حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي كَثِيرٍ، حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، حَدَّثَنِي أَبُو هُرَيْرَةَ، قَالَ لَمَّا فَتَحَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مَكَّةَ قَامَ فِي النَّاسِ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " وَمَنْ قُتِلَ لَهُ قَتِيلٌ فَهُوَ بِخَيْرِ النَّظَرَيْنِ إِمَّا أَنْ يَعْفُوَ وَإِمَّا أَنْ يَقْتُلَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ وَائِلِ بْنِ حُجْرٍ وَأَنَسٍ وَأَبِي شُرَيْحٍ خُوَيْلِدِ بْنِ عَمْرٍو .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Alloh Rasuliga Makkani fath qilib bergach, u zot odamlar orasida turib, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng: ‹Kimning (yaqini) oʻldirilgan boʻlsa, u ikki (yaxshilik) tanlovning yaxshisidan birini (tanlash) huquqiga ega: yo afv qilsin, yoki (qotilni) oʻldirsin›, dedilar», dedi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Voil ibn Hujr, Anas va Abu Shurayh Xuvaylid ibn Amrdan ham (rivoyatlar) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Аллоҳ Расулига Маккани фатҳ қилиб бергач, у зот одамлар орасида туриб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг: ‹Кимнинг (яқини) ўлдирилган бўлса, у икки (яхшилик) танловнинг яхшисидан бирини (танлаш) ҳуқуқига эга: ё афв қилсин, ёки (қотилни) ўлдирсин›, дедилар», деди. (Ровий) айтди: Бу бобда Воил ибн Ҳужр, Анас ва Абу Шурайҳ Хувайлид ибн Амрдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قُتِلَ رَجُلٌ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَدُفِعَ الْقَاتِلُ إِلَى وَلِيِّهِ فَقَالَ الْقَاتِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَاللَّهِ مَا أَرَدْتُ قَتْلَهُ . فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَمَا إِنَّهُ إِنْ كَانَ صَادِقًا فَقَتَلْتَهُ دَخَلْتَ النَّارَ " . فَخَلَّى عَنْهُ الرَّجُلُ . قَالَ وَكَانَ مَكْتُوفًا بِنِسْعَةٍ . قَالَ فَخَرَجَ يَجُرُّ نِسْعَتَهُ . قَالَ فَكَانَ يُسَمَّى ذَا النِّسْعَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالنِّسْعَةُ حَبْلٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ zamonida bir kishi oʻldirildi, qotil esa (oʻldirilganning) valiysiga topshirildi. Qotil: ‹Yo Rasululloh, Allohga qasamki, men uni oʻldirishni qasd qilgan emasdim›, dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Agar u rost soʻzlovchi boʻlsa-yu, sen uni oʻldirsang, doʻzaxga kirasan›, dedilar. Bas, u kishi (valiy qotilni) qoʻyib yubordi», dedi. (Roviy) aytdi: U (qotil) tasma (nisʼa) bilan qoʻllari bogʻlangan edi. (Roviy) aytdi: U tasmasini sudragan holda chiqib ketdi. (Roviy) aytdi: Shu sababli u Zun-Nisʼa (tasma egasi) deb atalar edi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Nisʼa esa arqondir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ замонида бир киши ўлдирилди, қотил эса (ўлдирилганнинг) валийсига топширилди. Қотил: ‹Ё Расулуллоҳ, Аллоҳга қасамки, мен уни ўлдиришни қасд қилган эмасдим›, деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Агар у рост сўзловчи бўлса-ю, сен уни ўлдирсанг, дўзахга кирасан›, дедилар. Бас, у киши (валий қотилни) қўйиб юборди», деди. (Ровий) айтди: У (қотил) тасма (нисъа) билан қўллари боғланган эди. (Ровий) айтди: У тасмасини судраган ҳолда чиқиб кетди. (Ровий) айтди: Шу сабабли у Зун-Нисъа (тасма эгаси) деб аталар эди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Нисъа эса арқондир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ سَعِيدٍ الْكِنْدِيُّ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي زَائِدَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَضَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي الْجَنِينِ بِغُرَّةٍ عَبْدٍ أَوْ أَمَةٍ . فَقَالَ الَّذِي قُضِيَ عَلَيْهِ أَنُعْطِي مَنْ لاَ شَرِبَ وَلاَ أَكَلَ وَلاَ صَاحَ فَاسْتَهَلَّ فَمِثْلُ ذَلِكَ يُطَلُّ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ هَذَا لَيَقُولُ بِقَوْلِ شَاعِرٍ بَلْ فِيهِ غُرَّةٌ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ حَمَلِ بْنِ مَالِكِ بْنِ النَّابِغَةِ وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ . وَقَالَ بَعْضُهُمُ الْغُرَّةُ عَبْدٌ أَوْ أَمَةٌ أَوْ خَمْسُمِائَةِ دِرْهَمٍ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ أَوْ فَرَسٌ أَوْ بَغْلٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ janin (homila) toʻgʻrisida bir qul yoki choʻri (boʻlgan gʻurra) hukmini qildilar. Shunda oʻ ziga (toʻlash) hukm qilingan kishi: ‹Ichmagan, yemagan, ovoz ham chiqarmagan, yigʻlamagan kishi uchun toʻlaymizmi? Bunday (qon)ga hadar (bekorga) deyiladi-ku›, dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: ‹Bu kishi shoirning soʻzini aytayotir. Yoʻq, balki unda gʻurra — qul yoki choʻri (vojib)dir›, dedilar», dedi. Bu bobda Hamal ibn Molik ibn an-Nobigʻa va Mugʻiyra ibn Shuʼbadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Ahli ilm huzurida amal mana shunga koʻradir. Ularning baʼzilari: gʻurra — qul yoki choʻri yoki besh yuz dirhamdir, deganlar. Baʼzilari: yoki ot yoki xachirdir, deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ жанин (ҳомила) тўғрисида бир қул ёки чўри (бўлган ғурра) ҳукмини қилдилар. Шунда ў зига (тўлаш) ҳукм қилинган киши: ‹Ичмаган, емаган, овоз ҳам чиқармаган, йиғламаган киши учун тўлаймизми? Бундай (қон)га ҳадар (бекорга) дейилади-ку›, деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: ‹Бу киши шоирнинг сўзини айтаётир. Йўқ, балки унда ғурра — қул ёки чўри (вожиб)дир›, дедилар», деди. Бу бобда Ҳамал ибн Молик ибн ан-Нобиға ва Муғийра ибн Шуъбадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илм ҳузурида амал мана шунга кўрадир. Уларнинг баъзилари: ғурра — қул ёки чўри ёки беш юз дирҳамдир, деганлар. Баъзилари: ёки от ёки хачирдир, деганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ جَاءَ مَاعِزٌ الأَسْلَمِيُّ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ إِنَّهُ قَدْ زَنَى . فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ جَاءَ مِنْ شِقِّهِ الآخَرِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ زَنَى . فَأَعْرَضَ عَنْهُ ثُمَّ جَاءَ مِنْ شِقِّهِ الآخَرِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهُ قَدْ زَنَى . فَأَمَرَ بِهِ فِي الرَّابِعَةِ فَأُخْرِجَ إِلَى الْحَرَّةِ فَرُجِمَ بِالْحِجَارَةِ فَلَمَّا وَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ فَرَّ يَشْتَدُّ حَتَّى مَرَّ بِرَجُلٍ مَعَهُ لَحْىُ جَمَلٍ فَضَرَبَهُ بِهِ وَضَرَبَهُ النَّاسُ حَتَّى مَاتَ فَذَكَرُوا ذَلِكَ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ فَرَّ حِينَ وَجَدَ مَسَّ الْحِجَارَةِ وَمَسَّ الْمَوْتِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هَلاَّ تَرَكْتُمُوهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَرُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Moiz al-Aslamiy Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Albatta u (yaʼni oʻzim) zino qildi», dedi. Shunda (u zot) undan yuz oʻgirdilar. Soʻng u boshqa tomonidan kelib: «Yo Rasululloh, albatta u zino qildi», dedi. (U zot) yana undan yuz oʻgirdilar. Soʻng u yana boshqa tomonidan kelib: «Yo Rasululloh, albatta u zino qildi», dedi. Toʻrtinchi marotabada (u zot) uning (toshboʻron qilinishiga) buyurdilar, shunda u Harra (degan joy)ga olib chiqildi va toshlar bilan toshboʻron qilindi. U toshlarning tegishini his qilgach, tez yugurib qochdi, hatto qoʻlida tuya jagʻ suyagi boʻlgan bir kishining oldidan oʻtdi, u kishi uni oʻsha (suyak) bilan urdi, odamlar ham uni urdilar, hatto u oʻldi. Soʻng ular toshlarning tegishini va oʻlim (alami)ni his qilgach uning qochib ketganini Rasululloh ﷺga aytib berishdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni qoʻyib yuborsangiz boʻlmasmidi?» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. (Bu hadis) Abu Hurayradan boshqa yoʻnalishlar bilan ham rivoyat qilingan. Bu hadis az-Zuhriydan, u Abu Salamadan, u Jobir ibn Abdullohdan, u Nabiy ﷺdan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Моиз ал-Асламий Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Албатта у (яъни ўзим) зино қилди», деди. Шунда (у зот) ундан юз ўгирдилар. Сўнг у бошқа томонидан келиб: «Ё Расулуллоҳ, албатта у зино қилди», деди. (У зот) яна ундан юз ўгирдилар. Сўнг у яна бошқа томонидан келиб: «Ё Расулуллоҳ, албатта у зино қилди», деди. Тўртинчи маротабада (у зот) унинг (тошбўрон қилинишига) буюрдилар, шунда у Ҳарра (деган жой)га олиб чиқилди ва тошлар билан тошбўрон қилинди. У тошларнинг тегишини ҳис қилгач, тез югуриб қочди, ҳатто қўлида туя жағ суяги бўлган бир кишининг олдидан ўтди, у киши уни ўша (суяк) билан урди, одамлар ҳам уни урдилар, ҳатто у ўлди. Сўнг улар тошларнинг тегишини ва ўлим (алами)ни ҳис қилгач унинг қочиб кетганини Расулуллоҳ ﷺга айтиб беришди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қўйиб юборсангиз бўлмасмиди?» