгина фарз қилди», дедилар. Шунда Умар такбир айтди. Сўнг у зот унга: «Киши хазина қиладиган энг яхши нарса ҳақида сенга хабар бермайинми? (У) солиҳ аёлдир: (эри) унга қараганда уни хурсанд қилади, унга буюрса итоат этади, ундан ғойиб бўлса (ўзини ва молини) сақлайди», дедилар.
أَخْبَرَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، عَنْ وَكِيعٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، قَالَ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا، يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى قَبْرَيْنِ فَقَالَ " إِنَّهُمَا يُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا هَذَا فَكَانَ لاَ يَسْتَنْزِهُ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا هَذَا فَإِنَّهُ كَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ " . ثُمَّ دَعَا بِعَسِيبٍ رَطْبٍ فَشَقَّهُ بِاثْنَيْنِ فَغَرَسَ عَلَى هَذَا وَاحِدًا وَعَلَى هَذَا وَاحِدًا ثُمَّ قَالَ " لَعَلَّهُ يُخَفَّفُ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا " . خَالَفَهُ مَنْصُورٌ رَوَاهُ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ وَلَمْ يَذْكُرْ طَاوُسًا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikkita qabr yonidan oʻtdilar va: «Bu ikkovi azoblanmoqda. Ular katta (qiyin) ish uchun azoblanayotgani yoʻq. Bittasi siydigidan ehtiyot boʻlmas edi, ikkinchisi esa chaqimchilik qilib yurardi», — dedilar. Soʻngra (u zot) hoʻl xurmo shoxini soʻrab, uni ikkiga boʻldilar va biriga bittadan (shox) sanchib qoʻydilar, soʻng: «Shu (shoxlar) qurib qolmagunicha, ulardan (azob) yengillatilishi mumkin», — dedilar. (Roviy:) Mansur unga (Aʼmashga) muxolif boʻlib, buni Mujohiddan, u Ibn Abbosdan deb rivoyat qildi va Tovusni eslatmadi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ иккита қабр ёнидан ўтдилар ва: «Бу иккови азобланмоқда. Улар катта (қийин) иш учун азобланаётгани йўқ. Биттаси сийдигидан эҳтиёт бўлмас эди, иккинчиси эса чақимчилик қилиб юрарди», — дедилар. Сўнгра (у зот) ҳўл хурмо шохини сўраб, уни иккига бўлдилар ва бирига биттадан (шох) санчиб қўйдилар, сўнг: «Шу (шохлар) қуриб қолмагунича, улардан (азоб) енгиллатилиши мумкин», — дедилар. (Ровий:) Мансур унга (Аъмашга) мухолиф бўлиб, буни Мужоҳиддан, у Ибн Аббосдан деб ривоят қилди ва Товусни эслатмади.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَلاَ أُخْبِرُكُمْ بِوُضُوءِ، رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَتَوَضَّأَ مَرَّةً مَرَّةً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Sizlarga Rasululloh ﷺning taharatlari haqida xabar bermaymi?» dedi-da, har bir aʼzoni bir martadan yuvib taharat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Сизларга Расулуллоҳ ﷺнинг таҳаратлари ҳақида хабар бермайми?» деди-да, ҳар бир аъзони бир мартадан ювиб таҳарат қилди.
أَخْبَرَنَا الْهَيْثَمُ بْنُ أَيُّوبَ الطَّالَقَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَوَضَّأَ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثُمَّ تَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ مِنْ غَرْفَةٍ وَاحِدَةٍ وَغَسَلَ وَجْهَهُ وَغَسَلَ يَدَيْهِ مَرَّةً مَرَّةً وَمَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ مَرَّةً . قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ وَأَخْبَرَنِي مَنْ سَمِعَ ابْنَ عَجْلاَنَ يَقُولُ فِي ذَلِكَ وَغَسَلَ رِجْلَيْهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men Rasululloh ﷺ taharat qilganlarini koʻrdim: ikki qoʻllarini yuvdilar, soʻng bir hovuch suvdan ogʻizlarini chayib, burunlariga suv tortdilar, yuzlarini yuvdilar, ikki qoʻllarini bir martadan yuvdilar va boshlari bilan ikki quloqlariga bir marta masih tortdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺ таҳарат қилганларини кўрдим: икки қўлларини ювдилар, сўнг бир ҳовуч сувдан оғизларини чайиб, бурунларига сув тортдилар, юзларини ювдилар, икки қўлларини бир мартадан ювдилар ва бошлари билан икки қулоқларига бир марта масиҳ тортдилар».
