حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، ح وَحَدَّثَنَا ابْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي ح، وَحَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، كُلُّهُمْ عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ " . قَالَ يَعْنِي الإِبْهَامَ وَالْخِنْصَرَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu va bu tengdir», dedilar. (Roviy) aytdi: yaʼni bosh barmoq bilan jimjiloqni (nazarda tutdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ва бу тенгдир», дедилар. (Ровий) айтди: яъни бош бармоқ билан жимжилоқни (назарда тутдилар).
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الأَصَابِعُ سَوَاءٌ وَالأَسْنَانُ سَوَاءٌ الثَّنِيَّةُ وَالضِّرْسُ سَوَاءٌ هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَرَوَاهُ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ عَنْ شُعْبَةَ بِمَعْنَى عَبْدِ الصَّمَدِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ الدَّارِمِيُّ عَنِ النَّضْرِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Barmoqlar tengdir, tishlar ham tengdir; oldingi tish bilan oziq tish tengdir, bu va bu tengdir», dedilar. Abu Dovud aytadi: buni Nazr ibn Shumayl Shuʼbadan Abdussamad rivoyatining maʼnosida rivoyat qildi. Abu Dovud aytadi: uni bizga Dorimiy Nazrdan rivoyat qilib berdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Бармоқлар тенгдир, тишлар ҳам тенгдир; олдинги тиш билан озиқ тиш тенгдир, бу ва бу тенгдир», дедилар. Абу Довуд айтади: буни Назр ибн Шумайл Шуъбадан Абдуссамад ривоятининг маъносида ривоят қилди. Абу Довуд айтади: уни бизга Доримий Назрдан ривоят қилиб берди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمِ بْنِ بَزِيعٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحَسَنِ، أَخْبَرَنَا أَبُو حَمْزَةَ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الأَسْنَانُ سَوَاءٌ وَالأَصَابِعُ سَوَاءٌ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tishlar tengdir, barmoqlar ham tengdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тишлар тенгдир, бармоқлар ҳам тенгдир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبَانَ، حَدَّثَنَا أَبُو تُمَيْلَةَ، عَنْ حُسَيْنٍ الْمُعَلِّمِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَعَلَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَصَابِعَ الْيَدَيْنِ وَالرِّجْلَيْنِ سَوَاءً .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ qoʻl barmoqlari bilan oyoq barmoqlarini (diyatda) teng qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ қўл бармоқлари билан оёқ бармоқларини (диятда) тенг қилдилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَسْعُودٍ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، أَنَّهُ سَمِعَ طَاوُسًا، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ سَأَلَ عَنْ قَضِيَّةِ النَّبِيِّ، صلى الله عليه وسلم فِي ذَلِكَ فَقَامَ إِلَيْهِ حَمَلُ بْنُ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ فَقَالَ كُنْتُ بَيْنَ امْرَأَتَيْنِ فَضَرَبَتْ إِحْدَاهُمَا الأُخْرَى بِمِسْطَحٍ فَقَتَلَتْهَا وَجَنِينَهَا فَقَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي جَنِينِهَا بِغُرَّةٍ وَأَنْ تُقْتَلَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ الْمِسْطَحُ هُوَ الصَّوْبَجُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ أَبُو عُبَيْدٍ الْمِسْطَحُ عُودٌ مِنْ أَعْوَادِ الْخِبَاءِ .
Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Umar buning (homila tushishi) haqida Nabiy ﷺning hukmlari toʻgʻrisida soʻradi. Shunda unga (qarata) Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa oʻrnidan turib: «Men ikki ayol orasida (er) edim, ulardan biri ikkinchisini xivich (yogʻoch) bilan urib, uni va qornidagi homilasini oʻldirib qoʻydi. Rasululloh ﷺ uning homilasi haqida bir gʻurra (toʻlashga) va (qotil ayol) oʻldirilishiga hukm qildilar», dedi. Abu Dovud aytdi: Nazr ibn Shumayl aytdi: Mistah — bu xamir yoyadigan oʻqlogʻdir. Abu Dovud aytdi: Abu Ubayd aytdi: Mistah — chodir yogʻochlaridan bir yogʻochdir.Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Умар бунинг (ҳомила тушиши) ҳақида Набий ﷺнинг ҳукмлари тўғрисида сўради. Шунда унга (қарата) Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ўрнидан туриб: «Мен икки аёл орасида (эр) эдим, улардан бири иккинчисини хивич (ёғоч) билан уриб, уни ва қорнидаги ҳомиласини ўлдириб қўйди. Расулуллоҳ ﷺ унинг ҳомиласи ҳақида бир ғурра (тўлашга) ва (қотил аёл) ўлдирилишига ҳукм қилдилар», деди. Абу Довуд айтди: Назр ибн Шумайл айтди: Мистаҳ — бу хамир ёядиган ўқлоғдир. Абу Довуд айтди: Абу Убайд айтди: Мистаҳ — чодир ёғочларидан бир ёғочдир.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّمَّارُ، أَنَّ عَمْرَو بْنَ طَلْحَةَ، حَدَّثَهُمْ قَالَ حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي قِصَّةِ حَمَلِ بْنِ مَالِكٍ قَالَ فَأَسْقَطَتْ غُلاَمًا قَدْ نَبَتَ شَعْرُهُ مَيِّتًا وَمَاتَتِ الْمَرْأَةُ فَقَضَى عَلَى الْعَاقِلَةِ الدِّيَةَ . فَقَالَ عَمُّهَا إِنَّهَا قَدْ أَسْقَطَتْ يَا نَبِيَّ اللَّهِ غُلاَمًا قَدْ نَبَتَ شَعْرُهُ . فَقَالَ أَبُو الْقَاتِلَةِ إِنَّهُ كَاذِبٌ إِنَّهُ وَاللَّهِ مَا اسْتَهَلَّ وَلاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلَ فَمِثْلُهُ يُطَلُّ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَسَجْعَ الْجَاهِلِيَّةِ وَكَهَانَتَهَا أَدِّ فِي الصَّبِيِّ غُرَّةً " . قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ كَانَ اسْمُ إِحْدَاهُمَا مُلَيْكَةَ وَالأُخْرَى أُمَّ غُطَيْفٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U (ayol) sochi oʻsib chiqqan bir oʻgʻil bolani oʻlik holda tushirib yubordi va ayolning oʻzi ham vafot etdi. Shunda (Nabiy ﷺ) diyatni oqila (otadan boʻlgan erkak qarindoshlar) zimmasiga (toʻlashga) hukm qildilar. Uning amakisi: «Ey Allohning Nabiysi! U (ayol) sochi oʻsib chiqqan bir oʻgʻilni tushirib yubordi», dedi. Qotil (ayol)ning otasi esa: «U yolgʻonchidir! Allohga qasamki, (bola) ovoz chiqarmadi, ichmadi va yemadi; bunday narsa uchun (diyat) bekorga ketadi (toʻlanmaydi)», dedi. Shunda Nabiy ﷺ: «Bu johiliyatning saji va uning kohinligimi?! Bola (homila) haqida bir gʻurra toʻla», dedilar. Ibn Abbos aytdi: Ulardan birining ismi Mulayka, ikkinchisiniki esa Umm Gʻutayf edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У (аёл) сочи ўсиб чиққан бир ўғил болани ўлик ҳолда тушириб юборди ва аёлнинг ўзи ҳам вафот этди. Шунда (Набий ﷺ) диятни оқила (отадан бўлган эркак қариндошлар) зиммасига (тўлашга) ҳукм қилдилар. Унинг амакиси: «Эй Аллоҳнинг Набийси! У (аёл) сочи ўсиб чиққан бир ўғилни тушириб юборди», деди. Қотил (аёл)нинг отаси эса: «У ёлғончидир! Аллоҳга қасамки, (бола) овоз чиқармади, ичмади ва емади; бундай нарса учун (дият) бекорга кетади (тўланмайди)», деди. Шунда Набий ﷺ: «Бу жоҳилиятнинг сажи ва унинг коҳинлигими?! Бола (ҳомила) ҳақида бир ғурра тўла», дедилар. Ибн Аббос айтди: Улардан бирининг исми Мулайка, иккинчисиники эса Умм Ғутайф эди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، وَحَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، عَنْ هِشَامٍ، وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَعْلَى بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ الصَّوَّافُ، جَمِيعًا عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي دِيَةِ الْمُكَاتَبِ يُقْتَلُ يُودَى مَا أَدَّى مِنْ مُكَاتَبَتِهِ دِيَةَ الْحُرِّ وَمَا بَقِيَ دِيَةَ الْمَمْلُوكِ .