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. (Бу ҳадис) Абу Ҳурайрадан бошқа йўналишлар билан ҳам ривоят қилинган. Бу ҳадис аз-Зуҳрийдан, у Абу Саламадан, у Жобир ибн Абдуллоҳдан, у Набий ﷺдан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا زَنَتْ أَمَةُ أَحَدِكُمْ فَلْيَجْلِدْهَا ثَلاَثًا بِكِتَابِ اللَّهِ فَإِنْ عَادَتْ فَلْيَبِعْهَا وَلَوْ بِحَبْلٍ مِنْ شَعَرٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَشِبْلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَالِكٍ الأَوْسِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ وَقَدْ رُوِيَ عَنْهُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ رَأَوْا أَنْ يُقِيمَ الرَّجُلُ الْحَدَّ عَلَى مَمْلُوكِهِ دُونَ السُّلْطَانِ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ يُرْفَعُ إِلَى السُّلْطَانِ وَلاَ يُقِيمُ الْحَدَّ هُوَ بِنَفْسِهِ . وَالْقَوْلُ الأَوَّلُ أَصَحُّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birortangizning choʻrisi zino qilsa, Allohning Kitobi (hukmi) bilan uni uch (marta) qamchilasin. Yana (zino) qaytarsa, gar bir tola arqonga boʻlsa-da, uni sotsin», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid va Shibldan, u Abdulloh ibn Molik al-Avsiydan (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayra hadisi hasan sahih hadisdir, undan bir necha tariqda rivoyat qilingan. Nabiy ﷺ sahobalaridan baʼzi ilm ahli va boshqalar nazdida shu boʻyicha amal qilinadi; ular kishi oʻz qulining hadini sulton(hokim)siz oʻzi tatbiq etishini (joiz) deb koʻrganlar, bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzilari: «Sultonga koʻtariladi (topshiriladi), uning oʻzi hadni tatbiq etmaydi», deganlar. Birinchi soʻz sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирортангизнинг чўриси зино қилса, Аллоҳнинг Китоби (ҳукми) билан уни уч (марта) қамчиласин. Яна (зино) қайтарса, гар бир тола арқонга бўлса-да, уни сотсин», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва Шиблдан, у Абдуллоҳ ибн Молик ал-Авсийдан (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайра ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир, ундан бир неча тариқда ривоят қилинган. Набий ﷺ саҳобаларидан баъзи илм аҳли ва бошқалар наздида шу бўйича амал қилинади; улар киши ўз қулининг ҳадини султон(ҳоким)сиз ўзи татбиқ этишини (жоиз) деб кўрганлар, бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзилари: «Султонга кўтарилади (топширилади), унинг ўзи ҳадни татбиқ этмайди», деганлар. Биринчи сўз саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَرَّمَ كُلَّ ذِي نَابٍ مِنَ السِّبَاعِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ وَهُوَ قَوْلُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ yirtqich hayvonlardan boʻlgan har bir oziq tishli (jonzot)ni harom qildilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Paygʻambar ﷺning ashoblari va boshqalardan boʻlgan ilm ahlining koʻpchiligi shu (rivoyat) boʻyicha amal qiladilar. Bu Abdulloh ibn Muborak, Shofeiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ йиртқич ҳайвонлардан бўлган ҳар бир озиқ тишли (жонзот)ни ҳаром қилдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Пайғамбар ﷺнинг ашоблари ва бошқалардан бўлган илм аҳлининг кўпчилиги шу (ривоят) бўйича амал қиладилар. Бу Абдуллоҳ ибн Муборак, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ قَتَلَ وَزَغَةً بِالضَّرْبَةِ الأُولَى كَانَ لَهُ كَذَا وَكَذَا حَسَنَةً فَإِنْ قَتَلَهَا فِي الضَّرْبَةِ الثَّانِيَةِ كَانَ لَهُ كَذَا وَكَذَا حَسَنَةً فَإِنْ قَتَلَهَا فِي الضَّرْبَةِ الثَّالِثَةِ كَانَ لَهُ كَذَا وَكَذَا حَسَنَةً " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَسَعْدٍ وَعَائِشَةَ وَأُمِّ شَرِيكٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim kaltakesakni birinchi zarbada oʻldirsa, unga ancha-muncha savob boʻladi; agar uni ikkinchi zarbada oʻldirsa, unga ancha-muncha savob boʻladi; agar uni uchinchi zarbada oʻldirsa, unga ancha-muncha savob boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким калтакесакни биринчи зарбада ўлдирса, унга анча-мунча савоб бўлади; агар уни иккинчи зарбада ўлдирса, унга анча-мунча савоб бўлади; агар уни учинчи зарбада ўлдирса, унга анча-мунча савоб бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنِ اتَّخَذَ كَلْبًا إِلاَّ كَلْبَ مَاشِيَةٍ أَوْ صَيْدٍ أَوْ زَرْعٍ انْتَقَصَ مِنْ أَجْرِهِ كُلَّ يَوْمٍ قِيرَاطٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَيُرْوَى عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ أَنَّهُ رَخَّصَ فِي إِمْسَاكِ الْكَلْبِ وَإِنْ كَانَ لِلرَّجُلِ شَاةٌ وَاحِدَةٌ . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنْ عَطَاءٍ بِهَذَا .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kimki chorva iti, ov iti yoki ekin itidan boshqa it boqsa, har kuni uning savobidan bir qirot kamayadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Atoʼ ibn Abu Rabohdan rivoyat qilinishicha, u kishida bittagina qoʻy boʻlsa ham, it saqlashga ruxsat bergan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Кимки чорва ити, ов ити ёки экин итидан бошқа ит боқса, ҳар куни унинг савобидан бир қирот камаяди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Атў ибн Абу Рабоҳдан ривоят қилинишича, у кишида биттагина қўй бўлса ҳам, ит сақлашга рухсат берган.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنِ ابْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ فَرَعَ وَلاَ عَتِيرَةَ " . وَالْفَرَعُ أَوَّلُ النِّتَاجِ كَانَ يُنْتَجُ لَهُمْ فَيَذْبَحُونَهُ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ نُبَيْشَةَ وَمِخْنَفِ بْنِ سُلَيْمٍ وَأَبِي الْعُشَرَاءِ عَنْ أَبِيهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَتِيرَةُ ذَبِيحَةٌ كَانُوا يَذْبَحُونَهَا فِي رَجَبٍ يُعَظِّمُونَ شَهْرَ رَجَبٍ لأَنَّهُ أَوَّلُ شَهْرٍ مِنْ أَشْهُرِ الْحُرُمِ وَأَشْهُرُ الْحُرُمِ رَجَبٌ وَذُو الْقَعْدَةِ وَذُو الْحِجَّةِ وَالْمُحَرَّمُ وَأَشْهُرُ الْحَجِّ شَوَّالٌ وَذُو الْقَعْدَةِ وَعَشْرٌ مِنْ ذِي الْحِجَّةِ كَذَلِكَ رُوِيَ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ فِي أَشْهُرِ الْحَجِّ.
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Faraʼ ham yoʻq, atiyra ham yoʻq», dedilar. Faraʼ — (johiliyatda) chorvaning ilk tugʻilgan bolasi boʻlib, ular uni (butlari uchun) soʻyar edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Nubaysha, Mixnaf ibn Sulaym va Abu Usharoʼning otasidan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Atiyra esa — ular Rajab oyini ulugʻlab, oʻsha oyda soʻyadigan soʻyimlik (hayvon) edi, chunki u harom oylarning birinchisi edi. Harom oylar — Rajab, Zulqaʼda, Zulhijja va Muharramdir. Haj oylari esa — Shavvol, Zulqaʼda va Zulhijjadan oʻn kundir. Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari va boshqalardan haj oylari haqida shunday rivoyat qilingan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Фараъ ҳам йўқ, атийра ҳам йўқ», дедилар. Фараъ — (жоҳилиятда) чорванинг илк туғилган боласи бўлиб, улар уни (бутлари учун) сўяр эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Нубайша, Михнаф ибн Сулайм ва Абу Ушарўнинг отасидан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Атийра эса — улар Ражаб ойини улуғлаб, ўша ойда сўядиган сўйимлик (ҳайвон) эди, чунки у ҳаром ойларнинг биринчиси эди. Ҳаром ойлар — Ражаб, Зулқаъда, Зулҳижжа ва Муҳаррамдир. Ҳаж ойлари эса — Шаввол, Зулқаъда ва Зулҳижжадан ўн кундир. Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари ва бошқалардан ҳаж ойлари ҳақида шундай ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ لِلصَّلاَةِ أَوَّلاً وَآخِرًا وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلاَةِ الظُّهْرِ حِينَ تَزُولُ الشَّمْسُ وَآخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُ الْعَصْرِ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ صَلاَةِ الْعَصْرِ حِينَ يَدْخُلُ وَقْتُهَا وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَصْفَرُّ الشَّمْسُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْمَغْرِبِ حِينَ تَغْرُبُ الشَّمْسُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَغِيبُ الأُفُقُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ حِينَ يَغِيبُ الأُفُقُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ يَنْتَصِفُ اللَّيْلُ وَإِنَّ أَوَّلَ وَقْتِ الْفَجْرِ حِينَ يَطْلُعُ الْفَجْرُ وَإِنَّ آخِرَ وَقْتِهَا حِينَ تَطْلُعُ الشَّمْسُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ حَدِيثُ الأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ فِي الْمَوَاقِيتِ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنِ الأَعْمَشِ وَحَدِيثُ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ خَطَأٌ أَخْطَأَ فِيهِ مُحَمَّدُ بْنُ فُضَيْلٍ . حَدَّثَنَا هَنَّادٌ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْفَزَارِيِّ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ مُجَاهِدٍ قَالَ كَانَ يُقَالُ إِنَّ لِلصَّلاَةِ أَوَّلاً وَآخِرًا فَذَكَرَ نَحْوَ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ فُضَيْلٍ عَنِ الأَعْمَشِ نَحْوَهُ بِمَعْنَاهُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, namozning avvali va oxiri bordir. Peshin namozining vaqtining avvali quyosh ogʻganda, oxiri esa asr vaqti kirganda boʻladi. Asr namozining vaqtining avvali uning vaqti kirganda, oxiri esa quyosh sargʻayganda boʻladi. Shom namozining vaqtining avvali quyosh botganda, oxiri esa ufq gʻoyib boʻlganda boʻladi. Xufton namozining vaqtining avvali ufq gʻoyib boʻlganda, oxiri esa kecha yarmiga yetganda boʻladi. Bomdod namozining vaqtining avvali tong otganda, oxiri esa quyosh chiqqanda boʻladi», dedilar. U (rovi) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Men Muhammad (al-Buxoriy)ning shunday deganini eshitdim: Aʼmashning Mujohiddan namoz vaqtlari haqida (qilgan) hadisi Muhammad ibn Fuzaylning Aʼmashdan (qilgan) hadisidan sahihroqdir. Muhammad ibn Fuzaylning hadisi esa xatodir, unda Muhammad ibn Fuzayl xato qilgan. Bizga Hannod, unga Abu Usoma, Abu Ishoq al-Fazoriydan, u Aʼmashdan, u Mujohiddan rivoyat qilib: «Namozning avvali va oxiri bor, deyilar edi», dedi. Soʻng Muhammad ibn Fuzaylning Aʼmashdan (qilgan) hadisiga oʻxshash mazmunda zikr qildi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, намознинг аввали ва охири бордир. Пешин намозининг вақтининг аввали қуёш оғганда, охири эса аср вақти кирганда бўлади. Аср намозининг вақтининг аввали унинг вақти кирганда, охири эса қуёш сарғайганда бўлади. Шом намозининг вақтининг аввали қуёш ботганда, охири эса уфқ ғойиб бўлганда бўлади. Хуфтон намозининг вақтининг аввали уфқ ғойиб бўлганда, охири эса кеча ярмига етганда бўлади. Бомдод намозининг вақтининг аввали тонг отганда, охири эса қуёш чиққанда бўлади», дедилар. У (рови) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Мен Муҳаммад (ал-Бухорий)нинг шундай деганини эшитдим: Аъмашнинг Мужоҳиддан намоз вақтлари ҳақида (қилган) ҳадиси Муҳаммад ибн Фузайлнинг Аъмашдан (қилган) ҳадисидан саҳиҳроқдир. Муҳаммад ибн Фузайлнинг ҳадиси эса хатодир, унда Муҳаммад ибн Фузайл хато қилган. Бизга Ҳаннод, унга Абу Усома, Абу Ишоқ ал-Фазорийдан, у Аъмашдан, у Мужоҳиддан ривоят қилиб: «Намознинг аввали ва охири бор, дейилар эди», деди. Сўнг Муҳаммад ибн Фузайлнинг Аъмашдан (қилган) ҳадисига ўхшаш мазмунда зикр қилди.