حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَذُكِرَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ابْنَةُ حَمْزَةَ فَقَالَ إِنَّهَا ابْنَةُ أَخِي مِنْ الرَّضَاعَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺga Hamzaning qizi zikr qilindi. Shunda u zot: «Albatta u — mening sut (emizish)dan boʻlgan birodarimning qizidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺга Ҳамзанинг қизи зикр қилинди. Шунда у зот: «Албатта у — менинг сут (эмизиш)дан бўлган биродаримнинг қизидир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ قَالَ سَمِعْتُ جَابِرَ بْنَ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَيْنَ الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ وَالْمَغْرِبِ وَالْعِشَاءِ بِالْمَدِينَةِ فِي غَيْرِ خَوْفٍ وَلَا مَطَرٍقِيلَ لِابْنِ عَبَّاسٍ وَمَا أَرَادَ إِلَى ذَلِكَ قَالَ أَرَادَ أَنْ لَا يُحْرِجَ أُمَّتَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Madinada qoʻrqinch ham, yomgʻir ham boʻlmagan holda peshin bilan asrni, shom bilan xuftonni jamlab oʻqidilar. Ibn Abbosga: «U zot bundan nimani koʻzladilar?» — deyildi. U: «Ummatini qiynab qoʻymaslikni xohladilar», — dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Мадинада қўрқинч ҳам, ёмғир ҳам бўлмаган ҳолда пешин билан асрни, шом билан хуфтонни жамлаб ўқидилар. Ибн Аббосга: «У зот бундан нимани кўзладилар?» — дейилди. У: «Умматини қийнаб қўймасликни хоҳладилар», — деди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَى النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَامِرٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرِنِي الْخَاتَمَ الَّذِي بَيْنَ كَتِفَيْكَ فَإِنِّي مِنْ أَطَبِّ النَّاسِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَلَا أُرِيكَ آيَةً قَالَ بَلَى قَالَ فَنَظَرَ إِلَى نَخْلَةٍ فَقَالَ ادْعُ ذَلِكَ الْعِذْقَ قَالَ فَدَعَاهُ فَجَاءَ يَنْقُزُ حَتَّى قَامَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ارْجِعْ فَرَجَعَ إِلَى مَكَانِهِ فَقَالَ الْعَامِرِيُّ يَا آلَ بَنِي عَامِرٍ مَا رَأَيْتُ كَالْيَوْمِ رَجُلًا أَسْحَرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga Bani Omirdan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, ikki kuragingiz orasidagi muhrni menga koʻrsating, chunki men odamlarning eng bilimdon tabiblaridanman», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Senga bir alomat koʻrsataymi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot bir xurmo daraxtiga qarab: «Ana u shingilni chaqir», dedilar. U uni chaqirgan edi, u sakrab kelib, u zotning huzurlarida toʻxtadi. Rasululloh ﷺ unga: «Qayt», dedilar; u esa oʻz oʻrniga qaytdi. Shunda omirlik kishi: «Ey Bani Omir, men bugungidek sehrgarroq kishini koʻrmagan edim», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига Бани Омирдан бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, икки курагингиз орасидаги муҳрни менга кўрсатинг, чунки мен одамларнинг энг билимдон табиблариданман», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Сенга бир аломат кўрсатайми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот бир хурмо дарахтига қараб: «Ана у шингилни чақир», дедилар. У уни чақирган эди, у сакраб келиб, у зотнинг ҳузурларида тўхтади. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қайт», дедилар; у эса ўз ўрнига қайтди. Шунда омирлик киши: «Эй Бани Омир, мен бугунгидек сеҳргарроқ кишини кўрмаган эдим», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مَسْعُودِ بْنِ مَالِكٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِنِّي نُصِرْتُ بِالصَّبَا وَإِنَّ عَادًا أُهْلِكَتْ بِالدَّبُورِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, menga sabo shamoli bilan nusrat berildi, Od (qavmi) esa dabur shamoli bilan halok qilindi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, менга сабо шамоли билан нусрат берилди, Од (қавми) эса дабур шамоли билан ҳалок қилинди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ زِيَادِ بْنِ الْحُصَيْنِ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍفِي قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ {مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى} قَالَ رَأَى مُحَمَّدٌ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ بِقَلْبِهِ مَرَّتَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U Alloh azza va jallaning {Koʻngil koʻrgan narsasini yolgʻonga chiqarmadi} degan soʻzi haqida: «Muhammad ﷺ oʻz Robbi azza va jallani qalbi bilan ikki marta koʻrdi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У Аллоҳ азза ва жалланинг {Кўнгил кўрган нарсасини ёлғонга чиқармади} деган сўзи ҳақида: «Муҳаммад ﷺ ўз Робби азза ва жаллани қалби билан икки марта кўрди», деди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ أَبِي مَالِكٍ الْأَشْجَعِيِّ عَنِ ابْنِ حُدَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ وُلِدَتْ لَهُ ابْنَةٌ فَلَمْ يَئِدْهَا وَلَمْ يُهِنْهَا وَلَمْ يُؤْثِرْ وَلَدَهُ عَلَيْهَا يَعْنِي الذَّكَرَ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهَا الْجَنَّةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimning qiz farzandi boʻlsa-yu, uni tiriklayin koʻmmasa, uni xor qilmasa va oʻzga farzandini — yaʼni oʻgʻlini — undan ustun qoʻymasa, Alloh uni shu (qizi) sababli jannatga kiritadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимнинг қиз фарзанди бўлса-ю, уни тириклайин кўммаса, уни хор қилмаса ва ўзга фарзандини — яъни ўғлини — ундан устун қўймаса, Аллоҳ уни шу (қизи) сабабли жаннатга киритади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَافَرَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَقَامَ تِسْعَ عَشْرَةَ يُصَلِّي رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَنَحْنُ إِذَا سَافَرْنَا فَأَقَمْنَا تِسْعَ عَشْرَةَ صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ فَإِذَا أَقَمْنَا أَكْثَرَ مِنْ ذَلِكَ صَلَّيْنَا أَرْبَعًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ safar qildilar va oʻn toʻqqiz kun turib, ikki rakaatdan namoz oʻqidilar. Ibn Abbos aytdi: Shuning uchun biz safar qilib, oʻn toʻqqiz kun tursak, ikki rakaatdan oʻqiymiz; agar undan koʻproq tursak, toʻrt rakaat oʻqiymiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ сафар қилдилар ва ўн тўққиз кун туриб, икки ракаатдан намоз ўқидилар. Ибн Аббос айтди: Шунинг учун биз сафар қилиб, ўн тўққиз кун турсак, икки ракаатдан ўқиймиз; агар ундан кўпроқ турсак, тўрт ракаат ўқиймиз.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَعْتَقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ الطَّائِفِ مَنْ خَرَجَ إِلَيْهِ مِنْ عَبِيدِ الْمُشْرِكِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Toif kuni mushriklarning qullaridan u zotning huzurlariga chiqib kelganlarni ozod qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Тоиф куни мушрикларнинг қулларидан у зотнинг ҳузурларига чиқиб келганларни озод қилдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ الْمُحَاقَلَةِ وَالْمُزَابَنَةِوَكَانَ عِكْرِمَةُ يَكْرَهُ بَيْعَ الْفَصِيلِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ muhoqala va muzobanadan qaytardilar. Ikrima esa yosh tuya bolasini sotishni makruh koʻrardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ муҳоқала ва музобанадан қайтардилар. Икрима эса ёш туя боласини сотишни макруҳ кўрарди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ يَعْنِي الشَّيْبَانِيَّ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَتَبَ إِلَى أَهْلِ جُرَشَ يَنْهَاهُمْ أَنْ يَخْلِطُوا الزَّبِيبَ وَالتَّمْرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Jurash ahliga xat yozib, ularni mayiz bilan xurmoni aralashtirishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Жураш аҳлига хат ёзиб, уларни майиз билан хурмони аралаштиришдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عَلَى صَاحِبِ قَبْرٍ بَعْدَمَا دُفِنَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ dafn qilingandan keyin qabr sohibiga (janoza) namozini oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ дафн қилингандан кейин қабр соҳибига (жаноза) намозини ўқидилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي عُمَرَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ يُنْقَعُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الزَّبِيبُ قَالَ فَيَشْرَبُهُ الْيَوْمَ وَالْغَدَ وَبَعْدَ الْغَدِ إِلَى مَسَاءِ الثَّالِثَةِ ثُمَّ يُؤْمَرُ بِهِ فَيُسْقَى أَوْ يُهَرَاقُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uchun mayiz suvga solib qoʻyilar edi. U zot uni shu kuni, ertasi (kuni) va undan keyingi (kuni) — uchinchi kunning kechasigacha ichar edilar. Soʻng uni (boshqalarga) ichirishga yoki toʻkib tashlashga buyurar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ учун майиз сувга солиб қўйилар эди. У зот уни шу куни, эртаси (куни) ва ундан кейинги (куни) — учинчи куннинг кечасигача ичар эдилар. Сўнг уни (бошқаларга) ичиришга ёки тўкиб ташлашга буюрар эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا أَجْلَحُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَجُلًا يَقُولُ مَا شَاءَ اللَّهُ وَشِئْتَ فَقَالَ بَلْ مَا شَاءَ اللَّهُ وَحْدَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bir kishining: «Alloh xohlagan va sen xohlagan (narsa)», deb aytayotganini eshitib: «Balki: Yolgʻiz Alloh xohlagan (narsa, degin)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бир кишининг: «Аллоҳ хоҳлаган ва сен хоҳлаган (нарса)», деб айтаётганини эшитиб: «Балки: Ёлғиз Аллоҳ хоҳлаган (нарса, дегин)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ يَحْيَى بْنِ الْجَزَّارِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى فِي فَضَاءٍ لَيْسَ بَيْنَ يَدَيْهِ شَيْءٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ oldilarida hech narsa boʻlmagan ochiq maydonda namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ олдиларида ҳеч нарса бўлмаган очиқ майдонда намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ رَوَاحَةَ فِي سَرِيَّةٍ فَوَافَقَ ذَلِكَ يَوْمَ الْجُمُعَةِ قَالَ فَقَدَّمَ أَصْحَابَهُ وَقَالَ أَتَخَلَّفُ فَأُصَلِّي مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْجُمُعَةَ ثُمَّ أَلْحَقُهُمْ قَالَ فَلَمَّا رَآهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مَنَعَكَ أَنْ تَغْدُوَ مَعَ أَصْحَابِكَ قَالَ فَقَالَ أَرَدْتُ أَنْ أُصَلِّيَ مَعَكَ الْجُمُعَةَ ثُمَّ أَلْحَقَهُمْ قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَوْ أَنْفَقْتَ مَا فِي الْأَرْضِ مَا أَدْرَكْتَ غَدْوَتَهُمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Ravohani bir sariyada yubordilar, bu juma kuniga toʻgʻri keldi. U hamrohlarini ilgari joʻnatib: «Men ortda qolib, Nabiy ﷺ bilan jumani oʻqiyman, soʻng ularga yetib olaman», dedi. U zot ﷺ uni koʻrgach: «Hamrohlaring bilan ertalab joʻnashingdan seni nima toʻsdi?» dedilar. U: «Sen bilan jumani oʻqib, soʻng ularga yetib olmoqchi boʻldim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Agar yer yuzidagi hamma narsani sarflaganingda ham, ularning ertalab erta joʻnashlariga yetolmas eding», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Равоҳани бир сарияда юбордилар, бу жума кунига тўғри келди. У ҳамроҳларини илгари жўнатиб: «Мен ортда қолиб, Набий ﷺ билан жумани ўқийман, сўнг уларга етиб оламан», деди. У зот ﷺ уни кўргач: «Ҳамроҳларинг билан эрталаб жўнашингдан сени нима тўсди?» дедилар. У: «Сен билан жумани ўқиб, сўнг уларга етиб олмоқчи бўлдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Агар ер юзидаги ҳамма нарсани сарфлаганингда ҳам, уларнинг эрталаб эрта жўнашларига етолмас эдинг», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَجَّاجُ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَتَبَ نَجْدَةُ الْحَرُورِيُّ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ قَتْلِ الصِّبْيَانِ وَعَنْ الْخُمُسِ لِمَنْ هُوَ وَعَنْ الصَّبِيِّ مَتَى يَنْقَطِعُ عَنْهُ الْيُتْمُ وَعَنْ النِّسَاءِ هَلْ كَانَ يَخْرُجُ بِهِنَّ أَوْ يَحْضُرْنَ الْقِتَالَ وَعَنْ الْعَبْدِ هَلْ لَهُ فِي الْمَغْنَمِ نَصِيبٌ قَالَ فَكَتَبَ إِلَيْهِ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَّا الصِّبْيَانُ فَإِنْ كُنْتَ الْخَضِرَ تَعْرِفُ الْكَافِرَ مِنْ الْمُؤْمِنِ فَاقْتُلْهُمْ وَأَمَّا الْخُمُسُ فَكُنَّا نَقُولُ إِنَّهُ لَنَا فَزَعَمَ قَوْمُنَا أَنَّهُ لَيْسَ لَنَا وَأَمَّا النِّسَاءُ فَقَدْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَخْرُجُ مَعَهُ بِالنِّسَاءِ فَيُدَاوِينَ الْمَرْضَى وَيَقُمْنَ عَلَى الْجَرْحَى وَلَا يَحْضُرْنَ الْقِتَالَ وَأَمَّا الصَّبِيُّ فَيَنْقَطِعُ عَنْهُ الْيُتْمُ إِذَا احْتَلَمَ وَأَمَّا الْعَبْدُ فَلَيْسَ لَهُ مِنْ الْمَغْنَمِ نَصِيبٌ وَلَكِنَّهُ قَدْ كَانَ يُرْضَخُ لَهُمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Najda al-Haruriy Ibn Abbosga xat yozib, undan bolalarni oʻldirish haqida, xumus kimga tegishli ekani haqida, boladan yetimlik qachon koʻtarilishi haqida, ayollar haqida — u zot ularni (jangga) olib chiqarmidilar yoki ular jangda hozir boʻlarmidilar — va qul haqida — unga oʻljadan ulush bormi — soʻradi. Ibn Abbos unga shunday deb yozdi: Bolalarga kelsak, agar sen Xizr boʻlib, kofirni moʻmindan ajrata olsang, ularni oʻldiraver. Xumusga kelsak, biz uni bizniki deb aytar edik, qavmimiz esa u bizniki emas, deb daʼvo qildi. Ayollarga kelsak, Rasululloh ﷺ ayollarni oʻzlari bilan birga olib chiqar edilar; ular kasallarni davolar, yaradorlarga qarar edilar, ammo jangda hozir boʻlmas edilar. Bolaga kelsak, u balogʻatga yetsa, undan yetimlik koʻtariladi. Qulga kelsak, unga oʻljadan ulush yoʻq, lekin ularga (bir oz) berilar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Нажда ал-Ҳарурий Ибн Аббосга хат ёзиб, ундан болаларни ўлдириш ҳақида, хумус кимга тегишли экани ҳақида, боладан етимлик қачон кўтарилиши ҳақида, аёллар ҳақида — у зот уларни (жангга) олиб чиқармидилар ёки улар жангда ҳозир бўлармидилар — ва қул ҳақида — унга ўлжадан улуш борми — сўради. Ибн Аббос унга шундай деб ёзди: Болаларга келсак, агар сен Хизр бўлиб, кофирни мўминдан ажрата олсанг, уларни ўлдиравер. Хумусга келсак, биз уни бизники деб айтар эдик, қавмимиз эса у бизники эмас, деб даъво қилди. Аёлларга келсак, Расулуллоҳ ﷺ аёлларни ўзлари билан бирга олиб чиқар эдилар; улар касалларни даволар, ярадорларга қарар эдилар, аммо жангда ҳозир бўлмас эдилар. Болага келсак, у балоғатга етса, ундан етимлик кўтарилади. Қулга келсак, унга ўлжадан улуш йўқ, лекин уларга (бир оз) берилар эди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا مِنْ أَيَّامٍ الْعَمَلُ الصَّالِحُ فِيهَا أَحَبُّ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ هَذِهِ الْأَيَّامِ يَعْنِي أَيَّامَ الْعَشْرِ قَالَ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلَّا رَجُلًا خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ ثُمَّ لَمْ يَرْجِعْ مِنْ ذَلِكَ بِشَيْءٍحَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ قَالَ وَحَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُجَاهِدٍ لَيْسَ فِيهِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِثْلَهُ يَعْنِي مَا مِنْ أَيَّامٍ الْعَمَلُ فِيهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Ushbu kunlardagi solih amaldan koʻra Alloh azza va jallaga sevimliroq boʻlgan amal qilinadigan boshqa kunlar yoʻq», dedilar — yaʼni (Zulhijjaning) oʻn kunini (nazarda tutdilar). (Sahobalar): «Yo Rasululloh, Alloh yoʻlidagi jihod ham emasmi?» dedilar. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham emas, magar bir kishi oʻz joni va moli bilan (jihodga) chiqib, ulardan biror narsani (qaytarib) olib kelmasa», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ушбу кунлардаги солиҳ амалдан кўра Аллоҳ азза ва жаллага севимлироқ бўлган амал қилинадиган бошқа кунлар йўқ», дедилар — яъни (Зулҳижжанинг) ўн кунини (назарда тутдилар). (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмасми?» дедилар. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам эмас, магар бир киши ўз жони ва моли билан (жиҳодга) чиқиб, улардан бирор нарсани (қайтариб) олиб келмаса», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَتَتْ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ امْرَأَةٌ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّي مَاتَتْ وَعَلَيْهَا صَوْمُ شَهْرٍ أَفَأَقْضِي عَنْهَا قَالَ فَقَالَ أَرَأَيْتِ لَوْ كَانَ عَلَى أُمِّكِ دَيْنٌ أَمَا كُنْتِ تَقْضِينَهُ قَالَتْ بَلَى قَالَ فَدَيْنُ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ أَحَقُّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning huzurlariga bir ayol kelib: «Yo Rasululloh, onam vafot etdi va uning zimmasida bir oy roʻzasi bor edi. Men uning oʻrniga qazo tutaymi?» dedi. U zot: «Aytgin-chi, agar onangning zimmasida qarz boʻlganida, uni ado etarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bas, Alloh azza va jallaning qarzi haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ҳузурларига бир аёл келиб: «Ё Расулуллоҳ, онам вафот этди ва унинг зиммасида бир ой рўзаси бор эди. Мен унинг ўрнига қазо тутайми?» деди. У зот: «Айтгин-чи, агар онангнинг зиммасида қарз бўлганида, уни адо этармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бас, Аллоҳ азза ва жалланинг қарзи ҳақлироқдир», дедилар.
حَدَّثَنِي أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَيْرٍ مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَئِنْ بَقِيتُ إِلَى قَابِلٍ لَأَصُومَنَّ الْيَوْمَ التَّاسِعَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar kelasi yilgacha yashab qolsam, albatta toʻqqizinchi kunni ham roʻza tutaman», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар келаси йилгача яшаб қолсам, албатта тўққизинчи кунни ҳам рўза тутаман», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَرَمَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي حَجَّتِهِ وَفِي عُمَرِهِ كُلِّهَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ وَالْخُلَفَاءُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oʻz hajlarida va barcha umralarida raml qildilar; Abu Bakr, Umar, Usmon va (boshqa) xalifalar ham (shunday qildilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ўз ҳажларида ва барча умраларида рамл қилдилар; Абу Бакр, Умар, Усмон ва (бошқа) халифалар ҳам (шундай қилдилар).
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو الْفُقَيْمِيُّ عَنْ مِهْرَانَ أَبُو صَفْوَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَرَادَ الْحَجَّ فَلْيَتَعَجَّلْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kim hajni iroda qilsa, shoshilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳажни ирода қилса, шошилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مُحَمَّدٍ يَعْنِي الْمُحَارِبِيَّ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَمْرٍو عَنْ مَهْرَانَ أَبُو صَفْوَانَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَرَادَ الْحَجَّ فَلْيَتَعَجَّلْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Allohning Rasuli ﷺ: «Kim hajni iroda qilsa, shoshilsin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Аллоҳнинг Расули ﷺ: «Ким ҳажни ирода қилса, шошилсин», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَلَّى عِنْدَ كُسُوفِ الشَّمْسِ ثَمَانِيَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ quyosh tutilganda toʻrt sajda bilan sakkiz marta rukuʼli namoz oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қуёш тутилганда тўрт сажда билан саккиз марта рукуъли намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَنْبَأَنَا هِشَامٌ قَالَ كَتَبَ إِلَيَّ يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ يُحَدِّثُ عَنْ عِكْرِمَةَ أَنَّ عُمَرَ كَانَ يَقُولُ فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا قَالَ هِشَامٌ وَكَتَبَ إِلَيَّ يَحْيَى يُحَدِّثُ عَنْ يَعْلَى بْنِ حَكِيمٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍأَنَّ ابْنَ عَبَّاسٍ كَانَ يَقُولُ فِي الْحَرَامِ يَمِينٌ يُكَفِّرُهَا فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ {لَقَدْ كَانَ لَكُمْ فِي رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ}