Musaddad bizga Yahyo ibn Said orqali, shuningdek Ismoil bizga Hishom orqali, yana Usmon ibn Abu Shayba bizga Yaʼlo ibn Ubayd orqali, u Hajjoj as-Savvof orqali — barchasi Yahyo ibn Abu Kasir orqali, u Ikrima orqali, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: U dedi: Rasululloh ﷺ oʻldirilgan mukotab (ozodligini sotib olishga shartlashgan qul) diyati haqida shunday hukm qildilarki, u mukotabasidan (ozodlik puli sifatida) toʻlagan miqdoricha ozod kishi diyati, qolgani uchun esa qul diyati toʻlanadi.Мусаддад бизга Яҳё ибн Саид орқали, шунингдек Исмоил бизга Ҳишом орқали, яна Усмон ибн Абу Шайба бизга Яъло ибн Убайд орқали, у Ҳажжож ас-Саввоф орқали — барчаси Яҳё ибн Абу Касир орқали, у Икрима орқали, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ ўлдирилган мукотаб (озодлигини сотиб олишга шартлашган қул) дияти ҳақида шундай ҳукм қилдиларки, у мукотабасидан (озодлик пули сифатида) тўлаган миқдорича озод киши дияти, қолгани учун эса қул дияти тўланади.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَصَابَ الْمُكَاتَبُ حَدًّا أَوْ وَرِثَ مِيرَاثًا يَرِثُ عَلَى قَدْرِ مَا عَتَقَ مِنْهُ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ وُهَيْبٌ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَرْسَلَهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ وَإِسْمَاعِيلُ عَنْ أَيُّوبَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَجَعَلَهُ إِسْمَاعِيلُ ابْنُ عُلَيَّةَ قَوْلَ عِكْرِمَةَ .
Muso ibn Ismoil bizga Hammod ibn Salama orqali, u Ayyub orqali, u Ikrima orqali, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Mukotab diyatga (qon puliga) yoki merosga haqdor boʻlsa, oʻzidan ozod boʻlgan miqdoriga qarab meros oladi». Abu Dovud aytdi: Buni Vuhayb Ayyubdan, u Ikrimadan, u Alidan, u Nabiy ﷺ dan rivoyat qilgan. Hammod ibn Zayd va Ismoil esa uni Ayyubdan, u Ikrimadan, u Nabiy ﷺ dan mursal (sahobiy halqasi tushirilgan) tarzda rivoyat qilganlar. Ismoil ibn Ulayya esa uni Ikrimaning soʻzi qilib keltirgan.Мусо ибн Исмоил бизга Ҳаммод ибн Салама орқали, у Айюб орқали, у Икрима орқали, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мукотаб диятга (қон пулига) ёки меросга ҳақдор бўлса, ўзидан озод бўлган миқдорига қараб мерос олади». Абу Довуд айтди: Буни Вуҳайб Айюбдан, у Икримадан, у Алидан, у Набий ﷺ дан ривоят қилган. Ҳаммод ибн Зайд ва Исмоил эса уни Айюбдан, у Икримадан, у Набий ﷺ дан мурсал (саҳобий ҳалқаси туширилган) тарзда ривоят қилганлар. Исмоил ибн Улайя эса уни Икриманинг сўзи қилиб келтирган.
قَالَ أَبُو دَاوُدَ حُدِّثْتُ عَنْ سَعِيدِ بْنِ سُلَيْمَانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ قُتِلَ فِي عِمَّيَّا أَوْ رَمْيًا يَكُونُ بَيْنَهُمْ بِحَجَرٍ أَوْ بِسَوْطٍ فَعَقْلُهُ عَقْلُ خَطَإٍ وَمَنْ قُتِلَ عَمْدًا فَقَوْدُ يَدَيْهِ فَمَنْ حَالَ بَيْنَهُ وَبَيْنَهُ فَعَلَيْهِ لَعْنَةُ اللَّهِ وَالْمَلاَئِكَةِ وَالنَّاسِ أَجْمَعِينَ " .
Abu Dovud aytdi: Menga Said ibn Sulaymondan, u Sulaymon ibn Kasirdan rivoyat qilindi: Bizga Amr ibn Dinor orqali, u Tovusdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi: U dedi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kimki (kim oʻldirgani) noaniq (koʻr-koʻrona) holatda, yoki odamlar oʻrtasida tosh yoxud qamchi otish (toʻs-toʻpoloni) orasida oʻldirilsa, uning diyati xato (qotillik) diyatidir. Kimki qasddan oʻldirilsa, (qotilning) qoʻliga (joniga) qasos boʻladi. Kim bunga (qasosga) toʻsqinlik qilsa, unga Allohning, farishtalarning va barcha odamlarning laʼnati boʻlsin».Абу Довуд айтди: Менга Саид ибн Сулаймондан, у Сулаймон ибн Касирдан ривоят қилинди: Бизга Амр ибн Динор орқали, у Товусдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди: У деди: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Кимки (ким ўлдиргани) ноаниқ (кўр-кўрона) ҳолатда, ёки одамлар ўртасида тош ёхуд қамчи отиш (тўс-тўполони) орасида ўлдирилса, унинг дияти хато (қотиллик) диятидир. Кимки қасддан ўлдирилса, (қотилнинг) қўлига (жонига) қасос бўлади. Ким бунга (қасосга) тўсқинлик қилса, унга Аллоҳнинг, фаришталарнинг ва барча одамларнинг лаънати бўлсин».
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، - قَالَ مُحَمَّدٌ كَتَبْتُهُ مِنْ كِتَابِهِ - قَالَ أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ كَانَ أَبُو هُرَيْرَةَ يُحَدِّثُ أَنَّ رَجُلاً أَتَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنِّي أَرَى اللَّيْلَةَ ظُلَّةً يَنْطِفُ مِنْهَا السَّمْنُ وَالْعَسَلُ فَأَرَى النَّاسَ يَتَكَفَّفُونَ بِأَيْدِيهِمْ فَالْمُسْتَكْثِرُ وَالْمُسْتَقِلُّ وَأَرَى سَبَبًا وَاصِلاً مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الأَرْضِ فَأَرَاكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَخَذْتَ بِهِ فَعَلَوْتَ بِهِ ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَعَلاَ بِهِ ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَعَلاَ بِهِ ثُمَّ أَخَذَ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَانْقَطَعَ ثُمَّ وُصِلَ فَعَلاَ بِهِ . قَالَ أَبُو بَكْرٍ بِأَبِي وَأُمِّي لَتَدَعَنِّي فَلأَعْبُرَنَّهَا . فَقَالَ " اعْبُرْهَا " . قَالَ أَمَّا الظُّلَّةُ فَظُلَّةُ الإِسْلاَمِ وَأَمَّا مَا يَنْطِفُ مِنَ السَّمْنِ وَالْعَسَلِ فَهُوَ الْقُرْآنُ لِينُهُ وَحَلاَوَتُهُ وَأَمَّا الْمُسْتَكْثِرُ وَالْمُسْتَقِلُّ فَهُوَ الْمُسْتَكْثِرُ مِنَ الْقُرْآنِ وَالْمُسْتَقِلُّ مِنْهُ وَأَمَّا السَّبَبُ الْوَاصِلُ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الأَرْضِ فَهُوَ الْحَقُّ الَّذِي أَنْتَ عَلَيْهِ تَأْخُذُ بِهِ فَيُعْلِيكَ اللَّهُ ثُمَّ يَأْخُذُ بِهِ بَعْدَكَ رَجُلٌ فَيَعْلُو بِهِ ثُمَّ يَأْخُذُ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَيَعْلُو بِهِ ثُمَّ يَأْخُذُ بِهِ رَجُلٌ آخَرُ فَيَنْقَطِعُ ثُمَّ يُوصَلُ لَهُ فَيَعْلُو بِهِ أَىْ رَسُولَ اللَّهِ لَتُحَدِّثَنِّي أَصَبْتُ أَمْ أَخْطَأْتُ . فَقَالَ " أَصَبْتَ بَعْضًا وَأَخْطَأْتَ بَعْضًا " . فَقَالَ أَقْسَمْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ لَتُحَدِّثَنِّي مَا الَّذِي أَخْطَأْتُ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُقْسِمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Abu Hurayra (roziyallohu anhu) shunday rivoyat qilar edi: Bir kishi Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: ‹Men (tushimda) bir bulut parchasini koʻrdim, undan sariyogʻ va asal tomib turibdi. Odamlarni esa qoʻllarini yoyib (oʻsha narsani) olayotganini koʻrdim — kimdir koʻp oldi, kimdir oz. Yana men osmondan yergacha ulanib turgan bir arqonni koʻrdim. Ey Rasululloh, sizni esa uni ushlab, u bilan yuqoriga koʻtarilganingizni koʻrdim. Soʻngra uni boshqa bir kishi ushlab, u bilan koʻtarildi. Soʻngra uni yana boshqa bir kishi ushlab, u bilan koʻtarildi. Soʻngra uni yana boshqa bir kishi ushladi-yu, u uzilib ketdi, soʻngra u (qaytadan) ulandi va u bilan koʻtarildi›, dedi. Abu Bakr: ‹Ota-onam sizga fido boʻlsin, ijozat bersangiz, men buni taʼbir qilay›, dedi. U zot: ‹Taʼbir qil›, dedilar. U: ‹Bulutga kelsak, u Islom bulutidir. Undan tomayotgan sariyogʻ va asal esa, Qurʼondir — uning yumshoqligi va shirinligidir. Koʻp oluvchi va oz oluvchi esa, Qurʼondan koʻp oluvchi va undan oz oluvchidir. Osmondan yergacha ulanib turgan arqon esa, siz uning ustida turgan haqdir — siz uni ushlaysiz, Alloh sizni (Oʻziga) koʻtaradi. Soʻngra sizdan keyin uni bir kishi ushlaydi va u bilan koʻtariladi. Soʻngra uni boshqa bir kishi ushlaydi va u bilan koʻtariladi. Soʻngra uni yana boshqa bir kishi ushlaydi-yu, u uziladi, soʻngra unga (qaytadan) ulanadi va u bilan koʻtariladi. Ey Rasululloh, menga ayting, men toʻgʻri qildimmi yoki xato qildimmi?› dedi. U zot: ‹Baʼzisida toʻgʻri qilding va baʼzisida xato qilding›, dedilar. U: ‹Ey Rasululloh, Alloh bilan qasam ichaman, menga qayerda xato qilganimni albatta aytib bering›, dedi. Shunda Nabiy ﷺ: ‹Qasam ichma›, dedilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) шундай ривоят қилар эди: Бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: ‹Мен (тушимда) бир булут парчасини кўрдим, ундан сариёғ ва асал томиб турибди. Одамларни эса қўлларини ёйиб (ўша нарсани) олаётганини кўрдим — кимдир кўп олди, кимдир оз. Яна мен осмондан ергача уланиб турган бир арқонни кўрдим. Эй Расулуллоҳ, сизни эса уни ушлаб, у билан юқорига кўтарилганингизни кўрдим. Сўнгра уни бошқа бир киши ушлаб, у билан кўтарилди. Сўнгра уни яна бошқа бир киши ушлаб, у билан кўтарилди. Сўнгра уни яна бошқа бир киши ушлади-ю, у узилиб кетди, сўнгра у (қайтадан) уланди ва у билан кўтарилди›, деди. Абу Бакр: ‹Ота-онам сизга фидо бўлсин, ижозат берсангиз, мен буни таъбир қилай›, деди. У зот: ‹Таъбир қил›, дедилар. У: ‹Булутга келсак, у Ислом булутидир. Ундан томаётган сариёғ ва асал эса, Қуръондир — унинг юмшоқлиги ва ширинлигидир. Кўп олувчи ва оз олувчи эса, Қуръондан кўп олувчи ва ундан оз олувчидир. Осмондан ергача уланиб турган арқон эса, сиз унинг устида турган ҳақдир — сиз уни ушлайсиз, Аллоҳ сизни (Ўзига) кўтаради. Сўнгра сиздан кейин уни бир киши ушлайди ва у билан кўтарилади. Сўнгра уни бошқа бир киши ушлайди ва у билан кўтарилади. Сўнгра уни яна бошқа бир киши ушлайди-ю, у узилади, сўнгра унга (қайтадан) уланади ва у билан кўтарилади. Эй Расулуллоҳ, менга айтинг, мен тўғри қилдимми ёки хато қилдимми?› деди. У зот: ‹Баъзисида тўғри қилдинг ва баъзисида хато қилдинг›, дедилар. У: ‹Эй Расулуллоҳ, Аллоҳ билан қасам ичаман, менга қаерда хато қилганимни албатта айтиб беринг›, деди. Шунда Набий ﷺ: ‹Қасам ичма›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا يَنْبَغِي لِعَبْدٍ أَنْ يَقُولَ إِنِّي خَيْرٌ مِنْ يُونُسَ بْنِ مَتَّى " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Bandaga ‹Men Yunus ibn Mattodan yaxshiroqman› deyish loyiq emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Бандага ‹Мен Юнус ибн Маттодан яхшироқман› дейиш лойиқ эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ شُعْبَةَ، حَدَّثَنِي أَبُو جَمْرَةَ، قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ وَفْدَ عَبْدِ الْقَيْسِ لَمَّا قَدِمُوا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَمَرَهُمْ بِالإِيمَانِ بِاللَّهِ قَالَ " أَتَدْرُونَ مَا الإِيمَانُ بِاللَّهِ " . قَالُوا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ " شَهَادَةُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنَّ مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ وَإِقَامُ الصَّلاَةِ وَإِيتَاءُ الزَّكَاةِ وَصَوْمُ رَمَضَانَ وَأَنْ تُعْطُوا الْخُمُسَ مِنَ الْمَغْنَمِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Abdul Qays elchilari Rasululloh ﷺ huzuriga kelganlarida, u zot ularni Allohga iymon keltirishga buyurdilar va: «Allohga iymon keltirish nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Ular: «Alloh va Uning Rasuli bilguvchiroqdir», dedilar. U zot: «Lo ilaha illalloh va Muhammadun rasululloh deb guvohlik berish, namozni toʻkis ado etish, zakot berish, Ramazon roʻzasini tutish hamda gʻanimatdan beshdan birini berishingizdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Абдул Қайс элчилари Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келганларида, у зот уларни Аллоҳга иймон келтиришга буюрдилар ва: «Аллоҳга иймон келтириш нима эканини биласизларми?» дедилар. Улар: «Аллоҳ ва Унинг Расули билгувчироқдир», дедилар. У зот: «Ло илаҳа иллаллоҳ ва Муҳаммадун расулуллоҳ деб гувоҳлик бериш, намозни тўкис адо этиш, закот бериш, Рамазон рўзасини тутиш ҳамда ғаниматдан бешдан бирини беришингиздир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا تَوَجَّهَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْكَعْبَةِ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَكَيْفَ الَّذِينَ مَاتُوا وَهُمْ يُصَلُّونَ إِلَى بَيْتِ الْمَقْدِسِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى { وَمَا كَانَ اللَّهُ لِيُضِيعَ إِيمَانَكُمْ } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi. U: «Nabiy ﷺ Kaʼba tomonga yuzlanganlarida (odamlar): ‹Ey Allohning Rasuli! Baytul-Maqdisga qarab namoz oʻqib oʻlganlarning holi qanday boʻladi?› deyishdi. Shunda Alloh taolo: {Alloh imoningizni zoye qiladigan emas} (Baqara 143) oyatini nozil qildi» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади. У: «Набий ﷺ Каъба томонга юзланганларида (одамлар): ‹Эй Аллоҳнинг Расули! Байтул-Мақдисга қараб намоз ўқиб ўлганларнинг ҳоли қандай бўлади?› дейишди. Шунда Аллоҳ таоло: {Аллоҳ имонингизни зое қиладиган эмас} (Бақара 143) оятини нозил қилди» деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ حَدَّثَنِي أُبَىُّ بْنُ كَعْبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " أَبْصَرَ الْخَضِرُ غُلاَمًا يَلْعَبُ مَعَ الصِّبْيَانِ فَتَنَاوَلَ رَأْسَهُ فَقَلَعَهُ فَقَالَ مُوسَى { أَقَتَلْتَ نَفْسًا زَكِيَّةً } " . الآيَةَ .