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا اشْتَدَّ الْحَرُّ فَأَبْرِدُوا عَنِ الصَّلاَةِ فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي ذَرٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَالْمُغِيرَةِ وَالْقَاسِمِ بْنِ صَفْوَانَ عَنْ أَبِيهِ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَنَسٍ . قَالَ وَرُوِيَ عَنْ عُمَرَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا وَلاَ يَصِحُّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدِ اخْتَارَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ تَأْخِيرَ صَلاَةِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنَّمَا الإِبْرَادُ بِصَلاَةِ الظُّهْرِ إِذَا كَانَ مَسْجِدًا يَنْتَابُ أَهْلُهُ مِنَ الْبُعْدِ فَأَمَّا الْمُصَلِّي وَحْدَهُ وَالَّذِي يُصَلِّي فِي مَسْجِدِ قَوْمِهِ فَالَّذِي أُحِبُّ لَهُ أَنْ لاَ يُؤَخِّرَ الصَّلاَةَ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى مَنْ ذَهَبَ إِلَى تَأْخِيرِ الظُّهْرِ فِي شِدَّةِ الْحَرِّ هُوَ أَوْلَى وَأَشْبَهُ بِالاِتِّبَاعِ وَأَمَّا مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ أَنَّ الرُّخْصَةَ لِمَنْ يَنْتَابُ مِنَ الْبُعْدِ وَالْمَشَقَّةِ عَلَى النَّاسِ فَإِنَّ فِي حَدِيثِ أَبِي ذَرٍّ مَا يَدُلُّ عَلَى خِلاَفِ مَا قَالَ الشَّافِعِيُّ . قَالَ أَبُو ذَرٍّ كُنَّا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي سَفَرٍ فَأَذَّنَ بِلاَلٌ بِصَلاَةِ الظُّهْرِ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " يَا بِلاَلُ أَبْرِدْ ثُمَّ أَبْرِدْ " . فَلَوْ كَانَ الأَمْرُ عَلَى مَا ذَهَبَ إِلَيْهِ الشَّافِعِيُّ لَمْ يَكُنْ لِلإِبْرَادِ فِي ذَلِكَ الْوَقْتِ مَعْنًى لاِجْتِمَاعِهِمْ فِي السَّفَرِ وَكَانُوا لاَ يَحْتَاجُونَ أَنْ يَنْتَابُوا مِنَ الْبُعْدِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Issiq qattiqlashganda namozni salqin tushgunicha kechiktiringlar, chunki issiqning qattiqligi jahannamning qaynashidandir», dedilar. U (rovi) aytdi: Bu bobda Abu Said, Abu Zar, Ibn Umar, Mugʻiyra, Qosim ibn Safvon otasidan, Abu Muso, Ibn Abbos va Anas (roziyallohu anhum)dan ham (rivoyatlar) bor. U aytdi: Bu haqda Umardan, u Paygʻambar ﷺdan ham rivoyat qilingan, lekin u sahih emas. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Ahli ilmdan bir guruh issiq qattiq boʻlganda peshin namozini kechiktirishni ixtiyor qilganlar; bu Ibn Muborak, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Shofeiy aytdi: Peshin namozini salqinga qoldirish faqat ahli (jamoati) uzoqdan keladigan masjidda boʻladi; yolgʻiz oʻqiyotgan kishi va oʻz qavmi masjidida oʻqiyotgan kishi uchun esa men issiq qattiq boʻlganda ham namozni kechiktirmasligini yoqtiraman. Abu Iso aytdi: Issiq qattiq boʻlganda peshinni kechiktirishga moyil boʻlganlarning soʻzi avloroq va (sunnatga) ergashishga loyiqroqdir. Shofeiy ixtiyor qilgan, yaʼni bu ruxsat uzoqdan keladigan va odamlarga mashaqqat boʻladiganlar uchun, degan (qarash)ga kelsak, Abu Zarning hadisida Shofeiy aytganga zid (dalil) bordir. Abu Zar aytdi: Biz Paygʻambar ﷺ bilan safarda edik, Bilol peshin namoziga azon aytdi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Ey Bilol, salqin tushishini kut, soʻng (yana) salqinga qoldir», dedilar. Agar ish Shofeiy aytgandek boʻlganida, ular safarda jamlangan va uzoqdan kelishlariga ehtiyoj boʻlmagan holatda, oʻsha vaqtda salqinga qoldirishning maʼnosi qolmasdi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Иссиқ қаттиқлашганда намозни салқин тушгунича кечиктиринглар, чунки иссиқнинг қаттиқлиги жаҳаннамнинг қайнашидандир», дедилар. У (рови) айтди: Бу бобда Абу Саид, Абу Зар, Ибн Умар, Муғийра, Қосим ибн Сафвон отасидан, Абу Мусо, Ибн Аббос ва Анас (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ривоятлар) бор. У айтди: Бу ҳақда Умардан, у Пайғамбар ﷺдан ҳам ривоят қилинган, лекин у саҳиҳ эмас. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илмдан бир гуруҳ иссиқ қаттиқ бўлганда пешин намозини кечиктиришни ихтиёр қилганлар; бу Ибн Муборак, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Шофеий айтди: Пешин намозини салқинга қолдириш фақат аҳли (жамоати) узоқдан келадиган масжидда бўлади; ёлғиз ўқиётган киши ва ўз қавми масжидида ўқиётган киши учун эса мен иссиқ қаттиқ бўлганда ҳам намозни кечиктирмаслигини ёқтираман. Абу Исо айтди: Иссиқ қаттиқ бўлганда пешинни кечиктиришга мойил бўлганларнинг сўзи авлороқ ва (суннатга) эргашишга лойиқроқдир. Шофеий ихтиёр қилган, яъни бу рухсат узоқдан келадиган ва одамларга машаққат бўладиганлар учун, деган (қараш)га келсак, Абу Зарнинг ҳадисида Шофеий айтганга зид (далил) бордир. Абу Зар айтди: Биз Пайғамбар ﷺ билан сафарда эдик, Билол пешин намозига азон айтди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Эй Билол, салқин тушишини кут, сўнг (яна) салқинга қолдир», дедилар. Агар иш Шофеий айтгандек бўлганида, улар сафарда жамланган ва узоқдан келишларига эҳтиёж бўлмаган ҳолатда, ўша вақтда салқинга қолдиришнинг маъноси қолмасди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَوْلاَ أَنْ أَشُقَّ عَلَى أُمَّتِي لأَمَرْتُهُمْ أَنْ يُؤَخِّرُوا الْعِشَاءَ إِلَى ثُلُثِ اللَّيْلِ أَوْ نِصْفِهِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي بَرْزَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ الَّذِي اخْتَارَهُ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَغَيْرِهِمْ رَأَوْا تَأْخِيرَ صَلاَةِ الْعِشَاءِ الآخِرَةِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Agar ummatimga ogʻir kelmasligini (bilsam) edim, ularga xuftonni kechaning uchdan biriga yoki yarmiga qadar kechiktirishlarini buyurar edim», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Jobir ibn Samura, Jobir ibn Abdulloh, Abu Barza, Ibn Abbos, Abu Said al-Xudriy, Zayd ibn Xolid va Ibn Umardan (ham hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Buni Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeʼinlardan va boshqalardan boʻlgan koʻp ilm ahli ixtiyor qilgan; ular oxirgi xufton namozini kechiktirishni (maʼqul) koʻrganlar. Buni Ahmad va Ishoq ham aytadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Агар умматимга оғир келмаслигини (билсам) эдим, уларга хуфтонни кечанинг учдан бирига ёки ярмига қадар кечиктиришларини буюрар эдим», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Жобир ибн Самура, Жобир ибн Абдуллоҳ, Абу Барза, Ибн Аббос, Абу Саид ал-Худрий, Зайд ибн Холид ва Ибн Умардан (ҳам ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Буни Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеъинлардан ва бошқалардан бўлган кўп илм аҳли ихтиёр қилган; улар охирги хуфтон намозини кечиктиришни (маъқул) кўрганлар. Буни Аҳмад ва Ишоқ ҳам айтади.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، وَعَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، وَعَنِ الأَعْرَجِ، يُحَدِّثُونَهُ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَنْ أَدْرَكَ مِنَ الصُّبْحِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَطْلُعَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الصُّبْحَ وَمَنْ أَدْرَكَ مِنَ الْعَصْرِ رَكْعَةً قَبْلَ أَنْ تَغْرُبَ الشَّمْسُ فَقَدْ أَدْرَكَ الْعَصْرَ " . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَبِهِ يَقُولُ أَصْحَابُنَا وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَهُمْ لِصَاحِبِ الْعُذْرِ مِثْلُ الرَّجُلِ يَنَامُ عَنِ الصَّلاَةِ أَوْ يَنْسَاهَا فَيَسْتَيْقِظُ وَيَذْكُرُ عِنْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ وَعِنْدَ غُرُوبِهَا .
Ishoq ibn Muso al-Ansoriy bizga hadis aytdi: Maʼn bizga hadis aytdi: Molik ibn Anas bizga hadis aytdi, u Zayd ibn Aslamdan, u Ato ibn Yasordan va Busr ibn Saiddan hamda al-Aʼrajdan — ular buni Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytishgan — Nabiy ﷺ: «Kim quyosh chiqishidan oldin subh (bomdod)dan bir rakʼatga yetsa, u subhga yetibdi; kim quyosh botishidan oldin asrdan bir rakʼatga yetsa, u asrga yetibdi», dedilar. Bu bobda Oishadan ham rivoyat bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Bizning ashoblarimiz, Shofeiy, Ahmad va Ishoq shuni aytadilar. Bu hadisning maʼnosi ular nazdida uzrli kishi haqidadir; masalan, namozni uxlab qoldirgan yoki uni unutib, quyosh chiqishi yoki botishi paytida uygʻongan va eslagan kishi haqida.Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий бизга ҳадис айтди: Маън бизга ҳадис айтди: Молик ибн Анас бизга ҳадис айтди, у Зайд ибн Асламдан, у Ато ибн Ясордан ва Буср ибн Саиддан ҳамда ал-Аъраждан — улар буни Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтишган — Набий ﷺ: «Ким қуёш чиқишидан олдин субҳ (бомдод)дан бир ракъатга етса, у субҳга етибди; ким қуёш ботишидан олдин асрдан бир ракъатга етса, у асрга етибди», дедилар. Бу бобда Оишадан ҳам ривоят бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бизнинг ашобларимиз, Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ шуни айтадилар. Бу ҳадиснинг маъноси улар наздида узрли киши ҳақидадир; масалан, намозни ухлаб қолдирган ёки уни унутиб, қуёш чиқиши ёки ботиши пайтида уйғонган ва эслаган киши ҳақида.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ يَحْيَى الصَّدَفِيِّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ يُؤَذِّنُ إِلاَّ مُتَوَضِّئٌ " .
