حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ،. أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم أَبْصَرَ نُخَامَةً فِي قِبْلَةِ الْمَسْجِدِ فَحَكَّهَا بِحَصَاةٍ، ثُمَّ نَهَى أَنْ يَبْزُقَ الرَّجُلُ بَيْنَ يَدَيْهِ أَوْ عَنْ يَمِينِهِ، وَلَكِنْ عَنْ يَسَارِهِ أَوْ تَحْتَ قَدَمِهِ الْيُسْرَى. وَعَنِ الزُّهْرِيِّ سَمِعَ حُمَيْدًا عَنْ أَبِي سَعِيدٍ نَحْوَهُ.
Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ masjidda qibla tomonda tupuk koʻrdilar va uni shagʻal bilan qirib tashladilar. Soʻng oldiga yoki oʻng tomoniga tupurishdan qaytarib, chap tomoniga yoki chap oyoq ostiga (tupurishga) ruxsat berdilar.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ масжидда қибла томонда тупук кўрдилар ва уни шағал билан қириб ташладилар. Сўнг олдига ёки ўнг томонига тупуришдан қайтариб, чап томонига ёки чап оёқ остига (тупуришга) рухсат бердилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سِنَانٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُلَيْحٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ خَطَبَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " إِنَّ اللَّهَ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ، فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ ". فَبَكَى أَبُو بَكْرٍ ـ رضى الله عنه ـ فَقُلْتُ فِي نَفْسِي مَا يُبْكِي هَذَا الشَّيْخَ إِنْ يَكُنِ اللَّهُ خَيَّرَ عَبْدًا بَيْنَ الدُّنْيَا وَبَيْنَ مَا عِنْدَهُ فَاخْتَارَ مَا عِنْدَ اللَّهِ، فَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هُوَ الْعَبْدَ، وَكَانَ أَبُو بَكْرٍ أَعْلَمَنَا. قَالَ " يَا أَبَا بَكْرٍ لاَ تَبْكِ، إِنَّ أَمَنَّ النَّاسِ عَلَىَّ فِي صُحْبَتِهِ وَمَالِهِ أَبُو بَكْرٍ، وَلَوْ كُنْتُ مُتَّخِذًا خَلِيلاً مِنْ أُمَّتِي لاَتَّخَذْتُ أَبَا بَكْرٍ، وَلَكِنْ أُخُوَّةُ الإِسْلاَمِ وَمَوَدَّتُهُ، لاَ يَبْقَيَنَّ فِي الْمَسْجِدِ باب إِلاَّ سُدَّ إِلاَّ باب أَبِي بَكْرٍ ".
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ xutba qilib: «Alloh (Oʻz) bandalaridan biriga bu dunyoni yoki Oʻz huzuridagi (oxiratni) tanlashni ixtiyor berdi; u oxiratni tanladi», — dedilar. Abu Bakr yigʻladi. Men oʻz-oʻzimga: «Bu cholga nima boʻladi? Alloh bandasiga bu dunyo yoki oxiratni tanlashni bergan boʻlsa, u oxiratni tanlagan boʻlsa (nimaga yigʻlaydi)?» — dedim. Holbuki oʻsha banda — Rasululloh ﷺ ning oʻzlari edi; Abu Bakr bizdan koʻproq bilardi. Paygʻambar ﷺ: «Ey Abu Bakr, yigʻlama», — dedilar. U zot qoʻshimcha qildilar: «Abu Bakr menga moli va suhbati bilan koʻp ehson qildi. Agar insonlardan biror xalil (qadrdon doʻst) tutadigan boʻlganimda, albatta Abu Bakrni tutgan boʻlardim; lekin Islom birodarligi va doʻstligi kifoya. Masjiddagi barcha eshiklarni — Abu Bakrniki(dan) boshqa — yopinglar», — dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ хутба қилиб: «Аллоҳ (Ўз) бандаларидан бирига бу дунёни ёки Ўз ҳузуридаги (охиратни) танлашни ихтиёр берди; у охиратни танлади», — дедилар. Абу Бакр йиғлади. Мен ўз-ўзимга: «Бу чолга нима бўлади? Аллоҳ бандасига бу дунё ёки охиратни танлашни берган бўлса, у охиратни танлаган бўлса (нимага йиғлайди)?» — дедим. Ҳолбуки ўша банда — Расулуллоҳ ﷺ нинг ўзлари эди; Абу Бакр биздан кўпроқ биларди. Пайғамбар ﷺ: «Эй Абу Бакр, йиғлама», — дедилар. У зот қўшимча қилдилар: «Абу Бакр менга моли ва суҳбати билан кўп эҳсон қилди. Агар инсонлардан бирор халил (қадрдон дўст) тутадиган бўлганимда, албатта Абу Бакрни тутган бўлардим; лекин Ислом биродарлиги ва дўстлиги кифоя. Масжиддаги барча эшикларни — Абу Бакрники(дан) бошқа — ёпинглар», — дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو مَعْمَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، قَالَ حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلاَلٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم وَحَدَّثَنَا آدَمُ بْنُ أَبِي إِيَاسٍ قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ قَالَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ هِلاَلٍ الْعَدَوِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ السَّمَّانُ قَالَ رَأَيْتُ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ فِي يَوْمِ جُمُعَةٍ يُصَلِّي إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ، فَأَرَادَ شَابٌّ مِنْ بَنِي أَبِي مُعَيْطٍ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَدَفَعَ أَبُو سَعِيدٍ فِي صَدْرِهِ، فَنَظَرَ الشَّابُّ فَلَمْ يَجِدْ مَسَاغًا إِلاَّ بَيْنَ يَدَيْهِ، فَعَادَ لِيَجْتَازَ فَدَفَعَهُ أَبُو سَعِيدٍ أَشَدَّ مِنَ الأُولَى، فَنَالَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، ثُمَّ دَخَلَ عَلَى مَرْوَانَ فَشَكَا إِلَيْهِ مَا لَقِيَ مِنْ أَبِي سَعِيدٍ، وَدَخَلَ أَبُو سَعِيدٍ خَلْفَهُ عَلَى مَرْوَانَ فَقَالَ مَا لَكَ وَلاِبْنِ أَخِيكَ يَا أَبَا سَعِيدٍ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا صَلَّى أَحَدُكُمْ إِلَى شَىْءٍ يَسْتُرُهُ مِنَ النَّاسِ، فَأَرَادَ أَحَدٌ أَنْ يَجْتَازَ بَيْنَ يَدَيْهِ فَلْيَدْفَعْهُ، فَإِنْ أَبَى فَلْيُقَاتِلْهُ، فَإِنَّمَا هُوَ شَيْطَانٌ ".
Abu Solih as-Sammon (Abu Said al-Xudriydan) rivoyat qiladi: Men Abu Said al-Xudriyni juma kuni sutra vazifasini oʻtaydigan narsa orqasida namoz oʻqiyotgan holda koʻrdim. Bani Abu Muaytdan bir yigit uning oldidan oʻtmoqchi boʻldi, lekin Abu Said uni koʻkragiga turtib qaytardi. Yigit (oʻtishga) boshqa yoʻl topmagach, yana oʻtmoqchi boʻldi, lekin Abu Said uni kuchliroq turtdi. Yigit Abu Saidni soʻkdi va Marvonning oldiga borib, Abu Saiddan shikoyat qildi; Abu Said ham yigit izidan Marvonning oldiga bordi. Marvon: «Ey Abu Said, sen bilan ukangning oʻgʻli orasida nima boʻldi?» — dedi. Abu Said unga: «Men Paygʻambar ﷺ ning shunday deganini eshitdim: ‹Biringiz sutra vazifasini oʻtaydigan narsa orqasida namoz oʻqiyotganida, biror kishi uning oldidan oʻtmoqchi boʻlsa, uni qaytarsin; agar (qaytishni) rad etsa, unga qarshi kuch ishlatsin — chunki u shaytondir›», — dedi.Абу Солиҳ ас-Саммон (Абу Саид ал-Худрийдан) ривоят қилади: Мен Абу Саид ал-Худрийни жума куни сутра вазифасини ўтайдиган нарса орқасида намоз ўқиётган ҳолда кўрдим. Бани Абу Муайтдан бир йигит унинг олдидан ўтмоқчи бўлди, лекин Абу Саид уни кўкрагига туртиб қайтарди. Йигит (ўтишга) бошқа йўл топмагач, яна ўтмоқчи бўлди, лекин Абу Саид уни кучлироқ туртди. Йигит Абу Саидни сўкди ва Марвоннинг олдига бориб, Абу Саиддан шикоят қилди; Абу Саид ҳам йигит изидан Марвоннинг олдига борди. Марвон: «Эй Абу Саид, сен билан укангнинг ўғли орасида нима бўлди?» — деди. Абу Саид унга: «Мен Пайғамбар ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: ‹Бирингиз сутра вазифасини ўтайдиган нарса орқасида намоз ўқиётганида, бирор киши унинг олдидан ўтмоқчи бўлса, уни қайтарсин; агар (қайтишни) рад эца, унга қарши куч ишлацин — чунки у шайтондир›», — деди.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا السَّلاَمُ عَلَيْكَ، فَكَيْفَ نُصَلِّي قَالَ " قُولُوا اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ عَبْدِكَ وَرَسُولِكَ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَآلِ إِبْرَاهِيمَ ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Biz: «Yo Rasululloh, mana bu — sizga salom (berish); endi qanday salovot aytamiz?» dedik. U zot: «Shunday denglar: ‹Allohumma salli ala Muhammadin abdika va rasulika, kama sollayta ala Ibrohiym, va barik ala Muhammadin va ala oli Muhammad, kama barakta ala Ibrohiym va oli Ibrohiym› (Allohim, Ibrohimga rahmat aytganing kabi, banding va elching Muhammadga rahmat ayt; Ibrohim va Ibrohim oilasini barakali qilganing kabi, Muhammadni va Muhammad oilasini barakali qil)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Биз: «Ё Расулуллоҳ, мана бу — сизга салом (бериш); энди қандай саловот айтамиз?» дедик. У зот: «Шундай денглар: ‹Аллоҳумма салли ала Муҳаммадин абдика ва расулика, кама соллайта ала Иброҳийм, ва барик ала Муҳаммадин ва ала оли Муҳаммад, кама баракта ала Иброҳийм ва оли Иброҳийм› (Аллоҳим, Иброҳимга раҳмат айтганинг каби, бандинг ва элчинг Муҳаммадга раҳмат айт; Иброҳим ва Иброҳим оиласини баракали қилганинг каби, Муҳаммадни ва Муҳаммад оиласини баракали қил)», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ أَكْثَرَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمْ مَا يُخْرِجُ اللَّهُ لَكُمْ مِنْ بَرَكَاتِ الأَرْضِ ". قِيلَ وَمَا بَرَكَاتُ الأَرْضِ قَالَ " زَهْرَةُ الدُّنْيَا ". فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ هَلْ يَأْتِي الْخَيْرُ بِالشَّرِّ فَصَمَتَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى ظَنَنَّا أَنَّهُ يُنْزَلُ عَلَيْهِ، ثُمَّ جَعَلَ يَمْسَحُ عَنْ جَبِينِهِ فَقَالَ " أَيْنَ السَّائِلُ ". قَالَ أَنَا. قَالَ أَبُو سَعِيدٍ لَقَدْ حَمِدْنَاهُ حِينَ طَلَعَ ذَلِكَ. قَالَ " لاَ يَأْتِي الْخَيْرُ إِلاَّ بِالْخَيْرِ، إِنَّ هَذَا الْمَالَ خَضِرَةٌ حُلْوَةٌ، وَإِنَّ كُلَّ مَا أَنْبَتَ الرَّبِيعُ يَقْتُلُ حَبَطًا أَوْ يُلِمُّ، إِلاَّ آكِلَةَ الْخَضِرَةِ، أَكَلَتْ حَتَّى إِذَا امْتَدَّتْ خَاصِرَتَاهَا اسْتَقْبَلَتِ الشَّمْسَ، فَاجْتَرَّتْ وَثَلَطَتْ وَبَالَتْ، ثُمَّ عَادَتْ فَأَكَلَتْ، وَإِنَّ هَذَا الْمَالَ حُلْوَةٌ، مَنْ أَخَذَهُ بِحَقِّهِ وَوَضَعَهُ فِي حَقِّهِ، فَنِعْمَ الْمَعُونَةُ هُوَ، وَمَنْ أَخَذَهُ بِغَيْرِ حَقِّهِ، كَانَ الَّذِي يَأْكُلُ وَلاَ يَشْبَعُ ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Men sizlar haqida eng koʻp qoʻrqadigan narsa — Alloh sizlarga yerning barakalaridan chiqaradigan (neʼmat)laridir», dedilar. «Yerning barakalari nima?» deyilganda, u zot: «Dunyoning (oʻtkinchi) ziynati», dedilar. Bir kishi u zotga: «Yaxshilik yomonlik keltiradimi?» dedi. Paygʻambar ﷺ — biz u zotga vahiy nozil boʻlyapti deb oʻylaguncha — jim qoldilar; soʻng peshonalaridan (terni) arta boshlab: «Soʻrovchi qani?» dedilar. U (kishi): «Men», dedi. Abu Saʼid: «Oʻsha (javob) yuzaga chiqqanda, biz uni (savol bergan kishini) maqtadik», dedi. U zot: «Yaxshilik faqat yaxshilik keltiradi. Albatta bu mol — yashil va shirin (meva kabi)dir. Bahor undirgan har bir oʻsimlik (haddan oshib yegan hayvonni) qorin dam boʻlib oʻldiradi yoki oʻlimga yaqinlashtiradi — magar koʻkat (xazira) yeguvchi (hayvon) bundan mustasno: u (meʼyorida) yeydi — qorni (toʻlib) yonlari kerilganda, quyoshga yuzlanib, kavsh qaytaradi, tezagini (chiqarib) siyadi, soʻng yana qaytib yeydi. Mana shu mol (ham) shirindir: kim uni haqi bilan olib, haqli oʻrniga sarflasa, u qanday yaxshi yordamchi! Kim uni nohaq olsa, u — yeb (hech) toʻymaydigan kishidek boʻladi», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Мен сизлар ҳақида энг кўп қўрқадиган нарса — Аллоҳ сизларга ернинг баракаларидан чиқарадиган (неъмат)ларидир», дедилар. «Ернинг баракалари нима?» дейилганда, у зот: «Дунёнинг (ўткинчи) зийнати», дедилар. Бир киши у зотга: «Яхшилик ёмонлик келтирадими?» деди. Пайғамбар ﷺ — биз у зотга ваҳий нозил бўляпти деб ўйлагунча — жим қолдилар; сўнг пешоналаридан (терни) арта бошлаб: «Сўровчи қани?» дедилар. У (киши): «Мен», деди. Абу Саъид: «Ўша (жавоб) юзага чиққанда, биз уни (савол берган кишини) мақтадик», деди. У зот: «Яхшилик фақат яхшилик келтиради. Албатта бу мол — яшил ва ширин (мева каби)дир. Баҳор ундирган ҳар бир ўсимлик (ҳаддан ошиб еган ҳайвонни) қорин дам бўлиб ўлдиради ёки ўлимга яқинлаштиради — магар кўкат (хазира) егувчи (ҳайвон) бундан мустасно: у (меъёрида) ейди — қорни (тўлиб) ёнлари керилганда, қуёшга юзланиб, кавш қайтаради, тезагини (чиқариб) сияди, сўнг яна қайтиб ейди. Мана шу мол (ҳам) шириндир: ким уни ҳақи билан олиб, ҳақли ўрнига сарфласа, у қандай яхши ёрдамчи! Ким уни ноҳақ олса, у — еб (ҳеч) тўймайдиган кишидек бўлади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، أَخْبَرَهُ أَنَّ أُنَاسًا مِنَ الأَنْصَارِ سَأَلُوا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَلَمْ يَسْأَلْهُ أَحَدٌ مِنْهُمْ إِلاَّ أَعْطَاهُ حَتَّى نَفِدَ مَا عِنْدَهُ فَقَالَ لَهُمْ حِينَ نَفِدَ كُلُّ شَىْءٍ أَنْفَقَ بِيَدَيْهِ " مَا يَكُنْ عِنْدِي مِنْ خَيْرٍ لاَ أَدَّخِرْهُ عَنْكُمْ، وَإِنَّهُ مَنْ يَسْتَعِفَّ يُعِفُّهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَتَصَبَّرْ يُصَبِّرْهُ اللَّهُ، وَمَنْ يَسْتَغْنِ يُغْنِهِ اللَّهُ، وَلَنْ تُعْطَوْا عَطَاءً خَيْرًا وَأَوْسَعَ مِنَ الصَّبْرِ ".
(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) aytdiki,) Ansordan baʼzi kishilar Rasululloh ﷺdan (biror narsa) soʻrashdi; ulardan kim soʻrasa, u zot berar edilar — toki yonlaridagi (mol) tugadi. Hamma narsa — qoʻllari bilan sarflagan (mollari) — tugagach, ularga: «Menda boʻlgan har qanday yaxshilikni (moldan) men sizdan asrab qoʻymayman. Kim iffatli boʻlishni (gadolikdan tiyilishni) istasa, Alloh uni iffatli qiladi; kim sabr qilishga harakat qilsa, Alloh unga sabr beradi; kim (oʻzini) boy (qanoatli) tutsa, Alloh uni boy qiladi. Sizga sabrdan koʻra yaxshiroq va kengroq biror ato berilmagan», dedilar.(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) айтдики,) Ансордан баъзи кишилар Расулуллоҳ ﷺдан (бирор нарса) сўрашди; улардан ким сўраса, у зот берар эдилар — токи ёнларидаги (мол) тугади. Ҳамма нарса — қўллари билан сарфлаган (моллари) — тугагач, уларга: «Менда бўлган ҳар қандай яхшиликни (молдан) мен сиздан асраб қўймайман. Ким иффатли бўлишни (гадоликдан тийилишни) истаса, Аллоҳ уни иффатли қилади; ким сабр қилишга ҳаракат қилса, Аллоҳ унга сабр беради; ким (ўзини) бой (қаноатли) туца, Аллоҳ уни бой қилади. Сизга сабрдан кўра яхшироқ ва кенгроқ бирор ато берилмаган», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا مُعْتَمِرٌ، سَمِعْتُ أَبِي، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَبْدِ الْغَافِرِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ ـ رضى الله عنه ـ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم "ذَكَرَ رَجُلاً فِيمَنْ كَانَ سَلَفَ أَوْ قَبْلَكُمْ آتَاهُ اللَّهُ مَالاً وَوَلَدًا ـ يَعْنِي أَعْطَاهُ قَالَ ـ فَلَمَّا حُضِرَ قَالَ لِبَنِيهِ أَىَّ أَبٍ كُنْتُ قَالُوا خَيْرَ أَبٍ. قَالَ فَإِنَّهُ لَمْ يَبْتَئِرْ عِنْدَ اللَّهِ خَيْرًا ـ فَسَّرَهَا قَتَادَةُ لَمْ يَدَّخِرْ ـ وَإِنْ يَقْدَمْ عَلَى اللَّهِ يُعَذِّبْهُ فَانْظُرُوا، فَإِذَا مُتُّ فَأَحْرِقُونِي، حَتَّى إِذَا صِرْتُ فَحْمًا فَاسْحَقُونِي ـ أَوْ قَالَ فَاسْهَكُونِي ـ ثُمَّ إِذَا كَانَ رِيحٌ عَاصِفٌ فَأَذْرُونِي فِيهَا. فَأَخَذَ مَوَاثِيقَهُمْ عَلَى ذَلِكَ وَرَبِّي فَفَعَلُوا فَقَالَ اللَّهُ كُنْ. فَإِذَا رَجُلٌ قَائِمٌ، ثُمَّ قَالَ أَىْ عَبْدِي مَا حَمَلَكَ عَلَى مَا فَعَلْتَ قَالَ مَخَافَتُكَ ـ أَوْ فَرَقٌ مِنْكَ ـ فَمَا تَلاَفَاهُ أَنْ رَحِمَهُ اللَّهُ ". فَحَدَّثْتُ أَبَا عُثْمَانَ فَقَالَ سَمِعْتُ سَلْمَانَ غَيْرَ أَنَّهُ زَادَ فَأَذْرُونِي فِي الْبَحْرِ. أَوْ كَمَا حَدَّثَ. وَقَالَ مُعَاذٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، سَمِعْتُ عُقْبَةَ، سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladiki,) u zot sizlardan oldin oʻtgan kishilardan birini zikr qildilar — Alloh unga mol va farzand bergan edi.) U zot: «(Vafoti) yaqinlashganda, u oʻgʻillariga: ‹Men sizlarga qanday ota boʻldim?› dedi. Ular: ‹Eng yaxshi ota (boʻlding)›, dedilar. U: ‹(Lekin) u (yaʼni men) Allohning huzurida (oʻzi uchun) hech yaxshilik jamlamadi — (Qatoda ‹iddixor› (jamgʻarish) deb izohladi) — agar Allohning huzuriga (shu holda) borsa, U uni azoblaydi. Bas, qaranglar: men oʻlganimda, meni yondiringlar — toki koʻmir boʻlganimda, meni (ezib) maydalanglar; soʻng kuchli shamol boʻlganida, meni unga sochib yuboringlar›, dedi va ulardan shu haqda ahd-paymon oldi. Robbim bilan qasamki, ular shunday qilishdi. Shunda Alloh: ‹Boʻl!› dedi — birdan u tik turgan bir kishiga (aylandi). Soʻng (Alloh): ‹Ey bandam, seni shu (ishni) qilishga nima undadi?› dedi. U: ‹Sendan qoʻrqqanim — yoki: Sendan qoʻrqib titraganim›, dedi. Bas, Alloh uni faqat rahm qilish bilan (qutqarib) qarshi oldi», dedilar. (Roviy:) Men buni Abu Usmonga aytdim; u: «Men Salmondan (shuni) eshitdim, faqat u: ‹meni dengizga sochinglar› deb (qoʻshib aytdi)», dedi — yoki shunga oʻxshash (rivoyat qildi).(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қиладики,) у зот сизлардан олдин ўтган кишилардан бирини зикр қилдилар — Аллоҳ унга мол ва фарзанд берган эди.) У зот: «(Вафоти) яқинлашганда, у ўғилларига: ‹Мен сизларга қандай ота бўлдим?› деди. Улар: ‹Энг яхши ота (бўлдинг)›, дедилар. У: ‹(Лекин) у (яъни мен) Аллоҳнинг ҳузурида (ўзи учун) ҳеч яхшилик жамламади — (Қатода ‹иддихор› (жамғариш) деб изоҳлади) — агар Аллоҳнинг ҳузурига (шу ҳолда) борса, У уни азоблайди. Бас, қаранглар: мен ўлганимда, мени ёндиринглар — токи кўмир бўлганимда, мени (эзиб) майдаланглар; сўнг кучли шамол бўлганида, мени унга сочиб юборинглар›, деди ва улардан шу ҳақда аҳд-паймон олди. Роббим билан қасамки, улар шундай қилишди. Шунда Аллоҳ: ‹Бўл!› деди — бирдан у тик турган бир кишига (айланди). Сўнг (Аллоҳ): ‹Эй бандам, сени шу (ишни) қилишга нима ундади?› деди. У: ‹Сендан қўрққаним — ёки: Сендан қўрқиб титраганим›, деди. Бас, Аллоҳ уни фақат раҳм қилиш билан (қутқариб) қарши олди», дедилар. (Ровий:) Мен буни Абу Усмонга айтдим; у: «Мен Салмондан (шуни) эшитдим, фақат у: ‹мени денгизга сочинглар› деб (қўшиб айтди)», деди — ёки шунга ўхшаш (ривоят қилди).
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، حَدَّثَهُ قَالَ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ. وَقَالَ مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ حَدَّثَنَا الأَوْزَاعِيُّ حَدَّثَنَا الزُّهْرِيُّ عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَزِيدَ اللَّيْثِيِّ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ جَاءَ أَعْرَابِيٌّ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَىُّ النَّاسِ خَيْرٌ قَالَ " رَجُلٌ جَاهَدَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ، وَرَجُلٌ فِي شِعْبٍ مِنَ الشِّعَابِ يَعْبُدُ رَبَّهُ، وَيَدَعُ النَّاسَ مِنْ شَرِّهِ ". تَابَعَهُ الزُّبَيْدِيُّ وَسُلَيْمَانُ بْنُ كَثِيرٍ وَالنُّعْمَانُ عَنِ الزُّهْرِيِّ. وَقَالَ مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عَطَاءٍ أَوْ عُبَيْدِ اللَّهِ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ يُونُسُ وَابْنُ مُسَافِرٍ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَطَاءٍ عَنْ بَعْضِ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Bir aʼrobiy (sahroyi arab) Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, odamlarning qaysisi (eng) yaxshi?» dedi. U zot: «Oʻz joni va moli bilan jihod qilgan kishi; va togʻ darralaridan bir darrada Robbiga ibodat qilib, odamlarni oʻz yomonligidan (saqlab, ularga ozor bermay) qoʻyadigan (yolgʻiz) kishi», dedilar. (Buni Zubaydiy, Sulaymon ibn Kasir va Nuʼmon Zuhriydan mutoba qilib rivoyat qildilar. Maʼmar Zuhriydan, u Ato — yoki Ubaydulloh — dan, u Abu Saʼiddan, u Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildi). Yunus, Ibn Musofir va Yahyo ibn Said esa Ibn Shihobdan, u Atodan, u Paygʻambar ﷺning baʼzi sahobalaridan, u Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildilar).)(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Бир аъробий (саҳройи араб) Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, одамларнинг қайсиси (энг) яхши?» деди. У зот: «Ўз жони ва моли билан жиҳод қилган киши; ва тоғ дарраларидан бир даррада Роббига ибодат қилиб, одамларни ўз ёмонлигидан (сақлаб, уларга озор бермай) қўядиган (ёлғиз) киши», дедилар. (Буни Зубайдий, Сулаймон ибн Касир ва Нуъмон Зуҳрийдан мутоба қилиб ривоят қилдилар. Маъмар Зуҳрийдан, у Ато — ёки Убайдуллоҳ — дан, у Абу Саъиддан, у Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилди). Юнус, Ибн Мусофир ва Яҳё ибн Саид эса Ибн Шиҳобдан, у Атодан, у Пайғамбар ﷺнинг баъзи саҳобаларидан, у Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдилар).)
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا الْمَاجِشُونُ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّهُ سَمِعَهُ يَقُولُ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ خَيْرُ مَالِ الرَّجُلِ الْمُسْلِمِ الْغَنَمُ، يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ، يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنَ الْفِتَنِ ".
(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Odamlarga shunday bir zamon keladiki, musulmon kishining eng yaxshi moli — qoʻy boʻladi; u u (qoʻy) bilan togʻ choʻqqilari va yomgʻir tushadigan joylarni quvib (kezib), fitnalardan dini bilan qochadi.»(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Одамларга шундай бир замон келадики, мусулмон кишининг энг яхши моли — қўй бўлади; у у (қўй) билан тоғ чўққилари ва ёмғир тушадиган жойларни қувиб (кезиб), фитналардан дини билан қочади.»
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَكُونُ الأَرْضُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ خُبْزَةً وَاحِدَةً، يَتَكَفَّؤُهَا الْجَبَّارُ بِيَدِهِ، كَمَا يَكْفَأُ أَحَدُكُمْ خُبْزَتَهُ فِي السَّفَرِ، نُزُلاً لأَهْلِ الْجَنَّةِ ". فَأَتَى رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ فَقَالَ بَارَكَ الرَّحْمَنُ عَلَيْكَ يَا أَبَا الْقَاسِمِ، أَلاَ أُخْبِرُكَ بِنُزُلِ أَهْلِ الْجَنَّةِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ قَالَ " بَلَى ". قَالَ تَكُونُ الأَرْضُ خُبْزَةً وَاحِدَةً كَمَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَنَظَرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِلَيْنَا، ثُمَّ ضَحِكَ حَتَّى بَدَتْ نَوَاجِذُهُ ثُمَّ قَالَ أَلاَ أُخْبِرُكَ بِإِدَامِهِمْ قَالَ إِدَامُهُمْ بَالاَمٌ وَنُونٌ. قَالُوا وَمَا هَذَا قَالَ ثَوْرٌ وَنُونٌ يَأْكُلُ مِنْ زَائِدَةِ كَبِدِهِمَا سَبْعُونَ أَلْفًا.
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Qiyomat kunida yer yagona bir non (loʻppi) boʻladi; al-Jabbor (Alloh) uni — xuddi biringiz safarda (oʻz) nonini qoʻlida agʻdargani kabi — qoʻli bilan agʻdaradi (aylantiradi); (bu) jannat ahli uchun (mehmon) ziyofati (boʻladi)», dedilar. Shunda yahudiylardan bir kishi kelib: «Ey Abul-Qosim, Rahmon senga baraka bersin! Sizga jannat ahlining Qiyomat kunidagi ziyofatini xabar bermaymi?» dedi. U zot: «Ha (ayt)», dedilar. U: «Yer — Paygʻambar ﷺ aytganidek — yagona bir non boʻladi», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ bizga qarab, (keyin) ozigʻ tishlari koʻringuncha kuldilar. Soʻng u (yahudiy): «Sizga ularning (non bilan yeydigan) yonboshini (qatigʻini) xabar bermaymi? Ularning yonboshi — Balom va Nun (boʻladi)», dedi. (Sahobalar): «Bu nima?» dedilar. U: «(Bu) — bir hoʻkiz va bir baliq; ularning jigarining ziyoda (boʻlagi)dan yetmish ming (kishi) yeydi», dedi.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Қиёмат кунида ер ягона бир нон (лўппи) бўлади; ал-Жаббор (Аллоҳ) уни — худди бирингиз сафарда (ўз) нонини қўлида ағдаргани каби — қўли билан ағдаради (айлантиради); (бу) жаннат аҳли учун (меҳмон) зиёфати (бўлади)», дедилар. Шунда яҳудийлардан бир киши келиб: «Эй Абул-Қосим, Раҳмон сенга барака берсин! Сизга жаннат аҳлининг Қиёмат кунидаги зиёфатини хабар бермайми?» деди. У зот: «Ҳа (айт)», дедилар. У: «Ер — Пайғамбар ﷺ айтганидек — ягона бир нон бўлади», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ бизга қараб, (кейин) озиғ тишлари кўрингунча кулдилар. Сўнг у (яҳудий): «Сизга уларнинг (нон билан ейдиган) ёнбошини (қатиғини) хабар бермайми? Уларнинг ёнбоши — Балом ва Нун (бўлади)», деди. (Саҳобалар): «Бу нима?» дедилар. У: «(Бу) — бир ҳўкиз ва бир балиқ; уларнинг жигарининг зиёда (бўлаги)дан етмиш минг (киши) ейди», деди.
حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَقُولُ اللَّهُ يَا آدَمُ. فَيَقُولُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ فِي يَدَيْكَ. قَالَ يَقُولُ أَخْرِجْ بَعْثَ النَّارِ. قَالَ وَمَا بَعْثُ النَّارِ قَالَ مِنْ كُلِّ أَلْفٍ تِسْعَمِائَةٍ وَتِسْعَةً وَتِسْعِينَ. فَذَاكَ حِينَ يَشِيبُ الصَّغِيرُ، وَتَضَعُ كُلُّ ذَاتِ حَمْلٍ حَمْلَهَا، وَتَرَى النَّاسَ سَكْرَى وَمَا هُمْ بِسَكْرَى وَلَكِنَّ عَذَابَ اللَّهِ شَدِيدٌ ". فَاشْتَدَّ ذَلِكَ عَلَيْهِمْ فَقَالُوا يَا رَسُولُ اللَّهِ أَيُّنَا الرَّجُلُ قَالَ " أَبْشِرُوا، فَإِنَّ مِنْ يَأْجُوجَ وَمَأْجُوجَ أَلْفٌ وَمِنْكُمْ رَجُلٌ ـ ثُمَّ قَالَ ـ وَالَّذِي نَفْسِي فِي يَدِهِ إِنِّي لأَطْمَعُ أَنْ تَكُونُوا ثُلُثَ أَهْلِ الْجَنَّةِ ". قَالَ فَحَمِدْنَا اللَّهَ وَكَبَّرْنَا، ثُمَّ قَالَ " وَالَّذِي نَفْسِي فِي يَدِهِ إِنِّي لأَطْمَعُ أَنْ تَكُونُوا شَطْرَ أَهْلِ الْجَنَّةِ، إِنَّ مَثَلَكُمْ فِي الأُمَمِ كَمَثَلِ الشَّعَرَةِ الْبَيْضَاءِ فِي جِلْدِ الثَّوْرِ الأَسْوَدِ أَوِ الرَّقْمَةِ فِي ذِرَاعِ الْحِمَارِ ".
(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Alloh: ‹Ey Odam!› deydi. U: ‹Labbay, saʼdayk, val-xayru fiy yadayk (yaxshilik Sening qoʻlingda)›, deydi. (Alloh): ‹Doʻzax (ahli) guruhini chiqar›, deydi. U: ‹Doʻzax guruhi nima (qancha)?› deydi. (Alloh): ‹Har mingtadan toʻqqiz yuz toʻqson toʻqqiztasini (chiqar)›, deydi. Mana shu — kichik (bola) qariydigan, har bir homilador (ayol) homilasini (vaqtsiz) tashlaydigan va sen odamlarni mast koʻradigan — holbuki ular mast emas — lekin Allohning azobi qattiq boʻladigan (paytdir)», dedilar. Bu (sahobalarga) ogʻir botdi va ular: «Yo Rasululloh, qaysimiz oʻsha (qutuladigan) kishi (boʻlamiz)?» dedilar. U zot: «Xushxabar boʻlsin: Yaʼjuj va Maʼjujdan ming (kishi), sizdan esa bir kishi (boʻladi)», dedilar. Soʻng: «Joni qoʻlimda boʻlgan Zot bilan qasamki, men sizlar jannat ahlining uchdan biri boʻlishingizdan umidvorman», dedilar. (Abu Saʼid) aytdi: Biz Allohga hamd aytdik, takbir aytdik. Soʻng u zot: «Joni qoʻlimda boʻlgan Zot bilan qasamki, men sizlar jannat ahlining yarmi boʻlishingizdan umidvorman. Albatta sizlarning (boshqa) ummatlar ichidagi misolingiz — qora hoʻkiz terisidagi bir oq tuk, yoki eshakning bilagidagi bir dogʻ (raqm) misolidir», dedilar.(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ: ‹Эй Одам!› дейди. У: ‹Лаббай, саъдайк, вал-хайру фий ядайк (яхшилик Сенинг қўлингда)›, дейди. (Аллоҳ): ‹Дўзах (аҳли) гуруҳини чиқар›, дейди. У: ‹Дўзах гуруҳи нима (қанча)?› дейди. (Аллоҳ): ‹Ҳар мингтадан тўққиз юз тўқсон тўққизтасини (чиқар)›, дейди. Мана шу — кичик (бола) қарийдиган, ҳар бир ҳомиладор (аёл) ҳомиласини (вақциз) ташлайдиган ва сен одамларни маст кўрадиган — ҳолбуки улар маст эмас — лекин Аллоҳнинг азоби қаттиқ бўладиган (пайтдир)», дедилар. Бу (саҳобаларга) оғир ботди ва улар: «Ё Расулуллоҳ, қайсимиз ўша (қутуладиган) киши (бўламиз)?» дедилар. У зот: «Хушхабар бўлсин: Яъжуж ва Маъжуждан минг (киши), сиздан эса бир киши (бўлади)», дедилар. Сўнг: «Жони қўлимда бўлган Зот билан қасамки, мен сизлар жаннат аҳлининг учдан бири бўлишингиздан умидворман», дедилар. (Абу Саъид) айтди: Биз Аллоҳга ҳамд айтдик, такбир айтдик. Сўнг у зот: «Жони қўлимда бўлган Зот билан қасамки, мен сизлар жаннат аҳлининг ярми бўлишингиздан умидворман. Албатта сизларнинг (бошқа) умматлар ичидаги мисолингиз — қора ҳўкиз терисидаги бир оқ тук, ёки эшакнинг билагидаги бир доғ (рақм) мисолидир», дедилар.