Ikrimadan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) «harom (qilish)» haqida: «Bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir», derdi. Saʼid ibn Jubayrdan rivoyat qilinadiki, Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) ham «harom (qilish)» haqida: «Bu — kafforat toʻlanadigan qasamdir», derdi. Soʻng Ibn Abbos: {Darhaqiqat, sizlar uchun Rasulullohda goʻzal namuna bordir}, dedi.Икримадан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) «ҳаром (қилиш)» ҳақида: «Бу — каффорат тўланадиган қасамдир», дерди. Саъид ибн Жубайрдан ривоят қилинадики, Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ҳам «ҳаром (қилиш)» ҳақида: «Бу — каффорат тўланадиган қасамдир», дерди. Сўнг Ибн Аббос: {Дарҳақиқат, сизлар учун Расулуллоҳда гўзал намуна бордир}, деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ سَالِمٍ أَبُو جَهْضَمٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَبْدًا مَأْمُورًا بَلَّغَ وَاللَّهِ مَا أُرْسِلَ بِهِ وَمَا اخْتَصَّنَا دُونَ النَّاسِ بِشَيْءٍ لَيْسَ ثَلَاثًا أَمَرَنَا أَنْ نُسْبِغَ الْوُضُوءَ وَأَنْ لَا نَأْكُلَ الصَّدَقَةَ وَأَنْ لَا نُنْزِيَ حِمَارًا عَلَى فَرَسٍقَالَ مُوسَى فَلَقِيتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ حَسَنٍ فَقُلْتُ إِنَّ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُبَيْدِ اللَّهِ حَدَّثَنِي كَذَا وَكَذَا فَقَالَ إِنَّ الْخَيْلَ كَانَتْ فِي بَنِي هَاشِمٍ قَلِيلَةً فَأَحَبَّ أَنْ تَكْثُرَ فِيهِمْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ buyruqqa boʻysunuvchi banda edilar; Allohga qasamki, u zot oʻzlariga yuborilgan narsani yetkazdilar. U zot bizni boshqa odamlardan farqli oʻlaroq faqat uch narsa bilan xoslamadilar: bizga tahoratni mukammal qilishni, sadaqani yemaslikni va eshakni otga qoʻshmaslikni buyurdilar. Muso aytdi: Men Abdulloh ibn Hasanni uchratib: «Abdulloh ibn Ubaydulloh menga shunday-shunday aytib berdi», dedim. U: «Bani Hoshimda otlar oz edi, u zot ularda (otlar) koʻpayishini yoqtirdilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ буйруққа бўйсунувчи банда эдилар; Аллоҳга қасамки, у зот ўзларига юборилган нарсани етказдилар. У зот бизни бошқа одамлардан фарқли ўлароқ фақат уч нарса билан хосламадилар: бизга таҳоратни мукаммал қилишни, садақани емасликни ва эшакни отга қўшмасликни буюрдилар. Мусо айтди: Мен Абдуллоҳ ибн Ҳасанни учратиб: «Абдуллоҳ ибн Убайдуллоҳ менга шундай-шундай айтиб берди», дедим. У: «Бани Ҳошимда отлар оз эди, у зот уларда (отлар) кўпайишини ёқтирдилар», деди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ قَالَ حَدَّثَنِي عُمَرُ بْنُ أَبِي حَرْمَلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَدَخَلْتُ أَنَا وَخَالِدُ بْنُ الْوَلِيدِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَلَى مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ فَقَالَتْ أَلَا نُطْعِمُكُمْ مِنْ هَدِيَّةٍ أَهْدَتْهَا لَنَا أُمُّ حُفَيْدٍ قَالَ فَجِيءَ بِضَبَّيْنِ مَشْوِيَّيْنِ فَتَبَزَّقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ لَهُ خَالِدٌ كَأَنَّكَ تَقْذَرُهُ قَالَ أَجَلْ قَالَتْ أَلَا أُسْقِيكُمْ مِنْ لَبَنٍ أَهْدَتْهُ لَنَا فَقَالَ بَلَى قَالَ فَجِيءَ بِإِنَاءٍ مِنْ لَبَنٍ فَشَرِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَنَا عَنْ يَمِينِهِ وَخَالِدٌ عَنْ شِمَالِهِ فَقَالَ لِي الشَّرْبَةُ لَكَ وَإِنْ شِئْتَ آثَرْتَ بِهَا خَالِدًا فَقُلْتُ مَا كُنْتُ لِأُوثِرَ بِسُؤْرِكَ عَلَيَّ أَحَدًا فَقَالَ مَنْ أَطْعَمَهُ اللَّهُ طَعَامًا فَلْيَقُلْ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَأَطْعِمْنَا خَيْرًا مِنْهُ وَمَنْ سَقَاهُ اللَّهُ لَبَنًا فَلْيَقُلْ اللَّهُمَّ بَارِكْ لَنَا فِيهِ وَزِدْنَا مِنْهُ فَإِنَّهُ لَيْسَ شَيْءٌ يُجْزِئُ مَكَانَ الطَّعَامِ وَالشَّرَابِ غَيْرَ اللَّبَنِحَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي حَرْمَلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنْ أُمِّ حُفَيْدٍ أَهْدَتْ إِلَى أُخْتِهَا مَيْمُونَةَ بِضَبَّيْنِ فَذَكَرَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men va Xolid ibn al-Valid Rasululloh ﷺ bilan birga Maymuna binti al-Horisning oldiga kirdik. U: «Umm Hufayd bizga hadya qilgan narsadan sizlarga taom bermayinmi?» dedi. Soʻng ikkita qovurilgan kaltakesak keltirildi. Rasululloh ﷺ tupurdilar. Xolid u zotga: «Siz undan jirkanayotganga oʻxshaysiz», dedi. U zot: «Ha», dedilar. (Maymuna): «Bizga hadya qilingan sutdan sizlarga ichirmayinmi?» dedi. U zot: «Ha», dedilar. Soʻng bir idishda sut keltirildi; Rasululloh ﷺ undan ichdilar, men u zotning oʻng tomonlarida, Xolid esa chap tomonlarida edim. U zot menga: «Ichish (navbati) seniki, agar xohlasang, uni Xolidga berishing mumkin», dedilar. Men: «Sizning qoldigʻingizdan boshqa hech kimni oʻzimdan ustun qoʻymayman», dedim. Shunda u zot: «Allohim kimga taom yedirsa, u: Allohim, unga baraka bergin va bizga undan yaxshirogʻini yedirgin, desin. Allohim kimga sut ichirsa, u: Allohim, unga baraka bergin va bizga undan yana ziyoda qilgin, desin. Zero, sutdan boshqa hech narsa taom va ichimlik oʻrnini bosa olmaydi», dedilar. Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (boshqa yoʻl bilan) rivoyat qilinadiki, Umm Hufayd oʻz singlisi Maymunaga ikkita kaltakesak hadya qildi — soʻng (rovi) hadisni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен ва Холид ибн ал-Валид Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Маймуна бинти ал-Ҳориснинг олдига кирдик. У: «Умм Ҳуфайд бизга ҳадя қилган нарсадан сизларга таом бермайинми?» деди. Сўнг иккита қовурилган калтакесак келтирилди. Расулуллоҳ ﷺ тупурдилар. Холид у зотга: «Сиз ундан жирканаётганга ўхшайсиз», деди. У зот: «Ҳа», дедилар. (Маймуна): «Бизга ҳадя қилинган сутдан сизларга ичирмайинми?» деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Сўнг бир идишда сут келтирилди; Расулуллоҳ ﷺ ундан ичдилар, мен у зотнинг ўнг томонларида, Холид эса чап томонларида эдим. У зот менга: «Ичиш (навбати) сеники, агар хоҳласанг, уни Холидга беришинг мумкин», дедилар. Мен: «Сизнинг қолдиғингиздан бошқа ҳеч кимни ўзимдан устун қўймайман», дедим. Шунда у зот: «Аллоҳим кимга таом едирса, у: Аллоҳим, унга барака бергин ва бизга ундан яхшироғини едиргин, десин. Аллоҳим кимга сут ичирса, у: Аллоҳим, унга барака бергин ва бизга ундан яна зиёда қилгин, десин. Зеро, сутдан бошқа ҳеч нарса таом ва ичимлик ўрнини боса олмайди», дедилар. Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (бошқа йўл билан) ривоят қилинадики, Умм Ҳуфайд ўз синглиси Маймунага иккита калтакесак ҳадя қилди — сўнг (рови) ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ وَوَكِيعٌ الْمَعْنَى قَالَا حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ وَكِيعٌ سَمِعْتُ مُجَاهِدًا يُحَدِّثُ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَرَّ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِقَبْرَيْنِ فَقَالَ إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ أَمَّا أَحَدُهُمَا فَكَانَ لَا يَسْتَنْزِهُ مِنْ الْبَوْلِ قَالَ وَكِيعٌ مِنْ بَوْلِهِ وَأَمَّا الْآخَرُ فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ ثُمَّ أَخَذَ جَرِيدَةً فَشَقَّهَا بِنِصْفَيْنِ فَغَرَزَ فِي كُلِّ قَبْرٍ وَاحِدَةً فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لِمَ صَنَعْتَ هَذَا قَالَ لَعَلَّهُمَا أَنْ يُخَفَّفَ عَنْهُمَا مَا لَمْ يَيْبَسَا قَالَ وَكِيعٌ تَيْبَسَاحَدَّثَنَا حُسَيْنٌ حَدَّثَنَا شَيْبَانُ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ مَرَّ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِحَائِطٍ مِنْ حِيطَانِ الْمَدِينَةِ فَسَمِعَ صَوْتَ إِنْسَانَيْنِ يُعَذَّبَانِ فِي قَبْرِهِمَا فَذَكَرَهُ وَقَالَ حَتَّى يَيْبَسَا أَوْ مَا لَمْ يَيْبَسَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ikkita qabr yonidan oʻtib: «Bu ikkisi albatta azoblanmoqda, holbuki katta (ogʻir) narsada azoblanayotgan emas. Ulardan biri siydigidan ehtiyot boʻlmas edi, ikkinchisi esa gʻiybat qilib yurar edi», dedilar. Soʻng bir xurmo shoxini olib, uni ikkiga boʻldilar-da, har bir qabrga bittadan sanchib qoʻydilar. Ular: «Yo Rasululloh, nega bunday qildingiz?» deyishdi. U zot: «Bu ikkisi qurimaguncha, balki ulardan azob yengillashar», dedilar. Boshqa rivoyatda: Rasululloh ﷺ Madina bogʻlaridan bir bogʻ yonidan oʻtib, qabrlarida azoblanayotgan ikki kishining ovozini eshitdilar — soʻng (rovi) hadisni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ иккита қабр ёнидан ўтиб: «Бу иккиси албатта азобланмоқда, ҳолбуки катта (оғир) нарсада азобланаётган эмас. Улардан бири сийдигидан эҳтиёт бўлмас эди, иккинчиси эса ғийбат қилиб юрар эди», дедилар. Сўнг бир хурмо шохини олиб, уни иккига бўлдилар-да, ҳар бир қабрга биттадан санчиб қўйдилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, нега бундай қилдингиз?» дейишди. У зот: «Бу иккиси қуримагунча, балки улардан азоб енгиллашар», дедилар. Бошқа ривоятда: Расулуллоҳ ﷺ Мадина боғларидан бир боғ ёнидан ўтиб, қабрларида азобланаётган икки кишининг овозини эшитдилар — сўнг (рови) ҳадисни зикр қилди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَعَنَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْمُخَنَّثِينَ مِنْ الرِّجَالِ وَالْمُتَرَجِّلَاتِ مِنْ النِّسَاءِ وَقَالَ أَخْرِجُوهُمْ مِنْ بُيُوتِكُمْ فَأَخْرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فُلَانًا وَأَخْرَجَ عُمَرُ فُلَانًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ erkaklardan muxannaslarni va ayollardan erkaklarga oʻxshab (xatti-harakat qiluvchi)larni laʼnatladilar va: «Ularni uylaringizdan chiqarib yuboringlar», dedilar. Bas, Rasululloh ﷺ falon (kishi)ni chiqardilar, Umar (ham) falon (kishi)ni chiqardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ эркаклардан муханнасларни ва аёллардан эркакларга ўхшаб (хатти-ҳаракат қилувчи)ларни лаънатладилар ва: «Уларни уйларингиздан чиқариб юборинглар», дедилар. Бас, Расулуллоҳ ﷺ фалон (киши)ни чиқардилар, Умар (ҳам) фалон (киши)ни чиқарди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَشْهَدُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ صَلَّى قَبْلَ الْخُطْبَةِ ثُمَّ خَطَبَ فَيَرَى أَنَّهُ لَمْ يُسْمِعْ النِّسَاءَ فَأَتَاهُنَّ وَمَعَهُ بِلَالٌ نَاشِرًا ثَوْبَهُ فَوَعَظَهُنَّ وَأَمَرَهُنَّ أَنْ يَتَصَدَّقْنَ فَجَعَلَتْ الْمَرْأَةُ تُلْقِي وَأَشَارَ أَيُّوبُ إِلَى أُذُنِهِ وَإِلَى حَلْقِهِ كَأَنَّهُ يُرِيدُ التُّومَةَ وَالْقِلَادَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ haqlarida guvohlik beramanki, u zot namozni xutbadan oldin oʻqidilar, soʻng xutba qildilar. Soʻng ayollarga eshittira olmagan boʻlsam kerak, deb oʻyladilar va kiyimini yoygan Bilol bilan birga ularning oldiga bordilar. U zot ularga vaʼz qildilar va ularni sadaqa berishga buyurdilar. Bas, ayol (taqinchogʻini) tashlay boshladi. Ayyub isirgʻa va shodani nazarda tutgandek, quloqlari va boʻyniga ishora qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳақларида гувоҳлик бераманки, у зот намозни хутбадан олдин ўқидилар, сўнг хутба қилдилар. Сўнг аёлларга эшиттира олмаган бўлсам керак, деб ўйладилар ва кийимини ёйган Билол билан бирга уларнинг олдига бордилар. У зот уларга ваъз қилдилар ва уларни садақа беришга буюрдилар. Бас, аёл (тақинчоғини) ташлай бошлади. Айюб исирға ва шодани назарда тутгандек, қулоқлари ва бўйнига ишора қилди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتُوَائِيُّ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الْمُكَاتَبِ يَعْتِقُ مِنْهُ بِقَدْرِ مَا أَدَّى دِيَةَ الْحُرِّ وَبِقَدْرِ مَا رَقَّ مِنْهُ دِيَةَ الْعَبْدِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mukotab qul haqida: «Undan ozod boʻlgan qismi miqdorida hurning diyati, qul boʻlib qolgan qismi miqdorida esa qulning diyati toʻlanadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ мукотаб қул ҳақида: «Ундан озод бўлган қисми миқдорида ҳурнинг дияти, қул бўлиб қолган қисми миқдорида эса қулнинг дияти тўланади», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صُومُوا لِرُؤْيَتِهِ وَأَفْطِرُوا لِرُؤْيَتِهِ فَإِنْ حَالَ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ سَحَابٌ فَكَمِّلُوا الْعِدَّةَ ثَلَاثِينَ وَلَا تَسْتَقْبِلُوا الشَّهْرَ اسْتِقْبَالًاقَالَ حَاتِمٌ يَعْنِي عِدَّةَ شَعْبَانَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Uni (hilolni) koʻrib roʻza tutinglar va uni koʻrib iftor qilinglar; agar sizlar bilan uning orasini bulut toʻssa, sanoqni oʻttizga toʻldiringlar va oyni (oldindan) qarshi olmanglar», dedilar. Hotim aytdi: Yaʼni Shaʼbonning sanogʻini (nazarda tutdi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Уни (ҳилолни) кўриб рўза тутинглар ва уни кўриб ифтор қилинглар; агар сизлар билан унинг орасини булут тўсса, саноқни ўттизга тўлдиринглар ва ойни (олдиндан) қарши олманглар», дедилар. Ҳотим айтди: Яъни Шаъбоннинг саноғини (назарда тутди).
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ حَدَّثَنَا عَطَاءٌ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَأَفَاضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ عَرَفَةَ وَرِدْفُهُ أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ فَجَالَتْ بِهِ النَّاقَةُ وَهُوَ رَافِعٌ يَدَيْهِ لَا يُجَاوِزَانِ رَأْسَهُ فَسَارَ عَلَى هِينَتِهِ حَتَّى أَتَى جَمْعًا ثُمَّ أَفَاضَ الْغَدَ وَرِدْفُهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ فَمَا زَالَ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Arafotdan qaytdilar, Usoma ibn Zayd u zotning orqalarida mingashib borardi. Shunda tuya u zotni chayqatib yubordi, u zot esa ikki qoʻllarini koʻtargan, ammo ularni boshlaridan oshirmagan holda edilar. Bas, u zot Jamʼga (Muzdalifaga) yetguncha sekin yurishda davom etdilar. Soʻng ertasi kuni qaytdilar, Fazl ibn Abbos u zotning orqalarida mingashib borardi; u zot Jamratul-Aqabaga tosh otgunlariga qadar talbiya aytib bordilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан қайтдилар, Усома ибн Зайд у зотнинг орқаларида мингашиб борарди. Шунда туя у зотни чайқатиб юборди, у зот эса икки қўлларини кўтарган, аммо уларни бошларидан оширмаган ҳолда эдилар. Бас, у зот Жамъга (Муздалифага) етгунча секин юришда давом этдилар. Сўнг эртаси куни қайтдилар, Фазл ибн Аббос у зотнинг орқаларида мингашиб борарди; у зот Жамратул-Ақабага тош отгунларига қадар талбия айтиб бордилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ حَبِيبِ بْنِ شِهَابٍ حَدَّثَنِي أَبِي قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ خَطَبَ النَّاسَ بِتَبُوكَ مَا فِي النَّاسِ مِثْلُ رَجُلٍ آخِذٍ بِرَأْسِ فَرَسِهِ يُجَاهِدُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ وَيَجْتَنِبُ شُرُورَ النَّاسِ وَمِثْلُ آخَرَ بَادٍ فِي نِعْمَةٍ يَقْرِي ضَيْفَهُ وَيُعْطِي حَقَّهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Tabukda odamlarga xutba qilgan kunlari: «Odamlar ichida otining boshidan tutib, Alloh azza va jalla yoʻlida jihod qiladigan va odamlarning yomonliklaridan chetlanadigan kishiga oʻxshagani yoʻq; yana chekka joyda neʼmat ichida yashab, mehmonini kutadigan va (mol-mulkining) haqqini beradigan kishiga oʻxshagani (ham yoʻq)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Табукда одамларга хутба қилган кунлари: «Одамлар ичида отининг бошидан тутиб, Аллоҳ азза ва жалла йўлида жиҳод қиладиган ва одамларнинг ёмонликларидан четланадиган кишига ўхшагани