Muhammad ibn Mihron ar-Roziy bizga aytib berdi: Sufyon ibn Uyayna bizga aytib berdi, u Amrdan, u Said ibn Jubayrdan rivoyat qildi. (Said) dedi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) dedi: Menga Ubay ibn Kaʼb (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺ dan aytib berdi. U zot: «Xizr bolalar bilan oʻynab yurgan bir bolani koʻrib qoldi-da, uning boshini ushlab, uzib tashladi. Shunda Muso: {Bir pok jonni oʻldirdingmi?} (Kahf 74) — oyatni (oʻqidi)», dedilar.Муҳаммад ибн Миҳрон ар-Розий бизга айтиб берди: Суфён ибн Уяйна бизга айтиб берди, у Амрдан, у Саид ибн Жубайрдан ривоят қилди. (Саид) деди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) деди: Менга Убай ибн Каъб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺ дан айтиб берди. У зот: «Хизр болалар билан ўйнаб юрган бир болани кўриб қолди-да, унинг бошини ушлаб, узиб ташлади. Шунда Мусо: {Бир пок жонни ўлдирдингми?} (Каҳф 74) — оятни (ўқиди)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ أَبِي بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنْ أَوْلاَدِ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ " اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺdan mushriklarning bolalari haqida soʻralganida, u zot: «Alloh ularning nima qiluvchi boʻlganlarini yaxshiroq biluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺдан мушрикларнинг болалари ҳақида сўралганида, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима қилувчи бўлганларини яхшироқ билувчидир», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنِ الْمِنْهَالِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ : كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُعَوِّذُ الْحَسَنَ وَالْحُسَيْنَ : " أُعِيذُكُمَا بِكَلِمَاتِ اللَّهِ التَّامَّةِ مِنْ كُلِّ شَيْطَانٍ وَهَامَّةٍ وَمِنْ كُلِّ عَيْنٍ لاَمَّةٍ " . ثُمَّ يَقُولُ : " كَانَ أَبُوكُمْ يُعَوِّذُ بِهِمَا إِسْمَاعِيلَ وَإِسْحَاقَ " . قَالَ أَبُو دَاوُدَ : هَذَا دَلِيلٌ عَلَى أَنَّ الْقُرْآنَ لَيْسَ بِمَخْلُوقٍ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Nabiy ﷺ Hasan bilan Husaynni (panohga topshirib) shunday duo qilar edilar: «Sizlarni har bir shaytondan, har bir zaharli jonivordan va yomon koʻzdan Allohning mukammal kalimalari bilan panohga topshiraman». Soʻngra: «Otangiz (Ibrohim) ham Ismoil bilan Ishoqni shu (kalimalar) bilan panohga topshirar edi» der edilar. Abu Dovud aytadi: Bu — Qurʼon maxluq (yaratilgan) emasligiga dalildir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Набий ﷺ Ҳасан билан Ҳусайнни (паноҳга топшириб) шундай дуо қилар эдилар: «Сизларни ҳар бир шайтондан, ҳар бир заҳарли жонивордан ва ёмон кўздан Аллоҳнинг мукаммал калималари билан паноҳга топшираман». Сўнгра: «Отангиз (Иброҳим) ҳам Исмоил билан Ишоқни шу (калималар) билан паноҳга топширар эди» дер эдилар. Абу Довуд айтади: Бу — Қуръон махлуқ (яратилган) эмаслигига далилдир.
حَدَّثَنَا النُّفَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا قَابُوسُ بْنُ أَبِي ظَبْيَانَ، أَنَّ أَبَاهُ، حَدَّثَهُ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ، أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ الْهَدْىَ الصَّالِحَ وَالسَّمْتَ الصَّالِحَ وَالاِقْتِصَادَ جُزْءٌ مِنْ خَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Nabiysi ﷺ: «Albatta, toʻgʻri yoʻl tutish, viqorli koʻrinish va meʼyorni saqlash (tejamkorlik) — paygʻambarlikning yigirma besh boʻlagidan bir boʻlagidir», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Набийси ﷺ: «Албатта, тўғри йўл тутиш, виқорли кўриниш ва меъёрни сақлаш (тежамкорлик) — пайғамбарликнинг йигирма беш бўлагидан бир бўлагидир», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، ح وَحَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ أَخْزَمَ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ عُمَرَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ بْنُ يَزِيدَ الْعَطَّارُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، - قَالَ زَيْدٌ - عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَجُلاً، لَعَنَ الرِّيحَ - وَقَالَ مُسْلِمٌ إِنَّ رَجُلاً نَازَعَتْهُ الرِّيحُ رِدَاءَهُ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَلَعَنَهَا - فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لاَ تَلْعَنْهَا فَإِنَّهَا مَأْمُورَةٌ وَإِنَّهُ مَنْ لَعَنَ شَيْئًا لَيْسَ لَهُ بِأَهْلٍ رَجَعَتِ اللَّعْنَةُ عَلَيْهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinishicha, bir kishi shamolni laʼnatladi. Muslim (degan rovaiy)ning rivoyatida esa: Nabiy ﷺ zamonida bir kishining ridosini shamol tortib ketgan edi, shunda u shamolni laʼnatladi. Nabiy ﷺ: «Uni laʼnatlama, chunki u (Allohga) amr qilingandir. Kim biror narsani noloyiq boʻla turib laʼnatlasa, laʼnat oʻziga qaytadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинишича, бир киши шамолни лаънатлади. Муслим (деган роваий)нинг ривоятида эса: Набий ﷺ замонида бир кишининг ридосини шамол тортиб кетган эди, шунда у шамолни лаънатлади. Набий ﷺ: «Уни лаънатлама, чунки у (Аллоҳга) амр қилингандир. Ким бирор нарсани нолойиқ бўла туриб лаънатласа, лаънат ўзига қайтади», дедилар.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم لَعَنَ الْمُخَنَّثِينَ مِنَ الرِّجَالِ وَالْمُتَرَجِّلاَتِ مِنَ النِّسَاءِ وَقَالَ " أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ وَأَخْرِجُوا فُلاَنًا وَفُلاَنًا " . يَعْنِي الْمُخَنَّثِينَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ erkaklardan muxannaslarni (ayollarga oʻxshashga urinuvchilarni) va ayollardan erkaklarga oʻxshashga urinuvchilarni laʼnatladilar va: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar, falonchi bilan falonchini chiqarib yuboringlar!» dedilar. Bunda muxannaslarni nazarda tutdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ эркаклардан муханнасларни (аёлларга ўхшашга уринувчиларни) ва аёллардан эркакларга ўхшашга уринувчиларни лаънатладилар ва: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар, фалончи билан фалончини чиқариб юборинглар!» дедилар. Бунда муханнасларни назарда тутдилар.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَجَعَلَ يَتَكَلَّمُ بِكَلاَمٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنَ الْبَيَانِ سِحْرًا وَإِنَّ مِنَ الشِّعْرِ حُكْمًا " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir baduviy (sahroyi arab) Nabiy ﷺ huzurlariga kelib gapira boshladi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta, baʼzi soʻzlarda (chiroyli bayonda) sehr bor va albatta, baʼzi sheʼrlarda hikmat bor», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир бадувий (саҳройи араб) Набий ﷺ ҳузурларига келиб гапира бошлади. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, баъзи сўзларда (чиройли баёнда) сеҳр бор ва албатта, баъзи шеърларда ҳикмат бор», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُسَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ يَزِيدَ النَّحْوِيِّ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ { وَالشُّعَرَاءُ يَتَّبِعُهُمُ الْغَاوُونَ } فَنَسَخَ مِنْ ذَلِكَ وَاسْتَثْنَى فَقَالَ { إِلاَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ وَذَكَرُوا اللَّهَ كَثِيرًا } .