حَدَّثَنِي الصَّلْتُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ زُرَيْعٍ، [quran sura="7" aya_start="42" aya_end="42"]{وَنَزَعْنَا مَا فِي صُدُورِهِمْ مِنْ غِلٍّ} قَالَ حَدَّثَنَا سَعِيدٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيِّ أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَخْلُصُ الْمُؤْمِنُونَ مِنَ النَّارِ، فَيُحْبَسُونَ عَلَى قَنْطَرَةٍ بَيْنَ الْجَنَّةِ وَالنَّارِ، فَيُقَصُّ لِبَعْضِهِمْ مِنْ بَعْضٍ، مَظَالِمُ كَانَتْ بَيْنَهُمْ فِي الدُّنْيَا، حَتَّى إِذَا هُذِّبُوا وَنُقُّوا أُذِنَ لَهُمْ فِي دُخُولِ الْجَنَّةِ، فَوَالَّذِي نَفْسُ مُحَمَّدٍ بِيَدِهِ لأَحَدُهُمْ أَهْدَى بِمَنْزِلِهِ فِي الْجَنَّةِ مِنْهُ بِمَنْزِلِهِ كَانَ فِي الدُّنْيَا ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ ‹Biz ularning koʻksilaridagi gina-adovatni sugʻurib (olib) tashladik› (Aʼrof surasi, 43-oyat) (oyati haqida shunday) dedilar: «Mominlar doʻzaxdan qutuladi, soʻng jannat bilan doʻzax orasidagi bir koʻprikda toʻxtatiladi; ular orasida dunyoda boʻlgan zulm(lar) uchun bir-biridan qasos olinadi; ular (shunday) tozalanib, poklangach, ularga jannatga kirishga izn beriladi. Muhammadning joni qoʻlida boʻlgan Zot bilan qasamki, ularning har biri jannatdagi manzilini — dunyodagi manzilini bilganidan ham yaxshiroq tanib qoladi (biladi)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ‹Биз уларнинг кўксиларидаги гина-адоватни суғуриб (олиб) ташладик› (Аъроф сураси, 43-оят) (ояти ҳақида шундай) дедилар: «Моминлар дўзахдан қутулади, сўнг жаннат билан дўзах орасидаги бир кўприкда тўхтатилади; улар орасида дунёда бўлган зулм(лар) учун бир-биридан қасос олинади; улар (шундай) тозаланиб, поклангач, уларга жаннатга киришга изн берилади. Муҳаммаднинг жони қўлида бўлган Зот билан қасамки, уларнинг ҳар бири жаннатдаги манзилини — дунёдаги манзилини билганидан ҳам яхшироқ таниб қолади (билади)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ أَسَدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ اللَّهَ يَقُولُ لأَهْلِ الْجَنَّةِ يَا أَهْلَ الْجَنَّةِ. يَقُولُونَ لَبَّيْكَ رَبَّنَا وَسَعْدَيْكَ. فَيَقُولُ هَلْ رَضِيتُمْ فَيَقُولُونَ وَمَا لَنَا لاَ نَرْضَى وَقَدْ أَعْطَيْتَنَا مَا لَمْ تُعْطِ أَحَدًا مِنْ خَلْقِكَ. فَيَقُولُ أَنَا أُعْطِيكُمْ أَفْضَلَ مِنْ ذَلِكَ. قَالُوا يَا رَبِّ وَأَىُّ شَىْءٍ أَفْضَلُ مِنْ ذَلِكَ فَيَقُولُ أُحِلُّ عَلَيْكُمْ رِضْوَانِي فَلاَ أَسْخَطُ عَلَيْكُمْ بَعْدَهُ أَبَدًا ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Albatta Alloh jannat ahliga: ‹Ey jannat ahli!› deydi. Ular: ‹Labbay, Robbimiz, saʼdayk›, deydi. (Alloh): ‹Rozi boʻldingizmi?› deydi. Ular: ‹Nega rozi boʻlmaylik? Sen bizga xalqingdan hech kimga bermagan (neʼmat)larni berding-ku›, deydi. (Alloh): ‹Men sizga bundan-da afzalrogʻini beraman›, deydi. Ular: ‹Ey Robbimiz, bundan afzal qaysi narsa (boʻlishi mumkin)?› deydi. (Alloh): ‹Men sizga Oʻz roziligimni halol (doimiy) qilaman — endi bundan keyin sizga aslo gʻazab qilmayman›, deydi», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта Аллоҳ жаннат аҳлига: ‹Эй жаннат аҳли!› дейди. Улар: ‹Лаббай, Роббимиз, саъдайк›, дейди. (Аллоҳ): ‹Рози бўлдингизми?› дейди. Улар: ‹Нега рози бўлмайлик? Сен бизга халқингдан ҳеч кимга бермаган (неъмат)ларни бердинг-ку›, дейди. (Аллоҳ): ‹Мен сизга бундан-да афзалроғини бераман›, дейди. Улар: ‹Эй Роббимиз, бундан афзал қайси нарса (бўлиши мумкин)?› дейди. (Аллоҳ): ‹Мен сизга Ўз розилигимни ҳалол (доимий) қиламан — энди бундан кейин сизга асло ғазаб қилмайман›, дейди», дедилар.
قَالَ أَبُو حَازِمٍ فَحَدَّثْتُ بِهِ النُّعْمَانَ بْنَ أَبِي عَيَّاشٍ، فَقَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَشَجَرَةً يَسِيرُ الرَّاكِبُ الْجَوَادَ الْمُضَمَّرَ السَّرِيعَ مِائَةَ عَامٍ، مَا يَقْطَعُهَا ".
(Abu Saʼid (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Albatta jannatda shunday bir daraxt borki, tez chopadigan, chiniqqan zotdor otdagi otliq yuz yil yursa (ham), uni kesib oʻtolmaydi», dedilar.(Абу Саъид (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Албатта жаннатда шундай бир дарахт борки, тез чопадиган, чиниққан зотдор отдаги отлиқ юз йил юрса (ҳам), уни кесиб ўтолмайди», дедилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِذَا دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ، وَأَهْلُ النَّارِ النَّارَ يَقُولُ اللَّهُ مَنْ كَانَ فِي قَلْبِهِ مِثْقَالُ حَبَّةٍ مِنْ خَرْدَلٍ مِنْ إِيمَانٍ فَأَخْرِجُوهُ. فَيُخْرَجُونَ قَدِ امْتُحِشُوا وَعَادُوا حُمَمًا، فَيُلْقَوْنَ فِي نَهَرِ الْحَيَاةِ، فَيَنْبُتُونَ كَمَا تَنْبُتُ الْحِبَّةُ فِي حَمِيلِ السَّيْلِ ـ أَوْ قَالَ ـ حَمِيَّةِ السَّيْلِ ". وَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَلَمْ تَرَوْا أَنَّهَا تَنْبُتُ صَفْرَاءَ مُلْتَوِيَةً ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Paygʻambar ﷺ: «Jannat ahli jannatga, doʻzax ahli doʻzaxga kirgach, Alloh: ‹Kimning qalbida bir xardal urugʻicha iymon boʻlsa, uni (doʻzaxdan) chiqaringlar›, deydi. Bas, ular — (olovda) kuyib, koʻmirga aylangan holda — chiqariladi va ‹Hayot daryosi›ga tashlanadi; soʻng ular — xuddi sel oqizgan (loyqa)dagi urugʻ unib chiqqani kabi — unib (oʻsib) chiqadi», dedilar. Paygʻambar ﷺ (yana): «Uning sargʻish, buralgan holda unib chiqishini koʻrmadingizmi?» dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Пайғамбар ﷺ: «Жаннат аҳли жаннатга, дўзах аҳли дўзахга киргач, Аллоҳ: ‹Кимнинг қалбида бир хардал уруғича иймон бўлса, уни (дўзахдан) чиқаринглар›, дейди. Бас, улар — (оловда) куйиб, кўмирга айланган ҳолда — чиқарилади ва ‹Ҳаёт дарёси›га ташланади; сўнг улар — худди сел оқизган (лойқа)даги уруғ униб чиққани каби — униб (ўсиб) чиқади», дедилар. Пайғамбар ﷺ (яна): «Унинг сарғиш, буралган ҳолда униб чиқишини кўрмадингизми?» дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَذُكِرَ عِنْدَهُ عَمُّهُ أَبُو طَالِبٍ فَقَالَ " لَعَلَّهُ تَنْفَعُهُ شَفَاعَتِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُجْعَلُ فِي ضَحْضَاحٍ مِنَ النَّارِ، يَبْلُغُ كَعْبَيْهِ، يَغْلِي مِنْهُ أُمُّ دِمَاغِهِ ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) U zotning (Paygʻambar ﷺning) oldilarida ammolari Abu Tolib zikr qilinganda, u zot: «Ehtimol, mening shafoatim Qiyomat kunida unga naf beradi-yu, u doʻzaxning sayoz (qismi)ga — toʻpiqlariga yetadigan (joyiga) — qoʻyiladi; (shundan ham) miyasining tubi (poʻsti) qaynaydi», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) У зотнинг (Пайғамбар ﷺнинг) олдиларида аммолари Абу Толиб зикр қилинганда, у зот: «Эҳтимол, менинг шафоатим Қиёмат кунида унга наф беради-ю, у дўзахнинг саёз (қисми)га — тўпиқларига етадиган (жойига) — қўйилади; (шундан ҳам) миясининг туби (пўсти) қайнайди», дедилар.
حَدَّثَنَا حِبَّانُ بْنُ مُوسَى، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَيْرِيزٍ الْجُمَحِيُّ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، أَخْبَرَهُ أَنَّهُ، بَيْنَمَا هُوَ جَالِسٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم جَاءَ رَجُلٌ مِنِ الأَنْصَارِ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا نُصِيبُ سَبْيًا وَنُحِبُّ الْمَالَ، كَيْفَ تَرَى فِي الْعَزْلِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوَإِنَّكُمْ تَفْعَلُونَ ذَلِكَ، لاَ عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا، فَإِنَّهُ لَيْسَتْ نَسَمَةٌ كَتَبَ اللَّهُ أَنْ تَخْرُجَ إِلاَّ هِيَ كَائِنَةٌ ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) U Paygʻambar ﷺning oldilarida oʻtirganida, ansordan bir kishi kelib: «Yo Rasululloh, biz (jangda) asira (joriya)larga ega boʻlamiz va (ulardan tugʻiladigan) molni (farzandni) ham yaxshi koʻramiz; azl (qilish) haqida nima deysiz?» dedi. Rasululloh ﷺ: «Siz buni qilasizmi (ajab)? Uni qilmasangiz, sizga (gunoh) yoʻq; chunki Alloh chiqishini (dunyoga kelishini) yozib qoʻygan hech bir jon yoʻqki, u (albatta) voqe boʻlmasin (paydo boʻlmasin)», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) У Пайғамбар ﷺнинг олдиларида ўтирганида, ансордан бир киши келиб: «Ё Расулуллоҳ, биз (жангда) асира (жория)ларга эга бўламиз ва (улардан туғиладиган) молни (фарзандни) ҳам яхши кўрамиз; азл (қилиш) ҳақида нима дейсиз?» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сиз буни қиласизми (ажаб)? Уни қилмасангиз, сизга (гуноҳ) йўқ; чунки Аллоҳ чиқишини (дунёга келишини) ёзиб қўйган ҳеч бир жон йўқки, у (албатта) воқе бўлмасин (пайдо бўлмасин)», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا اسْتُخْلِفَ خَلِيفَةٌ إِلاَّ لَهُ بِطَانَتَانِ بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْخَيْرِ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ، وَبِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالشَّرِّ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ، وَالْمَعْصُومُ مَنْ عَصَمَ اللَّهُ ".
(Abu Saʼid al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qiladi):) U zot: «Hech bir xalifa (rahbar) tayinlanmaydiki, uning ikkita yaqin (maslahatchi guruhi — bitona)si boʻlmasa: bir guruh uni yaxshilikka buyuradi va unga undaydi; (yana) bir guruh uni yomonlikka buyuradi va unga undaydi. Maʼsum (saqlangan kishi) esa — Alloh (Oʻzi) saqlagan kishidir», dedilar.(Абу Саъид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилади):) У зот: «Ҳеч бир халифа (раҳбар) тайинланмайдики, унинг иккита яқин (маслаҳатчи гуруҳи — битона)си бўлмаса: бир гуруҳ уни яхшиликка буюради ва унга ундайди; (яна) бир гуруҳ уни ёмонликка буюради ва унга ундайди. Маъсум (сақланган киши) эса — Аллоҳ (Ўзи) сақлаган кишидир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَنَّ رَجُلاً، سَمِعَ رَجُلاً، يَقْرَأُ [quran sura="112" aya_start="1" aya_end="1"]{قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} يُرَدِّدُهَا، فَلَمَّا أَصْبَحَ جَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ، وَكَأَنَّ الرَّجُلَ يَتَقَالُّهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا لَتَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ".
(Abu Saʼid (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki,) Bir kishi boshqa bir kishining ‹Qul huvallohu ahad› (Ixlos surasi, 1-oyat)ni takror-takror oʻqiyotganini eshitdi. Tong otgach, u Rasululloh ﷺning oldilariga kelib, buni u zotga zikr qildi — goʻyo (oʻsha) kishi uni (bu surani) oz (kam) deb hisoblayotgandek (edi). Shunda Rasululloh ﷺ: «Joni qoʻlimda boʻlgan Zot bilan qasamki, albatta u (sura) Qurʼonning uchdan biriga teng (keladi)», dedilar.(Абу Саъид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики,) Бир киши бошқа бир кишининг ‹Қул ҳуваллоҳу аҳад› (Ихлос сураси, 1-оят)ни такрор-такрор ўқиётганини эшитди. Тонг отгач, у Расулуллоҳ ﷺнинг олдиларига келиб, буни у зотга зикр қилди — гўё (ўша) киши уни (бу сурани) оз (кам) деб ҳисоблаётгандек (эди). Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жони қўлимда бўлган Зот билан қасамки, албатта у (сура) Қуръоннинг учдан бирига тенг (келади)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ تُخَيِّرُوا بَيْنَ الأَنْبِيَاءِ ".
