Abu Said Sa'd ibn Molik al-Xudriy

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ ‏"‏ هَلْ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ وَالْقَمَرِ إِذَا كَانَتْ صَحْوًا ‏"‏‏.‏ قُلْنَا لاَ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَإِنَّكُمْ لاَ تُضَارُونَ فِي رُؤْيَةِ رَبِّكُمْ يَوْمَئِذٍ، إِلاَّ كَمَا تُضَارُونَ فِي رُؤْيَتِهِمَا ـ ثُمَّ قَالَ ـ يُنَادِي مُنَادٍ لِيَذْهَبْ كُلُّ قَوْمٍ إِلَى مَا كَانُوا يَعْبُدُونَ‏.‏ فَيَذْهَبُ أَصْحَابُ الصَّلِيبِ مَعَ صَلِيبِهِمْ، وَأَصْحَابُ الأَوْثَانِ مَعَ أَوْثَانِهِمْ، وَأَصْحَابُ كُلِّ آلِهَةٍ مَعَ آلِهَتِهِمْ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ، وَغُبَّرَاتٌ مِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ، ثُمَّ يُؤْتَى بِجَهَنَّمَ تُعْرَضُ كَأَنَّهَا سَرَابٌ فَيُقَالُ لِلْيَهُودِ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ فَمَا تُرِيدُونَ قَالُوا نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا، فَيُقَالُ اشْرَبُوا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي جَهَنَّمَ ثُمَّ يُقَالُ لِلنَّصَارَى مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ فَيَقُولُونَ كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ لَمْ يَكُنْ لِلَّهِ صَاحِبَةٌ وَلاَ وَلَدٌ، فَمَا تُرِيدُونَ فَيَقُولُونَ نُرِيدُ أَنْ تَسْقِيَنَا‏.‏ فَيُقَالُ اشْرَبُوا‏.‏ فَيَتَسَاقَطُونَ حَتَّى يَبْقَى مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ أَوْ فَاجِرٍ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا يَحْبِسُكُمْ وَقَدْ ذَهَبَ النَّاسُ فَيَقُولُونَ فَارَقْنَاهُمْ وَنَحْنُ أَحْوَجُ مِنَّا إِلَيْهِ الْيَوْمَ وَإِنَّا سَمِعْنَا مُنَادِيًا يُنَادِي لِيَلْحَقْ كُلُّ قَوْمٍ بِمَا كَانُوا يَعْبُدُونَ‏.‏ وَإِنَّمَا نَنْتَظِرُ رَبَّنَا ـ قَالَ ـ فَيَأْتِيهِمُ الْجَبَّارُ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا‏.‏ فَلاَ يُكَلِّمُهُ إِلاَّ الأَنْبِيَاءُ فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ تَعْرِفُونَهُ فَيَقُولُونَ السَّاقُ‏.‏ فَيَكْشِفُ عَنْ سَاقِهِ فَيَسْجُدُ لَهُ كُلُّ مُؤْمِنٍ، وَيَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ رِيَاءً وَسُمْعَةً، فَيَذْهَبُ كَيْمَا يَسْجُدَ فَيَعُودُ ظَهْرُهُ طَبَقًا وَاحِدًا، ثُمَّ يُؤْتَى بِالْجَسْرِ فَيُجْعَلُ بَيْنَ ظَهْرَىْ جَهَنَّمَ ‏"‏‏.‏ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجَسْرُ قَالَ ‏"‏ مَدْحَضَةٌ مَزِلَّةٌ، عَلَيْهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكَةٌ مُفَلْطَحَةٌ، لَهَا شَوْكَةٌ عُقَيْفَاءُ تَكُونُ بِنَجْدٍ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ، الْمُؤْمِنُ عَلَيْهَا كَالطَّرْفِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ، فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَنَاجٍ مَخْدُوشٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ، حَتَّى يَمُرَّ آخِرُهُمْ يُسْحَبُ سَحْبًا، فَمَا أَنْتُمْ بِأَشَدَّ لِي مُنَاشَدَةً فِي الْحَقِّ، قَدْ تَبَيَّنَ لَكُمْ مِنَ الْمُؤْمِنِ يَوْمَئِذٍ لِلْجَبَّارِ، وَإِذَا رَأَوْا أَنَّهُمْ قَدْ نَجَوْا فِي إِخْوَانِهِمْ يَقُولُونَ رَبَّنَا إِخْوَانُنَا كَانُوا يُصَلُّونَ مَعَنَا وَيَصُومُونَ مَعَنَا وَيَعْمَلُونَ مَعَنَا‏.‏ فَيَقُولُ اللَّهُ تَعَالَى اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ وَيُحَرِّمُ اللَّهُ صُوَرَهُمْ عَلَى النَّارِ، فَيَأْتُونَهُمْ وَبَعْضُهُمْ قَدْ غَابَ فِي النَّارِ إِلَى قَدَمِهِ وَإِلَى أَنْصَافِ سَاقَيْهِ، فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا، ثُمَّ يَعُودُونَ فَيَقُولُ اذْهَبُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ مَنْ عَرَفُوا ‏"‏‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَإِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي فَاقْرَءُوا ‏[quran sura="4" aya_start="27" aya_end="27"]{‏إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا‏}‏ ‏"‏ فَيَشْفَعُ النَّبِيُّونَ وَالْمَلاَئِكَةُ وَالْمُؤْمِنُونَ فَيَقُولُ الْجَبَّارُ بَقِيَتْ شَفَاعَتِي‏.‏ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ أَقْوَامًا قَدِ امْتُحِشُوا، فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرٍ بِأَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ مَاءُ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ فِي حَافَتَيْهِ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ، قَدْ رَأَيْتُمُوهَا إِلَى جَانِبِ الصَّخْرَةِ إِلَى جَانِبِ الشَّجَرَةِ، فَمَا كَانَ إِلَى الشَّمْسِ مِنْهَا كَانَ أَخْضَرَ، وَمَا كَانَ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ كَانَ أَبْيَضَ، فَيَخْرُجُونَ كَأَنَّهُمُ اللُّؤْلُؤُ، فَيُجْعَلُ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِيمُ فَيَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ فَيَقُولُ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ الرَّحْمَنِ أَدْخَلَهُمُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ لَكُمْ مَا رَأَيْتُمْ وَمِثْلُهُ مَعَهُ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz: «Yo Rasululloh, biz Qiyomat kuni Robbimizni koʻramizmi?» dedik. U zot: «Sizlar quyosh va oyni — ochiq (havo) boʻlganida — koʻrishda (bir-biringizga) halaqit berib (qiynalib) qolasizmi?» dedilar. Biz: «Yoʻq», dedik. U zot: «Bas, albatta sizlar oʻsha kuni Robbingizni koʻrishda — ularni (quyosh va oyni) koʻrishda qiynalmaganingiz kabi — qiynalmaysizlar. — Soʻng U zot dedilar: — Bir nido qiluvchi: ‹Har bir qavm oʻzi ibodat qilgan narsaga borsin!› deb nido qiladi. Bas, salib (xoch) egalari oʻz salibi bilan, but egalari oʻz butlari bilan, har bir (soxta) iloh egalari oʻz ilohlari bilan ketadilar — toki Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki yomon (kishi) — va Ahli Kitobdan (qolgan) qoldiqlar qoladi. Soʻng jahannam — goʻyo sarobdek koʻrsatilib — keltiriladi. Yahudiylarga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilardingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Uzayr — Allohning oʻgʻliga — ibodat qilardik›, deydilar. ‹Yolgʻon aytdingiz; Allohning (na) xotini, na bolasi boʻlmagan. Bas, nima istaysiz?› deyiladi. Ular: ‹Bizni sugʻorishingni istaymiz›, deydilar. ‹Iching!› deyiladi-da, ular jahannamga toʻkilib (qulab) tushaveradilar. Soʻng nasorolarga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilardingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Masih — Allohning oʻgʻliga — ibodat qilardik›, deydilar. ‹Yolgʻon aytdingiz; Allohning (na) xotini, na bolasi boʻlmagan. Bas, nima istaysiz?› deyiladi. Ular: ‹Bizni sugʻorishingni istaymiz›, deydilar. ‹Iching!› deyiladi-da, ular (jahannamga) toʻkilib tushaveradilar — toki Allohga ibodat qilgan — yaxshi yoki yomon (kishi) — qoladi. Bas, ularga: ‹Odamlar ketdi, sizlarni nima ushlab turibdi?› deyiladi. Ular: ‹Biz ulardan (dunyoda) ajraldik; holbuki, biz bugun ularga — oʻtmishdagidan koʻra — muhtojroqmiz; va biz bir nido qiluvchini: ‹Har bir qavm oʻzi ibodat qilgan narsaga qoʻshilsin!› deb nido qilayotganini eshitdik; biz esa faqat Robbimizni kutyapmiz›, deydilar. — U zot: — Bas, ularga al-Jabbor (Alloh) kelib: ‹Men — sizning Robbingizman›, deydi. Ular: ‹Sen — bizning Robbimizsan›, deydilar. Unga paygʻambarlardan boshqa hech kim soʻzlamaydi. U: ‹Sizning bilan Uning orasida — Uni taniydigan bir alomat (belgi) bormi?› deydi. Ular: ‹Soq (boldir)!› deydilar. Bas, U Oʻz soqini ochadi (kashf qiladi); shunda har bir muʼmin Unga sajda qiladi. (Faqat) Allohga riyo (koʻz-koʻz qilish) va sumʼa (eshittirish) uchun sajda qilgan kishi qoladi; u sajda qilishga boradi-yu, uning beli bir (yagona) tabaqa (qotib qolgan) boʻlib qoladi (egilmaydi). Soʻng al-Jasr (koʻprik) keltirilib, jahannamning ikki (qirgʻogʻi) orasiga qoʻyiladi», dedilar. Biz: «Yo Rasululloh, al-Jasr nima?» dedik. U zot: «(U) — sirpanchiq, toydiruvchi (joy)dir; uning ustida ilmoqlar, kalloblar va (yapaloq) tikanlar bor — uning egik tikoni bor, (u) Najdda boʻladi, unga saʼdon deyiladi. Muʼmin uning ustida — koʻz ochib-yumgandek, chaqmoqdek, shamoldek, yaxshi otlar va ulovlardek (oʻtib ketadi); bas, (baʼzisi) najot topgan-salomat, (baʼzisi) najot topgan-tirnalgan (yaralangan), (baʼzisi esa) jahannam oʻtiga qulab tashlangan (boʻladi) — toki ularning eng oxirgisi sudralib (tortib) oʻtkaziladi. Bas, sizlar — oʻzingizga ayon boʻlgan bir haq (talab)da menga (yalinib) murojaat qilishda — oʻsha kuni muʼminning al-Jabborga (oʻz birodarlari haqida) murojaat qilishidan koʻra qattiqroq emassiz. Qachon ular oʻzlarining (doʻzaxdan) najot topganini koʻrsalar, oʻz birodarlari haqida: ‹Robbimiz, birodarlarimiz biz bilan (birga) namoz oʻqirdilar, biz bilan (birga) roʻza tutardilar va biz bilan (birga) (yaxshi) amal qilardilar (— ularni ham chiqar)›, deydilar. Bas, Alloh taolo: ‹Boringlar; kimning qalbida bir dinor ogʻirligicha iymon topsangiz, uni (doʻzaxdan) chiqaringlar›, deydi va Alloh ularning suratlarini doʻzaxga harom qiladi. Bas, ular ularning oldiga keladilar — ulardan baʼzisi doʻzaxda oyogʻigacha va boldirlarining yarmigacha (botib) gʻoyib boʻlgan (holda). Bas, ular oʻzlari tanigan kishilarni chiqaradilar; soʻng (yana) qaytadilar. Bas, U: ‹Boringlar; kimning qalbida yarim dinor ogʻirligicha (iymon) topsangiz, uni chiqaringlar›, deydi. Bas, ular taniganlarini chiqaradilar; soʻng (yana) qaytadilar. Bas, U: ‹Boringlar; kimning qalbida zarra ogʻirligicha iymon topsangiz, uni chiqaringlar›, deydi. Bas, ular taniganlarini chiqaradilar». Abu Said aytdi: Agar meni tasdiqlamasangiz, ‹Albatta, Alloh zarra ogʻirligicha (ham) zulm qilmaydi; agar (u) bir yaxshilik boʻlsa, uni ikki baravar qiladi...› (Niso surasi, 40-oyat)ni oʻqinglar. «Bas, paygʻambarlar, farishtalar va muʼminlar shafoat qiladi; soʻng al-Jabbor: ‹Mening shafoatim (hali) qoldi›, deydi-da, doʻzaxdan bir hovuch (qabza) tutib, kuyib (qoraygan) baʼzi qavmlarni chiqaradi. Bas, ular jannat ogʻzidagi bir naharga (daryoga) — unga hayot suvi deyiladi — tashlanadi; ular uning ikki chetida — toshqin (oqimi) keltirgan narsada urugʻ unib chiqqani kabi — unib chiqadilar. Sizlar uni (oʻsha urugʻni) qoyatosh yonida, daraxt yonida koʻrgansiz: undagi quyoshga (tomon) boʻlgani yashil, soyaga (tomon) boʻlgani oq boʻladi. Bas, ular — goʻyo marvariddek — chiqadilar; ularning boʻyinlariga muhrlar (xotamlar) solinadi-da, ular jannatga kiradilar. Bas, jannat ahli: ‹Mana bular — Rahmonning ozod qilganlari; (Alloh) ularni — oʻzlari qilgan biror amalsiz va oldindan yuborgan biror yaxshiliksiz — jannatga kiritdi›, deydilar. Soʻng ularga: ‹Sizlarga — koʻrgan narsangiz va u bilan birga shuncha (misli) — bordir›, deyiladi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз: «Ё Расулуллоҳ, биз Қиёмат куни Роббимизни кўрамизми?» дедик. У зот: «Сизлар қуёш ва ойни — очиқ (ҳаво) бўлганида — кўришда (бир-бирингизга) ҳалақит бериб (қийналиб) қоласизми?» дедилар. Биз: «Йўқ», дедик. У зот: «Бас, албатта сизлар ўша куни Роббингизни кўришда — уларни (қуёш ва ойни) кўришда қийналмаганингиз каби — қийналмайсизлар. — Сўнг У зот дедилар: — Бир нидо қилувчи: ‹Ҳар бир қавм ўзи ибодат қилган нарсага борсин!› деб нидо қилади. Бас, салиб (хоч) эгалари ўз салиби билан, бут эгалари ўз бутлари билан, ҳар бир (сохта) илоҳ эгалари ўз илоҳлари билан кетадилар — токи Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки ёмон (киши) — ва Аҳли Китобдан (қолган) қолдиқлар қолади. Сўнг жаҳаннам — гўё саробдек кўрсатилиб — келтирилади. Яҳудийларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилардингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Узайр — Аллоҳнинг ўғлига — ибодат қилардик›, дейдилар. ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳнинг (на) хотини, на боласи бўлмаган. Бас, нима истайсиз?› дейилади. Улар: ‹Бизни суғоришингни истаймиз›, дейдилар. ‹Ичинг!› дейилади-да, улар жаҳаннамга тўкилиб (қулаб) тушаверадилар. Сўнг насороларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилардингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Масиҳ — Аллоҳнинг ўғлига — ибодат қилардик›, дейдилар. ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳнинг (на) хотини, на боласи бўлмаган. Бас, нима истайсиз?› дейилади. Улар: ‹Бизни суғоришингни истаймиз›, дейдилар. ‹Ичинг!› дейилади-да, улар (жаҳаннамга) тўкилиб тушаверадилар — токи Аллоҳга ибодат қилган — яхши ёки ёмон (киши) — қолади. Бас, уларга: ‹Одамлар кетди, сизларни нима ушлаб турибди?› дейилади. Улар: ‹Биз улардан (дунёда) ажралдик; ҳолбуки, биз бугун уларга — ўтмишдагидан кўра — муҳтожроқмиз; ва биз бир нидо қилувчини: ‹Ҳар бир қавм ўзи ибодат қилган нарсага қўшилсин!› деб нидо қилаётганини эшитдик; биз эса фақат Роббимизни кутяпмиз›, дейдилар. — У зот: — Бас, уларга ал-Жаббор (Аллоҳ) келиб: ‹Мен — сизнинг Роббингизман›, дейди. Улар: ‹Сен — бизнинг Роббимизсан›, дейдилар. Унга пайғамбарлардан бошқа ҳеч ким сўзламайди. У: ‹Сизнинг билан Унинг орасида — Уни танийдиган бир аломат (белги) борми?› дейди. Улар: ‹Соқ (болдир)!› дейдилар. Бас, У Ўз соқини очади (кашф қилади); шунда ҳар бир муъмин Унга сажда қилади. (Фақат) Аллоҳга риё (кўз-кўз қилиш) ва сумъа (эшиттириш) учун сажда қилган киши қолади; у сажда қилишга боради-ю, унинг бели бир (ягона) табақа (қотиб қолган) бўлиб қолади (эгилмайди). Сўнг ал-Жаср (кўприк) келтирилиб, жаҳаннамнинг икки (қирғоғи) орасига қўйилади», дедилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, ал-Жаср нима?» дедик. У зот: «(У) — сирпанчиқ, тойдирувчи (жой)дир; унинг устида илмоқлар, каллоблар ва (япалоқ) тиканлар бор — унинг эгик тикони бор, (у) Наждда бўлади, унга саъдон дейилади. Муъмин унинг устида — кўз очиб-юмгандек, чақмоқдек, шамолдек, яхши отлар ва уловлардек (ўтиб кетади); бас, (баъзиси) нажот топган-саломат, (баъзиси) нажот топган-тирналган (яраланган), (баъзиси эса) жаҳаннам ўтига қулаб ташланган (бўлади) — токи уларнинг энг охиргиси судралиб (тортиб) ўтказилади. Бас, сизлар — ўзингизга аён бўлган бир ҳақ (талаб)да менга (ялиниб) мурожаат қилишда — ўша куни муъминнинг ал-Жабборга (ўз биродарлари ҳақида) мурожаат қилишидан кўра қаттиқроқ эмассиз. Қачон улар ўзларининг (дўзахдан) нажот топганини кўрсалар, ўз биродарлари ҳақида: ‹Роббимиз, биродарларимиз биз билан (бирга) намоз ўқирдилар, биз билан (бирга) рўза тутардилар ва биз билан (бирга) (яхши) амал қилардилар (— уларни ҳам чиқар)›, дейдилар. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Боринглар; кимнинг қалбида бир динор оғирлигича иймон топсангиз, уни (дўзахдан) чиқаринглар›, дейди ва Аллоҳ уларнинг суратларини дўзахга ҳаром қилади. Бас, улар уларнинг олдига келадилар — улардан баъзиси дўзахда оёғигача ва болдирларининг ярмигача (ботиб) ғойиб бўлган (ҳолда). Бас, улар ўзлари таниган кишиларни чиқарадилар; сўнг (яна) қайтадилар. Бас, У: ‹Боринглар; кимнинг қалбида ярим динор оғирлигича (иймон) топсангиз, уни чиқаринглар›, дейди. Бас, улар таниганларини чиқарадилар; сўнг (яна) қайтадилар. Бас, У: ‹Боринглар; кимнинг қалбида зарра оғирлигича иймон топсангиз, уни чиқаринглар›, дейди. Бас, улар таниганларини чиқарадилар». Абу Саид айтди: Агар мени тасдиқламасангиз, ‹Албатта, Аллоҳ зарра оғирлигича (ҳам) зулм қилмайди; агар (у) бир яхшилик бўлса, уни икки баравар қилади...› (Нисо сураси, 40-оят)ни ўқинглар. «Бас, пайғамбарлар, фаришталар ва муъминлар шафоат қилади; сўнг ал-Жаббор: ‹Менинг шафоатим (ҳали) қолди›, дейди-да, дўзахдан бир ҳовуч (қабза) тутиб, куйиб (қорайган) баъзи қавмларни чиқаради. Бас, улар жаннат оғзидаги бир наҳарга (дарёга) — унга ҳаёт суви дейилади — ташланади; улар унинг икки четида — тошқин (оқими) келтирган нарсада уруғ униб чиққани каби — униб чиқадилар. Сизлар уни (ўша уруғни) қоятош ёнида, дарахт ёнида кўргансиз: ундаги қуёшга (томон) бўлгани яшил, сояга (томон) бўлгани оқ бўлади. Бас, улар — гўё марвариддек — чиқадилар; уларнинг бўйинларига муҳрлар (хотамлар) солинади-да, улар жаннатга кирадилар. Бас, жаннат аҳли: ‹Мана булар — Раҳмоннинг озод қилганлари; (Аллоҳ) уларни — ўзлари қилган бирор амалсиз ва олдиндан юборган бирор яхшиликсиз — жаннатга киритди›, дейдилар. Сўнг уларга: ‹Сизларга — кўрган нарсангиз ва у билан бирга шунча (мисли) — бордир›, дейилади», дедилар.

حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ يَا آدَمُ‏.‏ فَيَقُولُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ‏.‏ فَيُنَادَى بِصَوْتٍ إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُكَ أَنْ تُخْرِجَ مِنْ ذُرِّيَّتِكَ بَعْثًا إِلَى النَّارِ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Alloh: ‹Ey Odam!› deydi. U (Odam): ‹Labbayka va saʼdayka (Sening amringga shay turibman, baxt-saodatim Sen bilan)›, deydi. Bas, bir ovoz bilan nido qilinadi: ‹Albatta, Alloh seni — oʻz zurriyotingdan doʻzaxga (yuboriladigan) bir guruhni chiqarishingga — buyuradi›, deydi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ: ‹Эй Одам!› дейди. У (Одам): ‹Лаббайка ва саъдайка (Сенинг амрингга шай турибман, бахт-саодатим Сен билан)›, дейди. Бас, бир овоз билан нидо қилинади: ‹Албатта, Аллоҳ сени — ўз зурриётингдан дўзахга (юбориладиган) бир гуруҳни чиқаришингга — буюради›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي الأَسْوَدِ، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَبْدِ الْغَافِرِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَنَّهُ ذَكَرَ رَجُلاً فِيمَنْ سَلَفَ ـ أَوْ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ قَالَ كَلِمَةً يَعْنِي ـ أَعْطَاهُ اللَّهُ مَالاً وَوَلَدًا ـ فَلَمَّا حَضَرَتِ الْوَفَاةُ قَالَ لِبَنِيهِ أَىَّ أَبٍ كُنْتُ لَكُمْ قَالُوا خَيْرَ أَبٍ‏.‏ قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَبْتَئِرْ ـ أَوْ لَمْ يَبْتَئِزْ ـ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرًا، وَإِنْ يَقْدِرِ اللَّهُ عَلَيْهِ يُعَذِّبْهُ، فَانْظُرُوا إِذَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي حَتَّى إِذَا صِرْتُ فَحْمًا فَاسْحَقُونِي ـ أَوْ قَالَ فَاسْحَكُونِي ـ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ رِيحٍ عَاصِفٍ فَأَذْرُونِي فِيهَا ‏"‏ فَقَالَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَأَخَذَ مَوَاثِيقَهُمْ عَلَى ذَلِكَ وَرَبِّي، فَفَعَلُوا ثُمَّ أَذْرَوْهُ فِي يَوْمٍ عَاصِفٍ، فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ كُنْ‏.‏ فَإِذَا هُوَ رَجُلٌ قَائِمٌ‏.‏ قَالَ اللَّهُ أَىْ عَبْدِي مَا حَمَلَكَ عَلَى أَنْ فَعَلْتَ مَا فَعَلْتَ قَالَ مَخَافَتُكَ أَوْ فَرَقٌ مِنْكَ قَالَ فَمَا تَلاَفَاهُ أَنْ رَحِمَهُ عِنْدَهَا ـ وَقَالَ مَرَّةً أُخْرَى فَمَا تَلاَفَاهُ غَيْرُهَا ـ ‏"‏‏.‏ فَحَدَّثْتُ بِهِ أَبَا عُثْمَانَ فَقَالَ سَمِعْتُ هَذَا مِنْ سَلْمَانَ غَيْرَ أَنَّهُ زَادَ فِيهِ أَذْرُونِي فِي الْبَحْرِ‏.‏ أَوْ كَمَا حَدَّثَ‏.‏ حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، وَقَالَ، لَمْ يَبْتَئِرْ‏.‏ وَقَالَ خَلِيفَةُ حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، وَقَالَ، لَمْ يَبْتَئِزْ‏.‏ فَسَّرَهُ قَتَادَةُ لَمْ يَدَّخِرْ‏.‏

(Abu Said (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot oʻtganlardan — yoki: sizlardan oldin boʻlganlardan — bir kishini zikr qildilar — (Qatoda): U zot bir soʻz (ishlatib) aytdilar, yaʼni: — Alloh unga mol va farzand bergan edi. Qachon vafot (oʻlimi) yetib kelganida, u oʻz oʻgʻillariga: ‹Men sizlarga qanday ota boʻldim?› dedi. Ular: ‹Eng yaxshi ota›, dedilar. U: ‹Lekin u (men) Alloh huzurida hech bir yaxshilik gʻamlamabdi (toʻplamabdi) — (yoki boshqa lahjada aytdi) — bas, agar Alloh menga qodir boʻlsa (qoʻlga olsa), meni azoblaydi. Bas, qarang: qachon men oʻlsam, meni kuydiringlar — toki men koʻmir boʻlganimda, meni yanchinglar (ezginglar); qachon shamolli (boʻronli) kun boʻlsa, meni unda sochinglar›, dedi.» Allohning Paygʻambari ﷺ: «Bas, Robbim bilan (qasamki,) u ulardan shu (ish) ustida ahd-paymon oldi; ular (shunday) qildilar, soʻng uni boʻronli bir kunda sochib yubordilar. Bas, Alloh azza va jalla: ‹Boʻl!› dedi — mana, u tik turgan bir kishi (boʻldi). Alloh: ‹Ey bandam, seni qilgan (ish)ingni qilishga nima undadi?› dedi. U: ‹Sendan qoʻrqqanim — yoki: Sendan hadiksiraganim›, dedi. (Alloh) buni — uni shu payt rahm qilgani(dan) boshqa (narsa bilan) qoplamadi (yaʼni faqat rahmati uni qutqardi)», dedilar. (Roviy:) Men buni Abu Usmonga (rivoyat qilib) aytdim; u: «Men buni Salmondan eshitganman; faqat u unda: ‹meni dengizga sochinglar› (degan)ni ziyoda qildi», dedi — yoki u (qanday) rivoyat qilgan boʻlsa. (Muso Muʼtamirdan: ‹lam yabtair›, dedi. Xalifa Muʼtamirdan: ‹lam yabtaiz›, dedi. Qatoda uni: ‹toʻplamadi (gʻamlamadi)›, deb tafsir qildi.)(Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот ўтганлардан — ёки: сизлардан олдин бўлганлардан — бир кишини зикр қилдилар — (Қатода): У зот бир сўз (ишлатиб) айтдилар, яъни: — Аллоҳ унга мол ва фарзанд берган эди. Қачон вафот (ўлими) етиб келганида, у ўз ўғилларига: ‹Мен сизларга қандай ота бўлдим?› деди. Улар: ‹Энг яхши ота›, дедилар. У: ‹Лекин у (мен) Аллоҳ ҳузурида ҳеч бир яхшилик ғамламабди (тўпламабди) — (ёки бошқа лаҳжада айтди) — бас, агар Аллоҳ менга қодир бўлса (қўлга олса), мени азоблайди. Бас, қаранг: қачон мен ўлсам, мени куйдиринглар — токи мен кўмир бўлганимда, мени янчинглар (эзгинглар); қачон шамолли (бўронли) кун бўлса, мени унда сочинглар›, деди.» Аллоҳнинг Пайғамбари ﷺ: «Бас, Роббим билан (қасамки,) у улардан шу (иш) устида аҳд-паймон олди; улар (шундай) қилдилар, сўнг уни бўронли бир кунда сочиб юбордилар. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Бўл!› деди — мана, у тик турган бир киши (бўлди). Аллоҳ: ‹Эй бандам, сени қилган (иш)ингни қилишга нима ундади?› деди. У: ‹Сендан қўрққаним — ёки: Сендан ҳадиксираганим›, деди. (Аллоҳ) буни — уни шу пайт раҳм қилгани(дан) бошқа (нарса билан) қопламади (яъни фақат раҳмати уни қутқарди)», дедилар. (Ровий:) Мен буни Абу Усмонга (ривоят қилиб) айтдим; у: «Мен буни Салмондан эшитганман; фақат у унда: ‹мени денгизга сочинглар› (деган)ни зиёда қилди», деди — ёки у (қандай) ривоят қилган бўлса. (Мусо Муътамирдан: ‹лам ябтаир›, деди. Халифа Муътамирдан: ‹лам ябтаиз›, деди. Қатода уни: ‹тўпламади (ғамламади)›, деб тафсир қилди.)

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ لأَهْلِ الْجَنَّةِ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ‏.‏ فَيَقُولُونَ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ‏.‏ فَيَقُولُ هَلْ رَضِيتُمْ فَيَقُولُونَ وَمَا لَنَا لاَ نَرْضَى يَا رَبِّ وَقَدْ أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ‏.‏ فَيَقُولُ أَلاَ أُعْطِيكُمْ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ‏.‏ فَيَقُولُونَ يَا رَبِّ وَأَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ فَيَقُولُ أُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِي فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Alloh jannat ahliga: ‹Ey jannat ahli!› deydi. Bas, ular: ‹Labbayka, Robbimiz, va saʼdayka; (barcha) yaxshilik Sening Qoʻlingdadir›, deydilar. (Alloh): ‹Rozi boʻldingizmi?› deydi. Ular: ‹Bizga nima boʻldiki, rozi boʻlmasak, ey Robbim — holbuki Sen bizga oʻz xalqingdan hech kimga bermagan (neʼmat)ni berding?!› deydilar. (Alloh): ‹Sizlarga bundan afzalrogʻini bermaymi?› deydi. Ular: ‹Ey Robbim, bundan afzalroq qanday narsa boʻladi?!› deydilar. (Alloh): ‹Men sizlarga Oʻz rizvonimni (rizoligimni) halol (nozil) qilaman — bas, undan keyin sizlardan hech qachon gʻazablanmayman›, deydi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Аллоҳ жаннат аҳлига: ‹Эй жаннат аҳли!› дейди. Бас, улар: ‹Лаббайка, Роббимиз, ва саъдайка; (барча) яхшилик Сенинг Қўлингдадир›, дейдилар. (Аллоҳ): ‹Рози бўлдингизми?› дейди. Улар: ‹Бизга нима бўлдики, рози бўлмасак, эй Роббим — ҳолбуки Сен бизга ўз халқингдан ҳеч кимга бермаган (неъмат)ни бердинг?!› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Сизларга бундан афзалроғини бермайми?› дейди. Улар: ‹Эй Роббим, бундан афзалроқ қандай нарса бўлади?!› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Мен сизларга Ўз ризвонимни (ризолигимни) ҳалол (нозил) қиламан — бас, ундан кейин сизлардан ҳеч қачон ғазабланмайман›, дейди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو النُّعْمَانِ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ، سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ سِيرِينَ، يُحَدِّثُ عَنْ مَعْبَدِ بْنِ سِيرِينَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَخْرُجُ نَاسٌ مِنْ قِبَلِ الْمَشْرِقِ وَيَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، ثُمَّ لاَ يَعُودُونَ فِيهِ حَتَّى يَعُودَ السَّهْمُ إِلَى فُوقِهِ ‏"‏‏.‏ قِيلَ مَا سِيمَاهُمْ‏.‏ قَالَ ‏"‏ سِيمَاهُمُ التَّحْلِيقُ ‏"‏‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ التَّسْبِيدُ ‏"‏‏.‏

(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Mashriq tomonidan baʼzi kishilar chiqadi; ular Qurʼon oʻqiydilar, (lekin u) ularning halqumlaridan (oʻtib) oʻtmaydi (qalblariga yetmaydi). Ular dindan — oʻq ovdan (otilgan hayvondan) chiqib ketganidek — chiqib ketadilar, soʻng unga (dinga) qaytmaydilar — toki oʻq oʻz (kamon) ipiga qaytmaguncha», dedilar. «Ularning alomati (belgisi) nima?» deyildi. U zot: «Ularning alomati — (boshni) qirib (taqir) qilish», — yoki: «sochni butunlay yoʻqotish», — dedilar.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Машриқ томонидан баъзи кишилар чиқади; улар Қуръон ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан (ўтиб) ўтмайди (қалбларига етмайди). Улар диндан — ўқ овдан (отилган ҳайвондан) чиқиб кетганидек — чиқиб кетадилар, сўнг унга (динга) қайтмайдилар — токи ўқ ўз (камон) ипига қайтмагунча», дедилар. «Уларнинг аломати (белгиси) нима?» дейилди. У зот: «Уларнинг аломати — (бошни) қириб (тақир) қилиш», — ёки: «сочни бутунлай йўқотиш», — дедилар.)

وَحَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، ح وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، كِلاَهُمَا عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُبْغِضُ الأَنْصَارَ رَجُلٌ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الآخِرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Allohga va Oxirat kuniga iymon keltiradigan kishi Ansorni yomon koʻrmaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга ва Охират кунига иймон келтирадиган киши Ансорни ёмон кўрмайди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي سُوَيْدُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي حَفْصُ بْنُ مَيْسَرَةَ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ نَاسًا، فِي زَمَنِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَرَى رَبَّنَا يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ هَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الشَّمْسِ بِالظَّهِيرَةِ صَحْوًا لَيْسَ مَعَهَا سَحَابٌ وَهَلْ تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ الْقَمَرِ لَيْلَةَ الْبَدْرِ صَحْوًا لَيْسَ فِيهَا سَحَابٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا لاَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ مَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِلاَّ كَمَا تُضَارُّونَ فِي رُؤْيَةِ أَحَدِهِمَا إِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ أَذَّنَ مُؤَذِّنٌ لِيَتَّبِعْ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ ‏.‏ فَلاَ يَبْقَى أَحَدٌ كَانَ يَعْبُدُ غَيْرَ اللَّهِ سُبْحَانَهُ مِنَ الأَصْنَامِ وَالأَنْصَابِ إِلاَّ يَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ وَغُبَّرِ أَهْلِ الْكِتَابِ فَيُدْعَى الْيَهُودُ فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ عُزَيْرَ ابْنَ اللَّهِ ‏.‏ فَيُقَالُ كَذَبْتُمْ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ فَمَاذَا تَبْغُونَ قَالُوا عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا ‏.‏ فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلاَ تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى النَّارِ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ ‏.‏ ثُمَّ يُدْعَى النَّصَارَى فَيُقَالُ لَهُمْ مَا كُنْتُمْ تَعْبُدُونَ قَالُوا كُنَّا نَعْبُدُ الْمَسِيحَ ابْنَ اللَّهِ ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ كَذَبْتُمْ ‏.‏ مَا اتَّخَذَ اللَّهُ مِنْ صَاحِبَةٍ وَلاَ وَلَدٍ ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ مَاذَا تَبْغُونَ فَيَقُولُونَ عَطِشْنَا يَا رَبَّنَا فَاسْقِنَا ‏.‏ - قَالَ - فَيُشَارُ إِلَيْهِمْ أَلاَ تَرِدُونَ فَيُحْشَرُونَ إِلَى جَهَنَّمَ كَأَنَّهَا سَرَابٌ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا فَيَتَسَاقَطُونَ فِي النَّارِ حَتَّى إِذَا لَمْ يَبْقَ إِلاَّ مَنْ كَانَ يَعْبُدُ اللَّهَ تَعَالَى مِنْ بَرٍّ وَفَاجِرٍ أَتَاهُمْ رَبُّ الْعَالَمِينَ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى فِي أَدْنَى صُورَةٍ مِنَ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا ‏.‏ قَالَ فَمَا تَنْتَظِرُونَ تَتْبَعُ كُلُّ أُمَّةٍ مَا كَانَتْ تَعْبُدُ ‏.‏ قَالُوا يَا رَبَّنَا فَارَقْنَا النَّاسَ فِي الدُّنْيَا أَفْقَرَ مَا كُنَّا إِلَيْهِمْ وَلَمْ نُصَاحِبْهُمْ ‏.‏ فَيَقُولُ أَنَا رَبُّكُمْ ‏.‏ فَيَقُولُونَ نَعُوذُ بِاللَّهِ مِنْكَ لاَ نُشْرِكُ بِاللَّهِ شَيْئًا - مَرَّتَيْنِ أَوْ ثَلاَثًا - حَتَّى إِنَّ بَعْضَهُمْ لَيَكَادُ أَنْ يَنْقَلِبَ ‏.‏ فَيَقُولُ هَلْ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُ آيَةٌ فَتَعْرِفُونَهُ بِهَا فَيَقُولُونَ نَعَمْ ‏.‏ فَيُكْشَفُ عَنْ سَاقٍ فَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ لِلَّهِ مِنْ تِلْقَاءِ نَفْسِهِ إِلاَّ أَذِنَ اللَّهُ لَهُ بِالسُّجُودِ وَلاَ يَبْقَى مَنْ كَانَ يَسْجُدُ اتِّقَاءً وَرِيَاءً إِلاَّ جَعَلَ اللَّهُ ظَهْرَهُ طَبَقَةً وَاحِدَةً كُلَّمَا أَرَادَ أَنْ يَسْجُدَ خَرَّ عَلَى قَفَاهُ ‏.‏ ثُمَّ يَرْفَعُونَ رُءُوسَهُمْ وَقَدْ تَحَوَّلَ فِي صُورَتِهِ الَّتِي رَأَوْهُ فِيهَا أَوَّلَ مَرَّةٍ فَقَالَ أَنَا رَبُّكُمْ ‏.‏ فَيَقُولُونَ أَنْتَ رَبُّنَا ‏.‏ ثُمَّ يُضْرَبُ الْجِسْرُ عَلَى جَهَنَّمَ وَتَحِلُّ الشَّفَاعَةُ وَيَقُولُونَ اللَّهُمَّ سَلِّمْ سَلِّمْ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا الْجِسْرُ قَالَ ‏"‏ دَحْضٌ مَزِلَّةٌ ‏.‏ فِيهِ خَطَاطِيفُ وَكَلاَلِيبُ وَحَسَكٌ تَكُونُ بِنَجْدٍ فِيهَا شُوَيْكَةٌ يُقَالُ لَهَا السَّعْدَانُ فَيَمُرُّ الْمُؤْمِنُونَ كَطَرْفِ الْعَيْنِ وَكَالْبَرْقِ وَكَالرِّيحِ وَكَالطَّيْرِ وَكَأَجَاوِيدِ الْخَيْلِ وَالرِّكَابِ فَنَاجٍ مُسَلَّمٌ وَمَخْدُوشٌ مُرْسَلٌ وَمَكْدُوسٌ فِي نَارِ جَهَنَّمَ ‏.‏ حَتَّى إِذَا خَلَصَ الْمُؤْمِنُونَ مِنَ النَّارِ فَوَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ بِأَشَدَّ مُنَاشَدَةً لِلَّهِ فِي اسْتِقْصَاءِ الْحَقِّ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ لِلَّهِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ لإِخْوَانِهِمُ الَّذِينَ فِي النَّارِ يَقُولُونَ رَبَّنَا كَانُوا يَصُومُونَ مَعَنَا وَيُصَلُّونَ وَيَحُجُّونَ ‏.‏ فَيُقَالُ لَهُمْ أَخْرِجُوا مَنْ عَرَفْتُمْ ‏.‏ فَتُحَرَّمُ صُوَرُهُمْ عَلَى النَّارِ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثيرًا قَدْ أَخَذَتِ النَّارُ إِلَى نِصْفِ سَاقَيْهِ وَإِلَى رُكْبَتَيْهِ ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا مَا بَقِيَ فِيهَا أَحَدٌ مِمَّنْ أَمَرْتَنَا بِهِ ‏.‏ فَيَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا أَحَدًا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ نِصْفِ دِينَارٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا مِمَّنْ أَمَرْتَنَا أَحَدًا ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ ارْجِعُوا فَمَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ مِنْ خَيْرٍ فَأَخْرِجُوهُ ‏.‏ فَيُخْرِجُونَ خَلْقًا كَثِيرًا ثُمَّ يَقُولُونَ رَبَّنَا لَمْ نَذَرْ فِيهَا خَيْرًا ‏"‏ ‏.‏ وَكَانَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ يَقُولُ إِنْ لَمْ تُصَدِّقُونِي بِهَذَا الْحَدِيثِ فَاقْرَءُوا إِنْ شِئْتُمْ ‏{‏ إِنَّ اللَّهَ لاَ يَظْلِمُ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ وَإِنْ تَكُ حَسَنَةً يُضَاعِفْهَا وَيُؤْتِ مِنْ لَدُنْهُ أَجْرًا عَظِيمًا‏}‏ ‏"‏ فَيَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ شَفَعَتِ الْمَلاَئِكَةُ وَشَفَعَ النَّبِيُّونَ وَشَفَعَ الْمُؤْمِنُونَ وَلَمْ يَبْقَ إِلاَّ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ فَيَقْبِضُ قَبْضَةً مِنَ النَّارِ فَيُخْرِجُ مِنْهَا قَوْمًا لَمْ يَعْمَلُوا خَيْرًا قَطُّ قَدْ عَادُوا حُمَمًا فَيُلْقِيهِمْ فِي نَهْرٍ فِي أَفْوَاهِ الْجَنَّةِ يُقَالُ لَهُ نَهْرُ الْحَيَاةِ فَيَخْرُجُونَ كَمَا تَخْرُجُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ أَلاَ تَرَوْنَهَا تَكُونُ إِلَى الْحَجَرِ أَوْ إِلَى الشَّجَرِ مَا يَكُونُ إِلَى الشَّمْسِ أُصَيْفِرُ وَأُخَيْضِرُ وَمَا يَكُونُ مِنْهَا إِلَى الظِّلِّ يَكُونُ أَبْيَضَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ كَأَنَّكَ كُنْتَ تَرْعَى بِالْبَادِيَةِ قَالَ ‏"‏ فَيَخْرُجُونَ كَاللُّؤْلُؤِ فِي رِقَابِهِمُ الْخَوَاتِمُ يَعْرِفُهُمْ أَهْلُ الْجَنَّةِ هَؤُلاَءِ عُتَقَاءُ اللَّهِ الَّذِينَ أَدْخَلَهُمُ اللَّهُ الْجَنَّةَ بِغَيْرِ عَمَلٍ عَمِلُوهُ وَلاَ خَيْرٍ قَدَّمُوهُ ثُمَّ يَقُولُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ فَمَا رَأَيْتُمُوهُ فَهُوَ لَكُمْ ‏.‏ فَيَقُولُونَ رَبَّنَا أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنَ الْعَالَمِينَ ‏.‏ فَيَقُولُ لَكُمْ عِنْدِي أَفْضَلُ مِنْ هَذَا فَيَقُولُونَ يَا رَبَّنَا أَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ هَذَا ‏.‏ فَيَقُولُ رِضَاىَ فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ zamonida baʼzi kishilar: «Ey Allohning Rasuli, qiyomat kuni biz Rabbimizni koʻramizmi?» dedilar. Rasululloh ﷺ: «Ha», dedilar. (Paygʻambar): «Tush paytida — ochiq, ustida bulut boʻlmagan — quyoshni koʻrishda (bir-biringizga) xalal beradimi? Va toʻlin oy kechasi — ochiq, ichida bulut boʻlmagan — oyni koʻrishda xalal beradimi?» dedilar. Ular: «Yoʻq, ey Allohning Rasuli», dedilar. (Paygʻambar): «Qiyomat kuni Alloh — tabaroka va taolo — ni koʻrishda, ularning birortasini koʻrishda (boʻladigan) xalaldan boshqa (qiyinchilik) sizlarga boʻlmaydi. Qiyomat kuni boʻlganda, bir munodiy (jarchi): ‹Har bir ummat oʻzi ibodat qilgan narsaga ergashsin› deb nido qiladi. Shunda Allohdan — subhonahu — boshqa, butlar va (qurbongoh) toshlarga ibodat qilgan hech kim qolmaydiki, illo doʻzaxga birin-ketin tushaveradilar. Toki yaxshi (taqvodor) va yomon (fojir) (boʻlsin) — faqat Allohga ibodat qilgan kishilar va kitob ahlidan qolib-saqlanganlardan boshqa hech kim qolmaganda, yahudiylar chaqiriladi. Ularga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilar edingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz Uzayrga — Allohning oʻgʻli (deb) — ibodat qilar edik› deydilar. Shunda: ‹Yolgʻon aytdingiz; Alloh (oʻziga) na xotin va na bola tutgan — bas, endi nimani istaysizlar?› deyiladi. Ular: ‹Tashna (chanqadik), ey Rabbimiz; bizni sugor› deydilar. Shunda ularga: ‹(Mana bu tomonga) bormaysizlarmi?› deb ishora qilinadi va doʻzaxga toʻplanadilar — u (doʻzax) goʻyo sarob kabi, baʼzisi baʼzisini chaqib (sindirib) turar edi —. Bas, ular doʻzaxga birin-ketin tushadilar. Soʻng nasroniylar chaqiriladi. Ularga: ‹Sizlar nimaga ibodat qilar edingiz?› deyiladi. Ular: ‹Biz al-Masihga — Allohning oʻgʻli (deb) — ibodat qilar edik› deydilar. Ularga: ‹Yolgʻon aytdingiz; Alloh (oʻziga) na xotin va na bola tutgan› deyiladi. Ularga: ‹Nimani istaysizlar?› deyiladi. Ular: ‹Tashna (chanqadik), ey Rabbimiz; bizni sugor› deydilar. (Paygʻambar) dedilar: Shunda ularga: ‹(Mana bu tomonga) bormaysizlarmi?› deb ishora qilinadi va jahannamga toʻplanadilar — u goʻyo sarob kabi, baʼzisi baʼzisini chaqib turar edi —. Bas, ular doʻzaxga birin-ketin tushadilar. Toki yaxshi va yomon (boʻlsin) — faqat Alloh taologa ibodat qilgan kishidan boshqa hech kim qolmaganda, olamlar Rabbisi — subhonahu va taolo — ularga, ular Uni (avval) koʻrgan suratdan eng yaqin (oʻxshash) bir suratda keladi. (Paygʻambar) dedilar: Shunda (Alloh): ‹Nimani kutyapsizlar? Har bir ummat oʻzi ibodat qilgan narsaga ergashadi (-ku)› deydi. Ular: ‹Ey Rabbimiz, biz dunyoda — odamlarga eng muhtoj boʻlgan paytimizda (ham) — ulardan ajralib (yiroq) turdik va ularga (gunohda) hamroh boʻlmadik› deydilar. Shunda (Alloh): ‹Men Rabbingizman› deydi. Ular: ‹Sendan Allohga panoh tilaymiz! Biz Allohga hech narsani sherik qilmaymiz› deydilar — ikki yoki uch marta — toki ularning baʼzisi (haqdan) qaytishiga (ozgina) qoladi. Shunda (Alloh): ‹Sizlar bilan Uning orasida bir belgi (alomat) bormi — uni shu bilan taniydiganmisizlar?› deydi. Ular: ‹Ha› deydilar. Shunda (Allohning) soqi (azamati) ochiladi. Bas, oʻz ixtiyori bilan Allohga sajda qilgan hech kim qolmaydiki, illo Alloh unga sajdaga izn beradi; va (odamlardan) qoʻrqib hamda riyo (koʻz-koʻz) uchun sajda qilgan hech kim qolmaydiki, illo Alloh uning orqasini (umurtqasini) yagona bir tabaqa (qotgan plastinka) qilib qoʻyadi — har qachon sajda qilmoqchi boʻlsa, chalqancha yiqiladi. Soʻng ular boshlarini koʻtaradilar — (Alloh) esa ular Uni birinchi marta koʻrgan suratiga oʻzgargan boʻladi. Shunda (Alloh): ‹Men Rabbingizman› deydi. Ular: ‹Sen Rabbimizsan› deydilar. Soʻng jahannam ustidan jisr (koʻprik) qoʻyiladi (tortiladi) va shafoatga ruxsat (izn) beriladi; ular: ‹Allohumma, sallim, sallim (Ey Alloh, salomat saqla, salomat saqla)› deydilar», dedilar. «Ey Allohning Rasuli, jisr (koʻprik) nima?» deyildi. (Paygʻambar): «(U) toyguvchi, sirgʻanib ketadigan (joy)dir. Unda ilgaklar, ilmoqlar va tikanlar bor — Najdda boʻladigan, ‹Saʼdon› deyiladigan tikanak kabi. Bas, moʻminlar (undan) koʻz yumib ochguncha (zumda), chaqmoq kabi, shamol kabi, qush kabi va eng zotdor (yuvrik) otlar hamda tuyalar kabi oʻtadilar. (Ulardan) najot topib (sogʻ-salomat) oʻtgani, tirnalib (yaralanib) qoʻyib yuborilgani va jahannam oʻtiga tiqilgani (bor). Toki moʻminlar doʻzaxdan qutulganda — jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, sizlardan hech biringiz haqni (toʻla) undirib olishda Allohga, qiyomat kuni doʻzaxdagi birodarlari uchun moʻminlar(ning Allohga yalinishi)dan koʻra qattiqroq yalinib soʻramaydi —. Ular: ‹Ey Rabbimiz, ular biz bilan birga roʻza tutar, namoz oʻqir va haj qilar edilar› deydilar. Shunda ularga: ‹Tanigan (kishilaringiz)ni chiqaring› deyiladi. Bas, ularning suratlari doʻzaxga harom qilinadi; ular koʻp xalqni chiqaradilar — (olov) baʼzisining yarim boldirigacha va tizzalarigacha yetgan boʻladi —. Soʻng ular: ‹Ey Rabbimiz, bizga buyurgan (kishilaringdan) unda hech kim qolmadi› deydilar. Shunda (Alloh): ‹Qaytinglar; kimning qalbida dinordek yaxshilik topsangiz, uni chiqaring› deydi. Bas, ular koʻp xalqni chiqaradilar. Soʻng: ‹Ey Rabbimiz, bizga buyurganlardan unda hech kimni qoldirmadik› deydilar. Soʻng (Alloh): ‹Qaytinglar; kimning qalbida yarim dinor (miqdorida) yaxshilik topsangiz, uni chiqaring› deydi. Bas, ular koʻp xalqni chiqaradilar. Soʻng: ‹Ey Rabbimiz, bizga buyurganlardan unda hech kimni qoldirmadik› deydilar. Soʻng (Alloh): ‹Qaytinglar; kimning qalbida zarra ogʻirligida yaxshilik topsangiz, uni chiqaring› deydi. Bas, ular koʻp xalqni chiqaradilar. Soʻng: ‹Ey Rabbimiz, unda biror yaxshilikni qoldirmadik› deydilar». Va Abu Said al-Xudriy: «Agar menga bu hadisni tasdiqlamasangiz (ishonmasangiz), xohlasangiz: {Albatta Alloh zarra ogʻirligicha (ham) zulm qilmaydi; agar (u) yaxshilik boʻlsa, uni (Alloh) bir necha barobar qiladi va Oʻz huzuridan ulkan ajr beradi} (oyatini) oʻqinglar», der edi. «Soʻng Alloh azza va jalla: ‹Farishtalar shafoat qildi, paygʻambarlar shafoat qildi va moʻminlar shafoat qildi; (endi) eng rahmli Zot (Arhamur-rohimin)dan boshqa hech kim qolmadi› deydi. Bas, U doʻzaxdan bir hovuch (qabza) oladi-da, undan — hech qachon biror yaxshilik qilmagan, (yonib) koʻmirga aylangan — bir qavmni chiqaradi. Soʻng ularni jannatning ogʻzidagi (chekkasidagi) bir daryoga — unga ‹Hayot daryosi (Nahrul-hayot)› deyiladi — tashlaydi. Bas, ular — sel (suvi) keltirgan narsada (urugʻ) unib chiqqani kabi — chiqadilar. Uni (urugʻni) koʻrmaysizlarmi — u tosh yoki daraxt yonida boʻladi; quyoshga (qaragan) tomoni sargʻishroq va yashilroq boʻladi, soyada boʻlgan tomoni esa oq boʻladi», dedilar. Ular: «Ey Allohning Rasuli, goʻyo siz sahroda (chorva) boqib yurganga oʻxshaysiz (shu qadar aniq bilasiz)», dedilar. (Paygʻambar): «Bas, ular — boʻyinlarida muhrlar (boʻlgan) marvarid kabi — chiqadilar; ularni jannat ahli taniydi: ‹Mana bular — Allohning ozod qilganlari (utaqo); Alloh ularni — oʻzlari qilgan biror amalsiz va oldindan yuborgan biror yaxshiliksiz — jannatga kiritgan (zotlar)› (deydilar). Soʻng (Alloh): ‹Jannatga kiringlar; unda nimaiki koʻrsangiz, u sizniki› deydi. Ular: ‹Ey Rabbimiz, Sen bizga olamlardan hech kimga bermagan narsani berding› deydilar. Shunda (Alloh): ‹Mening huzurimda sizlar uchun bundan-da afzal (narsa) bor› deydi. Ular: ‹Ey Rabbimiz, bundan afzal qaysi narsa (boʻlishi mumkin)?› deydilar. (Alloh): ‹Mening rizoyatim; bas, men bundan keyin sizlardan hech qachon gʻazablanmayman (rozi boʻlaveraman)› deydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ замонида баъзи кишилар: «Эй Аллоҳнинг Расули, қиёмат куни биз Раббимизни кўрамизми?» дедилар. Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа», дедилар. (Пайғамбар): «Туш пайтида — очиқ, устида булут бўлмаган — қуёшни кўришда (бир-бирингизга) халал берадими? Ва тўлин ой кечаси — очиқ, ичида булут бўлмаган — ойни кўришда халал берадими?» дедилар. Улар: «Йўқ, эй Аллоҳнинг Расули», дедилар. (Пайғамбар): «Қиёмат куни Аллоҳ — табарока ва таоло — ни кўришда, уларнинг бирортасини кўришда (бўладиган) халалдан бошқа (қийинчилик) сизларга бўлмайди. Қиёмат куни бўлганда, бир мунодий (жарчи): ‹Ҳар бир уммат ўзи ибодат қилган нарсага эргашсин› деб нидо қилади. Шунда Аллоҳдан — субҳонаҳу — бошқа, бутлар ва (қурбонгоҳ) тошларга ибодат қилган ҳеч ким қолмайдики, илло дўзахга бирин-кетин тушаверадилар. Токи яхши (тақводор) ва ёмон (фожир) (бўлсин) — фақат Аллоҳга ибодат қилган кишилар ва китоб аҳлидан қолиб-сақланганлардан бошқа ҳеч ким қолмаганда, яҳудийлар чақирилади. Уларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилар эдингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз Узайрга — Аллоҳнинг ўғли (деб) — ибодат қилар эдик› дейдилар. Шунда: ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳ (ўзига) на хотин ва на бола тутган — бас, энди нимани истайсизлар?› дейилади. Улар: ‹Ташна (чанқадик), эй Раббимиз; бизни сугор› дейдилар. Шунда уларга: ‹(Мана бу томонга) бормайсизларми?› деб ишора қилинади ва дўзахга тўпланадилар — у (дўзах) гўё сароб каби, баъзиси баъзисини чақиб (синдириб) турар эди —. Бас, улар дўзахга бирин-кетин тушадилар. Сўнг насронийлар чақирилади. Уларга: ‹Сизлар нимага ибодат қилар эдингиз?› дейилади. Улар: ‹Биз ал-Масиҳга — Аллоҳнинг ўғли (деб) — ибодат қилар эдик› дейдилар. Уларга: ‹Ёлғон айтдингиз; Аллоҳ (ўзига) на хотин ва на бола тутган› дейилади. Уларга: ‹Нимани истайсизлар?› дейилади. Улар: ‹Ташна (чанқадик), эй Раббимиз; бизни сугор› дейдилар. (Пайғамбар) дедилар: Шунда уларга: ‹(Мана бу томонга) бормайсизларми?› деб ишора қилинади ва жаҳаннамга тўпланадилар — у гўё сароб каби, баъзиси баъзисини чақиб турар эди —. Бас, улар дўзахга бирин-кетин тушадилар. Токи яхши ва ёмон (бўлсин) — фақат Аллоҳ таолога ибодат қилган кишидан бошқа ҳеч ким қолмаганда, оламлар Раббиси — субҳонаҳу ва таоло — уларга, улар Уни (аввал) кўрган суратдан энг яқин (ўхшаш) бир суратда келади. (Пайғамбар) дедилар: Шунда (Аллоҳ): ‹Нимани кутяпсизлар? Ҳар бир уммат ўзи ибодат қилган нарсага эргашади (-ку)› дейди. Улар: ‹Эй Раббимиз, биз дунёда — одамларга энг муҳтож бўлган пайтимизда (ҳам) — улардан ажралиб (йироқ) турдик ва уларга (гуноҳда) ҳамроҳ бўлмадик› дейдилар. Шунда (Аллоҳ): ‹Мен Раббингизман› дейди. Улар: ‹Сендан Аллоҳга паноҳ тилаймиз! Биз Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаймиз› дейдилар — икки ёки уч марта — токи уларнинг баъзиси (ҳақдан) қайтишига (озгина) қолади. Шунда (Аллоҳ): ‹Сизлар билан Унинг орасида бир белги (аломат) борми — уни шу билан танийдиганмисизлар?› дейди. Улар: ‹Ҳа› дейдилар. Шунда (Аллоҳнинг) соқи (азамати) очилади. Бас, ўз ихтиёри билан Аллоҳга сажда қилган ҳеч ким қолмайдики, илло Аллоҳ унга саждага изн беради; ва (одамлардан) қўрқиб ҳамда риё (кўз-кўз) учун сажда қилган ҳеч ким қолмайдики, илло Аллоҳ унинг орқасини (умуртқасини) ягона бир табақа (қотган пластинка) қилиб қўяди — ҳар қачон сажда қилмоқчи бўлса, чалқанча йиқилади. Сўнг улар бошларини кўтарадилар — (Аллоҳ) эса улар Уни биринчи марта кўрган суратига ўзгарган бўлади. Шунда (Аллоҳ): ‹Мен Раббингизман› дейди. Улар: ‹Сен Раббимизсан› дейдилар. Сўнг жаҳаннам устидан жиср (кўприк) қўйилади (тортилади) ва шафоатга рухсат (изн) берилади; улар: ‹Аллоҳумма, саллим, саллим (Эй Аллоҳ, саломат сақла, саломат сақла)› дейдилар», дедилар. «Эй Аллоҳнинг Расули, жиср (кўприк) нима?» дейилди. (Пайғамбар): «(У) тойгувчи, сирғаниб кетадиган (жой)дир. Унда илгаклар, илмоқлар ва тиканлар бор — Наждда бўладиган, ‹Саъдон› дейиладиган тиканак каби. Бас, мўминлар (ундан) кўз юмиб очгунча (зумда), чақмоқ каби, шамол каби, қуш каби ва энг зотдор (юврик) отлар ҳамда туялар каби ўтадилар. (Улардан) нажот топиб (соғ-саломат) ўтгани, тирналиб (яраланиб) қўйиб юборилгани ва жаҳаннам ўтига тиқилгани (бор). Токи мўминлар дўзахдан қутулганда — жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, сизлардан ҳеч бирингиз ҳақни (тўла) ундириб олишда Аллоҳга, қиёмат куни дўзахдаги биродарлари учун мўминлар(нинг Аллоҳга ялиниши)дан кўра қаттиқроқ ялиниб сўрамайди —. Улар: ‹Эй Раббимиз, улар биз билан бирга рўза тутар, намоз ўқир ва ҳаж қилар эдилар› дейдилар. Шунда уларга: ‹Таниган (кишиларингиз)ни чиқаринг› дейилади. Бас, уларнинг суратлари дўзахга ҳаром қилинади; улар кўп халқни чиқарадилар — (олов) баъзисининг ярим болдиригача ва тиззаларигача етган бўлади —. Сўнг улар: ‹Эй Раббимиз, бизга буюрган (кишиларингдан) унда ҳеч ким қолмади› дейдилар. Шунда (Аллоҳ): ‹Қайтинглар; кимнинг қалбида динордек яхшилик топсангиз, уни чиқаринг› дейди. Бас, улар кўп халқни чиқарадилар. Сўнг: ‹Эй Раббимиз, бизга буюрганлардан унда ҳеч кимни қолдирмадик› дейдилар. Сўнг (Аллоҳ): ‹Қайтинглар; кимнинг қалбида ярим динор (миқдорида) яхшилик топсангиз, уни чиқаринг› дейди. Бас, улар кўп халқни чиқарадилар. Сўнг: ‹Эй Раббимиз, бизга буюрганлардан унда ҳеч кимни қолдирмадик› дейдилар. Сўнг (Аллоҳ): ‹Қайтинглар; кимнинг қалбида зарра оғирлигида яхшилик топсангиз, уни чиқаринг› дейди. Бас, улар кўп халқни чиқарадилар. Сўнг: ‹Эй Раббимиз, унда бирор яхшиликни қолдирмадик› дейдилар». Ва Абу Саид ал-Худрий: «Агар менга бу ҳадисни тасдиқламасангиз (ишонмасангиз), хоҳласангиз: {Албатта Аллоҳ зарра оғирлигича (ҳам) зулм қилмайди; агар (у) яхшилик бўлса, уни (Аллоҳ) бир неча баробар қилади ва Ўз ҳузуридан улкан ажр беради} (оятини) ўқинглар», дер эди. «Сўнг Аллоҳ азза ва жалла: ‹Фаришталар шафоат қилди, пайғамбарлар шафоат қилди ва мўминлар шафоат қилди; (энди) энг раҳмли Зот (Арҳамур-роҳимин)дан бошқа ҳеч ким қолмади› дейди. Бас, У дўзахдан бир ҳовуч (қабза) олади-да, ундан — ҳеч қачон бирор яхшилик қилмаган, (ёниб) кўмирга айланган — бир қавмни чиқаради. Сўнг уларни жаннатнинг оғзидаги (чеккасидаги) бир дарёга — унга ‹Ҳаёт дарёси (Наҳрул-ҳаёт)› дейилади — ташлайди. Бас, улар — сел (суви) келтирган нарсада (уруғ) униб чиққани каби — чиқадилар. Уни (уруғни) кўрмайсизларми — у тош ёки дарахт ёнида бўлади; қуёшга (қараган) томони сарғишроқ ва яшилроқ бўлади, сояда бўлган томони эса оқ бўлади», дедилар. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, гўё сиз саҳрода (чорва) боқиб юрганга ўхшайсиз (шу қадар аниқ биласиз)», дедилар. (Пайғамбар): «Бас, улар — бўйинларида муҳрлар (бўлган) марварид каби — чиқадилар; уларни жаннат аҳли танийди: ‹Мана булар — Аллоҳнинг озод қилганлари (утақо); Аллоҳ уларни — ўзлари қилган бирор амалсиз ва олдиндан юборган бирор яхшиликсиз — жаннатга киритган (зотлар)› (дейдилар). Сўнг (Аллоҳ): ‹Жаннатга киринглар; унда нимаики кўрсангиз, у сизники› дейди. Улар: ‹Эй Раббимиз, Сен бизга оламлардан ҳеч кимга бермаган нарсани бердинг› дейдилар. Шунда (Аллоҳ): ‹Менинг ҳузуримда сизлар учун бундан-да афзал (нарса) бор› дейди. Улар: ‹Эй Раббимиз, бундан афзал қайси нарса (бўлиши мумкин)?› дейдилар. (Аллоҳ): ‹Менинг ризоятим; бас, мен бундан кейин сизлардан ҳеч қачон ғазабланмайман (рози бўлавераман)› дейди», дедилар.