Ali ibn Hujr bizga, al-Valid ibn Muslim bizga Muoviya ibn Yahyo as-Sadafiydan, u az-Zuhriydan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qildi. U zot: «Tahoratli kishidan boshqa hech kim azon aytmasin», dedilar.Али ибн Ҳужр бизга, ал-Валид ибн Муслим бизга Муовия ибн Яҳё ас-Садафийдан, у аз-Зуҳрийдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺдан ривоят қилди. У зот: «Таҳоратли кишидан бошқа ҳеч ким азон айтмасин», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الإِمَامُ ضَامِنٌ وَالْمُؤَذِّنُ مُؤْتَمَنٌ اللَّهُمَّ أَرْشِدِ الأَئِمَّةَ وَاغْفِرْ لِلْمُؤَذِّنِينَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَحَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الأَعْمَشِ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرَوَى أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ الأَعْمَشِ قَالَ حُدِّثْتُ عَنْ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: Rasululloh ﷺ: «Imom zomindir (masʼuldir), muazzin esa omonatdordir. Ey Alloh, imomlarni toʻgʻri yoʻlga boshlagin, muazzinlarni magʻfirat qilgin», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Oisha, Sahl ibn Saʼd va Uqba ibn Omirdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisini Sufyon as-Savriy, Hafs ibn Gʻiyos va boshqa koʻplar Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Asbot ibn Muhammad esa Aʼmashdan rivoyat qilib: «Menga Abu Solihdan, u Abu Hurayradan, u Nabiy ﷺdan (rivoyat qilib) hadis aytildi», degan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Имом зоминдир (масъулдир), муаззин эса омонатдордир. Эй Аллоҳ, имомларни тўғри йўлга бошлагин, муаззинларни мағфират қилгин», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Оиша, Саҳл ибн Саъд ва Уқба ибн Омирдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадисини Суфён ас-Саврий, Ҳафс ибн Ғиёс ва бошқа кўплар Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Асбот ибн Муҳаммад эса Аъмашдан ривоят қилиб: «Менга Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайрадан, у Набий ﷺдан (ривоят қилиб) ҳадис айтилди», деган.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " الصَّلَوَاتُ الْخَمْسُ وَالْجُمُعَةُ إِلَى الْجُمُعَةِ كَفَّارَاتٌ لِمَا بَيْنَهُنَّ مَا لَمْ تُغْشَ الْكَبَائِرُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَنَسٍ وَحَنْظَلَةَ الأُسَيِّدِيِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Besh vaqt namoz va bir jumadan keyingi juma — agar kabira (katta) gunohlar qilinmagan boʻlsa — orasidagi (gunohlar)ga kafforatdir», dedilar. U (Abu Iso) dedi: Bu bobda Jobir, Anas va Hanzala al-Usayyidiydan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Беш вақт намоз ва бир жумадан кейинги жума — агар кабира (катта) гуноҳлар қилинмаган бўлса — орасидаги (гуноҳлар)га каффоратдир», дедилар. У (Абу Исо) деди: Бу бобда Жобир, Анас ва Ҳанзала ал-Усаййидийдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ صَلاَةَ الرَّجُلِ فِي الْجَمَاعَةِ تَزِيدُ عَلَى صَلاَتِهِ وَحْدَهُ بِخَمْسَةٍ وَعِشْرِينَ جُزْءًا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Albatta, kishining jamoatdagi namozi yolgʻiz oʻqigan namozidan yigirma besh barobar (qism) ziyodadir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, кишининг жамоатдаги намози ёлғиз ўқиган намозидан йигирма беш баробар (қисм) зиёдадир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ بُرْقَانَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ الأَصَمِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَقَدْ هَمَمْتُ أَنْ آمُرَ فِتْيَتِي أَنْ يَجْمَعُوا حُزَمَ الْحَطَبِ ثُمَّ آمُرَ بِالصَّلاَةِ فَتُقَامَ ثُمَّ أُحَرِّقَ عَلَى أَقْوَامٍ لاَ يَشْهَدُونَ الصَّلاَةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَمُعَاذِ بْنِ أَنَسٍ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ غَيْرِ وَاحِدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُمْ قَالُوا مَنْ سَمِعَ النِّدَاءَ فَلَمْ يُجِبْ فَلاَ صَلاَةَ لَهُ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا عَلَى التَّغْلِيظِ وَالتَّشْدِيدِ وَلاَ رُخْصَةَ لأَحَدٍ فِي تَرْكِ الْجَمَاعَةِ إِلاَّ مِنْ عُذْرٍ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Yigitlarimga oʻtin boglamlarini yigʻishni buyurishni, soʻng namozga (buyurib) iqomat aytdirishni, soʻngra namozda hozir boʻlmaydigan qavmlarning (uylari)ni yondirib yuborishni qasd qildim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Masʼud, Abud-Dardo, Ibn Abbos, Muoz ibn Anas va Jobirdan ham (hadislar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir. Nabiy ﷺning ashoblaridan koʻplaridan rivoyat qilinganki, ular: «Kim nido (azon)ni eshitsa-yu, ijobat qilmasa, uning namozi yoʻq», deganlar. Baʼzi ahli ilm esa: «Bu (soʻz) ogohlantirish va qattiq taʼkidlash uchundir; uzrsiz jamoatni tark qilishga hech kimga ruxsat yoʻq», deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Йигитларимга ўтин богламларини йиғишни буюришни, сўнг намозга (буюриб) иқомат айтдиришни, сўнгра намозда ҳозир бўлмайдиган қавмларнинг (уйлари)ни ёндириб юборишни қасд қилдим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Масъуд, Абуд-Дардо, Ибн Аббос, Муоз ибн Анас ва Жобирдан ҳам (ҳадислар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺнинг ашобларидан кўпларидан ривоят қилинганки, улар: «Ким нидо (азон)ни эшитса-ю, ижобат қилмаса, унинг намози йўқ», деганлар. Баъзи аҳли илм эса: «Бу (сўз) огоҳлантириш ва қаттиқ таъкидлаш учундир; узрсиз жамоатни тарк қилишга ҳеч кимга рухсат йўқ», деганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خَيْرُ صُفُوفِ الرِّجَالِ أَوَّلُهَا وَشَرُّهَا آخِرُهَا وَخَيْرُ صُفُوفِ النِّسَاءِ آخِرُهَا وَشَرُّهَا أَوَّلُهَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأُبَىٍّ وَعَائِشَةَ وَالْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَسْتَغْفِرُ لِلصَّفِّ الأَوَّلِ ثَلاَثًا وَلِلثَّانِي مَرَّةً .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Erkaklar saflarining eng yaxshisi — birinchisi, eng yomoni — oxirgisidir. Ayollar saflarining eng yaxshisi — oxirgisi, eng yomoni — birinchisidir», dedilar. U (rovi) aytdi: Bu bobda Jobir, Ibn Abbos, Ibn Umar, Abu Said, Ubay, Oisha, al-Irbod ibn Soriya va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinishicha, u zot birinchi safga uch marta, ikkinchisiga bir marta magʻfirat soʻrar edilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эркаклар сафларининг энг яхшиси — биринчиси, энг ёмони — охиргисидир. Аёллар сафларининг энг яхшиси — охиргиси, энг ёмони — биринчисидир», дедилар. У (рови) айтди: Бу бобда Жобир, Ибн Аббос, Ибн Умар, Абу Саид, Убай, Оиша, ал-Ирбод ибн Сория ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺдан ривоят қилинишича, у зот биринчи сафга уч марта, иккинчисига бир марта мағфират сўрар эдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَمَّ أَحَدُكُمُ النَّاسَ فَلْيُخَفِّفْ فَإِنَّ فِيهِمُ الصَّغِيرَ وَالْكَبِيرَ وَالضَّعِيفَ وَالْمَرِيضَ فَإِذَا صَلَّى وَحْدَهُ فَلْيُصَلِّ كَيْفَ شَاءَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَفِي الْبَابِ عَنْ عَدِيِّ بْنِ حَاتِمٍ وَأَنَسٍ وَجَابِرِ بْنِ سَمُرَةَ وَمَالِكِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَأَبِي وَاقِدٍ وَعُثْمَانَ بْنِ أَبِي الْعَاصِ وَأَبِي مَسْعُودٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ أَكْثَرِ أَهْلِ الْعِلْمِ اخْتَارُوا أَنْ لاَ يُطِيلَ الإِمَامُ الصَّلاَةَ مَخَافَةَ الْمَشَقَّةِ عَلَى الضَّعِيفِ وَالْكَبِيرِ وَالْمَرِيضِ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَبُو الزِّنَادِ اسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ذَكْوَانَ . وَالأَعْرَجُ هُوَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ هُرْمُزَ الْمَدِينِيُّ وَيُكْنَى أَبَا دَاوُدَ .
Qutayba bizga Mugʻiyra ibn Abdurrahmondan, u Abuz-Zinoddan, u Aʼrajdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildiki, Paygʻambar ﷺ shunday dedilar: «Biringiz odamlarga imom boʻlsa, qisqa (yengil) oʻqisin, chunki ular ichida kichik va katta, kuchsiz va kasal (kishilar) boʻladi. Yolgʻiz oʻzi oʻqigan vaqtda esa, qanday xohlasa shunday oʻqisin». Abu Iso aytdi: Bu bobda Adiy ibn Hotam, Anas, Jobir ibn Samura, Molik ibn Abdulloh, Abu Voqid, Usmon ibn Abul-Os, Abu Masʼud, Jobir ibn Abdulloh va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir. Bu aksar ilm ahlining soʻzidir; ular kuchsiz, katta va kasal (kishi)ga mashaqqat boʻlishidan qoʻrqib, imomning namozni choʻzmasligini ixtiyor qildilar. Abu Iso aytdi: Abuz-Zinodning ismi Abdulloh ibn Zakvondir. Aʼraj esa Abdurrahmon ibn Hurmuz al-Madiniy boʻlib, kunyasi Abu Dovuddir.Қутайба бизга Муғийра ибн Абдурраҳмондан, у Абуз-Зиноддан, у Аъраждан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилдики, Пайғамбар ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз одамларга имом бўлса, қисқа (енгил) ўқисин, чунки улар ичида кичик ва катта, кучсиз ва касал (кишилар) бўлади. Ёлғиз ўзи ўқиган вақтда эса, қандай хоҳласа шундай ўқисин». Абу Исо айтди: Бу бобда Адий ибн Ҳотам, Анас, Жобир ибн Самура, Молик ибн Абдуллоҳ, Абу Воқид, Усмон ибн Абул-Ос, Абу Масъуд, Жобир ибн Абдуллоҳ ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу аксар илм аҳлининг сўзидир; улар кучсиз, катта ва касал (киши)га машаққат бўлишидан қўрқиб, имомнинг намозни чўзмаслигини ихтиёр қилдилар. Абу Исо айтди: Абуз-Зиноднинг исми Абдуллоҳ ибн Заквондир. Аъраж эса Абдурраҳмон ибн Ҳурмуз ал-Мадиний бўлиб, куняси Абу Довуддир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، وَأَبُو سَعِيدٍ الأَشَجُّ قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ، عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سَمْعَانَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَبَّرَ لِلصَّلاَةِ نَشَرَ أَصَابِعَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ سِمْعَانَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا دَخَلَ فِي الصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ مَدًّا . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ يَحْيَى بْنِ الْيَمَانِ وَأَخْطَأَ يَحْيَى بْنُ الْيَمَانِ فِي هَذَا الْحَدِيثِ .
Qutayba va Abu Said al-Ashajj bizga: «Yahyo ibn al-Yamon bizga Ibn Abu Ziʼbdan, u Said ibn Samʼondan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi», deb aytdilar. U: «Rasululloh ﷺ namoz uchun takbir aytganlarida barmoqlarini yozar (yoyar) edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasandir. Bu hadisni bir nechtalar Ibn Abu Ziʼbdan, u Said ibn Samʼondan, u Abu Hurayradan rivoyat qilib, Paygʻambar ﷺ namozga kirganlarida qoʻllarini choʻzilgan holda koʻtarar edilar, deb (keltirganlar). Bu Yahyo ibn al-Yamonning rivoyatidan koʻra sahihroqdir; Yahyo ibn al-Yamon bu hadisda xato qilgan.Қутайба ва Абу Саид ал-Ашажж бизга: «Яҳё ибн ал-Ямон бизга Ибн Абу Зиъбдан, у Саид ибн Самъондан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди», деб айтдилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ намоз учун такбир айтганларида бармоқларини ёзар (ёяр) эдилар», деди. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасандир. Бу ҳадисни бир нечталар Ибн Абу Зиъбдан, у Саид ибн Самъондан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб, Пайғамбар ﷺ намозга кирганларида қўлларини чўзилган ҳолда кўтарар эдилар, деб (келтирганлар). Бу Яҳё ибн ал-Ямоннинг ривоятидан кўра саҳиҳроқдир; Яҳё ибн ал-Ямон бу ҳадисда хато қилган.
قَالَ وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ الْحَنَفِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ سِمْعَانَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا هُرَيْرَةَ، يَقُولُ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ مَدًّا . قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ يَحْيَى بْنِ الْيَمَانِ وَحَدِيثُ يَحْيَى بْنِ الْيَمَانِ خَطَأٌ .