(Abu Said (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Paygʻambarlar orasini (biridan biri afzal deb) tafovut qoʻymanglar (afzalini tanlamanglar)», dedilar.(Абу Саид (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Пайғамбарлар орасини (биридан бири афзал деб) тафовут қўйманглар (афзалини танламанглар)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى الْمَازِنِيِّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ مِنَ الْيَهُودِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَدْ لُطِمَ وَجْهُهُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَجُلاً مِنْ أَصْحَابِكَ مِنَ الأَنْصَارِ لَطَمَ فِي وَجْهِي. قَالَ " ادْعُوهُ ". فَدَعَوْهُ. قَالَ " لِمَ لَطَمْتَ وَجْهَهُ ". قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي مَرَرْتُ بِالْيَهُودِ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ وَالَّذِي اصْطَفَى مُوسَى عَلَى الْبَشَرِ. قَالَ قُلْتُ وَعَلَى مُحَمَّدٍ صلى الله عليه وسلم قَالَ فَأَخَذَتْنِي غَضْبَةٌ فَلَطَمْتُهُ. قَالَ " لاَ تُخَيِّرُونِي مِنْ بَيْنِ الأَنْبِيَاءِ فَإِنَّ النَّاسَ يَصْعَقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ يُفِيقُ، فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى آخِذٌ بِقَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ، فَلاَ أَدْرِي أَفَاقَ قَبْلِي أَمْ جُزِيَ بِصَعْقَةِ الطُّورِ ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Yahudiylardan bir kishi — yuziga shapati urilgan holda — Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Muhammad, sahobalaringdan boʻlgan ansoriy bir kishi yuzimga shapati urdi», dedi. U zot: «Uni chaqiringlar», dedilar. Uni chaqirdilar. U zot: «Nega uning yuziga shapati urding?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, men yahudiylarning yonidan oʻtayotgan edim, uning: ‹Musoni (butun) bashariyat ustidan (afzal qilib) tanlagan Zotga qasam!› deganini eshitdim. Men: ‹Muhammad ustidan hammi?› dedim. Shunda meni gʻazab tutdi va uni shapatiladim (urdim)», dedi. U zot: «Meni paygʻambarlar orasidan (afzal deb) tanlamanglar; chunki odamlar Qiyomat kuni (hammasi) hushidan ketadi, men esa birinchi boʻlib hushiga keladigan boʻlaman. Shunda men Musoni — Arshning ustunlaridan birini ushlagan holda — koʻraman. Bilmadim: u mendan oldin hushiga keldimi yoki (dunyoda) Tur (togʻi)dagi behushligi evaziga (Qiyomat behushligidan) mustasno qilindimi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Яҳудийлардан бир киши — юзига шапати урилган ҳолда — Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Муҳаммад, саҳобаларингдан бўлган ансорий бир киши юзимга шапати урди», деди. У зот: «Уни чақиринглар», дедилар. Уни чақирдилар. У зот: «Нега унинг юзига шапати урдинг?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен яҳудийларнинг ёнидан ўтаётган эдим, унинг: ‹Мусони (бутун) башарият устидан (афзал қилиб) танлаган Зотга қасам!› деганини эшитдим. Мен: ‹Муҳаммад устидан ҳамми?› дедим. Шунда мени ғазаб тутди ва уни шапатиладим (урдим)», деди. У зот: «Мени пайғамбарлар орасидан (афзал деб) танламанглар; чунки одамлар Қиёмат куни (ҳаммаси) ҳушидан кетади, мен эса биринчи бўлиб ҳушига келадиган бўламан. Шунда мен Мусони — Аршнинг устунларидан бирини ушлаган ҳолда — кўраман. Билмадим: у мендан олдин ҳушига келдими ёки (дунёда) Тур (тоғи)даги беҳушлиги эвазига (Қиёмат беҳушлигидан) мустасно қилиндими», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ بَيْنَا النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْسِمُ جَاءَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ ذِي الْخُوَيْصِرَةِ التَّمِيمِيُّ فَقَالَ اعْدِلْ يَا رَسُولَ اللَّهِ. فَقَالَ " وَيْلَكَ مَنْ يَعْدِلُ إِذَا لَمْ أَعْدِلْ ". قَالَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ دَعْنِي أَضْرِبْ عُنُقَهُ. قَالَ " دَعْهُ فَإِنَّ لَهُ أَصْحَابًا يَحْقِرُ أَحَدُكُمْ صَلاَتَهُ مَعَ صَلاَتِهِ، وَصِيَامَهُ مَعَ صِيَامِهِ، يَمْرُقُونَ مِنَ الدِّينِ كَمَا يَمْرُقُ السَّهْمُ مِنَ الرَّمِيَّةِ، يُنْظَرُ فِي قُذَذِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، يُنْظَرُ فِي نَصْلِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ فِي رِصَافِهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، ثُمَّ يُنْظَرُ فِي نَضِيِّهِ فَلاَ يُوجَدُ فِيهِ شَىْءٌ، قَدْ سَبَقَ الْفَرْثَ وَالدَّمَ، آيَتُهُمْ رَجُلٌ إِحْدَى يَدَيْهِ ـ أَوْ قَالَ ثَدْيَيْهِ ـ مِثْلُ ثَدْىِ الْمَرْأَةِ ـ أَوْ قَالَ مِثْلُ الْبَضْعَةِ ـ تَدَرْدَرُ، يَخْرُجُونَ عَلَى حِينِ فُرْقَةٍ مِنَ النَّاسِ ". قَالَ أَبُو سَعِيدٍ أَشْهَدُ سَمِعْتُ مِنَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَشْهَدُ أَنَّ عَلِيًّا قَتَلَهُمْ وَأَنَا مَعَهُ، جِيءَ بِالرَّجُلِ عَلَى النَّعْتِ الَّذِي نَعَتَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم. قَالَ فَنَزَلَتْ فِيهِ [quran sura="9" aya_start="58" aya_end="58"]{وَمِنْهُمْ مَنْ يَلْمِزُكَ فِي الصَّدَقَاتِ}.
(Abu Said (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki, u aytdi:) Paygʻambar ﷺ (oʻljani) taqsimlab turgan paytlarida, Abdulloh ibn Zul-Xuvaysira at-Tamimiy kelib: «Adolat qil, yo Rasululloh!» dedi. U zot: «Holingga voy! Agar men adolat qilmasam, kim adolat qiladi?!» dedilar. Umar ibn Xattob: «Meni qoʻying, uning boʻynini uray (chopay)!» dedi. U zot: «Uni qoʻy. Chunki uning (shunday) sheriklari (paydo) boʻladiki, biringiz oʻz namozini ularning namozi oldida, oʻz roʻzasini ularning roʻzasi oldida hech (kamsitib) koʻrasiz; ular dindan — xuddi oʻq ovdan (otilib) chiqqanidek — chiqib ketadilar. (Oʻqning) patiga qaraladi, unda hech narsa topilmaydi; paykoniga qaraladi, unda hech narsa topilmaydi; soʻng payvandiga qaraladi, unda hech narsa topilmaydi; soʻng yogʻochiga (naziyiga) qaraladi, unda (ham) hech narsa topilmaydi — (oʻq) tezob (qorin chiqindisi) va qondan (ham) oldinroq (oʻtib ketgan). Ularning alomati — bir kishi boʻlib, uning ikki qoʻlidan biri — yoki: ikki koʻkragidan biri — ayol koʻkragiga oʻxshaydi, — yoki: bir parcha goʻshtga oʻxshaydi — silkinib turadi. Ular odamlar (oʻzaro) boʻlingan bir paytda chiqadilar», dedilar. Abu Said aytdi: Men buni Paygʻambar ﷺdan eshitganimga guvohlik beraman; va Ali ularni oʻldirgan paytda men u bilan birga boʻlganimga (ham) guvohlik beraman: (oʻsha) kishi Paygʻambar ﷺ taʼriflagan sifatda (aniq) keltirildi. (Abu Said) aytdi: Bas, u (kishi) haqida mana shu (oyat) nozil boʻldi: «Ulardan baʼzilari sadaqalar (taqsimoti) borasida seni (ayblab) malomat qiladilar» (Tavba surasi, 58-oyat).(Абу Саид (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики, у айтди:) Пайғамбар ﷺ (ўлжани) тақсимлаб турган пайтларида, Абдуллоҳ ибн Зул-Хувайсира ат-Тамимий келиб: «Адолат қил, ё Расулуллоҳ!» деди. У зот: «Ҳолингга вой! Агар мен адолат қилмасам, ким адолат қилади?!» дедилар. Умар ибн Хаттоб: «Мени қўйинг, унинг бўйнини урай (чопай)!» деди. У зот: «Уни қўй. Чунки унинг (шундай) шериклари (пайдо) бўладики, бирингиз ўз намозини уларнинг намози олдида, ўз рўзасини уларнинг рўзаси олдида ҳеч (камситиб) кўрасиз; улар диндан — худди ўқ овдан (отилиб) чиққанидек — чиқиб кетадилар. (Ўқнинг) патига қаралади, унда ҳеч нарса топилмайди; пайконига қаралади, унда ҳеч нарса топилмайди; сўнг пайвандига қаралади, унда ҳеч нарса топилмайди; сўнг ёғочига (назийига) қаралади, унда (ҳам) ҳеч нарса топилмайди — (ўқ) тезоб (қорин чиқиндиси) ва қондан (ҳам) олдинроқ (ўтиб кетган). Уларнинг аломати — бир киши бўлиб, унинг икки қўлидан бири — ёки: икки кўкрагидан бири — аёл кўкрагига ўхшайди, — ёки: бир парча гўштга ўхшайди — силкиниб туради. Улар одамлар (ўзаро) бўлинган бир пайтда чиқадилар», дедилар. Абу Саид айтди: Мен буни Пайғамбар ﷺдан эшитганимга гувоҳлик бераман; ва Али уларни ўлдирган пайтда мен у билан бирга бўлганимга (ҳам) гувоҳлик бераман: (ўша) киши Пайғамбар ﷺ таърифлаган сифатда (аниқ) келтирилди. (Абу Саид) айтди: Бас, у (киши) ҳақида мана шу (оят) нозил бўлди: «Улардан баъзилари садақалар (тақсимоти) борасида сени (айблаб) маломат қиладилар» (Тавба сураси, 58-оят).
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبِي قَالَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَبْرِدُوا بِالظُّهْرِ، فَإِنَّ شِدَّةَ الْحَرِّ مِنْ فَيْحِ جَهَنَّمَ ". تَابَعَهُ سُفْيَانُ وَيَحْيَى وَأَبُو عَوَانَةَ عَنِ الأَعْمَشِ.
Abu Said (al-Xudriy) (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Peshinni salqinda oʻqinglar; chunki issiqning qattiqligi doʻzax oʻtining qaynashidan(dir)», — dedilar.Абу Саид (ал-Худрий) (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Пешинни салқинда ўқинглар; чунки иссиқнинг қаттиқлиги дўзах ўтининг қайнашидан(дир)», — дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَطَاءُ بْنُ يَزِيدَ الْجُنْدَعِيُّ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لاَ صَلاَةَ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَرْتَفِعَ الشَّمْسُ، وَلاَ صَلاَةَ بَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغِيبَ الشَّمْسُ ".
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ning shunday deganini eshitdim: «Bomdod namozidan keyin quyosh chiqguncha namoz yoʻq; asr namozidan keyin quyosh botguncha namoz yoʻq».Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганини эшитдим: «Бомдод намозидан кейин қуёш чиқгунча намоз йўқ; аср намозидан кейин қуёш ботгунча намоз йўқ».