وَحَدَّثَنِي هَارُونُ بْنُ سَعِيدٍ الأَيْلِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُدْخِلُ اللَّهُ أَهْلَ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ يُدْخِلُ مَنْ يَشَاءُ بِرَحْمَتَهِ وَيُدْخِلُ أَهْلَ النَّارِ النَّارَ ثُمَّ يَقُولُ انْظُرُوا مَنْ وَجَدْتُمْ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالَ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ ‏.‏ فَيُخْرَجُونَ مِنْهَا حُمَمًا قَدِ امْتَحَشُوا ‏.‏ فَيُلْقَوْنَ فِي نَهْرِ الْحَيَاةِ أَوِ الْحَيَا فَيَنْبُتُونَ فِيهِ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ إِلَى جَانِبِ السَّيْلِ أَلَمْ تَرَوْهَا كَيْفَ تَخْرُجُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةً ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh jannat ahlini jannatga kiritadi — Oʻzi xohlagan kishini rahmati bilan kiritadi —, va doʻzax ahlini doʻzaxga kiritadi. Soʻng (Alloh): ‹Qaranglar, kimning qalbida xardal (gorchitsa) donasi ogʻirligida iymon topsangiz, uni chiqaring› deydi. Bas, ular undan — yonib koʻmirga aylangan (qoraygan) holda — chiqariladi. Soʻng ular Hayot daryosiga — yoki: «al-Hayo»ga — tashlanadi; shunda ular unda — sel yonida (urugʻ) unib chiqqani kabi — unib chiqadilar. Uni (urugʻni) koʻrmadingizmi — qanday sargʻayib, (egilib) burama holda chiqadi?», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ жаннат аҳлини жаннатга киритади — Ўзи хоҳлаган кишини раҳмати билан киритади —, ва дўзах аҳлини дўзахга киритади. Сўнг (Аллоҳ): ‹Қаранглар, кимнинг қалбида хардал (горчитса) донаси оғирлигида иймон топсангиз, уни чиқаринг› дейди. Бас, улар ундан — ёниб кўмирга айланган (қорайган) ҳолда — чиқарилади. Сўнг улар Ҳаёт дарёсига — ёки: «ал-Ҳаё»га — ташланади; шунда улар унда — сел ёнида (уруғ) униб чиққани каби — униб чиқадилар. Уни (уруғни) кўрмадингизми — қандай сарғайиб, (эгилиб) бурама ҳолда чиқади?», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَدْنَى أَهْلِ الْجَنَّةِ مَنْزِلَةً رَجُلٌ صَرَفَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ قِبَلَ الْجَنَّةِ وَمَثَّلَ لَهُ شَجَرَةً ذَاتَ ظِلٍّ فَقَالَ أَىْ رَبِّ قَدِّمْنِي إِلَى هَذِهِ الشَّجَرَةِ أَكُونُ فِي ظِلِّهَا ‏"‏ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِنَحْوِ حَدِيثِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَلَمْ يُذْكُرْ ‏"‏ فَيَقُولُ يَا ابْنَ آدَمَ مَا يَصْرِينِي مِنْكَ ‏"‏ ‏.‏ إِلَى آخِرِ الْحَدِيثِ وَزَادَ فِيهِ ‏"‏ وَيُذَكِّرُهُ اللَّهُ سَلْ كَذَا وَكَذَا فَإِذَا انْقَطَعَتْ بِهِ الأَمَانِيُّ قَالَ اللَّهُ هُوَ لَكَ وَعَشَرَةُ أَمْثَالِهِ - قَالَ - ثُمَّ يَدْخُلُ بَيْتَهُ فَتَدْخُلُ عَلَيْهِ زَوْجَتَاهُ مِنَ الْحُورِ الْعِينِ فَتَقُولاَنِ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي أَحْيَاكَ لَنَا وَأَحْيَانَا لَكَ - قَالَ - فَيَقُولُ مَا أُعْطِيَ أَحَدٌ مِثْلَ مَا أُعْطِيتُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta jannat ahlining martabasi eng past (quyi)si — (shunday) bir kishiki, Alloh uning yuzini doʻzaxdan jannat tomonga buradi va unga soyali bir daraxtni namoyon qiladi. U: ‹Ey Rabbim, meni mana bu daraxtga yaqinlashtir — soyasida boʻlay› deydi», dedilar. Va hadisni Ibn Masʼudning hadisi kabi keltirdi; ammo: «(Alloh): ‹Ey Bani Odam, seni mendan nima toxtatadi?›» (degandan) — hadisning oxirigacha — zikr qilmadi; va unda ziyoda (qoʻshimcha) qildi: «Alloh unga: ‹Falon-falonni soʻra› deb eslatadi. Bas, orzular uni tamom qilganda, Alloh: ‹U senga, va uning oʻn baravari (boʻlsin)› deydi — (Paygʻambar) dedilar —. Soʻng u oʻz uyiga kiradi; shunda uning oldiga hurul-iyndan (qora koʻzli huriyalardan) ikki zavjasi (xotini) kiradi-da: ‹Seni biz uchun, bizni esa sen uchun tiriltirgan (yaratgan) Allohga hamd boʻlsin!› deydilar. (Paygʻambar) dedilar: Shunda u: ‹Menga berilgan (narsa)dek (narsa) hech kimga berilmagan› deydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннат аҳлининг мартабаси энг паст (қуйи)си — (шундай) бир кишики, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан жаннат томонга буради ва унга сояли бир дарахтни намоён қилади. У: ‹Эй Раббим, мени мана бу дарахтга яқинлаштир — соясида бўлай› дейди», дедилар. Ва ҳадисни Ибн Масъуднинг ҳадиси каби келтирди; аммо: «(Аллоҳ): ‹Эй Бани Одам, сени мендан нима тохтатади?›» (дегандан) — ҳадиснинг охиригача — зикр қилмади; ва унда зиёда (қўшимча) қилди: «Аллоҳ унга: ‹Фалон-фалонни сўра› деб эслатади. Бас, орзулар уни тамом қилганда, Аллоҳ: ‹У сенга, ва унинг ўн баравари (бўлсин)› дейди — (Пайғамбар) дедилар —. Сўнг у ўз уйига киради; шунда унинг олдига ҳурул-ийндан (қора кўзли ҳуриялардан) икки завжаси (хотини) киради-да: ‹Сени биз учун, бизни эса сен учун тирилтирган (яратган) Аллоҳга ҳамд бўлсин!› дейдилар. (Пайғамбар) дедилар: Шунда у: ‹Менга берилган (нарса)дек (нарса) ҳеч кимга берилмаган› дейди», дедилар.

وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ذُكِرَ عِنْدَهُ عَمُّهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ ‏"‏ لَعَلَّهُ تَنْفَعُهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُجْعَلُ فِي ضَحْضَاحٍ مِنْ نَارٍ يَبْلُغُ كَعْبَيْهِ يَغْلِي مِنْهُ دِمَاغُهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ning oldilarida amakilari Abu Tolib zikr qilindi. Shunda (Paygʻambar): «Ehtimol unga mening shafoatim qiyomat kuni foyda berar; bas, u doʻzaxdan boʻlgan sayoz (joy)ga qoʻyilarki, (u olov) uning ikki toʻpigʻiga (oshigʻiga) yetadi, undan miyasi qaynaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ нинг олдиларида амакилари Абу Толиб зикр қилинди. Шунда (Пайғамбар): «Эҳтимол унга менинг шафоатим қиёмат куни фойда берар; бас, у дўзахдан бўлган саёз (жой)га қўйиларки, (у олов) унинг икки тўпиғига (ошиғига) етади, ундан мияси қайнайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ أَدْنَى أَهْلِ النَّارِ عَذَابًا يَنْتَعِلُ بِنَعْلَيْنِ مِنْ نَارٍ يَغْلِي دِمَاغُهُ مِنْ حَرَارَةِ نَعْلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta doʻzax ahlidan azobi eng yengil (kishi) — oʻtdan (boʻlgan) ikkita kavush kiygan (kishi)dirki, ikki kavushining issiqligidan miyasi qaynaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта дўзах аҳлидан азоби энг енгил (киши) — ўтдан (бўлган) иккита кавуш кийган (киши)дирки, икки кавушининг иссиқлигидан мияси қайнайди», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ الْعَبْسِيُّ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقُولُ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ يَا آدَمُ فَيَقُولُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ - قَالَ - يَقُولُ أَخْرِجْ بَعْثَ النَّارِ ‏.‏ قَالَ وَمَا بَعْثُ النَّارِ قَالَ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ ‏.‏ قَالَ فَذَاكَ حِينَ يَشِيبُ الصَّغِيرُ وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا وَتَرَى النَّاسَ سُكَارَى وَمَا هُمْ بِسُكَارَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّنَا ذَلِكَ الرَّجُلُ فَقَالَ ‏"‏ أَبْشِرُوا فَإِنَّ مِنْ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ أَلْفًا وَمِنْكُمْ رَجُلٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأَطْمَعُ أَنْ تَكُونُوا رُبُعَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ فَحَمِدْنَا اللَّهَ وَكَبَّرْنَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأَطْمَعُ أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ فَحَمِدْنَا اللَّهَ وَكَبَّرْنَا ثُمَّ قَالَ ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنِّي لأَطْمَعُ أَنْ تَكُونُوا شَطْرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ إِنَّ مَثَلَكُمْ فِي الأُمَمِ كَمَثَلِ الشَّعْرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الأَسْوَدِ أَوْ كَالرَّقْمَةِ فِي ذِرَاعِ الْحِمَارِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh azza va jalla: ‹Ey Odam!› deydi. Shunda (Odam): ‹Labbayka va saʼdayka (xizmatingda hoziriman); yaxshilik esa Sening (ikki) qoʻlingdadir› deydi — (Paygʻambar) dedilar —. (Alloh): ‹Doʻzax (uchun ajratilgan) ulushni chiqar› deydi. (Odam): ‹Doʻzax ulushi nima (qancha)?› deydi. (Alloh): ‹Har mingdan toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiz (kishi)› deydi. Mana shu — kichik (bola) qarib ketadigan, har bir homiladar (ayol) oʻz homilasini tashlab yuboradigan, va odamlarni mast koʻradigan — holbuki ular mast emaslar; lekin Allohning azobi qattiqdir — paytdir», dedilar. (Roviy) dedi: Bas, bu (gap) ularga qattiq (ogʻir) keldi. Ular: «Ey Allohning Rasuli, qaysimiz oʻsha kishi (najot topadigan)?» dedilar. (Paygʻambar): «Xushxabar boʻlsin (suyuninglar)! Chunki Yaʼjuj va Maʼjujdan ming (kishi), sizlardan (esa) bir kishi (boʻladi)», dedilar. (Roviy) dedi: Soʻng (Paygʻambar): «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta men sizlarni jannat ahlining choragi boʻlishingizni tamaʼ (umid) qilaman» dedilar. Bas, biz Allohga hamd aytdik va takbir aytdik. Soʻng (Paygʻambar): «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta men sizlarni jannat ahlining uchdan biri boʻlishingizni tamaʼ qilaman» dedilar. Bas, biz Allohga hamd aytdik va takbir aytdik. Soʻng (Paygʻambar): «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, albatta men sizlarni jannat ahlining yarmi boʻlishingizni tamaʼ qilaman; albatta sizlarning misolingiz ummatlar ichida — qora hoʻkizning terisidagi oq tuk, yoki eshakning old oyogʻidagi dogʻ (chiziq) kabidir», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ азза ва жалла: ‹Эй Одам!› дейди. Шунда (Одам): ‹Лаббайка ва саъдайка (хизматингда ҳозириман); яхшилик эса Сенинг (икки) қўлингдадир› дейди — (Пайғамбар) дедилар —. (Аллоҳ): ‹Дўзах (учун ажратилган) улушни чиқар› дейди. (Одам): ‹Дўзах улуши нима (қанча)?› дейди. (Аллоҳ): ‹Ҳар мингдан тўққиз юз тўқсон тўққиз (киши)› дейди. Мана шу — кичик (бола) қариб кетадиган, ҳар бир ҳомиладар (аёл) ўз ҳомиласини ташлаб юборадиган, ва одамларни маст кўрадиган — ҳолбуки улар маст эмаслар; лекин Аллоҳнинг азоби қаттиқдир — пайтдир», дедилар. (Ровий) деди: Бас, бу (гап) уларга қаттиқ (оғир) келди. Улар: «Эй Аллоҳнинг Расули, қайсимиз ўша киши (нажот топадиган)?» дедилар. (Пайғамбар): «Хушхабар бўлсин (суюнинглар)! Чунки Яъжуж ва Маъжуждан минг (киши), сизлардан (эса) бир киши (бўлади)», дедилар. (Ровий) деди: Сўнг (Пайғамбар): «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта мен сизларни жаннат аҳлининг чораги бўлишингизни тамаъ (умид) қиламан» дедилар. Бас, биз Аллоҳга ҳамд айтдик ва такбир айтдик. Сўнг (Пайғамбар): «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта мен сизларни жаннат аҳлининг учдан бири бўлишингизни тамаъ қиламан» дедилар. Бас, биз Аллоҳга ҳамд айтдик ва такбир айтдик. Сўнг (Пайғамбар): «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, албатта мен сизларни жаннат аҳлининг ярми бўлишингизни тамаъ қиламан; албатта сизларнинг мисолингиз умматлар ичида — қора ҳўкизнинг терисидаги оқ тук, ёки эшакнинг олд оёғидаги доғ (чизиқ) кабидир», дедилар.

وَحَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ وَعُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ كِلاَهُمَا عَنْ بِشْرٍ، - قَالَ أَبُو كَامِلٍ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، - حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، بْنُ عُمَارَةَ قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَقِّنُوا مَوْتَاكُمْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Oʻlayotganlaringizga ‹Lo ilaha illalloh›ni talqin qilinglar (eslatinglar)», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ўлаётганларингизга ‹Ло илаҳа иллаллоҳ›ни талқин қилинглар (эслатинглар)», — дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا اتَّبَعْتُمْ جَنَازَةً فَلاَ تَجْلِسُوا حَتَّى تُوضَعَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Janozaga ergashsangiz, u (yerga) qoʻyilguncha oʻtirmanglar», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жанозага эргашсангиз, у (ерга) қўйилгунча ўтирманглар», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي سُرَيْجُ بْنُ يُونُسَ، وَعَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، - وَهُوَ ابْنُ عُلَيَّةَ - عَنْ هِشَامٍ الدَّسْتَوَائِيِّ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، - وَاللَّفْظُ لَهُ - حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ، هِشَامٍ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي، سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِذَا رَأَيْتُمُ الْجَنَازَةَ فَقُومُوا فَمَنْ تَبِعَهَا فَلاَ يَجْلِسْ حَتَّى تُوضَعَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Janozani koʻrsangiz, oʻrningizdan turinglar; kim unga ergashsa, (janoza) yerga qoʻyilmaguncha oʻtirmasin», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жанозани кўрсангиз, ўрнингиздан туринглар; ким унга эргашса, (жаноза) ерга қўйилмагунча ўтирмасин», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ بُكَيْرٍ النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ سَأَلْتُ عَمْرَو بْنَ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ فَأَخْبَرَنِي عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ وَلاَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ وَلاَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar: «Besh vasqdan kam (xirmondan) zakot (chiqarish) yoʻq, besh tuyadan kam (chorvada) zakot yoʻq va besh oʻqiyadan kam (kumushda) zakot yoʻq».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дедилар: «Беш васқдан кам (хирмондан) закот (чиқариш) йўқ, беш туядан кам (чорвада) закот йўқ ва беш ўқиядан кам (кумушда) закот йўқ».

وَحَدَّثَنِي أَبُو كَامِلٍ، فُضَيْلُ بْنُ حُسَيْنٍ الْجَحْدَرِيُّ حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُفَضَّلٍ - حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسُقٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ وَلَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Besh vasqdan kam (hosildan) zakot yoʻq, besh tuyadan kam (chorvada) zakot yoʻq va besh oʻqiyadan kam (kumushda) zakot yoʻq».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Беш васқдан кам (ҳосилдан) закот йўқ, беш туядан кам (чорвада) закот йўқ ва беш ўқиядан кам (кумушда) закот йўқ».

وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، وَعَمْرٌو النَّاقِدُ، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لَيْسَ فِيمَا دُونَ خَمْسَةِ أَوْسَاقٍ مِنْ تَمْرٍ وَلاَ حَبٍّ صَدَقَةٌ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Besh vasqdan kam xurmo yoki donda zakot yoʻq».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Беш васқдан кам хурмо ёки донда закот йўқ».

وَحَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ مَهْدِيٍّ - حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أُمَيَّةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ عُمَارَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لَيْسَ فِي حَبٍّ وَلاَ تَمْرٍ صَدَقَةٌ حَتَّى يَبْلُغَ خَمْسَةَ أَوْسُقٍ وَلاَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ ذَوْدٍ صَدَقَةٌ وَلاَ فِيمَا دُونَ خَمْسِ أَوَاقٍ صَدَقَةٌ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ dedilar: «Don va xurmoda besh vasqqa yetmaguncha zakot yoʻq, besh tuyadan kam (chorvada) zakot yoʻq va besh oʻqiyadan kam (kumushda) zakot yoʻq».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ дедилар: «Дон ва хурмода беш васққа етмагунча закот йўқ, беш туядан кам (чорвада) закот йўқ ва беш ўқиядан кам (кумушда) закот йўқ».

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنِ الْحَارِثِ بْنِ، عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي ذُبَابٍ عَنْ عِيَاضِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ كُنَّا نُخْرِجُ زَكَاةَ الْفِطْرِ مِنْ ثَلاَثَةِ أَصْنَافٍ الأَقِطِ وَالتَّمْرِ وَالشَّعِيرِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz fitr zakotini uch turdan — quritilgan qatiq (aqit), xurmo va arpa(dan) chiqarar edik.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз фитр закотини уч турдан — қуритилган қатиқ (ақит), хурмо ва арпа(дан) чиқарар эдик.

وَحَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ ابْنِ عَجْلاَنَ، عَنْ عِيَاضِ، بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي سَرْحٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ مُعَاوِيَةَ، لَمَّا جَعَلَ نِصْفَ الصَّاعِ مِنَ الْحِنْطَةِ عِدْلَ صَاعٍ مِنْ تَمْرٍ أَنْكَرَ ذَلِكَ أَبُو سَعِيدٍ وَقَالَ لاَ أُخْرِجُ فِيهَا إِلاَّ الَّذِي كُنْتُ أُخْرِجُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَاعًا مِنْ تَمْرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ زَبِيبٍ أَوْ صَاعًا مِنْ شَعِيرٍ أَوْ صَاعًا مِنْ أَقِطٍ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Muoviya bugʻdoyning yarim soʼini bir soʼ xurmoga teng qilganida, Abu Said buni inkor etib: «Men u (zakot)ni Rasululloh ﷺ zamonida chiqarganimdan boshqa narsa bilan chiqarmayman — bir soʼ xurmo yoki bir soʼ mayiz yoki bir soʼ arpa yoki bir soʼ quritilgan qatiq (aqit)», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Муовия буғдойнинг ярим сўини бир сў хурмога тенг қилганида, Абу Саид буни инкор этиб: «Мен у (закот)ни Расулуллоҳ ﷺ замонида чиқарганимдан бошқа нарса билан чиқармайман — бир сў хурмо ёки бир сў майиз ёки бир сў арпа ёки бир сў қуритилган қатиқ (ақит)», деди.

وَحَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، ح وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، - وَتَقَارَبَا فِي اللَّفْظِ - قَالَ حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عِيَاضِ بْنِ، عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعْدٍ أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَطَبَ النَّاسَ فَقَالَ ‏"‏ لاَ وَاللَّهِ مَا أَخْشَى عَلَيْكُمْ أَيُّهَا النَّاسُ إِلاَّ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ فَصَمَتَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم سَاعَةً ثُمَّ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ قُلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ فَقَالَ لَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الْخَيْرَ لاَ يَأْتِي إِلاَّ بِخَيْرٍ أَوَ خَيْرٌ هُوَ إِنَّ كُلَّ مَا يُنْبِتُ الرَّبِيعُ يَقْتُلُ حَبَطًا أَوْ يُلِمُّ إِلاَّ آكِلَةَ الْخَضِرِ أَكَلَتْ حَتَّى إِذَا امْتَلأَتْ خَاصِرَتَاهَا اسْتَقْبَلَتِ الشَّمْسَ ثَلَطَتْ أَوْ بَالَتْ ثُمَّ اجْتَرَّتْ فَعَادَتْ فَأَكَلَتْ فَمَنْ يَأْخُذْ مَالاً بِحَقِّهِ يُبَارَكْ لَهُ فِيهِ وَمَنْ يَأْخُذْ مَالاً بِغَيْرِ حَقِّهِ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ turib, odamlarga xutba qilib shunday dedilar: «Yoʻq, Allohga qasamki, ey odamlar, men sizlar uchun Alloh sizlarga dunyo zebu ziynatidan chiqaradigan narsadan boshqa narsadan qoʻrqmayman». Shunda bir kishi: «Yo Rasululloh! Yaxshilik yomonlik keltiradimi?» dedi. Rasululloh ﷺ bir zum jim qoldilar, soʻng: «Nima deding?» dedilar. (U kishi): «Yo Rasululloh, men: ‹Yaxshilik yomonlik keltiradimi?› dedim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga: «Albatta, yaxshilik yaxshilikdan boshqa narsa keltirmaydi. (Lekin) bu (mol) yaxshilikmi? Bahor (oʻti) undirgan narsalarning hammasi (haddan oshib yegan hayvonni) qornini damlatib oʻldiradi yoki oʻlimga yaqinlashtiradi, faqat koʻkat (oʻt) yeydigan (hayvon) bundan mustasno. U yeydi, ikki biqini toʻlgach, quyoshga roʻbaru turib (yoʻgʻon yoki suyuq) tezagini tashlaydi yoki siydigini chiqaradi, soʻng (kavshini) qaytarib chaynaydi, soʻng yana qaytib yeydi. Bas, kim molni haqi (haqqoniy yoʻli) bilan olsa, unga (mol)da baraka beriladi. Kim molni nohaq yoʻl bilan olsa, uning misoli yeb-yeb toʻymaydigan kishiga oʻxshaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ туриб, одамларга хутба қилиб шундай дедилар: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, эй одамлар, мен сизлар учун Аллоҳ сизларга дунё зебу зийнатидан чиқарадиган нарсадан бошқа нарсадан қўрқмайман». Шунда бир киши: «Ё Расулуллоҳ! Яхшилик ёмонлик келтирадими?» деди. Расулуллоҳ ﷺ бир зум жим қолдилар, сўнг: «Нима дединг?» дедилар. (У киши): «Ё Расулуллоҳ, мен: ‹Яхшилик ёмонлик келтирадими?› дедим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга: «Албатта, яхшилик яхшиликдан бошқа нарса келтирмайди. (Лекин) бу (мол) яхшиликми? Баҳор (ўти) ундирган нарсаларнинг ҳаммаси (ҳаддан ошиб еган ҳайвонни) қорнини дамлатиб ўлдиради ёки ўлимга яқинлаштиради, фақат кўкат (ўт) ейдиган (ҳайвон) бундан мустасно. У ейди, икки биқини тўлгач, қуёшга рўбару туриб (йўғон ёки суюқ) тезагини ташлайди ёки сийдигини чиқаради, сўнг (кавшини) қайтариб чайнайди, сўнг яна қайтиб ейди. Бас, ким молни ҳақи (ҳаққоний йўли) билан олса, унга (мол)да барака берилади. Ким молни ноҳақ йўл билан олса, унинг мисоли еб-еб тўймайдиган кишига ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَخْوَفُ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمْ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ زَهْرَةِ الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا وَمَا زَهْرَةُ الدُّنْيَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ بَرَكَاتُ الأَرْضِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ وَهَلْ يَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ قَالَ ‏"‏ لاَ يَأْتِي الْخَيْرُ إِلاَّ بِالْخَيْرِ لاَ يَأْتِي الْخَيْرُ إِلاَّ بِالْخَيْرِ لاَ يَأْتِي الْخَيْرُ إِلاَّ بِالْخَيْرِ إِنَّ كُلَّ مَا أَنْبَتَ الرَّبِيعُ يَقْتُلُ أَوْ يُلِمُّ إِلاَّ آكِلَةَ الْخَضِرِ فَإِنَّهَا تَأْكُلُ حَتَّى إِذَا امْتَدَّتْ خَاصِرَتَاهَا اسْتَقْبَلَتِ الشَّمْسَ ثُمَّ اجْتَرَّتْ وَبَالَتْ وَثَلَطَتْ ثُمَّ عَادَتْ فَأَكَلَتْ إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ فَمَنْ أَخَذَهُ بِحَقِّهِ وَوَضَعَهُ فِي حَقِّهِ فَنِعْمَ الْمَعُونَةُ هُوَ وَمَنْ أَخَذَهُ بِغَيْرِ حَقِّهِ كَانَ كَالَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ shunday dedilar: «Men sizlar haqida eng koʻp qoʻrqadigan narsam — Alloh sizlarga dunyo zebu ziynatidan chiqaradigan narsadir». Ular: «Yo Rasululloh, dunyoning zebu ziynati nima?» dedilar. (U zot): «Yerning barakalari (neʼmatlari)», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, yaxshilik yomonlik keltiradimi?» dedilar. (U zot): «Yaxshilik yaxshilikdan boshqa narsa keltirmaydi, yaxshilik yaxshilikdan boshqa narsa keltirmaydi, yaxshilik yaxshilikdan boshqa narsa keltirmaydi. Albatta, bahor undirgan narsalarning hammasi (haddan oshib yegan hayvonni) oʻldiradi yoki oʻlimga yaqinlashtiradi, faqat koʻkat (oʻt) yeydigan (hayvon) bundan mustasno. U yeydi, ikki biqini kerishgach (toʻlgach), quyoshga roʻbaru turib (kavshini) qaytarib chaynaydi, siydigini va tezagini chiqaradi, soʻng yana qaytib yeydi. Albatta, bu mol koʻm-koʻk va shirindir. Bas, kim uni haqi bilan olib, uni oʻz oʻrnida (haq yoʻlda) sarflasa, u naqadar yaxshi yordamchidir. Kim uni nohaq yoʻl bilan olsa, u yeb-yeb toʻymaydigan kishiga oʻxshaydi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ шундай дедилар: «Мен сизлар ҳақида энг кўп қўрқадиган нарсам — Аллоҳ сизларга дунё зебу зийнатидан чиқарадиган нарсадир». Улар: «Ё Расулуллоҳ, дунёнинг зебу зийнати нима?» дедилар. (У зот): «Ернинг баракалари (неъматлари)», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, яхшилик ёмонлик келтирадими?» дедилар. (У зот): «Яхшилик яхшиликдан бошқа нарса келтирмайди, яхшилик яхшиликдан бошқа нарса келтирмайди, яхшилик яхшиликдан бошқа нарса келтирмайди. Албатта, баҳор ундирган нарсаларнинг ҳаммаси (ҳаддан ошиб еган ҳайвонни) ўлдиради ёки ўлимга яқинлаштиради, фақат кўкат (ўт) ейдиган (ҳайвон) бундан мустасно. У ейди, икки биқини керишгач (тўлгач), қуёшга рўбару туриб (кавшини) қайтариб чайнайди, сийдигини ва тезагини чиқаради, сўнг яна қайтиб ейди. Албатта, бу мол кўм-кўк ва шириндир. Бас, ким уни ҳақи билан олиб, уни ўз ўрнида (ҳақ йўлда) сарфласа, у нақадар яхши ёрдамчидир. Ким уни ноҳақ йўл билан олса, у еб-еб тўймайдиган кишига ўхшайди», дедилар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، فِيمَا قُرِئَ عَلَيْهِ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ نَاسًا، مِنَ الأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَعْطَاهُمْ ثُمَّ سَأَلُوهُ فَأَعْطَاهُمْ حَتَّى إِذَا نَفِدَ مَا عِنْدَهُ قَالَ ‏"‏ مَا يَكُنْ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ فَلَنْ أَدَّخِرَهُ عَنْكُمْ وَمَنْ يَسْتَعْفِفْ يُعِفَّهُ اللَّهُ وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ وَمَنْ يَصْبِرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ وَمَا أُعْطِيَ أَحَدٌ مِنْ عَطَاءٍ خَيْرٌ وَأَوْسَعُ مِنَ الصَّبْرِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺ dan (biror narsa) soʻradilar, u zot ularga berdilar. Soʻng yana soʻradilar, u zot yana berdilar, toki u zotning huzurlaridagi narsa tugagunicha. (U zot): «Mende boʻlgan har qanday yaxshilik (mol)ni sizlardan (ayab) yashirmayman. Kim (soʻrashdan) iffatli boʻlishni istasa, Alloh uni iffatli qiladi; kim (boshqalardan) behojat boʻlishni istasa, Alloh uni boy qiladi; kim sabr qilishni istasa, Alloh unga sabr beradi. Hech kimga sabrdan koʻra yaxshiroq va kengroq (boshqa) atiya (inʼom) berilmagan», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺ дан (бирор нарса) сўрадилар, у зот уларга бердилар. Сўнг яна сўрадилар, у зот яна бердилар, токи у зотнинг ҳузурларидаги нарса тугагунича. (У зот): «Менде бўлган ҳар қандай яхшилик (мол)ни сизлардан (аяб) яширмайман. Ким (сўрашдан) иффатли бўлишни истаса, Аллоҳ уни иффатли қилади; ким (бошқалардан) беҳожат бўлишни истаса, Аллоҳ уни бой қилади; ким сабр қилишни истаса, Аллоҳ унга сабр беради. Ҳеч кимга сабрдан кўра яхшироқ ва кенгроқ (бошқа) атия (инъом) берилмаган», дедилар.

حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، ح . وَحَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، وَأَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْفِهْرِيُّ، قَالاَ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو سَلَمَةَ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، وَالضَّحَّاكُ الْهَمْدَانِيُّ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، قَالَ بَيْنَا نَحْنُ عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَقْسِمُ قَسْمًا أَتَاهُ ذُو الْخُوَيْصِرَةِ وَهُوَ رَجُلٌ مِنْ بَنِي تَمِيمٍ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ اعْدِلْ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَيْلَكَ وَمَنْ يَعْدِلُ إِنْ لَمْ أَعْدِلْ قَدْ خِبْتَ وَخَسِرْتَ إِنْ لَمْ أَعْدِلْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رضى الله عنه يَا رَسُولَ اللَّهِ ائْذَنْ لِي فِيهِ أَضْرِبْ عُنُقَهُ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ دَعْهُ فَإِنَّ لَهُ أَصْحَابًا يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلاَتَهُ مَعَ صَلاَتِهِمْ وَصِيَامَهُ مَعَ صِيَامِهِمْ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ تَرَاقِيَهُمْ يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ يُنْظَرُ إِلَى نَصْلِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى رِصَافِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى نَضِيِّهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ - وَهُوَ الْقِدْحُ - ثُمَّ يُنْظَرُ إِلَى قُذَذِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ سَبَقَ الْفَرْثَ وَالدَّمَ ‏.‏ آيَتُهُمْ رَجُلٌ أَسْوَدُ إِحْدَى عَضُدَيْهِ مِثْلُ ثَدْىِ الْمَرْأَةِ أَوْ مِثْلُ الْبَضْعَةِ تَدَرْدَرُ يَخْرُجُونَ عَلَى حِينِ فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ فَأَشْهَدُ أَنِّي سَمِعْتُ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ - رضى الله عنه - قَاتَلَهُمْ وَأَنَا مَعَهُ فَأَمَرَ بِذَلِكَ الرَّجُلِ فَالْتُمِسَ فَوُجِدَ فَأُتِيَ بِهِ حَتَّى نَظَرْتُ إِلَيْهِ عَلَى نَعْتِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الَّذِي نَعَتَ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning huzurlarida edik, u zot bir taqsimot qilayotgan edilar, shunda u zotga Zul-Xuvaysira keldi — u Banu Tamimdan bir kishi edi — va: «Yo Rasululloh, adolat qil!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Shoʻrging qursin! Agar men adolat qilmasam, kim adolat qiladi? Agar men adolat qilmasam, sen mahrum boʻlding va ziyon koʻrding», — dedilar. Shunda Umar ibn Xattob: «Yo Rasululloh, unga (chora koʻrishga) menga ruxsat bering, boʻynini uray», dedi. Rasululloh ﷺ: «Uni qoʻy! Albatta, uning shunday hamrohlari borki, biringiz oʻz namozini ularning namozi oldida, oʻz roʻzasini ularning roʻzasi oldida arzimasdek koʻradi. Ular Qurʼonni oʻqiydilar, (lekin u) ularning oʻmrov suyaklaridan oʻtmaydi; oʻq nishondan oʻtib ketganidek, ular islomdan chiqib ketadilar. (Otuvchi) oʻqning paykoniga qaraydi, unda biror narsa (qon) topmaydi; soʻng ipi (boʻgʻimi)ga qaraydi, unda biror narsa topmaydi; soʻng nazyi (oʻq tanasi)ga qaraydi — bu yogʻoch novdadir — unda biror narsa topmaydi; soʻng patiga qaraydi, unda ham biror narsa topmaydi; (oʻq goʻng va qondan oldinga oʻtib ketgan). Ularning belgisi shundayki, ulardan biri qora kishi boʻlib, uning bir yelkasi ayol koʻkragiga yoki tipirchilab turgan bir parcha goʻshtga oʻxshaydi. Ular odamlar oʻrtasida boʻlinish boʻlgan paytda chiqadilar», — dedilar. Abu Said dedi: Men guvohlik beramanki, men buni Rasululloh ﷺ dan eshitdim, hamda guvohlik beramanki, Ali ibn Abu Tolib ularga qarshi jang qildi, men ham u bilan birga edim. U oʻsha kishi haqida (qidirishni) buyurdi, u qidirilib topildi va olib kelindi. Hatto men unga qaradim — u Rasululloh ﷺ tavsiflagan tavsifda edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларида эдик, у зот бир тақсимот қилаётган эдилар, шунда у зотга Зул-Хувайсира келди — у Бану Тамимдан бир киши эди — ва: «Ё Расулуллоҳ, адолат қил!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Шўргинг қурсин! Агар мен адолат қилмасам, ким адолат қилади? Агар мен адолат қилмасам, сен маҳрум бўлдинг ва зиён кўрдинг», — дедилар. Шунда Умар ибн Хаттоб: «Ё Расулуллоҳ, унга (чора кўришга) менга рухсат беринг, бўйнини урай», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Уни қўй! Албатта, унинг шундай ҳамроҳлари борки, бирингиз ўз намозини уларнинг намози олдида, ўз рўзасини уларнинг рўзаси олдида арзимасдек кўради. Улар Қуръонни ўқийдилар, (лекин у) уларнинг ўмров суякларидан ўтмайди; ўқ нишондан ўтиб кетганидек, улар исломдан чиқиб кетадилар. (Отувчи) ўқнинг пайконига қарайди, унда бирор нарса (қон) топмайди; сўнг ипи (бўғими)га қарайди, унда бирор нарса топмайди; сўнг назйи (ўқ танаси)га қарайди — бу ёғоч новдадир — унда бирор нарса топмайди; сўнг патига қарайди, унда ҳам бирор нарса топмайди; (ўқ гўнг ва қондан олдинга ўтиб кетган). Уларнинг белгиси шундайки, улардан бири қора киши бўлиб, унинг бир елкаси аёл кўкрагига ёки типирчилаб турган бир парча гўштга ўхшайди. Улар одамлар ўртасида бўлиниш бўлган пайтда чиқадилар», — дедилар. Абу Саид деди: Мен гувоҳлик бераманки, мен буни Расулуллоҳ ﷺ дан эшитдим, ҳамда гувоҳлик бераманки, Али ибн Абу Толиб уларга қарши жанг қилди, мен ҳам у билан бирга эдим. У ўша киши ҳақида (қидиришни) буюрди, у қидирилиб топилди ва олиб келинди. Ҳатто мен унга қарадим — у Расулуллоҳ ﷺ тавсифлаган тавсифда эди.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سُلَيْمَانَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم ذَكَرَ قَوْمًا يَكُونُونَ فِي أُمَّتِهِ يَخْرُجُونَ فِي فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ سِيمَاهُمُ التَّحَالُقُ قَالَ ‏"‏ هُمْ شَرُّ الْخَلْقِ - أَوْ مِنْ أَشَرِّ الْخَلْقِ - يَقْتُلُهُمْ أَدْنَى الطَّائِفَتَيْنِ إِلَى الْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَضَرَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لَهُمْ مَثَلاً أَوْ قَالَ قَوْلاً ‏"‏ الرَّجُلُ يَرْمِي الرَّمِيَّةَ - أَوْ قَالَ الْغَرَضَ - فَيَنْظُرُ فِي النَّصْلِ فَلاَ يَرَى بَصِيرَةً وَيَنْظُرُ فِي النَّضِيِّ فَلاَ يَرَى بَصِيرَةً وَيَنْظُرُ فِي الْفُوقِ فَلاَ يَرَى بَصِيرَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ وَأَنْتُمْ قَتَلْتُمُوهُمْ يَا أَهْلَ الْعِرَاقِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ oʻz ummatida boʻladigan bir qavmni zikr qildilarki, ular odamlar oʻrtasida boʻlinish (paytida) chiqadilar, ularning belgisi bosh qirishdir. U zot: «Ular xalqning yomoni — yoki xalqning eng yomonlaridan — dir. Ularni ikki toifaning haqqa eng yaqini oʻldiradi», — dedilar. (Rovi) dedi: Nabiy ﷺ ular haqida bir misol keltirdilar — yoki bir soʻz aytdilar: «Bir kishi nishonga — yoki nishonga — oʻq otadi, soʻng paykoniga qaraydi, (qon) alomatini koʻrmaydi; nazyi (oʻq tanasi)ga qaraydi, alomatini koʻrmaydi; patli uchi (orqa kertigi)ga qaraydi, alomatini koʻrmaydi», — dedilar. (Rovi) dedi: Abu Said: «Ey Iroq ahli, ularni sizlar oʻldirdingiz», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ўз умматида бўладиган бир қавмни зикр қилдиларки, улар одамлар ўртасида бўлиниш (пайтида) чиқадилар, уларнинг белгиси бош қиришдир. У зот: «Улар халқнинг ёмони — ёки халқнинг энг ёмонларидан — дир. Уларни икки тоифанинг ҳаққа энг яқини ўлдиради», — дедилар. (Рови) деди: Набий ﷺ улар ҳақида бир мисол келтирдилар — ёки бир сўз айтдилар: «Бир киши нишонга — ёки нишонга — ўқ отади, сўнг пайконига қарайди, (қон) аломатини кўрмайди; назйи (ўқ танаси)га қарайди, аломатини кўрмайди; патли учи (орқа кертиги)га қарайди, аломатини кўрмайди», — дедилар. (Рови) деди: Абу Саид: «Эй Ироқ аҳли, уларни сизлар ўлдирдингиз», деди.

حَدَّثَنَا شَيْبَانُ بْنُ فَرُّوخَ، حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ، - وَهُوَ ابْنُ الْفَضْلِ الْحُدَّانِيُّ - حَدَّثَنَا أَبُو نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَمْرُقُ مَارِقَةٌ عِنْدَ فُرْقَةٍ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَقْتُلُهَا أَوْلَى الطَّائِفَتَيْنِ بِالْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonlar oʻrtasida boʻlinish boʻlgan paytda (dindan) chiqib ketadigan bir toifa chiqadi. Ularni ikki toifaning haqqa eng haqlisi oʻldiradi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмонлар ўртасида бўлиниш бўлган пайтда (диндан) чиқиб кетадиган бир тоифа чиқади. Уларни икки тоифанинг ҳаққа энг ҳақлиси ўлдиради», — дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الرَّبِيعِ الزَّهْرَانِيُّ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ قُتَيْبَةُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَكُونُ فِي أُمَّتِي فِرْقَتَانِ فَتَخْرُجُ مِنْ بَيْنِهِمَا مَارِقَةٌ يَلِي قَتْلَهُمْ أَوْلاَهُمْ بِالْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening ummatimda ikki firqa boʻladi, soʻng ularning orasidan (dindan) chiqib ketadigan bir toifa chiqadi. Ularni oʻsha ikki (firqa)ning haqqa eng yaqini oʻldiradi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг умматимда икки фирқа бўлади, сўнг уларнинг орасидан (диндан) чиқиб кетадиган бир тоифа чиқади. Уларни ўша икки (фирқа)нинг ҳаққа энг яқини ўлдиради», — дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا دَاوُدُ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي، سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَمْرُقُ مَارِقَةٌ فِي فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ فَيَلِي قَتْلَهُمْ أَوْلَى الطَّائِفَتَيْنِ بِالْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odamlar oʻrtasida boʻlinish (boʻlib turgan) bir paytda (dindan) chiqib ketadigan bir guruh chiqadi. Ularni ikki toifaning haqqa yaqinrogʻi oʻldiradi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одамлар ўртасида бўлиниш (бўлиб турган) бир пайтда (диндан) чиқиб кетадиган бир гуруҳ чиқади. Уларни икки тоифанинг ҳаққа яқинроғи ўлдиради», — дедилар.

حَدَّثَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ الْقَوَارِيرِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ حَبِيبِ بْنِ أَبِي ثَابِتٍ، عَنِ الضَّحَّاكِ الْمِشْرَقِيِّ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي حَدِيثٍ ذَكَرَ فِيهِ قَوْمًا يَخْرُجُونَ عَلَى فُرْقَةٍ مُخْتَلِفَةٍ يَقْتُلُهُمْ أَقْرَبُ الطَّائِفَتَيْنِ مِنَ الْحَقِّ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan Nabiy ﷺ dan rivoyat qilingan bir hadisda u zot bir-biriga muxolif boʻlib (boʻlinib) turgan toifadan chiqadigan bir qavmni zikr qildilar — ularni ikki toifaning haqqa yaqinrogʻi oʻldiradi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан Набий ﷺ дан ривоят қилинган бир ҳадисда у зот бир-бирига мухолиф бўлиб (бўлиниб) турган тоифадан чиқадиган бир қавмни зикр қилдилар — уларни икки тоифанинг ҳаққа яқинроғи ўлдиради.

حَدَّثَنَا هَدَّابُ بْنُ خَالِدٍ، حَدَّثَنَا هَمَّامُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - قَالَ غَزَوْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِسِتَّ عَشْرَةَ مَضَتْ مِنْ رَمَضَانَ فَمِنَّا مَنْ صَامَ وَمِنَّا مَنْ أَفْطَرَ فَلَمْ يَعِبِ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ وَلاَ الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Rasululloh ﷺ bilan Ramazonning oʻn olti kuni oʻtganida (gʻazotga) jang qildik. Bizdan baʼzilarimiz roʻza tutdi, baʼzilarimiz iftor qildi. Roʻzador iftor qilganni ham, iftor qilgan roʻzadorni ham ayblamadi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Расулуллоҳ ﷺ билан Рамазоннинг ўн олти куни ўтганида (ғазотга) жанг қилдик. Биздан баъзиларимиз рўза тутди, баъзиларимиз ифтор қилди. Рўзадор ифтор қилганни ҳам, ифтор қилган рўзадорни ҳам айбламади», деди.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، حَدَّثَنَا بِشْرٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُفَضَّلٍ - عَنْ أَبِي مَسْلَمَةَ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، - رضى الله عنه - قَالَ كُنَّا نُسَافِرُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَمَا يُعَابُ عَلَى الصَّائِمِ صَوْمُهُ وَلاَ عَلَى الْمُفْطِرِ إِفْطَارُهُ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Ramazonda Rasululloh ﷺ bilan safar qilar edik. Roʻzador roʻzasi uchun ham, iftor qilgan iftori uchun ham ayblanmasdi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Рамазонда Расулуллоҳ ﷺ билан сафар қилар эдик. Рўзадор рўзаси учун ҳам, ифтор қилган ифтори учун ҳам айбланмасди», деди.

حَدَّثَنِي عَمْرٌو النَّاقِدُ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الْجُرَيْرِيِّ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - قَالَ كُنَّا نَغْزُو مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي رَمَضَانَ فَمِنَّا الصَّائِمُ وَمِنَّا الْمُفْطِرُ فَلاَ يَجِدُ الصَّائِمُ عَلَى الْمُفْطِرِ وَلاَ الْمُفْطِرُ عَلَى الصَّائِمِ يَرَوْنَ أَنَّ مَنْ وَجَدَ قُوَّةً فَصَامَ فَإِنَّ ذَلِكَ حَسَنٌ وَيَرَوْنَ أَنَّ مَنْ وَجَدَ ضَعْفًا فَأَفْطَرَ فَإِنَّ ذَلِكَ حَسَنٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz Ramazonda Rasululloh ﷺ bilan (gʻazotga) jang qilar edik. Bizdan roʻzador ham, iftor qilgan ham bor edi. Roʻzador iftor qilgandan, iftor qilgan roʻzadordan norozi boʻlmasdi. Ular kimda kuch boʻlib roʻza tutsa, bu yaxshi deb, kimda zaiflik boʻlib iftor qilsa, bu ham yaxshi deb bilardilar», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз Рамазонда Расулуллоҳ ﷺ билан (ғазотга) жанг қилар эдик. Биздан рўзадор ҳам, ифтор қилган ҳам бор эди. Рўзадор ифтор қилгандан, ифтор қилган рўзадордан норози бўлмасди. Улар кимда куч бўлиб рўза тутса, бу яхши деб, кимда заифлик бўлиб ифтор қилса, бу ҳам яхши деб билардилар», деди.

وَحَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ الْجَحْدَرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ الْمُخْتَارِ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم نَهَى عَنْ صِيَامِ يَوْمَيْنِ يَوْمِ الْفِطْرِ وَيَوْمِ النَّحْرِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ikki kunda — ogʻiz ochar iyd kunida va qurbonlik (Qurbon hayiti) kunida roʻza tutishdan qaytardilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ икки кунда — оғиз очар ийд кунида ва қурбонлик (Қурбон ҳайити) кунида рўза тутишдан қайтардилар.

وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رُمْحِ بْنِ الْمُهَاجِرِ، أَخْبَرَنِي اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ، أَبِي صَالِحٍ عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ أَبِي عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا مِنْ عَبْدٍ يَصُومُ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلاَّ بَاعَدَ اللَّهُ بِذَلِكَ الْيَوْمِ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir banda Alloh yoʻlida bir kun roʻza tutsa, Alloh oʻsha kun sababli uning yuzini doʻzaxdan yetmish yillik (masofa) uzoqlashtiradi», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир банда Аллоҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллоҳ ўша кун сабабли унинг юзини дўзахдан етмиш йиллик (масофа) узоқлаштиради», — дедилар.

وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ بِشْرٍ الْعَبْدِيُّ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا ابْنُ جُرَيْجٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، وَسُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، أَنَّهُمَا سَمِعَا النُّعْمَانَ بْنَ، أَبِي عَيَّاشٍ الزُّرَقِيَّ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ صَامَ يَوْمًا فِي سَبِيلِ اللَّهِ بَاعَدَ اللَّهُ وَجْهَهُ عَنِ النَّارِ سَبْعِينَ خَرِيفًا ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni shunday deyayotganlarini eshitdim: «Kim Alloh yoʻlida bir kun roʻza tutsa, Alloh uning yuzini doʻzaxdan yetmish yillik (masofa) uzoqlashtiradi».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни шундай деяётганларини эшитдим: «Ким Аллоҳ йўлида бир кун рўза тутса, Аллоҳ унинг юзини дўзахдан етмиш йиллик (масофа) узоқлаштиради».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا بَكْرٌ، - وَهُوَ ابْنُ مُضَرَ - عَنِ ابْنِ الْهَادِ، عَنْ مُحَمَّدِ، بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُجَاوِرُ فِي الْعَشْرِ الَّتِي فِي وَسَطِ الشَّهْرِ فَإِذَا كَانَ مِنْ حِينِ تَمْضِي عِشْرُونَ لَيْلَةً وَيَسْتَقْبِلُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ يَرْجِعُ إِلَى مَسْكَنِهِ وَرَجَعَ مَنْ كَانَ يُجَاوِرُ مَعَهُ ثُمَّ إِنَّهُ أَقَامَ فِي شَهْرٍ جَاوَرَ فِيهِ تِلْكَ اللَّيْلَةَ الَّتِي كَانَ يَرْجِعُ فِيهَا فَخَطَبَ النَّاسَ فَأَمَرَهُمْ بِمَا شَاءَ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ إِنِّي كُنْتُ أُجَاوِرُ هَذِهِ الْعَشْرَ ثُمَّ بَدَا لِي أَنْ أُجَاوِرَ هَذِهِ الْعَشْرَ الأَوَاخِرَ فَمَنْ كَانَ اعْتَكَفَ مَعِي فَلْيَبِتْ فِي مُعْتَكَفِهِ وَقَدْ رَأَيْتُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ فَأُنْسِيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ فِي كُلِّ وِتْرٍ وَقَدْ رَأَيْتُنِي أَسْجُدُ فِي مَاءٍ وَطِينٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو سَعِيدٍ الْخُدْرِيُّ مُطِرْنَا لَيْلَةَ إِحْدَى وَعِشْرِينَ فَوَكَفَ الْمَسْجِدُ فِي مُصَلَّى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَنَظَرْتُ إِلَيْهِ وَقَدِ انْصَرَفَ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ وَوَجْهُهُ مُبْتَلٌّ طِينًا وَمَاءً ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oyning oʻrtasidagi oʻn (kun)da iʼtikofda boʻlar edilar. Yigirma kecha oʻtib, yigirma birinchi kecha kirib kelganda esa, oʻz manziliga qaytar, u zot bilan birga iʼtikofda boʻlganlar ham qaytar edilar. Soʻng u zot bir oyda — oʻzi (avval) qaytib ketadigan oʻsha kechada — iʼtikofda qoldilar va odamlarga xutba qilib, ularni Alloh xohlagan narsalarga buyurdilar, soʻng: «Men shu oʻn (kun)da iʼtikofda boʻlardim, soʻng menga shu soʻnggi oʻn (kun)da iʼtikofda boʻlish maʼqul boʻldi. Bas, kim men bilan birga iʼtikofda boʻlgan boʻlsa, oʻz iʼtikof joyida tunasin. Men bu kechani (tushda) koʻrgan edim, lekin u menga unutdirildi. Bas, uni soʻnggi oʻn kechaning har bir toq (kechasi)da axtaringlar. Men oʻzimni suv va loyda sajda qilayotganimni koʻrdim», dedilar. Abu Said al-Xudriy dedi: Yigirma birinchi kechada bizga yomgʻir yogʻdi-yu, masjid Rasululloh ﷺ namoz oʻqiydigan joyga oqib tushdi. Bomdod namozini oʻqib boʻlganlarida u zotga qaradim, yuzlari loy va suvdan hoʻl boʻlgan edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ойнинг ўртасидаги ўн (кун)да иътикофда бўлар эдилар. Йигирма кеча ўтиб, йигирма биринчи кеча кириб келганда эса, ўз манзилига қайтар, у зот билан бирга иътикофда бўлганлар ҳам қайтар эдилар. Сўнг у зот бир ойда — ўзи (аввал) қайтиб кетадиган ўша кечада — иътикофда қолдилар ва одамларга хутба қилиб, уларни Аллоҳ хоҳлаган нарсаларга буюрдилар, сўнг: «Мен шу ўн (кун)да иътикофда бўлардим, сўнг менга шу сўнгги ўн (кун)да иътикофда бўлиш маъқул бўлди. Бас, ким мен билан бирга иътикофда бўлган бўлса, ўз иътикоф жойида тунасин. Мен бу кечани (тушда) кўрган эдим, лекин у менга унутдирилди. Бас, уни сўнгги ўн кечанинг ҳар бир тоқ (кечаси)да ахтаринглар. Мен ўзимни сув ва лойда сажда қилаётганимни кўрдим», дедилар. Абу Саид ал-Худрий деди: Йигирма биринчи кечада бизга ёмғир ёғди-ю, масжид Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқийдиган жойга оқиб тушди. Бомдод намозини ўқиб бўлганларида у зотга қарадим, юзлари лой ва сувдан ҳўл бўлган эди.

وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ، - يَعْنِي الدَّرَاوَرْدِيَّ - عَنْ يَزِيدَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - أَنَّهُ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُجَاوِرُ فِي رَمَضَانَ الْعَشْرَ الَّتِي فِي وَسَطِ الشَّهْرِ ‏.‏ وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِهِ غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ فَلْيَثْبُتْ فِي مُعْتَكَفِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ وَجَبِينُهُ مُمْتَلِئًا طِينًا وَمَاءً ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonda oyning oʻrtasidagi oʻn (kun)da iʼtikofda boʻlar edilar... — deb hadisni xuddi shunga oʻxshash naql qildi, faqat u: «...oʻz iʼtikof joyida qolaversin», dedi va: «...peshonalari loy va suvga toʻlgan edi», dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазонда ойнинг ўртасидаги ўн (кун)да иътикофда бўлар эдилар... — деб ҳадисни худди шунга ўхшаш нақл қилди, фақат у: «...ўз иътикоф жойида қолаверсин», деди ва: «...пешоналари лой ва сувга тўлган эди», деди.

وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا الْمُعْتَمِرُ، حَدَّثَنَا عُمَارَةُ بْنُ غَزِيَّةَ الأَنْصَارِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِبْرَاهِيمَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - قَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم اعْتَكَفَ الْعَشْرَ الأَوَّلَ مِنْ رَمَضَانَ ثُمَّ اعْتَكَفَ الْعَشْرَ الأَوْسَطَ فِي قُبَّةٍ تُرْكِيَّةٍ عَلَى سُدَّتِهَا حَصِيرٌ - قَالَ - فَأَخَذَ الْحَصِيرَ بِيَدِهِ فَنَحَّاهَا فِي نَاحِيَةِ الْقُبَّةِ ثُمَّ أَطْلَعَ رَأْسَهُ فَكَلَّمَ النَّاسَ فَدَنَوْا مِنْهُ فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي اعْتَكَفْتُ الْعَشْرَ الأَوَّلَ أَلْتَمِسُ هَذِهِ اللَّيْلَةَ ثُمَّ اعْتَكَفْتُ الْعَشْرَ الأَوْسَطَ ثُمَّ أُتِيتُ فَقِيلَ لِي إِنَّهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ فَمَنْ أَحَبَّ مِنْكُمْ أَنْ يَعْتَكِفَ فَلْيَعْتَكِفْ ‏"‏ ‏.‏ فَاعْتَكَفَ النَّاسُ مَعَهُ قَالَ ‏"‏ وَإِنِّي أُرِيتُهَا لَيْلَةَ وِتْرٍ وَأَنِّي أَسْجُدُ صَبِيحَتَهَا فِي طِينٍ وَمَاءٍ ‏"‏ ‏.‏ فَأَصْبَحَ مِنْ لَيْلَةِ إِحْدَى وَعِشْرِينَ وَقَدْ قَامَ إِلَى الصُّبْحِ فَمَطَرَتِ السَّمَاءُ فَوَكَفَ الْمَسْجِدُ فَأَبْصَرْتُ الطِّينَ وَالْمَاءَ فَخَرَجَ حِينَ فَرَغَ مِنْ صَلاَةِ الصُّبْحِ وَجَبِينُهُ وَرَوْثَةُ أَنْفِهِ فِيهِمَا الطِّينُ وَالْمَاءُ وَإِذَا هِيَ لَيْلَةُ إِحْدَى وَعِشْرِينَ مِنَ الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonning avvalgi oʻn (kuni)da iʼtikofda boʻldilar, soʻng eshigiga boʻyra osilgan turkiy chodirda oʻrta oʻn (kun)da iʼtikofda boʻldilar. (Abu Said) dedi: U zot boʻyrani qoʻllari bilan ushlab, chodirning bir chetiga surib qoʻydilar, soʻng boshlarini chiqarib, odamlarga gapirdilar, shunda ular u zotga yaqinlashdilar. U zot: «Men bu kechani (Laylatul-qadrni) axtarib avvalgi oʻn (kun)da iʼtikofda boʻldim, soʻng oʻrta oʻn (kun)da iʼtikofda boʻldim. Keyin menga (kelib): ‹U soʻnggi oʻn (kun)dadir› deyildi. Bas, sizlardan kim iʼtikofda boʻlishni xohlasa, iʼtikofda boʻlsin», dedilar. Shunda odamlar u zot bilan birga iʼtikofda boʻldilar. U zot: «Menga u toq kechada koʻrsatildi va men uning ertasiga loy va suvda sajda qilayotganimni (koʻrdim)», dedilar. Yigirma birinchi kecha tongida — u zot bomdodga turganlarida — osmondan yomgʻir yogʻib, masjid oqib tushdi, men loy va suvni koʻrdim. U zot bomdod namozidan boʻshaganlarida chiqib keldilar, peshonalari va burunlarining uchida loy va suv bor edi. Mana shu yigirma birinchi kecha — soʻnggi oʻn kechadan (biri) edi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг аввалги ўн (куни)да иътикофда бўлдилар, сўнг эшигига бўйра осилган туркий чодирда ўрта ўн (кун)да иътикофда бўлдилар. (Абу Саид) деди: У зот бўйрани қўллари билан ушлаб, чодирнинг бир четига суриб қўйдилар, сўнг бошларини чиқариб, одамларга гапирдилар, шунда улар у зотга яқинлашдилар. У зот: «Мен бу кечани (Лайлатул-қадрни) ахтариб аввалги ўн (кун)да иътикофда бўлдим, сўнг ўрта ўн (кун)да иътикофда бўлдим. Кейин менга (келиб): ‹У сўнгги ўн (кун)дадир› дейилди. Бас, сизлардан ким иътикофда бўлишни хоҳласа, иътикофда бўлсин», дедилар. Шунда одамлар у зот билан бирга иътикофда бўлдилар. У зот: «Менга у тоқ кечада кўрсатилди ва мен унинг эртасига лой ва сувда сажда қилаётганимни (кўрдим)», дедилар. Йигирма биринчи кеча тонгида — у зот бомдодга турганларида — осмондан ёмғир ёғиб, масжид оқиб тушди, мен лой ва сувни кўрдим. У зот бомдод намозидан бўшаганларида чиқиб келдилар, пешоналари ва бурунларининг учида лой ва сув бор эди. Мана шу йигирма биринчи кеча — сўнгги ўн кечадан (бири) эди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ خَلاَّدٍ قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، عَنْ أَبِي نَضْرَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، - رضى الله عنه - قَالَ اعْتَكَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْعَشْرَ الأَوْسَطَ مِنْ رَمَضَانَ يَلْتَمِسُ لَيْلَةَ الْقَدْرِ قَبْلَ أَنْ تُبَانَ لَهُ فَلَمَّا انْقَضَيْنَ أَمَرَ بِالْبِنَاءِ فَقُوِّضَ ثُمَّ أُبِينَتْ لَهُ أَنَّهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ فَأَمَرَ بِالْبِنَاءِ فَأُعِيدَ ثُمَّ خَرَجَ عَلَى النَّاسِ فَقَالَ ‏"‏ يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّهَا كَانَتْ أُبِينَتْ لِي لَيْلَةُ الْقَدْرِ وَإِنِّي خَرَجْتُ لأُخْبِرَكُمْ بِهَا فَجَاءَ رَجُلاَنِ يَحْتَقَّانِ مَعَهُمَا الشَّيْطَانُ فَنُسِّيتُهَا فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ الْتَمِسُوهَا فِي التَّاسِعَةِ وَالسَّابِعَةِ وَالْخَامِسَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا أَبَا سَعِيدٍ إِنَّكُمْ أَعْلَمُ بِالْعَدَدِ مِنَّا ‏.‏ قَالَ أَجَلْ ‏.‏ نَحْنُ أَحَقُّ بِذَلِكَ مِنْكُمْ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ مَا التَّاسِعَةُ وَالسَّابِعَةُ وَالْخَامِسَةُ قَالَ إِذَا مَضَتْ وَاحِدَةٌ وَعِشْرُونَ فَالَّتِي تَلِيهَا ثِنْتَيْنِ وَعِشْرِينَ وَهْىَ التَّاسِعَةُ فَإِذَا مَضَتْ ثَلاَثٌ وَعِشْرُونَ فَالَّتِي تَلِيهَا السَّابِعَةُ فَإِذَا مَضَى خَمْسٌ وَعِشْرُونَ فَالَّتِي تَلِيهَا الْخَامِسَةُ .‏ وَقَالَ ابْنُ خَلاَّدٍ مَكَانَ يَحْتَقَّانِ يَخْتَصِمَانِ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ramazonning oʻrta oʻn (kuni)da — Laylatul-qadr u zotga oydinlashtirilishidan oldin — uni axtarib iʼtikofda boʻldilar. (Bu kechalar) tamom boʻlgach, (chodir) qurilmasini buzishga buyurdilar, u buzildi. Soʻng u zotga u (Laylatul-qadr) soʻnggi oʻn kechada (boʻlishi) oydinlashtirildi, shunda u zot (yana chodir) qurilmasini (tiklashga) buyurdilar, u qaytadan tiklandi. Soʻng u zot odamlar oldiga chiqib: «Ey odamlar! Menga Laylatul-qadr oydinlashtirilgan edi, men uni sizlarga xabar qilish uchun chiqqandim, shu payt ikki kishi janjallashib keldi, ular bilan birga shayton ham bor edi-yu, u (kecha) menga unutdirildi. Bas, uni Ramazonning soʻnggi oʻn kechasida axtaringlar; uni toʻqqizinchi, yettinchi va beshinchi (kecha)da axtaringlar», dedilar. (Roviy) dedi: Men: «Ey Abu Said! Sizlar (kun) hisobini bizdan koʻra yaxshiroq bilasizlar», dedim. U: «Ha, bunda biz sizlardan haqliroqmiz», dedi. Men: «Toʻqqizinchi, yettinchi va beshinchi nima degani?» dedim. U dedi: «Yigirma bir (kecha) oʻtsa, undan keyingi — yigirma ikkinchi — toʻqqizinchidir. Yigirma uch (kecha) oʻtsa, undan keyingisi yettinchidir. Yigirma besh (kecha) oʻtsa, undan keyingisi beshinchidir». Ibn Xallod esa «yahtaqqoni (janjallashib)» soʻzi oʻrniga «yaxtasimoni (tortishib)» dedi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Рамазоннинг ўрта ўн (куни)да — Лайлатул-қадр у зотга ойдинлаштирилишидан олдин — уни ахтариб иътикофда бўлдилар. (Бу кечалар) тамом бўлгач, (чодир) қурилмасини бузишга буюрдилар, у бузилди. Сўнг у зотга у (Лайлатул-қадр) сўнгги ўн кечада (бўлиши) ойдинлаштирилди, шунда у зот (яна чодир) қурилмасини (тиклашга) буюрдилар, у қайтадан тикланди. Сўнг у зот одамлар олдига чиқиб: «Эй одамлар! Менга Лайлатул-қадр ойдинлаштирилган эди, мен уни сизларга хабар қилиш учун чиққандим, шу пайт икки киши жанжаллашиб келди, улар билан бирга шайтон ҳам бор эди-ю, у (кеча) менга унутдирилди. Бас, уни Рамазоннинг сўнгги ўн кечасида ахтаринглар; уни тўққизинчи, еттинчи ва бешинчи (кеча)да ахтаринглар», дедилар. (Ровий) деди: Мен: «Эй Абу Саид! Сизлар (кун) ҳисобини биздан кўра яхшироқ биласизлар», дедим. У: «Ҳа, бунда биз сизлардан ҳақлироқмиз», деди. Мен: «Тўққизинчи, еттинчи ва бешинчи нима дегани?» дедим. У деди: «Йигирма бир (кеча) ўтса, ундан кейинги — йигирма иккинчи — тўққизинчидир. Йигирма уч (кеча) ўтса, ундан кейингиси еттинчидир. Йигирма беш (кеча) ўтса, ундан кейингиси бешинчидир». Ибн Халлод эса «яҳтаққони (жанжаллашиб)» сўзи ўрнига «яхтасимони (тортишиб)» деди.