(Qutayba) aytdi: Abdulloh ibn Abdurrahmon ham bizga Ubaydulloh ibn Abdulmajid al-Hanafiydan, u Ibn Abu Ziʼbdan, u Said ibn Simʼondan xabar berib rivoyat qildi. U: «Men Abu Hurayra (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Rasululloh ﷺ namozga turganlarida qoʻllarini choʻzilgan holda koʻtarar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Abdulloh ibn Abdurrahmon aytdi: Bu Yahyo ibn al-Yamonning hadisidan sahihroqdir, Yahyo ibn al-Yamonning hadisi esa xatodir.(Қутайба) айтди: Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон ҳам бизга Убайдуллоҳ ибн Абдулмажид ал-Ҳанафийдан, у Ибн Абу Зиъбдан, у Саид ибн Симъондан хабар бериб ривоят қилди. У: «Мен Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида қўлларини чўзилган ҳолда кўтарар эдилар», деди. Абу Исо айтди: Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмон айтди: Бу Яҳё ибн ал-Ямоннинг ҳадисидан саҳиҳроқдир, Яҳё ибн ал-Ямоннинг ҳадиси эса хатодир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، مُحَمَّدُ بْنُ الْعَلاَءِ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، حَدَّثَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، وَأَبِي، سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا أَمَّنَ الإِمَامُ فَأَمِّنُوا فَإِنَّهُ مَنْ وَافَقَ تَأْمِينُهُ تَأْمِينَ الْمَلاَئِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot: «Imom omin deganda, sizlar ham omin denglar. Zero, kimning omini farishtalarning ominiga toʻgʻri kelsa, uning oʻtgan gunohlari kechiriladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот: «Имом омин деганда, сизлар ҳам омин денглар. Зеро, кимнинг омини фаришталарнинг оминига тўғри келса, унинг ўтган гуноҳлари кечирилади», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُنِيرٍ الْمَرْوَزِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ عَلِيَّ بْنَ الْحَسَنِ، قَالَ أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُكَبِّرُ وَهُوَ يَهْوِي . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ قَوْلُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ مِنَ التَّابِعِينَ قَالُوا يُكَبِّرُ الرَّجُلُ وَهُوَ يَهْوِي لِلرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ (rukuʼ va sajdaga) pasayib borayotgan paytlarida takbir aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Bu Nabiy ﷺning ashoblari va ulardan keyingi tobeinlardan boʻlgan ilm ahlining soʻzidir — ular: «Kishi rukuʼ va sajdaga pasayib borayotgan paytida takbir aytadi», deganlar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ (рукуъ ва саждага) пасайиб бораётган пайтларида такбир айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Бу Набий ﷺнинг ашоблари ва улардан кейинги тобеинлардан бўлган илм аҳлининг сўзидир — улар: «Киши рукуъ ва саждага пасайиб бораётган пайтида такбир айтади», деганлар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا قَالَ الإِمَامُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ . فَقُولُوا رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ فَإِنَّهُ مَنْ وَافَقَ قَوْلُهُ قَوْلَ الْمَلاَئِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ بَعْدَهُمْ أَنْ يَقُولَ الإِمَامُ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ . وَيَقُولُ مَنْ خَلْفَ الإِمَامِ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ . وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ . وَقَالَ ابْنُ سِيرِينَ وَغَيْرُهُ يَقُولُ مَنْ خَلْفَ الإِمَامِ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ . مِثْلَ مَا يَقُولُ الإِمَامُ . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَإِسْحَاقُ .
Ishoq ibn Muso al-Ansoriy bizga hadis aytib berdi, (u): Maʼn bizga hadis aytib berdi, (u): Molik bizga hadis aytib berdi, (u) Sumayydan, (u) Abu Solihdan, (u) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Imom ‹Samiʼallohu liman hamidah› deganda, sizlar ‹Robbano va lakal hamd› denglar. Zero, kimning soʻzi farishtalarning soʻziga muvofiq kelsa, uning oʻtgan gunohlari magʻfirat qilinadi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Nabiy ﷺ ashoblaridan va ulardan keyingilardan boʻlgan baʼzi ilm ahli oldida shunga koʻra amal qilinadi; imom «Samiʼallohu liman hamidah, Robbano va lakal hamd» deydi, imom orqasidagi (kishi) esa «Robbano va lakal hamd» deydi. Ahmad ham shuni aytadi. Ibn Sirin va boshqalar esa: «Imom orqasidagi (kishi) imom aytgani kabi ‹Samiʼallohu liman hamidah, Robbano va lakal hamd› deydi», dedilar. Shofeʼiy va Ishoq ham shuni aytadilar.Ишоқ ибн Мусо ал-Ансорий бизга ҳадис айтиб берди, (у): Маън бизга ҳадис айтиб берди, (у): Молик бизга ҳадис айтиб берди, (у) Сумаййдан, (у) Абу Солиҳдан, (у) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Имом ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ› деганда, сизлар ‹Роббано ва лакал ҳамд› денглар. Зеро, кимнинг сўзи фаришталарнинг сўзига мувофиқ келса, унинг ўтган гуноҳлари мағфират қилинади». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Набий ﷺ ашобларидан ва улардан кейингилардан бўлган баъзи илм аҳли олдида шунга кўра амал қилинади; имом «Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано ва лакал ҳамд» дейди, имом орқасидаги (киши) эса «Роббано ва лакал ҳамд» дейди. Аҳмад ҳам шуни айтади. Ибн Сирин ва бошқалар эса: «Имом орқасидаги (киши) имом айтгани каби ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Роббано ва лакал ҳамд› дейди», дедилар. Шофеъий ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نَافِعٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَسَنٍ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يَعْمِدُ أَحَدُكُمْ فَيَبْرُكُ فِي صَلاَتِهِ بَرْكَ الْجَمَلِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي الزِّنَادِ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ ضَعَّفَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ وَغَيْرُهُ .
Qutayba bizga hadis aytib berdi, (u): Abdulloh ibn Nofeʼ bizga hadis aytib berdi, (u) Muhammad ibn Abdulloh ibn Hasandan, (u) Abu Zinoddan, (u) al-Aʼrajdan, (u) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ shunday dedilar: «Biringiz qasddan namozida tuya choʻkkani kabi choʻkadimi?» Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi gʻarib hadisdir; biz uni Abu Zinodning hadisidan faqat shu yoʻl bilan bilamiz. Bu hadis Abdulloh ibn Said al-Maqburiydan, (u) otasidan, (u) Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, (u) Nabiy ﷺdan ham rivoyat qilingan. Abdulloh ibn Said al-Maqburiyni Yahyo ibn Said al-Qatton va boshqalar zaif (deb) sanaganlar.Қутайба бизга ҳадис айтиб берди, (у): Абдуллоҳ ибн Нофеъ бизга ҳадис айтиб берди, (у) Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Ҳасандан, (у) Абу Зиноддан, (у) ал-Аъраждан, (у) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ шундай дедилар: «Бирингиз қасддан намозида туя чўккани каби чўкадими?» Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ғариб ҳадисдир; биз уни Абу Зиноднинг ҳадисидан фақат шу йўл билан биламиз. Бу ҳадис Абдуллоҳ ибн Саид ал-Мақбурийдан, (у) отасидан, (у) Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, (у) Набий ﷺдан ҳам ривоят қилинган. Абдуллоҳ ибн Саид ал-Мақбурийни Яҳё ибн Саид ал-Қаттон ва бошқалар заиф (деб) санаганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ سُمَىٍّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ اشْتَكَى بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَشَقَّةَ السُّجُودِ عَلَيْهِمْ إِذَا تَفَرَّجُوا فَقَالَ " اسْتَعِينُوا بِالرُّكَبِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَالِحٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ اللَّيْثِ عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ . وَقَدْ رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سُمَىٍّ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا . وَكَأَنَّ رِوَايَةَ هَؤُلاَءِ أَصَحُّ مِنْ رِوَايَةِ اللَّيْثِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺning baʼzi sahobalari (qoʻl va oyoqlarini) yozganlarida sajdaning ularga (ogʻirlik qilib) mashaqqat berishidan Nabiy ﷺga shikoyat qilishdi. Shunda u zot: «Tizzalardan yordam olinglar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu gʻarib hadisdir, biz uni Abu Solihning Abu Hurayradan, uning Nabiy ﷺdan (qilgan rivoyati) ichidan faqat Laysning Ibn Ajlondan (qilgan) shu yoʻli orqaligina bilamiz. Bu hadisni Sufyon ibn Uyayna va boshqa bir necha (kishi) Sumayydan, u Nuʼmon ibn Abu Ayyoshdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash (tarzda) rivoyat qilganlar. Goʻyo bularning rivoyati Laysning rivoyatidan sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺнинг баъзи саҳобалари (қўл ва оёқларини) ёзганларида сажданинг уларга (оғирлик қилиб) машаққат беришидан Набий ﷺга шикоят қилишди. Шунда у зот: «Тиззалардан ёрдам олинглар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ғариб ҳадисдир, биз уни Абу Солиҳнинг Абу Ҳурайрадан, унинг Набий ﷺдан (қилган ривояти) ичидан фақат Лайснинг Ибн Ажлондан (қилган) шу йўли орқалигина биламиз. Бу ҳадисни Суфён ибн Уяйна ва бошқа бир неча (киши) Сумаййдан, у Нуъмон ибн Абу Айёшдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш (тарзда) ривоят қилганлар. Гўё буларнинг ривояти Лайснинг ривоятидан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ إِلْيَاسَ، عَنْ صَالِحٍ، مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَنْهَضُ فِي الصَّلاَةِ عَلَى صُدُورِ قَدَمَيْهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ عَلَيْهِ الْعَمَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ يَخْتَارُونَ أَنْ يَنْهَضَ الرَّجُلُ فِي الصَّلاَةِ عَلَى صُدُورِ قَدَمَيْهِ . وَخَالِدُ بْنُ إِلْيَاسَ هُوَ ضَعِيفٌ عِنْدَ أَهْلِ الْحَدِيثِ . قَالَ وَيُقَالُ خَالِدُ بْنُ إِيَاسٍ أَيْضًا . وَصَالِحٌ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ هُوَ صَالِحُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ . وَأَبُو صَالِحٍ اسْمُهُ نَبْهَانُ وَهُوَ مَدَنِيٌّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ namozda ikki oyoqlarining uchlari (panjalari) ustida (turishga) qoʻzgʻalar edilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisiga ilm ahli amal qiladilar, ular kishining namozda ikki oyogʻining uchlari ustida turishini ixtiyor qiladilar. Xolid ibn Ilyos esa hadis ahli nazdida zaifdir. (Abu Iso) aytdi: Unga Xolid ibn Iyos ham deyiladi. Solih mavlot-Tavʼama esa Solih ibn Abu Solihdir. Abu Solihning ismi Nabhon boʻlib, u madinalikdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ намозда икки оёқларининг учлари (панжалари) устида (туришга) қўзғалар эдилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадисига илм аҳли амал қиладилар, улар кишининг намозда икки оёғининг учлари устида туришини ихтиёр қиладилар. Холид ибн Илёс эса ҳадис аҳли наздида заифдир. (Абу Исо) айтди: Унга Холид ибн Иёс ҳам дейилади. Солиҳ мавлот-Тавъама эса Солиҳ ибн Абу Солиҳдир. Абу Солиҳнинг исми Набҳон бўлиб, у мадиналикдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، وَهِقْلُ بْنُ زِيَادٍ، عَنِ الأَوْزَاعِيِّ، عَنْ قُرَّةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ حَذْفُ السَّلاَمِ سُنَّةٌ . قَالَ عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ يَعْنِي أَنْ لاَ تَمُدَّهُ مَدًّا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَهُوَ الَّذِي يَسْتَحِبُّهُ أَهْلُ الْعِلْمِ وَرُوِيَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ النَّخَعِيِّ أَنَّهُ قَالَ التَّكْبِيرُ جَزْمٌ وَالسَّلاَمُ جَزْمٌ . وَهِقْلٌ يُقَالُ كَانَ كَاتِبَ الأَوْزَاعِيِّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi, u dedi: «Salomni qisqa qilish (hazf) sunnatdir». Ali ibn Hujr aytdi: Abdulloh ibnul-Muborak: «Yaʼni uni choʻzib aytmaslik (kerak)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir. Ahli ilm uni mustahab deb biladi. Ibrohim an-Naxaiydan rivoyat qilinadiki, u: «Takbir jazm (qatʼiy, choʻzilmasdan aytiladi)dir, salom ham jazmdir», degan. Hiql haqida: «U Avzoiyning kotibi boʻlgan», deyiladi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади, у деди: «Саломни қисқа қилиш (ҳазф) суннатдир». Али ибн Ҳужр айтди: Абдуллоҳ ибнул-Муборак: «Яъни уни чўзиб айтмаслик (керак)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳли илм уни мустаҳаб деб билади. Иброҳим ан-Нахаийдан ривоят қилинадики, у: «Такбир жазм (қатъий, чўзилмасдан айтилади)дир, салом ҳам жазмдир», деган. Ҳиқл ҳақида: «У Авзоийнинг котиби бўлган», дейилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عُمَرَ، أَخْبَرَنِي سَعِيدُ بْنُ أَبِي سَعِيدٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم دَخَلَ الْمَسْجِدَ فَدَخَلَ رَجُلٌ فَصَلَّى ثُمَّ جَاءَ فَسَلَّمَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ فَقَالَ " ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " . فَرَجَعَ الرَّجُلُ فَصَلَّى كَمَا كَانَ صَلَّى ثُمَّ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَسَلَّمَ عَلَيْهِ فَرَدَّ عَلَيْهِ السَّلاَمَ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " ارْجِعْ فَصَلِّ فَإِنَّكَ لَمْ تُصَلِّ " . حَتَّى فَعَلَ ذَلِكَ ثَلاَثَ مِرَارٍ فَقَالَ لَهُ الرَّجُلُ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ مَا أُحْسِنُ غَيْرَ هَذَا فَعَلِّمْنِي . فَقَالَ " إِذَا قُمْتَ إِلَى الصَّلاَةِ فَكَبِّرْ ثُمَّ اقْرَأْ بِمَا تَيَسَّرَ مَعَكَ مِنَ الْقُرْآنِ ثُمَّ ارْكَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ رَاكِعًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَعْتَدِلَ قَائِمًا ثُمَّ اسْجُدْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ سَاجِدًا ثُمَّ ارْفَعْ حَتَّى تَطْمَئِنَّ جَالِسًا وَافْعَلْ ذَلِكَ فِي صَلاَتِكَ كُلِّهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَقَدْ رَوَى ابْنُ نُمَيْرٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَرِوَايَةُ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ أَصَحُّ . وَسَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ قَدْ سَمِعَ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَرَوَى عَنْ أَبِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبُو سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيُّ اسْمُهُ كَيْسَانُ وَسَعِيدٌ الْمَقْبُرِيُّ يُكْنَى أَبَا سَعْدٍ وَكَيْسَانُ عَبْدٌ كَانَ مُكَاتَبًا لِبَعْضِهِمْ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ masjidga kirdilar. Soʻng bir kishi (ham) kirib namoz oʻqidi, keyin (kelib) Nabiy ﷺga salom berdi. U zot uning salomiga alik oldilar-da: «Qaytib (yana) namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. U kishi qaytib, oldin oʻqiganidek namoz oʻqidi, soʻng Nabiy ﷺning oldiga kelib, salom berdi. U zot uning salomiga alik oldilar. Soʻng Rasululloh ﷺ unga: «Qaytib (yana) namoz oʻqi, chunki sen namoz oʻqimading», dedilar. Toki u buni uch marta qilguncha (shu hol takrorlandi). Shunda u kishi: «Sizni haq (din) bilan yuborgan Zotga qasamki, men bundan yaxshiroq qilolmayman, menga oʻrgating», dedi. U zot dedilar: «Namozga turganingda takbir ayt, soʻng Qurʼondan senga oson boʻlganini oʻqi, soʻng ruku qilib, rukuda mutmain (xotirjam) boʻlguningcha tur, soʻng bosh koʻtarib, tik turib mutadil boʻlguningcha tur, soʻng sajda qilib, sajdada mutmain boʻlguningcha tur, soʻng (boshingni) koʻtarib, oʻtirgan holda mutmain boʻlguningcha tur. Mana shuni butun namozingda (har rakatda) qil». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. (Abu Iso) aytdi: Ibn Numayr bu hadisni Ubaydulloh ibn Umardan, u Said al-Maqburiydan, u Abu Hurayradan rivoyat qilgan va unda «otasidan, u Abu Hurayradan» degan (qismni) zikr qilmagan. Yahyo ibn Saidning Ubaydulloh ibn Umardan rivoyati esa eng sahihdir. Said al-Maqburiy Abu Hurayradan (bevosita) eshitgan ham, otasidan, u Abu Hurayradan (deb) rivoyat qilgan ham. Abu Said al-Maqburiyning ismi Kaysondir, Said al-Maqburiyning kunyasi Abu Sad boʻlib, Kayson baʼzilarining mukotab quli edi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ масжидга кирдилар. Сўнг бир киши (ҳам) кириб намоз ўқиди, кейин (келиб) Набий ﷺга салом берди. У зот унинг саломига алик олдилар-да: «Қайтиб (яна) намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. У киши қайтиб, олдин ўқиганидек намоз ўқиди, сўнг Набий ﷺнинг олдига келиб, салом берди. У зот унинг саломига алик олдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қайтиб (яна) намоз ўқи, чунки сен намоз ўқимадинг», дедилар. Токи у буни уч марта қилгунча (шу ҳол такрорланди). Шунда у киши: «Сизни ҳақ (дин) билан юборган Зотга қасамки, мен бундан яхшироқ қилолмайман, менга ўргатинг», деди. У зот дедилар: «Намозга турганингда такбир айт, сўнг Қуръондан сенга осон бўлганини ўқи, сўнг руку қилиб, рукуда мутмаин (хотиржам) бўлгунингча тур, сўнг бош кўтариб, тик туриб мутадил бўлгунингча тур, сўнг сажда қилиб, саждада мутмаин бўлгунингча тур, сўнг (бошингни) кўтариб, ўтирган ҳолда мутмаин бўлгунингча тур. Мана шуни бутун намозингда (ҳар ракатда) қил». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. (Абу Исо) айтди: Ибн Нумайр бу ҳадисни Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Саид ал-Мақбурийдан, у Абу Ҳурайрадан ривоят қилган ва унда «отасидан, у Абу Ҳурайрадан» деган (қисмни) зикр қилмаган. Яҳё ибн Саиднинг Убайдуллоҳ ибн Умардан ривояти эса энг саҳиҳдир. Саид ал-Мақбурий Абу Ҳурайрадан (бевосита) эшитган ҳам, отасидан, у Абу Ҳурайрадан (деб) ривоят қилган ҳам. Абу Саид ал-Мақбурийнинг исми Кайсондир, Саид ал-Мақбурийнинг куняси Абу Сад бўлиб, Кайсон баъзиларининг мукотаб қули эди.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنِ ابْنِ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم انْصَرَفَ مِنْ صَلاَةٍ جَهَرَ فِيهَا بِالْقِرَاءَةِ فَقَالَ " هَلْ قَرَأَ مَعِي أَحَدٌ مِنْكُمْ آنِفًا " . فَقَالَ رَجُلٌ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " إِنِّي أَقُولُ مَا لِي أُنَازَعُ الْقُرْآنَ " . قَالَ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنِ الْقِرَاءَةِ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِيمَا جَهَرَ فِيهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الصَّلَوَاتِ بِالْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَابْنُ أُكَيْمَةَ اللَّيْثِيُّ اسْمُهُ عُمَارَةُ . وَيُقَالُ عَمْرُو بْنُ أُكَيْمَةَ . وَرَوَى بَعْضُ أَصْحَابِ الزُّهْرِيِّ هَذَا الْحَدِيثَ وَذَكَرُوا هَذَا الْحَرْفَ قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ فَانْتَهَى النَّاسُ عَنِ الْقِرَاءَةِ حِينَ سَمِعُوا ذَلِكَ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . وَلَيْسَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ مَا يَدْخُلُ عَلَى مَنْ رَأَى الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الإِمَامِ لأَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ هُوَ الَّذِي رَوَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْحَدِيثَ وَرَوَى أَبُو هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ صَلَّى صَلاَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَهِيَ خِدَاجٌ فَهِيَ خِدَاجٌ غَيْرُ تَمَامٍ " . فَقَالَ لَهُ حَامِلُ الْحَدِيثِ إِنِّي أَكُونُ أَحْيَانًا وَرَاءَ الإِمَامِ قَالَ اقْرَأْ بِهَا فِي نَفْسِكَ . وَرَوَى أَبُو عُثْمَانَ النَّهْدِيُّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ قَالَ أَمَرَنِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَنْ أُنَادِيَ أَنْ لاَ صَلاَةَ إِلاَّ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ . وَاخْتَارَ أَكْثَرُ أَصْحَابِ الْحَدِيثِ أَنْ لاَ يَقْرَأَ الرَّجُلُ إِذَا جَهَرَ الإِمَامُ بِالْقِرَاءَةِ وَقَالُوا يَتَتَبَّعُ سَكَتَاتِ الإِمَامِ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْقِرَاءَةِ خَلْفَ الإِمَامِ فَرَأَى أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمُ الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الإِمَامِ وَبِهِ يَقُولُ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ وَالشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْمُبَارَكِ أَنَّهُ قَالَ أَنَا أَقْرَأُ خَلْفَ الإِمَامِ وَالنَّاسُ يَقْرَءُونَ إِلاَّ قَوْمًا مِنَ الْكُوفِيِّينَ وَأَرَى أَنَّ مَنْ لَمْ يَقْرَأْ صَلاَتُهُ جَائِزَةٌ . وَشَدَّدَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي تَرْكِ قِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَإِنْ كَانَ خَلْفَ الإِمَامِ فَقَالُوا لاَ تُجْزِئُ صَلاَةٌ إِلاَّ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ وَحْدَهُ كَانَ أَوْ خَلْفَ الإِمَامِ . وَذَهَبُوا إِلَى مَا رَوَى عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَقَرَأَ عُبَادَةُ بْنُ الصَّامِتِ بَعْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خَلْفَ الإِمَامِ وَتَأَوَّلَ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَلاَةَ إِلاَّ بِقِرَاءَةِ فَاتِحَةِ الْكِتَابِ " . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَإِسْحَاقُ وَغَيْرُهُمَا . وَأَمَّا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَقَالَ مَعْنَى قَوْلِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ " . إِذَا كَانَ وَحْدَهُ . وَاحْتَجَّ بِحَدِيثِ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ حَيْثُ قَالَ مَنْ صَلَّى رَكْعَةً لَمْ يَقْرَأْ فِيهَا بِأُمِّ الْقُرْآنِ فَلَمْ يُصَلِّ إِلاَّ أَنْ يَكُونَ وَرَاءَ الإِمَامِ . قَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فَهَذَا رَجُلٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَأَوَّلَ قَوْلَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم " لاَ صَلاَةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِفَاتِحَةِ الْكِتَابِ " . أَنَّ هَذَا إِذَا كَانَ وَحْدَهُ . وَاخْتَارَ أَحْمَدُ مَعَ هَذَا الْقِرَاءَةَ خَلْفَ الإِمَامِ وَأَنْ لاَ يَتْرُكَ الرَّجُلُ فَاتِحَةَ الْكِتَابِ وَإِنْ كَانَ خَلْفَ الإِمَامِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qiroatni ovoz chiqarib oʻqigan bir namozdan qaytdilar-da: «Sizlardan birortangiz hozir men bilan (birga) oʻqidimi?», dedilar. Bir kishi: «Ha, ey Rasululloh», dedi. U zot: «Aniqki, men: ‹Nega Qurʼon (qiroati)da men bilan tortishilmoqda?