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا رَأَى أَحَدُكُمْ رُؤْيَا يُحِبُّهَا فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ اللَّهِ، فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا، وَلْيُحَدِّثْ بِهَا، وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ، فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَلْيَسْتَعِذْ مِنْ شَرِّهَا، وَلاَ يَذْكُرْهَا لأَحَدٍ، فَإِنَّهَا لاَ تَضُرُّهُ ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Agar biringiz oʻzi yoqtiradigan bir tush koʻrsa, u faqat Allohdandir; bas, u (kishi) buning uchun Allohga hamd aytsin va uni (boshqalarga) soʻzlasin (aytib bersin). Agar bundan boshqa — oʻzi yoqtirmaydigan (yomon) narsani koʻrsa, u faqat shaytondandir; bas, u (kishi) uning yomonligidan (Allohga) panoh soʻrasin va uni hech kimga aytmasin — shunda u (tush) unga zarar qilmaydi.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Агар бирингиз ўзи ёқтирадиган бир туш кўрса, у фақат Аллоҳдандир; бас, у (киши) бунинг учун Аллоҳга ҳамд айцин ва уни (бошқаларга) сўзласин (айтиб берсин). Агар бундан бошқа — ўзи ёқтирмайдиган (ёмон) нарсани кўрса, у фақат шайтондандир; бас, у (киши) унинг ёмонлигидан (Аллоҳга) паноҳ сўрасин ва уни ҳеч кимга айтмасин — шунда у (туш) унга зарар қилмайди.»
حَدَّثَنِي إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " الرُّؤْيَا الصَّالِحَةُ جُزْءٌ مِنْ سِتَّةٍ وَأَرْبَعِينَ جُزْءًا مِنَ النُّبُوَّةِ ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Solih (rost) tush — nubuvvatning qirq olti qismidan bir qismidir.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Солиҳ (рост) туш — нубувватнинг қирқ олти қисмидан бир қисмидир.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي ابْنُ الْهَادِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، سَمِعَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ "مَنْ رَآنِي فَقَدْ رَأَى الْحَقَّ، فَإِنَّ الشَّيْطَانَ لاَ يَتَكَوَّنُنِي".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Kim meni (tushida) koʻrsa, demak, haqni koʻribdi; chunki shayton mening (qiyofamga) kira (aylana) olmaydi.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Ким мени (тушида) кўрса, демак, ҳақни кўрибди; чунки шайтон менинг (қиёфамга) кира (айлана) олмайди.»
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَعِيدٍ الْخُدْرِيَّ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " بَيْنَمَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ يُعْرَضُونَ عَلَىَّ، وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ، مِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثَّدْىَ، وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ، وَمَرَّ عَلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجُرُّهُ ". قَالُوا مَا أَوَّلْتَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الدِّينَ ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, odamlar menga koʻrsatildi — ularning ustida koʻylaklar bor edi: baʼzisi koʻkrakkacha yetar, baʼzisi undan pastroq (kalta) edi. Umar ibn Xattob ham mening oldimdan — ustida (uzun) koʻylagini sudrab — oʻtdi.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Dinga», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, одамлар менга кўрсатилди — уларнинг устида кўйлаклар бор эди: баъзиси кўкраккача етар, баъзиси ундан пастроқ (калта) эди. Умар ибн Хаттоб ҳам менинг олдимдан — устида (узун) кўйлагини судраб — ўтди.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Динга», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عُفَيْرٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، حَدَّثَنِي عُقَيْلٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي أَبُو أُمَامَةَ بْنُ سَهْلٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " بَيْنَا أَنَا نَائِمٌ رَأَيْتُ النَّاسَ عُرِضُوا عَلَىَّ، وَعَلَيْهِمْ قُمُصٌ، فَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ الثَّدْىَ، وَمِنْهَا مَا يَبْلُغُ دُونَ ذَلِكَ، وَعُرِضَ عَلَىَّ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ وَعَلَيْهِ قَمِيصٌ يَجْتَرُّهُ ". قَالُوا فَمَا أَوَّلْتَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ " الدِّينَ ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Men uxlab yotganimda, odamlar menga koʻrsatildi — ularning ustida koʻylaklar bor edi: baʼzisi koʻkrakkacha yetar, baʼzisi undan pastroq (kalta) edi. Umar ibn Xattob ham menga koʻrsatildi — ustida (uzun) koʻylagini sudrab kelardi.» Ular: «Buni nimaga taʼbir qildingiz, yo Rasululloh?» dedilar. U zot: «Dinga», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Мен ухлаб ётганимда, одамлар менга кўрсатилди — уларнинг устида кўйлаклар бор эди: баъзиси кўкраккача етар, баъзиси ундан пастроқ (калта) эди. Умар ибн Хаттоб ҳам менга кўрсатилди — устида (узун) кўйлагини судраб келарди.» Улар: «Буни нимага таъбир қилдингиз, ё Расулуллоҳ?» дедилар. У зот: «Динга», дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ حَمْزَةَ، حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي حَازِمٍ، وَالدَّرَاوَرْدِيُّ، عَنْ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " إِذَا رَأَى أَحَدُكُمُ الرُّؤْيَا يُحِبُّهَا، فَإِنَّهَا مِنَ اللَّهِ، فَلْيَحْمَدِ اللَّهَ عَلَيْهَا، وَلْيُحَدِّثْ بِهَا، وَإِذَا رَأَى غَيْرَ ذَلِكَ مِمَّا يَكْرَهُ، فَإِنَّمَا هِيَ مِنَ الشَّيْطَانِ، فَلْيَسْتَعِذْ مِنْ شَرِّهَا، وَلاَ يَذْكُرْهَا لأَحَدٍ، فَإِنَّهَا لَنْ تَضُرَّهُ "
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdi:) «Agar biringiz oʻzi yoqtiradigan bir tush koʻrsa, u Allohdandir; bas, u (kishi) buning uchun Allohga hamd aytsin va uni (boshqalarga) soʻzlasin. Agar bundan boshqa — oʻzi yoqtirmaydigan narsani koʻrsa, u faqat shaytondandir; bas, u (kishi) uning yomonligidan (Allohga) panoh tilasin va uni hech kimga aytmasin — shunda u (tush) unga aslo zarar qilmaydi.»(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитди:) «Агар бирингиз ўзи ёқтирадиган бир туш кўрса, у Аллоҳдандир; бас, у (киши) бунинг учун Аллоҳга ҳамд айцин ва уни (бошқаларга) сўзласин. Агар бундан бошқа — ўзи ёқтирмайдиган нарсани кўрса, у фақат шайтондандир; бас, у (киши) унинг ёмонлигидан (Аллоҳга) паноҳ тиласин ва уни ҳеч кимга айтмасин — шунда у (туш) унга асло зарар қилмайди.»
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ ـ رضى الله عنه ـ أَنَّهُ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرَ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمٌ، يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ، يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنَ الْفِتَنِ ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Yaqinda musulmonning eng yaxshi moli — qoʻy (boʻlib qolishi) yaqindir: u (musulmon) u (qoʻy) bilan togʻ choʻqqilarini va yomgʻir tushgan joylarni (oʻtloqlarni) quvib (yurib), fitnalardan dini bilan qochadi», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Яқинда мусулмоннинг энг яхши моли — қўй (бўлиб қолиши) яқиндир: у (мусулмон) у (қўй) билан тоғ чўққиларини ва ёмғир тушган жойларни (ўтлоқларни) қувиб (юриб), фитналардан дини билан қочади», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ بْنِ مَسْعُودٍ، أَنَّ أَبَا سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَوْمًا حَدِيثًا طَوِيلاً عَنِ الدَّجَّالِ، فَكَانَ فِيمَا يُحَدِّثُنَا بِهِ أَنَّهُ قَالَ " يَأْتِي الدَّجَّالُ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْهِ أَنْ يَدْخُلَ نِقَابَ الْمَدِينَةِ، فَيَنْزِلُ بَعْضَ السِّبَاخِ الَّتِي تَلِي الْمَدِينَةَ، فَيَخْرُجُ إِلَيْهِ يَوْمَئِذٍ رَجُلٌ وَهْوَ خَيْرُ النَّاسِ أَوْ مِنْ خِيَارِ النَّاسِ، فَيَقُولُ أَشْهَدُ أَنَّكَ الدَّجَّالُ الَّذِي حَدَّثَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حَدِيثَهُ، فَيَقُولُ الدَّجَّالُ أَرَأَيْتُمْ إِنْ قَتَلْتُ هَذَا ثُمَّ أَحْيَيْتُهُ، هَلْ تَشُكُّونَ فِي الأَمْرِ فَيَقُولُونَ لاَ. فَيَقْتُلُهُ ثُمَّ يُحْيِيهِ فَيَقُولُ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ فِيكَ أَشَدَّ بَصِيرَةً مِنِّي الْيَوْمَ. فَيُرِيدُ الدَّجَّالُ أَنْ يَقْتُلَهُ فَلاَ يُسَلَّطُ عَلَيْهِ ".
(Abu Said (roziyallohu anhu) aytdi:) Rasululloh ﷺ bir kuni bizga Dajjol haqida uzun bir hadis aytib berdilar. U zot bizga aytgan (gap)lari ichida shu (ham) bor ediki, U zot: «Dajjol keladi — unga Madina dovonlaridan (kirish joylaridan) kirish harom qilingan; bas, u Madinaga yondosh boʻlgan baʼzi shoʻrxoq (yer)larga tushadi. Oʻsha kunda unga (qarab) bir kishi chiqadi — u odamlarning eng yaxshisi, yoki eng yaxshilaridan (biri)dir; u: ‹Men guvohlik beramanki, sen — Rasululloh ﷺ bizga (xabarini) aytib bergan oʻsha Dajjolsan!› deydi. Dajjol: ‹Aytinglar-chi, agar men buni oʻldirib, soʻng (qaytadan) tiriltirsam, sizlar (mening) ishimda shubha qilasizmi?› deydi. Ular: ‹Yoʻq›, deydilar. Bas, u uni oʻldiradi, soʻng (qaytadan) tiriltiradi. Shunda u (kishi): ‹Vallohi, men sen haqingda bugungidan koʻra ortiqroq basirat (aniq koʻrish)ga ega boʻlmaganman — endi seni yanada aniqroq tanidim!› deydi. Shunda Dajjol uni (yana) oʻldirmoqchi boʻladi, ammo u unga musallat qilinmaydi (uning ustidan gʻolib qilinmaydi)», dedilar.(Абу Саид (розияллоҳу анҳу) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ бир куни бизга Дажжол ҳақида узун бир ҳадис айтиб бердилар. У зот бизга айтган (гап)лари ичида шу (ҳам) бор эдики, У зот: «Дажжол келади — унга Мадина довонларидан (кириш жойларидан) кириш ҳаром қилинган; бас, у Мадинага ёндош бўлган баъзи шўрхоқ (ер)ларга тушади. Ўша кунда унга (қараб) бир киши чиқади — у одамларнинг энг яхшиси, ёки энг яхшиларидан (бири)дир; у: ‹Мен гувоҳлик бераманки, сен — Расулуллоҳ ﷺ бизга (хабарини) айтиб берган ўша Дажжолсан!› дейди. Дажжол: ‹Айтинглар-чи, агар мен буни ўлдириб, сўнг (қайтадан) тирилтирсам, сизлар (менинг) ишимда шубҳа қиласизми?› дейди. Улар: ‹Йўқ›, дейдилар. Бас, у уни ўлдиради, сўнг (қайтадан) тирилтиради. Шунда у (киши): ‹Валлоҳи, мен сен ҳақингда бугунгидан кўра ортиқроқ басират (аниқ кўриш)га эга бўлмаганман — энди сени янада аниқроқ танидим!› дейди. Шунда Дажжол уни (яна) ўлдирмоқчи бўлади, аммо у унга мусаллат қилинмайди (унинг устидан ғолиб қилинмайди)», дедилар.
حَدَّثَنَا أَصْبَغُ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا بَعَثَ اللَّهُ مِنْ نَبِيٍّ وَلاَ اسْتَخْلَفَ مِنْ خَلِيفَةٍ، إِلاَّ كَانَتْ لَهُ بِطَانَتَانِ، بِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالْمَعْرُوفِ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ، وَبِطَانَةٌ تَأْمُرُهُ بِالشَّرِّ وَتَحُضُّهُ عَلَيْهِ، فَالْمَعْصُومُ مَنْ عَصَمَ اللَّهُ تَعَالَى ". وَقَالَ سُلَيْمَانُ عَنْ يَحْيَى أَخْبَرَنِي ابْنُ شِهَابٍ بِهَذَا، وَعَنِ ابْنِ أَبِي عَتِيقٍ وَمُوسَى عَنِ ابْنِ شِهَابٍ مِثْلَهُ، وَقَالَ شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَوْلَهُ. وَقَالَ الأَوْزَاعِيُّ وَمُعَاوِيَةُ بْنُ سَلاَّمٍ حَدَّثَنِي الزُّهْرِيُّ حَدَّثَنِي أَبُو سَلَمَةَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. وَقَالَ ابْنُ أَبِي حُسَيْنٍ وَسَعِيدُ بْنُ زِيَادٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ قَوْلَهُ. وَقَالَ عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي جَعْفَرٍ حَدَّثَنِي صَفْوَانُ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم.