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Shoirlarga esa gumrohlar ergashadilar} (oyati nozil boʻldi). Soʻng (Alloh) buni mansux qilib, istisno keltirdi va: {Magar iymon keltirib, solih amallar qilgan va Allohni koʻp zikr etgan kishilar bundan mustasno} dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Шоирларга эса гумроҳлар эргашадилар} (ояти нозил бўлди). Сўнг (Аллоҳ) буни мансух қилиб, истисно келтирди ва: {Магар иймон келтириб, солиҳ амаллар қилган ва Аллоҳни кўп зикр этган кишилар бундан мустасно} деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، حَدَّثَنَا أَيُّوبُ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ صَوَّرَ صُورَةً عَذَّبَهُ اللَّهُ بِهَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ حَتَّى يَنْفُخَ فِيهَا وَلَيْسَ بِنَافِخٍ وَمَنْ تَحَلَّمَ كُلِّفَ أَنْ يَعْقِدَ شَعِيرَةً وَمَنِ اسْتَمَعَ إِلَى حَدِيثِ قَوْمٍ يَفِرُّونَ بِهِ مِنْهُ صُبَّ فِي أُذُنِهِ الآنُكُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim biror surat yasasa, Alloh uni qiyomat kuni unga jon kiritguniga qadar shu (surat) bilan azoblaydi, holbuki u (hech qachon) jon kirita olmaydi. Kim koʻrmagan tushini koʻrdim deb yolgʻon daʼvo qilsa, u ikki arpa donasini (bir-biriga) tugun qilib bogʻlashga majbur etiladi. Kim oʻzidan qochib, (eshitishidan) yashiringan qavmning gapiga quloq solsa, qiyomat kuni uning qulogʻiga eritilgan qoʻrgʻoshin quyiladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким бирор сурат ясаса, Аллоҳ уни қиёмат куни унга жон киритгунига қадар шу (сурат) билан азоблайди, ҳолбуки у (ҳеч қачон) жон кирита олмайди. Ким кўрмаган тушини кўрдим деб ёлғон даъво қилса, у икки арпа донасини (бир-бирига) тугун қилиб боғлашга мажбур этилади. Ким ўзидан қочиб, (эшитишидан) яширинган қавмнинг гапига қулоқ солса, қиёмат куни унинг қулоғига эритилган қўрғошин қуйилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ كُرَيْبٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَامَ مِنَ اللَّيْلِ فَقَضَى حَاجَتَهُ فَغَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ نَامَ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ يَعْنِي بَالَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ kechasi turib, hojatlarini chiqardilar, soʻng yuzlari va qoʻllarini yuvdilar, keyin uxladilar». Abu Dovud aytadi: Yaʼni bavl qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ кечаси туриб, ҳожатларини чиқардилар, сўнг юзлари ва қўлларини ювдилар, кейин ухладилар». Абу Довуд айтади: Яъни бавл қилдилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الْهَمْدَانِيُّ، قَالَ أَخْبَرَنَا ح، وَحَدَّثَنَا الرَّبِيعُ بْنُ سُلَيْمَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ بَشِيرٍ النَّجَّارِيِّ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْبَيْلَمَانِيِّ، - قَالَ الرَّبِيعُ ابْنُ الْبَيْلَمَانِيِّ - عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ { فَسُبْحَانَ اللَّهِ حِينَ تُمْسُونَ وَحِينَ تُصْبِحُونَ * وَلَهُ الْحَمْدُ فِي السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَعَشِيًّا وَحِينَ تُظْهِرُونَ } إِلَى { وَكَذَلِكَ تُخْرَجُونَ } أَدْرَكَ مَا فَاتَهُ فِي يَوْمِهِ ذَلِكَ وَمَنْ قَالَهُنَّ حِينَ يُمْسِي أَدْرَكَ مَا فَاتَهُ فِي لَيْلَتِهِ " . قَالَ الرَّبِيعُ عَنِ اللَّيْثِ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Allohning Rasuli ﷺ: «Kim tongga yetganida {Bas, kechqurun va tongga kirganingizda Allohni (poklab) yod eting. Osmonlaru yerdagi hamdu sano hamda kun yarmida va peshinga kirganingizda ham Unga xosdir} (Rum 17-18) oyatini ‹va shu zaylda (qabrlaringizdan) chiqarilursizlar› (Rum 19) gacha aytsa, oʻsha kunida qoʻldan boy berganini topib oladi; kim ularni kechga yetganida aytsa, oʻsha kechasida qoʻldan boy berganini topib oladi», dedilar. Ar-Robiʼ buni al-Laysdan rivoyat qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким тонгга етганида {Бас, кечқурун ва тонгга кирганингизда Аллоҳни (поклаб) ёд этинг. Осмонлару ердаги ҳамду сано ҳамда кун ярмида ва пешинга кирганингизда ҳам Унга хосдир} (Рум 17-18) оятини ‹ва шу зайлда (қабрларингиздан) чиқарилурсизлар› (Рум 19) гача айтса, ўша кунида қўлдан бой берганини топиб олади; ким уларни кечга етганида айтса, ўша кечасида қўлдан бой берганини топиб олади», дедилар. Ар-Робиъ буни ал-Лайсдан ривоят қилди.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ الْجُشَمِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، - قَالَ نَصْرٌ ابْنُ أَبِي عَرُوبَةَ - عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَهِيكٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اسْتَعَاذَ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ وَمَنْ سَأَلَكُمْ بِوَجْهِ اللَّهِ فَأَعْطُوهُ " . قَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ " مَنْ سَأَلَكُمْ بِاللَّهِ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim Alloh nomi bilan panoh soʻrasa, unga panoh beringlar va kim sizlardan Allohning yuzi haqqi-hurmati (biror narsa) soʻrasa, unga beringlar.» Ubaydulloh (rivoyatida): «Kim sizlardan Alloh nomi bilan soʻrasa», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким Аллоҳ номи билан паноҳ сўраса, унга паноҳ беринглар ва ким сизлардан Аллоҳнинг юзи ҳаққи-ҳурмати (бирор нарса) сўраса, унга беринглар.» Убайдуллоҳ (ривоятида): «Ким сизлардан Аллоҳ номи билан сўраса», деди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، وَسَهْلُ بْنُ بَكَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، ح وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، - الْمَعْنَى - عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ مُجَاهِدٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ اسْتَعَاذَكُمْ بِاللَّهِ فَأَعِيذُوهُ وَمَنْ سَأَلَكُمْ بِاللَّهِ فَأَعْطُوهُ " . وَقَالَ سَهْلٌ وَعُثْمَانُ " وَمَنْ دَعَاكُمْ فَأَجِيبُوهُ " . ثُمَّ اتَّفَقُوا " وَمَنْ آتَى إِلَيْكُمْ مَعْرُوفًا فَكَافِئُوهُ " . قَالَ مُسَدَّدٌ وَعُثْمَانُ " فَإِنْ لَمْ تَجِدُوا فَادْعُوا اللَّهَ لَهُ حَتَّى تَعْلَمُوا أَنْ قَدْ كَافَأْتُمُوهُ " .
Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Kim sizlardan Alloh nomi bilan panoh soʻrasa, unga panoh beringlar. Kim sizlardan Alloh nomi bilan (biror narsa) soʻrasa, unga beringlar». Sahl va Usmon (rivoyatlarida): «Kim sizlarni (mehmonga yoki biror ishga) chaqirsa, unga ijobat qilinglar», deydilar. Soʻng (roviylar) ittifoq qilib (shunday) dedilar: «Kim sizlarga yaxshilik qilsa, unga (xuddi shunday yaxshilik bilan) mukofot beringlar». Musaddad va Usmon (rivoyatlarida): «Agar (mukofot qaytarishga imkon) topmasangiz, unga (yaxshilik) mukofotini berib boʻlganingizni bilguningizcha, u uchun Allohga duo qilinglar», deyilgan.Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Ким сизлардан Аллоҳ номи билан паноҳ сўраса, унга паноҳ беринглар. Ким сизлардан Аллоҳ номи билан (бирор нарса) сўраса, унга беринглар». Саҳл ва Усмон (ривоятларида): «Ким сизларни (меҳмонга ёки бирор ишга) чақирса, унга ижобат қилинглар», дейдилар. Сўнг (ровийлар) иттифоқ қилиб (шундай) дедилар: «Ким сизларга яхшилик қилса, унга (худди шундай яхшилик билан) мукофот беринглар». Мусаддад ва Усмон (ривоятларида): «Агар (мукофот қайтаришга имкон) топмасангиз, унга (яхшилик) мукофотини бериб бўлганингизни билгунингизча, у учун Аллоҳга дуо қилинглар», дейилган.
حَدَّثَنَا عَبَّاسُ بْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عِكْرِمَةُ، - يَعْنِي ابْنَ عَمَّارٍ - قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو زُمَيْلٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقُلْتُ مَا شَىْءٌ أَجِدُهُ فِي صَدْرِي قَالَ مَا هُوَ قُلْتُ وَاللَّهِ مَا أَتَكَلَّمُ بِهِ . قَالَ فَقَالَ لِي أَشَىْءٌ مِنْ شَكٍّ قَالَ وَضَحِكَ . قَالَ مَا نَجَا مِنْ ذَلِكَ أَحَدٌ - قَالَ - حَتَّى أَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ { فَإِنْ كُنْتَ فِي شَكٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِنْ قَبْلِكَ } الآيَةَ قَالَ فَقَالَ لِي إِذَا وَجَدْتَ فِي نَفْسِكَ شَيْئًا فَقُلْ { هُوَ الأَوَّلُ وَالآخِرُ وَالظَّاهِرُ وَالْبَاطِنُ وَهُوَ بِكُلِّ شَىْءٍ عَلِيمٌ }
Abu Zumayl (rahimahulloh) aytadi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻrab: «Koʻksimda his qilayotgan bir narsa nima ekan?», dedim. U: «U nima?», dedi. Men: «Allohga qasamki, men uni tilga ololmayman», dedim. U menga: «Bu shubhadan iboratmi?», dedi va kulib qoʻydi. Soʻng: «Bundan hech kim qutulmagan», dedi. — (Rovi) aytadi: — Toki Alloh azza va jalla: {Agar senga nozil qilgan narsamizdan shubhada boʻlsang, sendan oldin Kitobni oʻqib kelayotganlardan soʻrab koʻr} (Yunus 94) oyatini tushirgan. Soʻng u menga: «Agar nafsingda biror narsa his qilsang, shunday degin: {U Avval va Oxir, Zohir va Botindir. U har bir narsani bilguvchidir} (Hadid 3)», dedi.Абу Зумайл (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўраб: «Кўксимда ҳис қилаётган бир нарса нима экан?», дедим. У: «У нима?», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, мен уни тилга ололмайман», дедим. У менга: «Бу шубҳадан иборатми?», деди ва кулиб қўйди. Сўнг: «Бундан ҳеч ким қутулмаган», деди. — (Рови) айтади: — Токи Аллоҳ азза ва жалла: {Агар сенга нозил қилган нарсамиздан шубҳада бўлсанг, сендан олдин Китобни ўқиб келаётганлардан сўраб кўр} (Юнус 94) оятини туширган. Сўнг у менга: «Агар нафсингда бирор нарса ҳис қилсанг, шундай дегин: {У Аввал ва Охир, Зоҳир ва Ботиндир. У ҳар бир нарсани билгувчидир} (Ҳадид 3)», деди.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَابْنُ، قُدَامَةَ بْنِ أَعْيَنَ قَالاَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ ذَرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَدَّادٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أَحَدَنَا يَجِدُ فِي نَفْسِهِ - يُعَرِّضُ بِالشَّىْءِ - لأَنْ يَكُونَ حُمَمَةً أَحَبُّ إِلَيْهِ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ بِهِ فَقَالَ " اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ اللَّهُ أَكْبَرُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي رَدَّ كَيْدَهُ إِلَى الْوَسْوَسَةِ " . قَالَ ابْنُ قُدَامَةَ " رَدَّ أَمْرَهُ " . مَكَانَ " رَدَّ كَيْدَهُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺ ning huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, bizdan birimiz nafsida shunday bir narsani his qiladiki — u (shu narsani) bilvosita aytib — uni tilga olishdan koʻra kuyib koʻmirga aylanib ketishi unga koʻproq yoqadi», dedi. Shunda u zot: «Allohu akbar, Allohu akbar, Allohu akbar! (Shaytonning) makrini vasvasaga qaytargan Allohga hamd boʻlsin», dedilar. Ibn Qudoma (rivoyatida) «makrini qaytargan» oʻrniga «ishini qaytargan» degan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺ нинг ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, биздан биримиз нафсида шундай бир нарсани ҳис қиладики — у (шу нарсани) билвосита айтиб — уни тилга олишдан кўра куйиб кўмирга айланиб кетиши унга кўпроқ ёқади», деди. Шунда у зот: «Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар, Аллоҳу акбар! (Шайтоннинг) макрини васвасага қайтарган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедилар. Ибн Қудома (ривоятида) «макрини қайтарган» ўрнига «ишини қайтарган» деган.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ، وَمُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَتَبَ إِلَى هِرَقْلَ " مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى " . قَالَ ابْنُ يَحْيَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَنَّ أَبَا سُفْيَانَ أَخْبَرَهُ قَالَ فَدَخَلْنَا عَلَى هِرَقْلَ فَأَجْلَسَنَا بَيْنَ يَدَيْهِ ثُمَّ دَعَا بِكِتَابِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَإِذَا فِيهِ " بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ مِنْ مُحَمَّدٍ رَسُولِ اللَّهِ إِلَى هِرَقْلَ عَظِيمِ الرُّومِ سَلاَمٌ عَلَى مَنِ اتَّبَعَ الْهُدَى أَمَّا بَعْدُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ Hiraqlga (Vizantiya hukmdori Irakliyga) shunday xat yozdilar: «Allohning Rasuli Muhammaddan Rumning ulugʻi Hiraqlga. Hidoyatga ergashganlarga salom boʻlsin». Ibn Yahyo, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilishicha, Abu Sufyon unga xabar berib aytdi: «Soʻng biz Hiraqlning huzuriga kirdik, u bizni oʻz oldiga oʻtqazdi. Soʻng Rasululloh ﷺning xatlarini chaqirtirdi. Unda shunday (yozilgan) edi: ‹Mehribon va rahmli Alloh nomi bilan (boshlayman). Allohning Rasuli Muhammaddan Rumning ulugʻi Hiraqlga. Hidoyatga ergashganlarga salom boʻlsin. Ammo baʼdu (soʻngra)…›»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ Ҳирақлга (Византия ҳукмдори Ираклийга) шундай хат ёздилар: «Аллоҳнинг Расули Муҳаммаддан Румнинг улуғи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин». Ибн Яҳё, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилишича, Абу Суфён унга хабар бериб айтди: «Сўнг биз Ҳирақлнинг ҳузурига кирдик, у бизни ўз олдига ўтқазди. Сўнг Расулуллоҳ ﷺнинг хатларини чақиртирди. Унда шундай (ёзилган) эди: ‹Меҳрибон ва раҳмли Аллоҳ номи билан (бошлайман). Аллоҳнинг Расули Муҳаммаддан Румнинг улуғи Ҳирақлга. Ҳидоятга эргашганларга салом бўлсин. Аммо баъду (сўнгра)…›»
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، وَأَبُو بَكْرٍ ابْنَا أَبِي شَيْبَةَ - الْمَعْنَى - قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ الأَشْجَعِيِّ، عَنِ ابْنِ حُدَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ كَانَتْ لَهُ أُنْثَى فَلَمْ يَئِدْهَا وَلَمْ يُهِنْهَا وَلَمْ يُؤْثِرْ وَلَدَهُ عَلَيْهَا - قَالَ يَعْنِي الذُّكُورَ - أَدْخَلَهُ اللَّهُ الْجَنَّةَ " . وَلَمْ يَذْكُرْ عُثْمَانُ يَعْنِي الذُّكُورَ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning qiz farzandi boʻlsa-yu, uni tiriklayin koʻmmasa, uni xor qilmasa va oʻzga farzandlarini — yaʼni oʻgʻillarini — undan ustun qoʻymasa, Alloh uni jannatga kiritadi», dedilar. Usmon (rivoyatida) «yaʼni oʻgʻillarini» degan soʻzni zikr qilmadi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг қиз фарзанди бўлса-ю, уни тириклайин кўммаса, уни хор қилмаса ва ўзга фарзандларини — яъни ўғилларини — ундан устун қўймаса, Аллоҳ уни жаннатга киритади», дедилар. Усмон (ривоятида) «яъни ўғилларини» деган сўзни зикр қилмади.
حَدَّثَنَا ابْنُ السَّرْحِ، قَالَ حَدَّثَنَا ح، وَحَدَّثَنَا ابْنُ الصَّبَّاحِ بْنِ سُفْيَانَ، وَابْنُ، عَبْدَةَ - وَهَذَا حَدِيثُهُ - قَالاَ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ لَمْ يُؤْمَرْ بِهَا أَكْثَرُ النَّاسِ آيَةُ الإِذْنِ وَإِنِّي لآمُرُ جَارِيَتِي هَذِهِ تَسْتَأْذِنُ عَلَىَّ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَكَذَلِكَ رَوَاهُ عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ يَأْمُرُ بِهِ .
Ubaydulloh ibn Abu Yazid Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning shunday deganini eshitdi: «Koʻpchilik odamlar izn (soʻrash) oyatiga amal qilmadilar. Men esa mana bu joriyamga huzurimga kirishdan oldin izn soʻrashni buyuraman». Abu Dovud: «Ato ham Ibn Abbosdan shu kabi, u ( shunga) buyuradi, deb rivoyat qilgan», dedi.Убайдуллоҳ ибн Абу Язид Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деганини эшитди: «Кўпчилик одамлар изн (сўраш) оятига амал қилмадилар. Мен эса мана бу жориямга ҳузуримга киришдан олдин изн сўрашни буюраман». Абу Довуд: «Ато ҳам Ибн Аббосдан шу каби, у ( шунга) буюради, деб ривоят қилган», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - عَنْ عَمْرِو بْنِ أَبِي عَمْرٍو، عَنْ عِكْرِمَةَ، أَنَّ نَفَرًا، مِنْ أَهْلِ الْعِرَاقِ قَالُوا يَا ابْنَ عَبَّاسٍ كَيْفَ تَرَى فِي هَذِهِ الآيَةِ الَّتِي أُمِرْنَا فِيهَا بِمَا أُمِرْنَا وَلاَ يَعْمَلُ بِهَا أَحَدٌ قَوْلُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لِيَسْتَأْذِنْكُمُ الَّذِينَ مَلَكَتْ أَيْمَانُكُمْ وَالَّذِينَ لَمْ يَبْلُغُوا الْحُلُمَ مِنْكُمْ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ مِنْ قَبْلِ صَلاَةِ الْفَجْرِ وَحِينَ تَضَعُونَ ثِيَابَكُمْ مِنَ الظَّهِيرَةِ وَمِنْ بَعْدِ صَلاَةِ الْعِشَاءِ ثَلاَثُ عَوْرَاتٍ لَكُمْ لَيْسَ عَلَيْكُمْ وَلاَ عَلَيْهِمْ جُنَاحٌ بَعْدَهُنَّ طَوَّافُونَ عَلَيْكُمْ } قَرَأَ الْقَعْنَبِيُّ إِلَى { عَلِيمٌ حَكِيمٌ } قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ إِنَّ اللَّهَ حَلِيمٌ رَحِيمٌ بِالْمُؤْمِنِينَ يُحِبُّ السَّتْرَ وَكَانَ النَّاسُ لَيْسَ لِبُيُوتِهِمْ سُتُورٌ وَلاَ حِجَالٌ فَرُبَّمَا دَخَلَ الْخَادِمُ أَوِ الْوَلَدُ أَوْ يَتِيمَةُ الرَّجُلِ وَالرَّجُلُ عَلَى أَهْلِهِ فَأَمَرَهُمُ اللَّهُ بِالاِسْتِئْذَانِ فِي تِلْكَ الْعَوْرَاتِ فَجَاءَهُمُ اللَّهُ بِالسُّتُورِ وَالْخَيْرِ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا يَعْمَلُ بِذَلِكَ بَعْدُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدِيثُ عُبَيْدِ اللَّهِ وَعَطَاءٍ يُفْسِدُ هَذَا .