› deb (oʻylayotgan edim)», dedilar. (Roviy) aytdi: Shunda odamlar Rasululloh ﷺdan buni eshitganlaridan keyin Rasululloh ﷺ ovoz chiqarib qiroat qiladigan namozlarda u zot bilan (birga) qiroat qilishdan toʻxtadilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ibn Masʼud, Imron ibn Husayn va Jobir ibn Abdullohdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Ibn Ukayma al-Laysiyning ismi Umoradir. Amr ibn Ukayma ham deyiladi. Az-Zuhriyning baʼzi shogirdlari bu hadisni rivoyat qilib, bu jumlani zikr qilganlar: «Az-Zuhriy aytdi: ‹Odamlar Rasululloh ﷺdan buni eshitganlaridan keyin qiroatdan toʻxtadilar›». Bu hadisda imom ortida qiroat qilishni (joiz deb) koʻrgan kishiga (eʼtiroz) keltiradigan narsa yoʻq, chunki bu hadisni Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan Abu Hurayraning oʻzidir. Va Abu Hurayra Nabiy ﷺdan u zotning: «Kim bir namoz oʻqib, unda Ummul Qurʼon (Fotiha)ni oʻqimasa, u (namoz) noqis, u noqisdir, toʻliq emasdir», deganlarini rivoyat qilgan. Shunda hadis sohibi (Abu Hurayra)ga: «Men baʼzan imom ortida boʻlaman (qanday qilay)?», deyildi. U: «Uni ichingda (sekin) oʻqi», dedi. Abu Usmon an-Nahdiy Abu Hurayradan rivoyat qilib: «Nabiy ﷺ menga ‹Kitobning Fotihasini oʻqimasa namoz yoʻq› deb jar solishni buyurdilar», deb aytdi. Koʻpchilik hadis ahli imom qiroatni ovoz chiqarib oʻqiganda kishi (qiroat) oʻqimasligini ixtiyor qilganlar va: «Imomning sukut (toʻxtab turish) paytlarini izlasin (oʻshanda oʻqisin)», deyishgan. Ilm ahli imom ortida qiroat qilish borasida ixtilof qilganlar: Nabiy ﷺ sahobalari va tobeinlardan hamda ulardan keyingilardan boʻlgan koʻpchilik ilm ahli imom ortida qiroat qilishni (joiz deb) koʻrganlar, buni Molik ibn Anas, Abdulloh ibn Muborak, Shofiiy, Ahmad va Ishoq aytadilar. Abdulloh ibn Muborakdan esa u: «Men imom ortida qiroat qilaman, kufaliklardan boʻlgan bir guruhdan boshqa odamlar (ham) oʻqiydilar, men oʻqimagan kishining namozi joiz deb koʻraman», degani rivoyat qilingan. Ilm ahlidan bir guruh, imom ortida boʻlsa ham, Kitobning Fotihasini tark qilish (oʻqimaslik)da qattiq turib: «Faqat Kitobning Fotihasini oʻqish bilangina namoz joiz boʻladi, xoh yolgʻiz boʻlsin, xoh imom ortida», deyishgan. Ular Uboda ibn Somitning Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan (hadisi)ga (asoslanib) borganlar. Uboda ibn Somit Nabiy ﷺdan keyin imom ortida (Fotiha) oʻqigan va Nabiy ﷺning: «Kitobning Fotihasini oʻqishsiz namoz yoʻq», degan soʻzlarini shunday taʼvil qilgan. Buni Shofiiy, Ishoq va boshqalar aytadilar. Ahmad ibn Hanbal esa: «Nabiy ﷺning ‹Kitobning Fotihasini oʻqimagan kishiga namoz yoʻqdir› degan soʻzlarining maʼnosi — yolgʻiz boʻlganidadir», degan va Jobir ibn Abdullohning: «Kim bir rakat oʻqib, unda Ummul Qurʼon (Fotiha)ni oʻqimasa, u namoz oʻqimagan boʻladi, faqat imom ortida boʻlsa (bundan mustasno)», degan hadisi bilan dalil keltirgan. Ahmad ibn Hanbal aytdi: «Mana bu kishi Nabiy ﷺ sahobalaridan biri boʻlib, Nabiy ﷺning ‹Kitobning Fotihasini oʻqimagan kishiga namoz yoʻqdir› degan soʻzlarini ‹bu yolgʻiz boʻlganidadir› deb taʼvil qilgan». Ahmad shu bilan birga imom ortida qiroat qilishni va kishi imom ortida boʻlsa ham Kitobning Fotihasini tark qilmasligini ixtiyor qilgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қироатни овоз чиқариб ўқиган бир намоздан қайтдилар-да: «Сизлардан бирортангиз ҳозир мен билан (бирга) ўқидими?», дедилар. Бир киши: «Ҳа, эй Расулуллоҳ», деди. У зот: «Аниқки, мен: ‹Нега Қуръон (қироати)да мен билан тортишилмоқда?› деб (ўйлаётган эдим)», дедилар. (Ровий) айтди: Шунда одамлар Расулуллоҳ ﷺдан буни эшитганларидан кейин Расулуллоҳ ﷺ овоз чиқариб қироат қиладиган намозларда у зот билан (бирга) қироат қилишдан тўхтадилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Ибн Масъуд, Имрон ибн Ҳусайн ва Жобир ибн Абдуллоҳдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Ибн Укайма ал-Лайсийнинг исми Уморадир. Амр ибн Укайма ҳам дейилади. Аз-Зуҳрийнинг баъзи шогирдлари бу ҳадисни ривоят қилиб, бу жумлани зикр қилганлар: «Аз-Зуҳрий айтди: ‹Одамлар Расулуллоҳ ﷺдан буни эшитганларидан кейин қироатдан тўхтадилар›». Бу ҳадисда имом ортида қироат қилишни (жоиз деб) кўрган кишига (эътироз) келтирадиган нарса йўқ, чунки бу ҳадисни Набий ﷺдан ривоят қилган Абу Ҳурайранинг ўзидир. Ва Абу Ҳурайра Набий ﷺдан у зотнинг: «Ким бир намоз ўқиб, унда Уммул Қуръон (Фотиҳа)ни ўқимаса, у (намоз) ноқис, у ноқисдир, тўлиқ эмасдир», деганларини ривоят қилган. Шунда ҳадис соҳиби (Абу Ҳурайра)га: «Мен баъзан имом ортида бўламан (қандай қилай)?», дейилди. У: «Уни ичингда (секин) ўқи», деди. Абу Усмон ан-Наҳдий Абу Ҳурайрадан ривоят қилиб: «Набий ﷺ менга ‹Китобнинг Фотиҳасини ўқимаса намоз йўқ› деб жар солишни буюрдилар», деб айтди. Кўпчилик ҳадис аҳли имом қироатни овоз чиқариб ўқиганда киши (қироат) ўқимаслигини ихтиёр қилганлар ва: «Имомнинг сукут (тўхтаб туриш) пайтларини изласин (ўшанда ўқисин)», дейишган. Илм аҳли имом ортида қироат қилиш борасида ихтилоф қилганлар: Набий ﷺ саҳобалари ва тобеинлардан ҳамда улардан кейингилардан бўлган кўпчилик илм аҳли имом ортида қироат қилишни (жоиз деб) кўрганлар, буни Молик ибн Анас, Абдуллоҳ ибн Муборак, Шофиий, Аҳмад ва Ишоқ айтадилар. Абдуллоҳ ибн Муборакдан эса у: «Мен имом ортида қироат қиламан, куфаликлардан бўлган бир гуруҳдан бошқа одамлар (ҳам) ўқийдилар, мен ўқимаган кишининг намози жоиз деб кўраман», дегани ривоят қилинган. Илм аҳлидан бир гуруҳ, имом ортида бўлса ҳам, Китобнинг Фотиҳасини тарк қилиш (ўқимаслик)да қаттиқ туриб: «Фақат Китобнинг Фотиҳасини ўқиш билангина намоз жоиз бўлади, хоҳ ёлғиз бўлсин, хоҳ имом ортида», дейишган. Улар Убода ибн Сомитнинг Набий ﷺдан ривоят қилган (ҳадиси)га (асосланиб) борганлар. Убода ибн Сомит Набий ﷺдан кейин имом ортида (Фотиҳа) ўқиган ва Набий ﷺнинг: «Китобнинг Фотиҳасини ўқишсиз намоз йўқ», деган сўзларини шундай таъвил қилган. Буни Шофиий, Ишоқ ва бошқалар айтадилар. Аҳмад ибн Ҳанбал эса: «Набий ﷺнинг ‹Китобнинг Фотиҳасини ўқимаган кишига намоз йўқдир› деган сўзларининг маъноси — ёлғиз бўлганидадир», деган ва Жобир ибн Абдуллоҳнинг: «Ким бир ракат ўқиб, унда Уммул Қуръон (Фотиҳа)ни ўқимаса, у намоз ўқимаган бўлади, фақат имом ортида бўлса (бундан мустасно)», деган ҳадиси билан далил келтирган. Аҳмад ибн Ҳанбал айтди: «Мана бу киши Набий ﷺ саҳобаларидан бири бўлиб, Набий ﷺнинг ‹Китобнинг Фотиҳасини ўқимаган кишига намоз йўқдир› деган сўзларини ‹бу ёлғиз бўлганидадир› деб таъвил қилган». Аҳмад шу билан бирга имом ортида қироат қилишни ва киши имом ортида бўлса ҳам Китобнинг Фотиҳасини тарк қилмаслигини ихтиёр қилган.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ رَبَاحٍ، وَعُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " صَلاَةٌ فِي مَسْجِدِي هَذَا خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ صَلاَةٍ فِيمَا سِوَاهُ إِلاَّ الْمَسْجِدَ الْحَرَامَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى وَلَمْ يَذْكُرْ قُتَيْبَةُ فِي حَدِيثِهِ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ إِنَّمَا ذَكَرَ عَنْ زَيْدِ بْنِ رَبَاحٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَأَبُو عَبْدِ اللَّهِ الأَغَرُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَمَيْمُونَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَجُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ وَابْنِ عُمَرَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ وَأَبِي ذَرٍّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening mana bu masjidimdagi bir namoz, Masjidul Haromdan boshqa (joylardagi) ming namozdan afzaldir», dedilar. Abu Iso aytdi: Qutayba oʻz hadisida Ubaydullohdan deb zikr qilmadi, balki faqat Zayd ibn Robohdan, u Abu Abdulloh al-Agʻarrdan, u Abu Hurayradan deb zikr qildi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Abu Abdulloh al-Agʻarrning ismi Salmondir. Abu Hurayradan bir necha yoʻl bilan Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan. (U) aytdi: Bu bobda Ali, Maymuna, Abu Said, Jubayr ibn Mutʼim, Ibn Umar, Abdulloh ibn az-Zubayr va Abu Zarrdan ham (rivoyatlar) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг мана бу масжидимдаги бир намоз, Масжидул Ҳаромдан бошқа (жойлардаги) минг намоздан афзалдир», дедилар. Абу Исо айтди: Қутайба ўз ҳадисида Убайдуллоҳдан деб зикр қилмади, балки фақат Зайд ибн Робоҳдан, у Абу Абдуллоҳ ал-Ағаррдан, у Абу Ҳурайрадан деб зикр қилди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Абу Абдуллоҳ ал-Ағаррнинг исми Салмондир. Абу Ҳурайрадан бир неча йўл билан Набий ﷺдан ривоят қилинган. (У) айтди: Бу бобда Али, Маймуна, Абу Саид, Жубайр ибн Мутъим, Ибн Умар, Абдуллоҳ ибн аз-Зубайр ва Абу Заррдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أُقِيمَتِ الصَّلاَةُ فَلاَ تَأْتُوهَا وَأَنْتُمْ تَسْعَوْنَ وَلَكِنِ ائْتُوهَا وَأَنْتُمْ تَمْشُونَ وَعَلَيْكُمُ السَّكِينَةُ فَمَا أَدْرَكْتُمْ فَصَلُّوا وَمَا فَاتَكُمْ فَأَتِمُّوا " . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي قَتَادَةَ وَأُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَزَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ وَجَابِرٍ وَأَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْمَشْىِ إِلَى الْمَسْجِدِ فَمِنْهُمْ مَنْ رَأَى الإِسْرَاعَ إِذَا خَافَ فَوْتَ التَّكْبِيرَةِ الأُولَى حَتَّى ذُكِرَ عَنْ بَعْضِهِمْ أَنَّهُ كَانَ يُهَرْوِلُ إِلَى الصَّلاَةِ . وَمِنْهُمْ مَنْ كَرِهَ الإِسْرَاعَ وَاخْتَارَ أَنْ يَمْشِيَ عَلَى تُؤَدَةٍ وَوَقَارٍ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ وَقَالاَ الْعَمَلُ عَلَى حَدِيثِ أَبِي هُرَيْرَةَ . وَقَالَ إِسْحَاقُ إِنْ خَافَ فَوْتَ التَّكْبِيرَةِ الأُولَى فَلاَ بَأْسَ أَنْ يُسْرِعَ فِي الْمَشْىِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Namozga iqomat aytilganda, unga shoshib (yugurib) kelmanglar, balki unga osoyishta holda yurib kelinglar. (Imom bilan) yetganingizni oʻqinglar, qoldirib qoʻyganingizni esa (oʻzingiz) toʻldiringlar», dedilar. Bu bobda Abu Qatoda, Ubay ibn Kaʼb, Abu Said, Zayd ibn Sobit, Jobir va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Ilm ahli masjidga yurib borish haqida ixtilof qilishgan: ulardan baʼzilari, agar birinchi takbirni boy berishdan qoʻrqsa, tezlashishni (joiz) deb koʻrgan, hatto ulardan baʼzisi namozga yengil yugurib borardi deb (ham) zikr qilingan. Ulardan baʼzilari esa tezlashishni makruh sanab, sokinlik va viqor bilan yurishni ixtiyor qilgan; Ahmad va Ishoq ham shuni aytadilar va ular: Amal Abu Hurayraning hadisiga binoandir, deyishdi. Ishoq aytdi: Agar birinchi takbirni boy berishdan qoʻrqsa, yurishda tezlashsa zarari yoʻq.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Намозга иқомат айтилганда, унга шошиб (югуриб) келманглар, балки унга осойишта ҳолда юриб келинглар. (Имом билан) етганингизни ўқинглар, қолдириб қўйганингизни эса (ўзингиз) тўлдиринглар», дедилар. Бу бобда Абу Қатода, Убай ибн Каъб, Абу Саид, Зайд ибн Собит, Жобир ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Илм аҳли масжидга юриб бориш ҳақида ихтилоф қилишган: улардан баъзилари, агар биринчи такбирни бой беришдан қўрқса, тезлашишни (жоиз) деб кўрган, ҳатто улардан баъзиси намозга енгил югуриб борарди деб (ҳам) зикр қилинган. Улардан баъзилари эса тезлашишни макруҳ санаб, сокинлик ва виқор билан юришни ихтиёр қилган; Аҳмад ва Ишоқ ҳам шуни айтадилар ва улар: Амал Абу Ҳурайранинг ҳадисига биноандир, дейишди. Ишоқ айтди: Агар биринчи такбирни бой беришдан қўрқса, юришда тезлашса зарари йўқ.