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qildiki,) U zot: «Alloh hech bir paygʻambarni yubormadi va hech bir xalifani xalifa qilib qoʻymadiki, magar uning ikkita bitonasi (yaqin maslahatchilar guruhi) boʻlmasin: bir bitonasi uni yaxshilikka (maʼrufga) buyuradi va unga (shunga) undaydi; (yana) bir bitonasi uni yomonlikka buyuradi va unga (shunga) undaydi. Bas, (gunohdan) maʼsum (saqlangan) — Alloh taolo saqlagan kishidir», dedilar. (Bu hadisni Sulaymon Yahyodan, (u) Ibn Shihobdan; Ibn Abu Atiq va Muso (ham) Ibn Shihobdan — shuning mislini rivoyat qildilar. Shuayb esa Zuhriydan, (u) Abu Salamadan, (u) Abu Saiddan — uning (oʻz) soʻzini (mavquf) rivoyat qildi. Avzoiy va Muoviya ibn Sallom: ‹Bizga Zuhriy, (unga) Abu Salama, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan› (deb) rivoyat qildilar. Ibn Abu Husayn va Said ibn Ziyod (esa) Abu Salamadan, (u) Abu Saiddan — uning soʻzini (mavquf) (rivoyat qildilar). Ubaydulloh ibn Abu Jaʼfar: ‹Bizga Safvon, (unga) Abu Salama, (u) Abu Ayyubdan (rivoyat qildiki,) u: men Paygʻambar ﷺdan eshitdim, dedi› (deb rivoyat qildi).)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилдики,) У зот: «Аллоҳ ҳеч бир пайғамбарни юбормади ва ҳеч бир халифани халифа қилиб қўймадики, магар унинг иккита битонаси (яқин маслаҳатчилар гуруҳи) бўлмасин: бир битонаси уни яхшиликка (маъруфга) буюради ва унга (шунга) ундайди; (яна) бир битонаси уни ёмонликка буюради ва унга (шунга) ундайди. Бас, (гуноҳдан) маъсум (сақланган) — Аллоҳ таоло сақлаган кишидир», дедилар. (Бу ҳадисни Сулаймон Яҳёдан, (у) Ибн Шиҳобдан; Ибн Абу Атиқ ва Мусо (ҳам) Ибн Шиҳобдан — шунинг мислини ривоят қилдилар. Шуайб эса Зуҳрийдан, (у) Абу Саламадан, (у) Абу Саиддан — унинг (ўз) сўзини (мавқуф) ривоят қилди. Авзоий ва Муовия ибн Саллом: ‹Бизга Зуҳрий, (унга) Абу Салама, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан› (деб) ривоят қилдилар. Ибн Абу Ҳусайн ва Саид ибн Зиёд (эса) Абу Саламадан, (у) Абу Саиддан — унинг сўзини (мавқуф) (ривоят қилдилар). Убайдуллоҳ ибн Абу Жаъфар: ‹Бизга Сафвон, (унга) Абу Салама, (у) Абу Айюбдан (ривоят қилдики,) у: мен Пайғамбар ﷺдан эшитдим, деди› (деб ривоят қилди).)
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الأَصْبَهَانِيِّ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، ذَكْوَانَ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، جَاءَتِ امْرَأَةٌ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ذَهَبَ الرِّجَالُ بِحَدِيثِكَ، فَاجْعَلْ لَنَا مِنْ نَفْسِكَ، يَوْمًا نَأْتِيكَ فِيهِ تُعَلِّمُنَا مِمَّا عَلَّمَكَ اللَّهُ. فَقَالَ " اجْتَمِعْنَ فِي يَوْمِ كَذَا وَكَذَا فِي مَكَانِ كَذَا وَكَذَا ". فَاجْتَمَعْنَ فَأَتَاهُنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَعَلَّمَهُنَّ مِمَّا عَلَّمَهُ اللَّهُ ثُمَّ قَالَ " مَا مِنْكُنَّ امْرَأَةٌ تُقَدِّمُ بَيْنَ يَدَيْهَا مِنْ وَلَدِهَا ثَلاَثَةً، إِلاَّ كَانَ لَهَا حِجَابًا مِنَ النَّارِ ". فَقَالَتِ امْرَأَةٌ مِنْهُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ اثْنَيْنِ قَالَ فَأَعَادَتْهَا مَرَّتَيْنِ ثُمَّ قَالَ " وَاثْنَيْنِ وَاثْنَيْنِ وَاثْنَيْنِ ".
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol Rasululloh ﷺning huzurlariga kelib: «Ey Rasululloh, sizning hadisingizni (eshitishni) erkaklar olib qoʻydi. Bizga ham oʻzingizdan bir kun ajrating — biz sizning oldingizga kelaylik, siz bizga Alloh oʻzingizga oʻrgatgan narsalardan oʻrgatasiz», dedi. U zot: «Falon-falon kuni, falon-falon joyda toʻplaninglar», dedilar. Ular toʻplandilar. Rasululloh ﷺ ularning oldilariga kelib, Alloh oʻzlariga oʻrgatgan narsalardan ularga oʻrgatdilar. Soʻng: «Sizlardan qaysi bir ayol uch farzandini (oʻzidan) oldin (vafot ettirib) yuborsa, albatta ular unga doʻzaxdan toʻsiq boʻladi», dedilar. Ulardan bir ayol: «Ey Rasululloh, ikkitasi(ni yuborsa)?» dedi. (Rovi) aytdi: U buni ikki marta takrorladi. Soʻng u zot: «Ikkitasi ham, ikkitasi ham, ikkitasi ham (xuddi shunday)», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир аёл Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Эй Расулуллоҳ, сизнинг ҳадисингизни (эшитишни) эркаклар олиб қўйди. Бизга ҳам ўзингиздан бир кун ажратинг — биз сизнинг олдингизга келайлик, сиз бизга Аллоҳ ўзингизга ўргатган нарсалардан ўргатасиз», деди. У зот: «Фалон-фалон куни, фалон-фалон жойда тўпланинглар», дедилар. Улар тўпландилар. Расулуллоҳ ﷺ уларнинг олдиларига келиб, Аллоҳ ўзларига ўргатган нарсалардан уларга ўргатдилар. Сўнг: «Сизлардан қайси бир аёл уч фарзандини (ўзидан) олдин (вафот эттириб) юборса, албатта улар унга дўзахдан тўсиқ бўлади», дедилар. Улардан бир аёл: «Эй Расулуллоҳ, иккитаси(ни юборса)?» деди. (Рови) айтди: У буни икки марта такрорлади. Сўнг у зот: «Иккитаси ҳам, иккитаси ҳам, иккитаси ҳам (худди шундай)», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، حَدَّثَنَا أَبُو عُمَرَ الصَّنْعَانِيُّ ـ مِنَ الْيَمَنِ ـ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لَتَتْبَعُنَّ سَنَنَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ شِبْرًا شِبْرًا وَذِرَاعًا بِذِرَاعٍ، حَتَّى لَوْ دَخَلُوا جُحْرَ ضَبٍّ تَبِعْتُمُوهُمْ ". قُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ الْيَهُودُ وَالنَّصَارَى قَالَ " فَمَنْ ".
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Albatta, sizlar oʻzingizdan oldingilarning yoʻllariga qarich-qarich, gaz-gazlab ergashasizlar, hatto ular kaltakesakning iniga kirsalar ham, sizlar ularga ergashasizlar», dedilar. Biz: «Ey Rasululloh! Yahudiylar va nasoroni (aytyapsizmi)?» dedik. U zot: «Boshqa kim ham boʻlardi?» dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Албатта, сизлар ўзингиздан олдингиларнинг йўлларига қарич-қарич, газ-газлаб эргашасизлар, ҳатто улар калтакесакнинг инига кирсалар ҳам, сизлар уларга эргашасизлар», дедилар. Биз: «Эй Расулуллоҳ! Яҳудийлар ва насорони (айтяпсизми)?» дедик. У зот: «Бошқа ким ҳам бўларди?» дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يُجَاءُ بِنُوحٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيُقَالُ لَهُ هَلْ بَلَّغْتَ فَيَقُولُ نَعَمْ يَا رَبِّ. فَتُسْأَلُ أُمَّتُهُ هَلْ بَلَّغَكُمْ فَيَقُولُونَ مَا جَاءَنَا مِنْ نَذِيرٍ. فَيَقُولُ مَنْ شُهُودُكَ فَيَقُولُ مُحَمَّدٌ وَأُمَّتُهُ. فَيُجَاءُ بِكُمْ فَتَشْهَدُونَ ". ثُمَّ قَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم {وَكَذَلِكَ جَعَلْنَاكُمْ أُمَّةً وَسَطًا} قَالَ عَدْلاً {لِتَكُونُوا شُهَدَاءَ عَلَى النَّاسِ وَيَكُونَ الرَّسُولُ عَلَيْكُمْ شَهِيدًا} وَعَنْ جَعْفَرِ بْنِ عَوْنٍ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِهَذَا.
Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qiyomat kunida Nuh keltiriladi va unga: ‹(Risolatni) yetkazdingmi?› deyiladi. U: ‹Ha, ey Rabbim› deydi. Soʻng uning ummatidan: ‹U sizlarga yetkazdimi?› deb soʻraladi. Ular: ‹Bizga hech ogohlantiruvchi kelmadi› deydilar. (Alloh Nuhga): ‹Guvohlaring kimlar?› deydi. U: ‹Muhammad va uning ummati› deydi. Shunda sizlar keltirilasiz va guvohlik berasiz» dedilar. Soʻngra Rasululloh ﷺ: {Mana shunday, Biz sizlarni oʻrtacha (odil) ummat qildik} oyatini — bunda ‹odil› (degani) — {odamlar ustida guvohlar boʻlishingiz va Rasul sizlar ustida guvoh boʻlishi uchun} oyatini oʻqidilar. Jaʼfar ibn Avndan (rivoyat qilinishicha), bizga Aʼmash Abu Solihdan, u Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan, u Nabiy ﷺ dan shuni rivoyat qildi.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қиёмат кунида Нуҳ келтирилади ва унга: ‹(Рисолатни) етказдингми?› дейилади. У: ‹Ҳа, эй Раббим› дейди. Сўнг унинг умматидан: ‹У сизларга етказдими?› деб сўралади. Улар: ‹Бизга ҳеч огоҳлантирувчи келмади› дейдилар. (Аллоҳ Нуҳга): ‹Гувоҳларинг кимлар?› дейди. У: ‹Муҳаммад ва унинг уммати› дейди. Шунда сизлар келтириласиз ва гувоҳлик берасиз» дедилар. Сўнгра Расулуллоҳ ﷺ: {Мана шундай, Биз сизларни ўртача (одил) уммат қилдик} оятини — бунда ‹одил› (дегани) — {одамлар устида гувоҳлар бўлишингиз ва Расул сизлар устида гувоҳ бўлиши учун} оятини ўқидилар. Жаъфар ибн Авндан (ривоят қилинишича), бизга Аъмаш Абу Солиҳдан, у Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан, у Набий ﷺ дан шуни ривоят қилди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، أَنَّ رَجُلاً، سَمِعَ رَجُلاً، يَقْرَأُ [quran sura="112" aya_start="1" aya_end="1"]{قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} يُرَدِّدُهَا، فَلَمَّا أَصْبَحَ جَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ لَهُ ذَلِكَ، وَكَأَنَّ الرَّجُلَ يَتَقَالُّهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ إِنَّهَا لَتَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ". زَادَ إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، أَخْبَرَنِي أَخِي، قَتَادَةُ بْنُ النُّعْمَانِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم.