Ikrima (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, Iroq ahlidan bir necha kishi: «Ey Ibn Abbos, bizga (amal qilishimiz) buyurilgan, ammo hech kim amal qilmaydigan mana bu oyat haqida nima deysiz? Aziz va jalil boʻlmish Allohning soʻzi: {Ey iymon keltirganlar! Qoʻllaringizdagi mulk (qullar) va sizlardan balogʻatga yetmaganlar uch vaqtda — bomdod namozidan oldin, peshin chogʻi kiyimlaringizni yechib qoʻyadigan paytingizda va xufton namozidan keyin huzuringizga kirishdan oldin sizdan izn soʻrasinlar. (Bular) sizlar uchun avratlari (yopiq turishi lozim boʻlgan) uch vaqtdir. Ularda (bu uch vaqtdan boshqasida) sizga ham, ularga ham (izn soʻramasdan kirib-chiqishda) gunoh yoʻq — (chunki) ular sizlarning oldingizda aylanib yuruvchilardir}», dedilar. (Rovi) Qaʼnabiy oyatni {Bilguvchi va hikmatli zotdir} (degan joygacha) oʻqidi. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo): «Albatta Alloh muminlarga nisbatan halim va rahimdir, U (avratni) yashirishni sevadi. Odamlarning uylarida na pardalar, na chodirlar bor edi. Baʼzan kishi ahli (xotini) bilan boʻlganida xizmatkor yoki bola yoxud yetim qiz (xonaga) kirib qolardi. Shunda Alloh ularga oʻsha avrat vaqtlarida izn soʻrashni buyurdi. Soʻng Alloh ularga pardalarni va yaxshiliklarni keltirdi. Mana shundan keyin esa men hech kimning bunga amal qilganini koʻrmadim», dedi. Abu Dovud: «Ubaydulloh va Atoning hadisi buni zaiflashtiradi», dedi.Икрима (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, Ироқ аҳлидан бир неча киши: «Эй Ибн Аббос, бизга (амал қилишимиз) буюрилган, аммо ҳеч ким амал қилмайдиган мана бу оят ҳақида нима дейсиз? Азиз ва жалил бўлмиш Аллоҳнинг сўзи: {Эй иймон келтирганлар! Қўлларингиздаги мулк (қуллар) ва сизлардан балоғатга етмаганлар уч вақтда — бомдод намозидан олдин, пешин чоғи кийимларингизни ечиб қўядиган пайтингизда ва хуфтон намозидан кейин ҳузурингизга киришдан олдин сиздан изн сўрасинлар. (Булар) сизлар учун авратлари (ёпиқ туриши лозим бўлган) уч вақтдир. Уларда (бу уч вақтдан бошқасида) сизга ҳам, уларга ҳам (изн сўрамасдан кириб-чиқишда) гуноҳ йўқ — (чунки) улар сизларнинг олдингизда айланиб юрувчилардир}», дедилар. (Рови) Қаънабий оятни {Билгувчи ва ҳикматли зотдир} (деган жойгача) ўқиди. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо): «Албатта Аллоҳ муминларга нисбатан ҳалим ва раҳимдир, У (авратни) яширишни севади. Одамларнинг уйларида на пардалар, на чодирлар бор эди. Баъзан киши аҳли (хотини) билан бўлганида хизматкор ёки бола ёхуд етим қиз (хонага) кириб қоларди. Шунда Аллоҳ уларга ўша аврат вақтларида изн сўрашни буюрди. Сўнг Аллоҳ уларга пардаларни ва яхшиликларни келтирди. Мана шундан кейин эса мен ҳеч кимнинг бунга амал қилганини кўрмадим», деди. Абу Довуд: «Убайдуллоҳ ва Атонинг ҳадиси буни заифлаштиради», деди.
حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ الْعَنْبَرِيُّ، حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنْ عُمَرَ، أَنَّهُ أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ فِي مَشْرُبَةٍ لَهُ فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ أَيَدْخُلُ عُمَرُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, u kishi Umar (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildilarki, u Nabiy ﷺ huzurlariga keldi, u zot oʻzlarining bir balandxonalarida (boloxonalarida) edilar. Shunda u: «Assalomu alayka yo Rasulalloh! Assalomu alaykum! Umar kirsinmi?» — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, у киши Умар (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдиларки, у Набий ﷺ ҳузурларига келди, у зот ўзларининг бир баландхоналарида (болохоналарида) эдилар. Шунда у: «Ассалому алайка ё Расулаллоҳ! Ассалому алайкум! Умар кирсинми?» — деди.
حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ التَّمَّارُ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ طَلْحَةَ، حَدَّثَنَا أَسْبَاطٌ، عَنْ سِمَاكٍ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ جَاءَتْ فَأْرَةٌ فَأَخَذَتْ تَجُرُّ الْفَتِيلَةَ فَجَاءَتْ بِهَا فَأَلْقَتْهَا بَيْنَ يَدَىْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الْخُمْرَةِ الَّتِي كَانَ قَاعِدًا عَلَيْهَا فَأَحْرَقَتْ مِنْهَا مِثْلَ مَوْضِعِ الدِّرْهَمِ فَقَالَ " إِذَا نِمْتُمْ فَأَطْفِئُوا سُرُجَكُمْ فَإِنَّ الشَّيْطَانَ يَدُلُّ مِثْلَ هَذِهِ عَلَى هَذَا فَتَحْرِقَكُمْ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir sichqon kelib, pilikni torta boshladi va uni keltirib, Rasululloh ﷺ oʻtirgan boʻyradagi (gilamchadagi) u zotning oldilariga tashladi. Bas, u (boʻyradan) dirham oʻrnicha (joyni) kuydirdi. Shunda u zot: «Uxlaganingizda chiroqlaringizni oʻchiringlar, chunki shayton mana shu (sichqon)ni mana shunday (qilishga) yoʻllaydi, natijada u sizlarni kuydirib yuboradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир сичқон келиб, пиликни торта бошлади ва уни келтириб, Расулуллоҳ ﷺ ўтирган бўйрадаги (гиламчадаги) у зотнинг олдиларига ташлади. Бас, у (бўйрадан) дирҳам ўрнича (жойни) куйдирди. Шунда у зот: «Ухлаганингизда чироқларингизни ўчиринглар, чунки шайтон мана шу (сичқон)ни мана шундай (қилишга) йўллайди, натижада у сизларни куйдириб юборади», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ سَمِعْتُ عِكْرِمَةَ، يَرْفَعُ الْحَدِيثَ فِيمَا أُرَى إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ تَرَكَ الْحَيَّاتِ مَخَافَةَ طَلَبِهِنَّ فَلَيْسَ مِنَّا مَا سَالَمْنَاهُنَّ مُنْذُ حَارَبْنَاهُنَّ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim ilonlarning taʼqibidan qoʻrqib, ularni (oʻldirmay) qoldirsa, u bizdan emas. Biz ular bilan urush qilganimizdan beri ular bilan sulh tuzmaganmiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким илонларнинг таъқибидан қўрқиб, уларни (ўлдирмай) қолдирса, у биздан эмас. Биз улар билан уруш қилганимиздан бери улар билан сулҳ тузмаганмиз», дедилар.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ إِنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ قَتْلِ أَرْبَعٍ مِنَ الدَّوَابِّ النَّمْلَةُ وَالنَّحْلَةُ وَالْهُدْهُدُ وَالصُّرَدُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) shunday dedi: Albatta, Nabiy ﷺ jonzotlardan toʻrttasini oʻldirishdan qaytardilar: chumoli, asalari, sassiqpopushak va surad (qushi)ni.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) шундай деди: Албатта, Набий ﷺ жонзотлардан тўрттасини ўлдиришдан қайтардилар: чумоли, асалари, сассиқпопушак ва сурад (қуши)ни.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا زُهَيْرٌ، حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ حَكِيمٍ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ يَسَارٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ كَثِيرًا، مِمَّا كَانَ يَقْرَأُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ بِـ { آمَنَّا بِاللَّهِ وَمَا أُنْزِلَ إِلَيْنَا } هَذِهِ الآيَةَ قَالَ هَذِهِ فِي الرَّكْعَةِ الأُولَى وَفِي الرَّكْعَةِ الآخِرَةِ بِـ { آمَنَّا بِاللَّهِ وَاشْهَدْ بِأَنَّا مُسْلِمُونَ } .