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عَجْلاَنَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ تَوَضَّأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَغَرَفَ غَرْفَةً فَمَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ ثُمَّ غَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ وَجْهَهُ ثُمَّ غَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى ثُمَّ غَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ يَدَهُ الْيُسْرَى ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ بَاطِنِهِمَا بِالسَّبَّاحَتَيْنِ وَظَاهِرِهِمَا بِإِبْهَامَيْهِ ثُمَّ غَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ رِجْلَهُ الْيُمْنَى ثُمَّ غَرَفَ غَرْفَةً فَغَسَلَ رِجْلَهُ الْيُسْرَى .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Rasululloh ﷺ taharat qildilar: bir hovuch suv olib, ogʻizlarini chayib, burunlariga suv tortdilar; soʻng bir hovuch suv olib, yuzlarini yuvdilar; soʻng bir hovuch suv olib, oʻng qoʻllarini yuvdilar; soʻng bir hovuch suv olib, chap qoʻllarini yuvdilar. Keyin boshlariga va ikki quloqlariga masih tortdilar: quloqlarning ichki tomoniga koʻrsatkich barmoqlari bilan, tashqi tomoniga bosh barmoqlari bilan. Soʻng bir hovuch suv olib, oʻng oyoqlarini yuvdilar, soʻng bir hovuch suv olib, chap oyoqlarini yuvdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Расулуллоҳ ﷺ таҳарат қилдилар: бир ҳовуч сув олиб, оғизларини чайиб, бурунларига сув тортдилар; сўнг бир ҳовуч сув олиб, юзларини ювдилар; сўнг бир ҳовуч сув олиб, ўнг қўлларини ювдилар; сўнг бир ҳовуч сув олиб, чап қўлларини ювдилар. Кейин бошларига ва икки қулоқларига масиҳ тортдилар: қулоқларнинг ички томонига кўрсаткич бармоқлари билан, ташқи томонига бош бармоқлари билан. Сўнг бир ҳовуч сув олиб, ўнг оёқларини ювдилар, сўнг бир ҳовуч сув олиб, чап оёқларини ювдилар».
أَخْبَرَنَا زِيَادُ بْنُ أَيُّوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنَ الْخَلاَءِ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ طَعَامٌ فَقَالُوا أَلاَ نَأْتِيكَ بِوَضُوءٍ فَقَالَ " إِنَّمَا أُمِرْتُ بِالْوُضُوءِ إِذَا قُمْتُ إِلَى الصَّلاَةِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ hojatxonadan chiqdilar va u zotga taom keltirildi. Ular: «Sizga taharat suvi keltiraylikmi?» dedilar. U zot: «Men faqat namozga turganimda taharat qilishga buyurilganman», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ҳожатхонадан чиқдилар ва у зотга таом келтирилди. Улар: «Сизга таҳарат суви келтирайликми?» дедилар. У зот: «Мен фақат намозга турганимда таҳарат қилишга буюрилганман», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ يَعْقُوبَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، قَالَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَمْرٍو الأَوْزَاعِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ الْمُطَّلِبَ بْنَ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ، يَقُولُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَتَوَضَّأُ مِنْ طَعَامٍ أَجِدُهُ فِي كِتَابِ اللَّهِ حَلاَلاً لأَنَّ النَّارَ مَسَّتْهُ فَجَمَعَ أَبُو هُرَيْرَةَ حَصًى فَقَالَ أَشْهَدُ عَدَدَ هَذَا الْحَصَى أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَوَضَّئُوا مِمَّا مَسَّتِ النَّارُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U: «Allohning Kitobida halol deb topgan taomimdan, unga olov tekkani uchun taharat qilaymi?», dedi. Shunda Abu Hurayra (roziyallohu anhu) mayda toshlarni yigʻib: «Ushbu toshlarning soni qadar guvohlik beramanki, Rasululloh ﷺ: ‹Olov tekkan narsadan taharat qilinglar›, dedilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У: «Аллоҳнинг Китобида ҳалол деб топган таомимдан, унга олов теккани учун таҳарат қилайми?», деди. Шунда Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) майда тошларни йиғиб: «Ушбу тошларнинг сони қадар гувоҳлик бераманки, Расулуллоҳ ﷺ: ‹Олов теккан нарсадан таҳарат қилинглар›, дедилар», деди.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدٌ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، عَنِ ابْنِ يَسَارٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ شَهِدْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَكَلَ خُبْزًا وَلَحْمًا ثُمَّ قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ وَلَمْ يَتَوَضَّأْ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U kishi aytdilar: «Men Rasululloh ﷺning non va goʻsht yeganlarini, soʻng taharat qilmasdan namozga turganlarini koʻrdim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У киши айтдилар: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг нон ва гўшт еганларини, сўнг таҳарат қилмасдан намозга турганларини кўрдим».
أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي خَالَتِي، مَيْمُونَةُ أَنَّهَا كَانَتْ تَغْتَسِلُ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xolam Maymuna menga xabar berdiki, u Rasululloh ﷺ bilan bitta idishdan gʻusl qilardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Холам Маймуна менга хабар бердики, у Расулуллоҳ ﷺ билан битта идишдан ғусл қиларди.
أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَنْبَأَنَا عِيسَى، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ حَدَّثَتْنِي خَالَتِي، مَيْمُونَةُ قَالَتْ أَدْنَيْتُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم غُسْلَهُ مِنَ الْجَنَابَةِ فَغَسَلَ كَفَّيْهِ مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا ثُمَّ أَدْخَلَ بِيَمِينِهِ فِي الإِنَاءِ فَأَفْرَغَ بِهَا عَلَى فَرْجِهِ ثُمَّ غَسَلَهُ بِشِمَالِهِ ثُمَّ ضَرَبَ بِشِمَالِهِ الأَرْضَ فَدَلَكَهَا دَلْكًا شَدِيدًا ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءَهُ لِلصَّلاَةِ ثُمَّ أَفْرَغَ عَلَى رَأْسِهِ ثَلاَثَ حَثَيَاتٍ مِلْءَ كَفِّهِ ثُمَّ غَسَلَ سَائِرَ جَسَدِهِ ثُمَّ تَنَحَّى عَنْ مَقَامِهِ فَغَسَلَ رِجْلَيْهِ قَالَتْ ثُمَّ أَتَيْتُهُ بِالْمِنْدِيلِ فَرَدَّهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Xolam Maymuna menga aytdi: «Men Rasululloh ﷺga janobatdan gʻusl qilishlari uchun suv yaqinlashtirib qoʻydim. U zot kaftlarini ikki yoki uch marta yuvdilar, soʻng oʻng qoʻllarini idishga solib, avrat joylariga suv quydilar va uni chap qoʻllari bilan yuvdilar. Soʻng chap qoʻllarini yerga urib, uni qattiq ishqaladilar. Keyin namoz uchun qiladigan taharatday taharat qildilar, soʻng boshlariga kaftlari toʻla uch hovuch suv quydilar, keyin butun badanlarini yuvdilar. Soʻng turgan joylaridan bir chetga oʻtib, oyoqlarini yuvdilar.» Maymuna aytadi: «Soʻng men u zotga sochiq keltirdim, ammo u zot uni qaytardilar.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Холам Маймуна менга айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺга жанобатдан ғусл қилишлари учун сув яқинлаштириб қўйдим. У зот кафтларини икки ёки уч марта ювдилар, сўнг ўнг қўлларини идишга солиб, аврат жойларига сув қуйдилар ва уни чап қўллари билан ювдилар. Сўнг чап қўлларини ерга уриб, уни қаттиқ ишқаладилар. Кейин намоз учун қиладиган таҳаратдай таҳарат қилдилар, сўнг бошларига кафтлари тўла уч ҳовуч сув қуйдилар, кейин бутун баданларини ювдилар. Сўнг турган жойларидан бир четга ўтиб, оёқларини ювдилар.» Маймуна айтади: «Сўнг мен у зотга сочиқ келтирдим, аммо у зот уни қайтардилар.»
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ أَيُّوبَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَالِمٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم اغْتَسَلَ فَأُتِيَ بِمِنْدِيلٍ فَلَمْ يَمَسَّهُ وَجَعَلَ يَقُولُ بِالْمَاءِ هَكَذَا .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ gʻusl qildilar, soʻng u zotga sochiq keltirildi, ammo u zot unga tegmadilar va qoʻllari bilan suvni mana bunday qila boshladilar (yaʼni badanlaridagi suvni siqib arta boshladilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ ғусл қилдилар, сўнг у зотга сочиқ келтирилди, аммо у зот унга тегмадилар ва қўллари билан сувни мана бундай қила бошладилар (яъни баданларидаги сувни сиқиб арта бошладилар).
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، أَنَّ قَزَعَةَ، مَوْلًى لِعَبْدِ قَيْسٍ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عِكْرِمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَائِشَةُ خَلْفَنَا تُصَلِّي مَعَنَا وَأَنَا إِلَى جَنْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أُصَلِّي مَعَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Paygʻambar ﷺning yonlarida namoz oʻqidim, Oisha esa orqamizda biz bilan namoz oʻqirdi. Men Paygʻambar ﷺning yonlarida, u zot bilan birga namoz oʻqidim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Пайғамбар ﷺнинг ёнларида намоз ўқидим, Оиша эса орқамизда биз билан намоз ўқирди. Мен Пайғамбар ﷺнинг ёнларида, у зот билан бирга намоз ўқидим.
أَخْبَرَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ عُلَيَّةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ فَقُمْتُ عَنْ شِمَالِهِ فَقَالَ بِي هَكَذَا فَأَخَذَ بِرَأْسِي فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Xolam Maymuna huzurida tunab qoldim. Rasululloh ﷺ tunda turib namoz oʻqiy boshladilar. Men u zotning chap tomonlariga turdim. U zot menga mana bunday qildilar: boshimdan ushlab, meni oʻng tomonlariga turgʻizdilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Холам Маймуна ҳузурида тунаб қолдим. Расулуллоҳ ﷺ тунда туриб намоз ўқий бошладилар. Мен у зотнинг чап томонларига турдим. У зот менга мана бундай қилдилар: бошимдан ушлаб, мени ўнг томонларига турғиздилар».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، قَالَ ابْنُ جُرَيْجٍ أَخْبَرَنِي زِيَادٌ، أَنَّ قَزَعَةَ، مَوْلًى لِعَبْدِ الْقَيْسِ أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، سَمِعَ عِكْرِمَةَ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ صَلَّيْتُ إِلَى جَنْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَعَائِشَةُ خَلْفَنَا تُصَلِّي مَعَنَا وَأَنَا إِلَى جَنْبِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أُصَلِّي مَعَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺ ning yonlarida namoz oʻqidim, Oisha esa ortimizda biz bilan namoz oʻqirdi, men Nabiy ﷺ ning yonlarida u zot bilan namoz oʻqirdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺ нинг ёнларида намоз ўқидим, Оиша эса ортимизда биз билан намоз ўқирди, мен Набий ﷺ нинг ёнларида у зот билан намоз ўқирдим.
أَخْبَرَنَا سُوَيْدُ بْنُ نَصْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ، عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي سُلَيْمَانَ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ صَلَّيْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَخَذَنِي بِيَدِهِ الْيُسْرَى فَأَقَامَنِي عَنْ يَمِينِهِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan namoz oʻqidim va u zotning chap tomonlarida turdim. U zot chap qoʻllari bilan meni ushlab, oʻng tomonlariga oʻtqazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан намоз ўқидим ва у зотнинг чап томонларида турдим. У зот чап қўллари билан мени ушлаб, ўнг томонларига ўтқаздилар.
أَخْبَرَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا نُوحٌ، - يَعْنِي ابْنَ قَيْسٍ - عَنِ ابْنِ مَالِكٍ، - وَهُوَ عَمْرٌو - عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَتِ امْرَأَةٌ تُصَلِّي خَلْفَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَسْنَاءُ مِنْ أَحْسَنِ النَّاسِ - قَالَ - فَكَانَ بَعْضُ الْقَوْمِ يَتَقَدَّمُ فِي الصَّفِّ الأَوَّلِ لِئَلاَّ يَرَاهَا وَيَسْتَأْخِرُ بَعْضُهُمْ حَتَّى يَكُونَ فِي الصَّفِّ الْمُؤَخَّرِ فَإِذَا رَكَعَ نَظَرَ مِنْ تَحْتِ إِبْطِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَقْدِمِينَ مِنْكُمْ وَلَقَدْ عَلِمْنَا الْمُسْتَأْخِرِينَ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir goʻzal ayol, odamlarning eng goʻzallaridan biri Rasululloh ﷺ orqalarida namoz oʻqirdi. Qavmdan baʼzilar uni koʻrmaslik uchun birinchi safga oʻtib olar, baʼzilari esa oxirgi safga oʻtib olar edi. Chunki rukuga borganda, qoʻltiqlari ostidan uni koʻrardi. Shunda Alloh azza va jalla: {Sizlardan avval oʻtganlarni ham, keyin qolganlarni ham, albatta, bilamiz} oyatini nozil qildi. (Hijr 24)Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир гўзал аёл, одамларнинг энг гўзалларидан бири Расулуллоҳ ﷺ орқаларида намоз ўқирди. Қавмдан баъзилар уни кўрмаслик учун биринчи сафга ўтиб олар, баъзилари эса охирги сафга ўтиб олар эди. Чунки рукуга борганда, қўлтиқлари остидан уни кўрарди. Шунда Аллоҳ азза ва жалла: {Сизлардан аввал ўтганларни ҳам, кейин қолганларни ҳам, албатта, биламиз} оятини нозил қилди. (Ҳижр 24)
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ الْمُخَرِّمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ رُزَيْقٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَيْنَمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَعِنْدَهُ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ إِذْ سَمِعَ نَقِيضًا فَوْقَهُ فَرَفَعَ جِبْرِيلُ عَلَيْهِ السَّلاَمُ بَصَرَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ هَذَا بَابٌ قَدْ فُتِحَ مِنَ السَّمَاءِ مَا فُتِحَ قَطُّ . قَالَ فَنَزَلَ مِنْهُ مَلَكٌ فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ أَبْشِرْ بِنُورَيْنِ أُوتِيتَهُمَا لَمْ يُؤْتَهُمَا نَبِيٌّ قَبْلَكَ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَخَوَاتِيمِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ لَمْ تَقْرَأْ حَرْفًا مِنْهُمَا إِلاَّ أُعْطِيتَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning huzurlarida Jibril alayhissalom bor ekan, u birdan tepasidan bir gʻichirlashni eshitdi. Jibril alayhissalom koʻzini osmonga koʻtarib: «Bu osmonda ochilgan bir eshikdir, u aslo ochilmagan edi», dedi. Undan bir farishta tushib, Paygʻambar ﷺning huzurlariga keldi va: «Senga berilgan, sendan oldingi hech bir paygʻambarga berilmagan ikki nur bilan xushxabar boʻlsin: Fotihatul-kitob va Baqara surasining oxirgi oyatlari. Sen ulardan bir harf oʻqishing bilan albatta senga (savobi) beriladi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида Жибрил алайҳиссалом бор экан, у бирдан тепасидан бир ғичирлашни эшитди. Жибрил алайҳиссалом кўзини осмонга кўтариб: «Бу осмонда очилган бир эшикдир, у асло очилмаган эди», деди. Ундан бир фаришта тушиб, Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келди ва: «Сенга берилган, сендан олдинги ҳеч бир пайғамбарга берилмаган икки нур билан хушхабар бўлсин: Фотиҳатул-китоб ва Бақара сурасининг охирги оятлари. Сен улардан бир ҳарф ўқишинг билан албатта сенга (савоби) берилади», деди.