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) rivoyat qildiki,) Bir kishi (boshqa) bir kishining ‹Qul huvallohu ahad› (Ixlos surasi, 1-oyat)ni — uni takror-takror (oʻqib) — qiroat qilayotganini eshitdi. Tong otganida, u Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib, buni U zotga zikr qildi — goʻyo u kishi uni (oʻsha surani) oz (kam) deb hisoblardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Jonim (qoʻ)lida boʻlgan Zot bilan qasamki, albatta u — Qurʼonning uchdan biriga teng keladi», dedilar. (Ismoil ibn Jaʼfar Molikdan, (u) Abdurahmondan, (u) otasidan, (u) Abu Saiddan (rivoyat qilib): ‹Menga akam Qatoda ibn Nuʼmon Paygʻambar ﷺdan xabar berdi› (deb) ziyoda qildi.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) ривоят қилдики,) Бир киши (бошқа) бир кишининг ‹Қул ҳуваллоҳу аҳад› (Ихлос сураси, 1-оят)ни — уни такрор-такрор (ўқиб) — қироат қилаётганини эшитди. Тонг отганида, у Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб, буни У зотга зикр қилди — гўё у киши уни (ўша сурани) оз (кам) деб ҳисобларди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним (қў)лида бўлган Зот билан қасамки, албатта у — Қуръоннинг учдан бирига тенг келади», дедилар. (Исмоил ибн Жаъфар Моликдан, (у) Абдураҳмондан, (у) отасидан, (у) Абу Саиддан (ривоят қилиб): ‹Менга акам Қатода ибн Нуъмон Пайғамбар ﷺдан хабар берди› (деб) зиёда қилди.)
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا وُهَيْبٌ، حَدَّثَنَا مُوسَى ـ هُوَ ابْنُ عُقْبَةَ ـ حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ حَبَّانَ، عَنِ ابْنِ مُحَيْرِيزٍ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، فِي غَزْوَةِ بَنِي الْمُصْطَلِقِ أَنَّهُمْ أَصَابُوا سَبَايَا فَأَرَادُوا أَنْ يَسْتَمْتِعُوا بِهِنَّ وَلاَ يَحْمِلْنَ فَسَأَلُوا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْعَزْلِ فَقَالَ " مَا عَلَيْكُمْ أَنْ لاَ تَفْعَلُوا، فَإِنَّ اللَّهَ قَدْ كَتَبَ مَنْ هُوَ خَالِقٌ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ ". وَقَالَ مُجَاهِدٌ عَنْ قَزَعَةَ سَمِعْتُ أَبَا سَعِيدٍ فَقَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " لَيْسَتْ نَفْسٌ مَخْلُوقَةٌ إِلاَّ اللَّهُ خَالِقُهَا ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) — Banu Mustaliq gʻazoti haqida (rivoyat qildiki:)) Ular (jangchilar) asira (choʻri ayollar)ni qoʻlga kiritdilar; ular u (ayol)lardan bahramand boʻlishni (yaqinlik qilishni), lekin (ular) homilador boʻlmasligini istadilar. Bas, ular Paygʻambar ﷺdan azl (toʻkish) haqida soʻradilar. U zot: «Sizlar (azlni) qilmasangiz — sizlarga (zarari) yoʻq; chunki Alloh Qiyomat kunigacha qaysi (jon) yaraluvchi (boʻlsa, allaqachon) yozib qoʻygan», dedilar. (Mujohid Qazaadan (rivoyat qildi): Men Abu Saiddan eshitdim; u: Paygʻambar ﷺ: «Hech bir yaratiladigan jon yoʻqki, magar Alloh — uning Yaratuvchisi», dedilar, dedi.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) — Бану Мусталиқ ғазоти ҳақида (ривоят қилдики:)) Улар (жангчилар) асира (чўри аёллар)ни қўлга киритдилар; улар у (аёл)лардан баҳраманд бўлишни (яқинлик қилишни), лекин (улар) ҳомиладор бўлмаслигини истадилар. Бас, улар Пайғамбар ﷺдан азл (тўкиш) ҳақида сўрадилар. У зот: «Сизлар (азлни) қилмасангиз — сизларга (зарари) йўқ; чунки Аллоҳ Қиёмат кунигача қайси (жон) яралувчи (бўлса, аллақачон) ёзиб қўйган», дедилар. (Мужоҳид Қазаадан (ривоят қилди): Мен Абу Саиддан эшитдим; у: Пайғамбар ﷺ: «Ҳеч бир яратиладиган жон йўқки, магар Аллоҳ — унинг Яратувчиси», дедилар, деди.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ يَحْيَى، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " النَّاسُ يَصْعَقُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَإِذَا أَنَا بِمُوسَى آخِذٌ بِقَائِمَةٍ مِنْ قَوَائِمِ الْعَرْشِ ". وَقَالَ الْمَاجِشُونُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " فَأَكُونُ أَوَّلَ مَنْ بُعِثَ فَإِذَا مُوسَى آخِذٌ بِالْعَرْشِ ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qildiki,) U zot: «Odamlar Qiyomat kuni (sur ovozidan) behush boʻlib yiqiladilar; shunda men — Musoni Arsh ustunlaridan birini ushlab turgan holda — koʻraman», dedilar.) (Mojishun Abdulloh ibn Fazldan, (u) Abu Salamadan, (u) Abu Hurayradan, (u) Paygʻambar ﷺdan: «Bas, men (qabridan) birinchi qoʻzgʻatilgan kishi boʻlaman; shunda — mana, Muso Arshni ushlab turibdi», dedilar, dedi.)(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилдики,) У зот: «Одамлар Қиёмат куни (сур овозидан) беҳуш бўлиб йиқиладилар; шунда мен — Мусони Арш устунларидан бирини ушлаб турган ҳолда — кўраман», дедилар.) (Можишун Абдуллоҳ ибн Фазлдан, (у) Абу Саламадан, (у) Абу Ҳурайрадан, (у) Пайғамбар ﷺдан: «Бас, мен (қабридан) биринчи қўзғатилган киши бўламан; шунда — мана, Мусо Аршни ушлаб турибди», дедилар, деди.)
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ ـ أَوْ أَبِي نُعْمٍ شَكَّ قَبِيصَةُ ـ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ بُعِثَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذُهَيْبَةٍ فَقَسَمَهَا بَيْنَ أَرْبَعَةٍ. وَحَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ نَصْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ أَبِي نُعْمٍ عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ قَالَ بَعَثَ عَلِيٌّ وَهْوَ بِالْيَمَنِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِذُهَيْبَةٍ فِي تُرْبَتِهَا، فَقَسَمَهَا بَيْنَ الأَقْرَعِ بْنِ حَابِسٍ الْحَنْظَلِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي مُجَاشِعٍ، وَبَيْنَ عُيَيْنَةَ بْنِ بَدْرٍ الْفَزَارِيِّ، وَبَيْنَ عَلْقَمَةَ بْنِ عُلاَثَةَ الْعَامِرِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي كِلاَبٍ، وَبَيْنَ زَيْدِ الْخَيْلِ الطَّائِيِّ ثُمَّ أَحَدِ بَنِي نَبْهَانَ، فَتَغَضَّبَتْ قُرَيْشٌ وَالأَنْصَارُ فَقَالُوا يُعْطِيهِ صَنَادِيدَ أَهْلِ نَجْدٍ وَيَدَعُنَا قَالَ " إِنَّمَا أَتَأَلَّفُهُمْ ". فَأَقْبَلَ رَجُلٌ غَائِرُ الْعَيْنَيْنِ، نَاتِئُ الْجَبِينِ، كَثُّ اللِّحْيَةِ، مُشْرِفُ الْوَجْنَتَيْنِ، مَحْلُوقُ الرَّأْسِ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ اتَّقِ اللَّهَ. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَمَنْ يُطِيعُ اللَّهَ إِذَا عَصَيْتُهُ فَيَأْمَنِّي عَلَى أَهْلِ الأَرْضِ، وَلاَ تَأْمَنُونِي ". فَسَأَلَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ ـ قَتْلَهُ أُرَاهُ خَالِدَ بْنَ الْوَلِيدِ ـ فَمَنَعَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَلَمَّا وَلَّى قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ مِنْ ضِئْضِئِ هَذَا قَوْمًا يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ لاَ يُجَاوِزُ حَنَاجِرَهُمْ، يَمْرُقُونَ مِنَ الإِسْلاَمِ مُرُوقَ السَّهْمِ مِنَ الرَّمِيَّةِ، يَقْتُلُونَ أَهْلَ الإِسْلاَمِ وَيَدَعُونَ أَهْلَ الأَوْثَانِ، لَئِنْ أَدْرَكْتُهُمْ لأَقْتُلَنَّهُمْ قَتْلَ عَادٍ ".
(Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytdi:) Ali Yamanda (turgan) holatda Paygʻambar ﷺga — (hali) tuprogʻidan (tozalanmagan) bir parcha oltinni — yubordi. Bas, U zot uni toʻrt (kishi) orasida taqsimladilar: Aqraʼ ibn Hobis al-Hanzaliy — Banu Mujoshiʼdan — bilan, Uyayna ibn Badr al-Fazoriy bilan, Alqama ibn Uloasa al-Omiriy — Banu Kilobdan — bilan va Zaydul-Xayl at-Toiy — Banu Nabhondan — orasida. Shunda Quraysh va ansorlar gʻazablanib: «U (Paygʻambar) Najd ahlining boshliqlariga (oltin) beradi-yu, bizni tashlab qoʻyadi (bermaydi)?!» dedilar. U zot: «Men faqat ularning (qalbini Islomga) yaqinlashtirayapman (xolos)», dedilar. Shu payt bir kishi — koʻzlari ichiga botgan, peshonasi boʻrtgan, soqoli quyuq, yonoqlari koʻtarilgan (chiqib turgan), boshi qirilgan — kelib: «Ey Muhammad, Allohdan qoʻrq!» dedi. Paygʻambar ﷺ: «Bas, agar men Allohga osiy boʻlsam, kim Unga itoat qiladi?! U meni yer ahli ustida (omonatdor qilib) ishonadi-yu, sizlar meni ishonmaysizmi?!» dedilar. Qavmdan bir kishi — uni (oʻsha odamni) oʻldirishni — soʻradi (men uni Xolid ibn Validdir deb oʻylayman); bas, Paygʻambar ﷺ uni (oʻldirishdan) qaytardilar. U (odam) orqasiga burilib (ketganida), Paygʻambar ﷺ: «Albatta, mana shuning zurriyotidan (nasl-nasabidan) bir qavm (chiqadiki,) ular Qurʼonni oʻqiydilar — (lekin u) ularning halqumlaridan (boʻgʻizlaridan) oʻtmaydi; ular Islomdan — oʻq ovdan (otilgan hayvon tanasidan) teshib oʻtib chiqqani kabi — chiqib ketadilar; ular Islom ahlini oʻldiradilar va but (sanam) ahlini (esa) tark qiladilar. Agar men ularga yetsam (ularni topsam), albatta ularni Od (qavmi) qatlidek qatl qilardim», dedilar.(Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтди:) Али Яманда (турган) ҳолатда Пайғамбар ﷺга — (ҳали) тупроғидан (тозаланмаган) бир парча олтинни — юборди. Бас, У зот уни тўрт (киши) орасида тақсимладилар: Ақраъ ибн Ҳобис ал-Ҳанзалий — Бану Мужошиъдан — билан, Уяйна ибн Бадр ал-Фазорий билан, Алқама ибн Улоаса ал-Омирий — Бану Килобдан — билан ва Зайдул-Хайл ат-Тоий — Бану Набҳондан — орасида. Шунда Қурайш ва ансорлар ғазабланиб: «У (Пайғамбар) Нажд аҳлининг бошлиқларига (олтин) беради-ю, бизни ташлаб қўяди (бермайди)?!» дедилар. У зот: «Мен фақат уларнинг (қалбини Исломга) яқинлаштираяпман (холос)», дедилар. Шу пайт бир киши — кўзлари ичига ботган, пешонаси бўртган, соқоли қуюқ, ёноқлари кўтарилган (чиқиб турган), боши қирилган — келиб: «Эй Муҳаммад, Аллоҳдан қўрқ!» деди. Пайғамбар ﷺ: «Бас, агар мен Аллоҳга осий бўлсам, ким Унга итоат қилади?! У мени ер аҳли устида (омонатдор қилиб) ишонади-ю, сизлар мени ишонмайсизми?!» дедилар. Қавмдан бир киши — уни (ўша одамни) ўлдиришни — сўради (мен уни Холид ибн Валиддир деб ўйлайман); бас, Пайғамбар ﷺ уни (ўлдиришдан) қайтардилар. У (одам) орқасига бурилиб (кетганида), Пайғамбар ﷺ: «Албатта, мана шунинг зурриётидан (насл-насабидан) бир қавм (чиқадики,) улар Қуръонни ўқийдилар — (лекин у) уларнинг ҳалқумларидан (бўғизларидан) ўтмайди; улар Исломдан — ўқ овдан (отилган ҳайвон танасидан) тешиб ўтиб чиққани каби — чиқиб кетадилар; улар Ислом аҳлини ўлдирадилар ва бут (санам) аҳлини (эса) тарк қиладилар. Агар мен уларга ецам (уларни топсам), албатта уларни Од (қавми) қатлидек қатл қилардим», дедилар.