йўқ; яна чекка жойда неъмат ичида яшаб, меҳмонини кутадиган ва (мол-мулкининг) ҳаққини берадиган кишига ўхшагани (ҳам йўқ)», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ مَالِكٍ حَدَّثَنِي زَيْدُ بْنُ أَسْلَمَ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكَلَ كَتِفًا ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ (qoʻyning) kuragini yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ (қўйнинг) курагини едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ هِشَامٍ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَنْ لَبَنِ شَاةِ الْجَلَّالَةِ وَعَنْ الْمُجَثَّمَةِ وَعَنْ الشُّرْبِ مِنْ فِي السِّقَاءِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ najosat yeydigan qoʻyning sutidan, mujassamadan va mesh ogʻzidan ichishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нажосат ейдиган қўйнинг сутидан, мужассамадан ва меш оғзидан ичишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ حَدَّثَنِي الْحَسَنُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ قَالَكُنْتُ مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَهُ زَيْدُ بْنُ ثَابِتٍ أَنْتَ تُفْتِي الْحَائِضَ أَنْ تَصْدُرَ قَبْلَ أَنْ يَكُونَ آخِرُ عَهْدِهَا بِالْبَيْتِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَلَا تُفْتِي بِذَلِكَ قَالَ إِمَّا لَا فَاسْأَلْ فُلَانَةَ الْأَنْصَارِيَّةَ هَلْ أَمَرَهَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِذَلِكَ فَرَجَعَ زَيْدٌ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَضْحَكُ فَقَالَ مَا أُرَاكَ إِلَّا قَدْ صَدَقْتَ
Tovus aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) bilan birga edim. Zayd ibn Sobit unga: «Sen hayzli ayolga Baytga oxirgi bor (tavof qilib) uchrashmasdan turib qaytib ketishga fatvo berasanmi?» dedi. U: «Ha», dedi. (Zayd): «Bunga fatvo berma», dedi. (Ibn Abbos): «Agar (ishonmasang), falon ansoriy ayoldan soʻra — Nabiy ﷺ unga shunday buyurganmilar?» dedi. Zayd Ibn Abbosning oldiga kulib qaytdi va: «Seni faqat rost aytgan deb bilaman», dedi.Товус айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) билан бирга эдим. Зайд ибн Собит унга: «Сен ҳайзли аёлга Байтга охирги бор (тавоф қилиб) учрашмасдан туриб қайтиб кетишга фатво берасанми?» деди. У: «Ҳа», деди. (Зайд): «Бунга фатво берма», деди. (Ибн Аббос): «Агар (ишонмасанг), фалон ансорий аёлдан сўра — Набий ﷺ унга шундай буюрганмилар?» деди. Зайд Ибн Аббоснинг олдига кулиб қайтди ва: «Сени фақат рост айтган деб биламан», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا هِجْرَةَ بَعْدَ الْفَتْحِ وَلَكِنْ جِهَادٌ وَنِيَّةٌ وَإِذَا اسْتُنْفِرْتُمْ فَانْفِرُوا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Fathdan keyin hijrat yoʻq, lekin jihod va niyat (boqiy) qoladi; agar sizlar jangga chaqirilsangiz, darhol chiqinglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фатҳдан кейин ҳижрат йўқ, лекин жиҳод ва ният (боқий) қолади; агар сизлар жангга чақирилсангиз, дарҳол чиқинглар», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنَا صَفْوَانُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَ سُفْيَانُ لَا أَعْلَمُهُ إِلَّا عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {أَوْ أَثَارَةٍ مِنْ عِلْمٍ} قَالَ الْخَطُّ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi — Sufyon aytdi: Men uni faqat Nabiy ﷺdan (rivoyat qilingan) deb bilaman — {yoki ilmdan qolgan bir asar} (oyati haqida) u: «(Bu) chiziq (chizishdir)», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади — Суфён айтди: Мен уни фақат Набий ﷺдан (ривоят қилинган) деб биламан — {ёки илмдан қолган бир асар} (ояти ҳақида) у: «(Бу) чизиқ (чизишдир)», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنْ شُعْبَةَ حَدَّثَنِي مُخَوَّلٌ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلَاةِ الصُّبْحِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ الم تَنْزِيلُ وَهَلْ أَتَى وَفِي الْجُمُعَةِ بِسُورَةِ الْجُمُعَةِ وَإِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ juma kuni bomdod namozida {Alif, Lom, Mim. Bu Kitobning nozil qilinishi} va {Inson ustidan oʻtdimi} suralarini, juma namozida esa Juma surasi bilan {Sening oldingga munofiqlar kelsalar} (surasini) qiroat qilar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ жума куни бомдод намозида {Алиф, Лом, Мим. Бу Китобнинг нозил қилиниши} ва {Инсон устидан ўтдими} сураларини, жума намозида эса Жума сураси билан {Сенинг олдингга мунофиқлар келсалар} (сурасини) қироат қилар эдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ قَالَ أَخْبَرَنِي عُمَرُ بْنُ عَطَاءِ بْنِ أَبِي الْخُوَارِ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُأَكَلَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا غَيَّرَتْ النَّارُ ثُمَّ صَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ olov oʻzgartirgan (pishirilgan) narsadan yedilar, soʻng namoz oʻqidilar va tahorat qilmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ олов ўзгартирган (пиширилган) нарсадан едилар, сўнг намоз ўқидилар ва таҳорат қилмадилар.