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ هَمَّامِ بْنِ مُنَبِّهٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَزَالُ أَحَدُكُمْ فِي صَلاَةٍ مَا دَامَ يَنْتَظِرُهَا وَلاَ تَزَالُ الْمَلاَئِكَةُ تُصَلِّي عَلَى أَحَدِكُمْ مَا دَامَ فِي الْمَسْجِدِ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لَهُ اللَّهُمَّ ارْحَمْهُ مَا لَمْ يُحْدِثْ " . فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ حَضْرَمَوْتَ وَمَا الْحَدَثُ يَا أَبَا هُرَيْرَةَ قَالَ فُسَاءٌ أَوْ ضُرَاطٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَنَسٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namozni kutib turar ekan, toki namozda (sanalaveradi); namozni kutib (oʻtirgan) biringizga farishtalar: ‹Allohim, uni magʻfirat qil, Allohim, unga rahm qil› deb, toki u masjidda ekan va tahoratini buzmaguncha, (uning haqiga) duo qilaveradilar», dedilar. Shunda Hazramavtlik bir kishi: «Tahoratni buzish nima, ey Abu Hurayra?» dedi. U: «Tovushsiz yoki tovushli yel chiqarishdir», dedi. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Abu Said, Anas, Abdulloh ibn Masʼud va Sahl ibn Saʼddan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahih hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намозни кутиб турар экан, токи намозда (саналаверади); намозни кутиб (ўтирган) бирингизга фаришталар: ‹Аллоҳим, уни мағфират қил, Аллоҳим, унга раҳм қил› деб, токи у масжидда экан ва таҳоратини бузмагунча, (унинг ҳақига) дуо қилаверадилар», дедилар. Шунда Ҳазрамавтлик бир киши: «Таҳоратни бузиш нима, эй Абу Ҳурайра?» деди. У: «Товушсиз ёки товушли ел чиқаришдир», деди. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Абу Саид, Анас, Абдуллоҳ ибн Масъуд ва Саҳл ибн Саъддан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي مَعْشَرٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرٍو، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَا بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ قِبْلَةٌ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mashriq bilan magʻrib oraligʻi — qibladir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Машриқ билан мағриб оралиғи — қибладир», дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَبِي مَعْشَرٍ، مِثْلَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ قَدْ رُوِيَ عَنْهُ، مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي أَبِي مَعْشَرٍ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَاسْمُهُ نَجِيحٌ مَوْلَى بَنِي هَاشِمٍ . قَالَ مُحَمَّدٌ لاَ أَرْوِي عَنْهُ شَيْئًا وَقَدْ رَوَى عَنْهُ النَّاسُ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَحَدِيثُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَعْفَرٍ الْمَخْرَمِيِّ عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُحَمَّدٍ الأَخْنَسِيِّ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ أَقْوَى مِنْ حَدِيثِ أَبِي مَعْشَرٍ وَأَصَحُّ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan shunga oʻxshashi rivoyat qilinadi. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi undan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Ahli ilmdan baʼzilari Abu Maʼshar haqida uning hifzi (yodlash quvvati) tomonidan (tanqid bilan) gapirganlar; uning ismi Najih, Banu Hoshimning ozod qilgan qulidir. Muhammad (al-Buxoriy) aytdi: Men undan hech narsa rivoyat qilmayman, garchi odamlar undan rivoyat qilgan boʻlsalar-da. Muhammad aytdi: Abdulloh ibn Jaʼfar al-Maxramiyning Usmon ibn Muhammad al-Axnasiydan, uning Said al-Maqburiydan, uning Abu Hurayradan (qilgan) hadisi Abu Maʼsharning hadisidan kuchliroq va sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан шунга ўхшаши ривоят қилинади. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ундан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Аҳли илмдан баъзилари Абу Маъшар ҳақида унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) томонидан (танқид билан) гапирганлар; унинг исми Нажиҳ, Бану Ҳошимнинг озод қилган қулидир. Муҳаммад (ал-Бухорий) айтди: Мен ундан ҳеч нарса ривоят қилмайман, гарчи одамлар ундан ривоят қилган бўлсалар-да. Муҳаммад айтди: Абдуллоҳ ибн Жаъфар ал-Махрамийнинг Усмон ибн Муҳаммад ал-Ахнасийдан, унинг Саид ал-Мақбурийдан, унинг Абу Ҳурайрадан (қилган) ҳадиси Абу Маъшарнинг ҳадисидан кучлироқ ва саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ أَبِي بَكْرِ بْنِ عَيَّاشٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " صَلُّوا فِي مَرَابِضِ الْغَنَمِ وَلاَ تُصَلُّوا فِي أَعْطَانِ الإِبِلِ " .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Qoʻylarning qoʻrasida namoz oʻqinglar, tuyalarning qoʻrasida esa namoz oʻqimanglar», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Қўйларнинг қўрасида намоз ўқинглар, туяларнинг қўрасида эса намоз ўқиманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " التَّسْبِيحُ لِلرِّجَالِ وَالتَّصْفِيقُ لِلنِّسَاءِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَسَهْلِ بْنِ سَعْدٍ وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عُمَرَ . وَقَالَ عَلِيٌّ كُنْتُ إِذَا اسْتَأْذَنْتُ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يُصَلِّي سَبَّحَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ وَبِهِ يَقُولُ أَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ .
Hannod bizga aytib berdi, Abu Muoviya bizga aytib berdi, u Aʼmashdan, u Abu Solihdan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Tasbeh (Subhanalloh deyish) erkaklar uchun, qarsak chalish esa ayollar uchundir», dedilar. U (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Sahl ibn Saʼd, Jobir, Abu Said va Ibn Umardan (ham hadis) bor. Ali aytdi: Men Nabiy ﷺ namoz oʻqiyotganlarida (kirishga) izn soʻrasam, u zot tasbeh aytar edilar. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir. Ahli ilm nazdida amal shunga (binoan)dir; Ahmad va Ishoq ham shu (soʻz) bilan aytadi.Ҳаннод бизга айтиб берди, Абу Муовия бизга айтиб берди, у Аъмашдан, у Абу Солиҳдан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилади. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Тасбеҳ (Субҳаналлоҳ дейиш) эркаклар учун, қарсак чалиш эса аёллар учундир», дедилар. У (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Саҳл ибн Саъд, Жобир, Абу Саид ва Ибн Умардан (ҳам ҳадис) бор. Али айтди: Мен Набий ﷺ намоз ўқиётганларида (киришга) изн сўрасам, у зот тасбеҳ айтар эдилар. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Аҳли илм наздида амал шунга (биноан)дир; Аҳмад ва Ишоқ ҳам шу (сўз) билан айтади.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " التَّثَاؤُبُ فِي الصَّلاَةِ مِنَ الشَّيْطَانِ فَإِذَا تَثَاءَبَ أَحَدُكُمْ فَلْيَكْظِمْ مَا اسْتَطَاعَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ وَجَدِّ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ كَرِهَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ التَّثَاؤُبَ فِي الصَّلاَةِ . قَالَ إِبْرَاهِيمُ إِنِّي لأَرُدُّ التَّثَاؤُبَ بِالتَّنَحْنُحِ .
Ali ibn Hujr bizga aytib berdi, Ismoil ibn Jaʼfar bizga xabar berdi, u al-Aloʼ ibn Abdurahmondan, u otasidan, u Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qiladiki, Nabiy ﷺ: «Namozda esnash shaytondandir. Bas, qachon biringiz esnasa, imkon qadar (uni) toʻxtatib tursin», dedilar. U (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Said al-Xudriy va Adiy ibn Sobitning bobosidan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning hadisi hasan sahihdir. Ahli ilmdan bir qavm namozda esnashni makruh sanaganlar. Ibrohim: «Men esnashni tomoq qirish (tanahnuh) bilan qaytaraman», dedi.Али ибн Ҳужр бизга айтиб берди, Исмоил ибн Жаъфар бизга хабар берди, у ал-Алў ибн Абдураҳмондан, у отасидан, у Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қиладики, Набий ﷺ: «Намозда эснаш шайтондандир. Бас, қачон бирингиз эснаса, имкон қадар (уни) тўхтатиб турсин», дедилар. У (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Саид ал-Худрий ва Адий ибн Собитнинг бобосидан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Аҳли илмдан бир қавм намозда эснашни макруҳ санаганлар. Иброҳим: «Мен эснашни томоқ қириш (танаҳнуҳ) билан қайтараман», деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ عِسْلِ بْنِ سُفْيَانَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ أَبِي رَبَاحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ السَّدْلِ فِي الصَّلاَةِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي هُرَيْرَةَ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَطَاءٍ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عِسْلِ بْنِ سُفْيَانَ . وَقَدِ اخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي السَّدْلِ فِي الصَّلاَةِ فَكَرِهَ بَعْضُهُمُ السَّدْلَ فِي الصَّلاَةِ وَقَالُوا هَكَذَا تَصْنَعُ الْيَهُودُ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنَّمَا كُرِهَ السَّدْلُ فِي الصَّلاَةِ إِذَا لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ إِلاَّ ثَوْبٌ وَاحِدٌ فَأَمَّا إِذَا سَدَلَ عَلَى الْقَمِيصِ فَلاَ بَأْسَ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَكَرِهَ ابْنُ الْمُبَارَكِ السَّدْلَ فِي الصَّلاَةِ .
Abu Hurayra (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ namozda sadldan (kiyimni boshga yoki yelkaga tashlab, etaklarini quyiga osiltirib qoʻyishdan) qaytardilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Juhayfadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Abu Hurayraning bu hadisini Atoning Abu Hurayradan marfuʼ qilib rivoyat qilgan hadisi sifatida faqat Isl ibn Sufyonning hadisidan bilamiz. Ilm ahli namozda sadl qilish haqida ixtilof qilganlar: baʼzilari namozda sadlni makruh sanab: «Yahudiylar shunday qiladi», deganlar. Baʼzilari esa: «Namozda sadl faqat ustida bitta kiyim boʻlganidagina makruh boʻladi, agar koʻylak ustidan sadl qilsa, zarari yoʻq», deganlar. Bu Ahmadning soʻzidir. Ibn Muborak namozda sadlni makruh sanadi.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намозда садлдан (кийимни бошга ёки елкага ташлаб, этакларини қуйига осилтириб қўйишдан) қайтардилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Жуҳайфадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Абу Ҳурайранинг бу ҳадисини Атонинг Абу Ҳурайрадан марфуъ қилиб ривоят қилган ҳадиси сифатида фақат Исл ибн Суфённинг ҳадисидан биламиз. Илм аҳли намозда садл қилиш ҳақида ихтилоф қилганлар: баъзилари намозда садлни макруҳ санаб: «Яҳудийлар шундай қилади», деганлар. Баъзилари эса: «Намозда садл фақат устида битта кийим бўлганидагина макруҳ бўлади, агар кўйлак устидан садл қилса, зарари йўқ», деганлар. Бу Аҳмаднинг сўзидир. Ибн Муборак намозда садлни макруҳ санади.