Ahmad ibn Yunus, Zuhayrdan, u Usmon ibn Hakimdan, u Said ibn Yasordan, u Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ bomdodning ikki rakaatida koʻp hollarda {Aamannaa billahi va maa unzila ilaynaa} oyatini oʻqir edilar. U (Ibn Abbos): «Bu birinchi rakaatda (oʻqilar), oxirgi rakaatda esa {Aamannaa billahi vashhad biannaa muslimun} (oyatini oʻqir edilar)», dedi.Аҳмад ибн Юнус, Зуҳайрдан, у Усмон ибн Ҳакимдан, у Саид ибн Ясордан, у Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ бомдоднинг икки ракаатида кўп ҳолларда {Ааманнаа биллаҳи ва маа унзила илайнаа} оятини ўқир эдилар. У (Ибн Аббос): «Бу биринчи ракаатда (ўқилар), охирги ракаатда эса {Ааманнаа биллаҳи вашҳад бианнаа муслимун} (оятини ўқир эдилар)», деди.
حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبَانُ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ فِيهِمْ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ أَنَّ نَبِيَّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ صَلاَةَ بَعْدَ صَلاَةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَلاَ صَلاَةَ بَعْدَ صَلاَةِ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ " .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Mening huzurimda rozi boʻlingan kishilar, ular orasida Umar ibn al-Xattob ham bor edi, — mening nazdimda ularning eng rozi boʻlganim Umar edi — guvohlik berishdiki, Allohning Paygʻambari ﷺ: «Bomdod namozidan keyin quyosh chiqquncha namoz yoʻq va asr namozidan keyin quyosh botguncha namoz yoʻq» dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Менинг ҳузуримда рози бўлинган кишилар, улар орасида Умар ибн ал-Хаттоб ҳам бор эди, — менинг наздимда уларнинг энг рози бўлганим Умар эди — гувоҳлик беришдики, Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бомдод намозидан кейин қуёш чиққунча намоз йўқ ва аср намозидан кейин қуёш ботгунча намоз йўқ» дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرِ بْنِ الْحَكَمِ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا الْحَكَمُ بْنُ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِلْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ " يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّاهُ أَلاَ أُعْطِيكَ أَلاَ أَمْنَحُكَ أَلاَ أَحْبُوكَ أَلاَ أَفْعَلُ بِكَ عَشْرَ خِصَالٍ إِذَا أَنْتَ فَعَلْتَ ذَلِكَ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ ذَنْبَكَ أَوَّلَهُ وَآخِرَهُ قَدِيمَهُ وَحَدِيثَهُ خَطَأَهُ وَعَمْدَهُ صَغِيرَهُ وَكَبِيرَهُ سِرَّهُ وَعَلاَنِيَتَهُ عَشْرَ خِصَالٍ أَنْ تُصَلِّيَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ تَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَسُورَةً فَإِذَا فَرَغْتَ مِنَ الْقِرَاءَةِ فِي أَوَّلِ رَكْعَةٍ وَأَنْتَ قَائِمٌ قُلْتَ سُبْحَانَ اللَّهِ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ وَلاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَاللَّهُ أَكْبَرُ خَمْسَ عَشْرَةَ مَرَّةً ثُمَّ تَرْكَعُ فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ رَاكِعٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ الرُّكُوعِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَهْوِي سَاجِدًا فَتَقُولُهَا وَأَنْتَ سَاجِدٌ عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ مِنَ السُّجُودِ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَسْجُدُ فَتَقُولُهَا عَشْرًا ثُمَّ تَرْفَعُ رَأْسَكَ فَتَقُولُهَا عَشْرًا فَذَلِكَ خَمْسٌ وَسَبْعُونَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ تَفْعَلُ ذَلِكَ فِي أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ إِنِ اسْتَطَعْتَ أَنْ تُصَلِّيَهَا فِي كُلِّ يَوْمٍ مَرَّةً فَافْعَلْ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ جُمُعَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ شَهْرٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي كُلِّ سَنَةٍ مَرَّةً فَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَفِي عُمُرِكَ مَرَّةً " .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Abbos ibn Abdulmuttalibga shunday dedilar: «Ey Abbos, ey amakijonim! Senga bir narsa bermaymi? Senga inʼom qilmaymi? Senga ato etmaymi? Sen uchun oʻnta xislatni qilmaymi? Agar sen buni qilsang, Alloh sening gunohingni — avvalgisini ham, oxirgisini ham, qadimgisini ham, yangisini ham, xatosini ham, qasdligini ham, kichigini ham, kattasini ham, yashirinini ham, oshkorasini ham — kechiradi. Bu oʻnta xislat shuki: toʻrt rakat namoz oʻqiysan, har rakatda Fotihatul-kitobni va bir surani oʻqiysan. Birinchi rakatda qiroatni tugatgach, hali tik turgan holingda oʻn besh marta ‹Subhanalloh, val-hamdu lillah, va la ilaha illalloh, vallohu akbar› deysan. Soʻng rukuga egilasan-da, ruku holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni rukudan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng sajdaga egilasan-da, sajda holatingda uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni sajdadan koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng (yana) sajda qilasan-da, uni oʻn marta aytasan. Soʻng boshingni koʻtarasan-da, uni oʻn marta aytasan. Mana shu har rakatda yetmish besh boʻladi. Buni toʻrt rakatda qilasan. Agar har kuni bir marta oʻqishga qodir boʻlsang, shunday qil. Agar (buni) qilmasang, har jumada bir marta (oʻqi). Agar qilmasang, har oyda bir marta. Agar qilmasang, har yili bir marta. Agar qilmasang, umringda bir marta (oʻqi).»Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Аббос ибн Абдулмутталибга шундай дедилар: «Эй Аббос, эй амакижоним! Сенга бир нарса бермайми? Сенга инъом қилмайми? Сенга ато этмайми? Сен учун ўнта хислатни қилмайми? Агар сен буни қилсанг, Аллоҳ сенинг гуноҳингни — аввалгисини ҳам, охиргисини ҳам, қадимгисини ҳам, янгисини ҳам, хатосини ҳам, қасдлигини ҳам, кичигини ҳам, каттасини ҳам, яширинини ҳам, ошкорасини ҳам — кечиради. Бу ўнта хислат шуки: тўрт ракат намоз ўқийсан, ҳар ракатда Фотиҳатул-китобни ва бир сурани ўқийсан. Биринчи ракатда қироатни тугатгач, ҳали тик турган ҳолингда ўн беш марта ‹Субҳаналлоҳ, вал-ҳамду лиллаҳ, ва ла илаҳа иллаллоҳ, валлоҳу акбар› дейсан. Сўнг рукуга эгиласан-да, руку ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни рукудан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг саждага эгиласан-да, сажда ҳолатингда уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни саждадан кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг (яна) сажда қиласан-да, уни ўн марта айтасан. Сўнг бошингни кўтарасан-да, уни ўн марта айтасан. Мана шу ҳар ракатда етмиш беш бўлади. Буни тўрт ракатда қиласан. Агар ҳар куни бир марта ўқишга қодир бўлсанг, шундай қил. Агар (буни) қилмасанг, ҳар жумада бир марта (ўқи). Агар қилмасанг, ҳар ойда бир марта. Агар қилмасанг, ҳар йили бир марта. Агар қилмасанг, умрингда бир марта (ўқи).»
حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْجَرَائِيُّ، حَدَّثَنَا طَلْقُ بْنُ غَنَّامٍ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ أَبِي الْمُغِيرَةِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُطِيلُ الْقِرَاءَةَ فِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ حَتَّى يَتَفَرَّقَ أَهْلُ الْمَسْجِدِ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ نَصْرٌ الْمُجَدَّرُ عَنْ يَعْقُوبَ الْقُمِّيِّ وَأَسْنَدَهُ مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو دَاوُدَ حَدَّثَنَاهُ مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ حَدَّثَنَا نَصْرٌ الْمُجَدَّرُ عَنْ يَعْقُوبَ مِثْلَهُ .
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ shomdan keyingi ikki rakatda qiroatni masjid ahli tarqalib ketguncha uzaytirar edilar.» Abu Dovud dedi: Buni Nasr al-Mujaddar Yaʼqub al-Qummiydan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qilib, uni musnad (ulangan) holda keltirgan. Abu Dovud dedi: Buni bizga Muhammad ibn Iso ibn at-Tabboʻ soʻzlab berdi: Nasr al-Mujaddar Yaʼqubdan shunga oʻxshash tarzda rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ шомдан кейинги икки ракатда қироатни масжид аҳли тарқалиб кетгунча узайтирар эдилар.» Абу Довуд деди: Буни Наср ал-Мужаддар Яъқуб ал-Қуммийдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилиб, уни муснад (уланган) ҳолда келтирган. Абу Довуд деди: Буни бизга Муҳаммад ибн Исо ибн ат-Таббў сўзлаб берди: Наср ал-Мужаддар Яъқубдан шунга ўхшаш тарзда ривоят қилди.