Ali ibn Abu Tolib

حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَالْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، وَغَيْرُ، وَاحِدٍ، قَالُوا حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ نَهَانِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم عَنِ التَّخَتُّمِ بِالذَّهَبِ وَعَنْ لِبَاسِ الْقَسِّيِّ وَعَنِ الْقِرَاءَةِ فِي الرُّكُوعِ وَالسُّجُودِ وَعَنْ لِبَاسِ الْمُعَصْفَرِ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Nabiy ﷺ meni oltin uzuk taqishdan, qassiy (kiyim) kiyishdan, rukuʼ va sajdada (Qurʼon) oʻqishdan hamda usfur bilan boʻyalgan (kiyim) kiyishdan qaytardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Набий ﷺ мени олтин узук тақишдан, қассий (кийим) кийишдан, рукуъ ва саждада (Қуръон) ўқишдан ҳамда усфур билан бўялган (кийим) кийишдан қайтардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ غُرَفًا تُرَى ظُهُورُهَا مِنْ بُطُونِهَا وَبُطُونُهَا مِنْ ظُهُورِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ لِمَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لِمَنْ أَطَابَ الْكَلاَمَ وَأَطْعَمَ الطَّعَامَ وَأَدَامَ الصِّيَامَ وَصَلَّى لِلَّهِ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ فِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ هَذَا مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَهُوَ كُوفِيٌّ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ الْقُرَشِيُّ مَدَنِيٌّ وَهُوَ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا وَكِلاَهُمَا كَانَا فِي عَصْرٍ وَاحِدٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ: «Albatta, jannatda shunday xonalar borki, ularning tashqarisi ichkarisidan, ichkarisi esa tashqarisidan koʻrinib turadi», dedilar. Shunda bir aʼrobiy oʻrnidan turib: «Ular kim uchun, ey Rasululloh?» dedi. U zot: «Yoqimli (chiroyli) soʻz aytgan, taom yedirgan, doimiy roʻza tutgan va odamlar uxlab yotganda kechasi Alloh uchun namoz oʻqigan kishilar uchundir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, uni faqat Abdurrahmon ibn Ishoqning hadisidan bilamiz. Hadis ahlining baʼzilari ushbu Abdurrahmon ibn Ishoq haqida uning yodlashi jihatidan gapirishgan; u kufalik edi. Abdurrahmon ibn Ishoq al-Qurashiy esa madinalik boʻlib, undan koʻra (rivoyatda) mustahkamroqdir; ikkalasi bir asrda boʻlganlar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ: «Албатта, жаннатда шундай хоналар борки, уларнинг ташқариси ичкарисидан, ичкариси эса ташқарисидан кўриниб туради», дедилар. Шунда бир аъробий ўрнидан туриб: «Улар ким учун, эй Расулуллоҳ?» деди. У зот: «Ёқимли (чиройли) сўз айтган, таом едирган, доимий рўза тутган ва одамлар ухлаб ётганда кечаси Аллоҳ учун намоз ўқиган кишилар учундир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, уни фақат Абдурраҳмон ибн Ишоқнинг ҳадисидан биламиз. Ҳадис аҳлининг баъзилари ушбу Абдурраҳмон ибн Ишоқ ҳақида унинг ёдлаши жиҳатидан гапиришган; у куфалик эди. Абдурраҳмон ибн Ишоқ ал-Қураший эса мадиналик бўлиб, ундан кўра (ривоятда) мустаҳкамроқдир; иккаласи бир асрда бўлганлар.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ الْوِتْرُ لَيْسَ بِحَتْمٍ كَصَلاَتِكُمُ الْمَكْتُوبَةِ وَلَكِنْ سَنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ وِتْرٌ يُحِبُّ الْوِتْرَ فَأَوْتِرُوا يَا أَهْلَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَابْنِ مَسْعُودٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Vitr sizning farz namozlaringizday qatʼiy (vojib) emas, balki uni Rasululloh ﷺ sunnat qilganlar va: ‹Albatta, Alloh vitr (yagona)dir, vitrni yaxshi koʻradi, bas, ey Qurʼon ahli, vitr oʻqinglar›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Alining hadisi hasan hadisdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: «Витр сизнинг фарз намозларингиздай қатъий (вожиб) эмас, балки уни Расулуллоҳ ﷺ суннат қилганлар ва: ‹Албатта, Аллоҳ витр (ягона)дир, витрни яхши кўради, бас, эй Қуръон аҳли, витр ўқинглар›, дедилар.» Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ҳасан ҳадисдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُوتِرُ بِثَلاَثٍ يَقْرَأُ فِيهِنَّ بِتِسْعِ سُوَرٍ مِنَ الْمُفَصَّلِ يَقْرَأُ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ بِثَلاَثِ سُوَرٍ آخِرُهُنَّْ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي أَيُّوبَ ‏.‏ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبْزَى عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ وَيُرْوَى أَيْضًا عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ هَكَذَا رَوَى بَعْضُهُمْ فَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ عَنْ أُبَىٍّ وَذَكَرَ بَعْضُهُمْ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبْزَى عَنْ أُبَىٍّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ ذَهَبَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ إِلَى هَذَا وَرَأَوْا أَنْ يُوتِرَ الرَّجُلُ بِثَلاَثٍ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ إِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِخَمْسٍ وَإِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِثَلاَثٍ وَإِنْ شِئْتَ أَوْتَرْتَ بِرَكْعَةٍ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ وَالَّذِي أَسْتَحِبُّ أَنْ أُوتِرَ بِثَلاَثِ رَكَعَاتٍ ‏.‏ وَهُوَ قَوْلُ ابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏ حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ يَعْقُوبَ الطَّالْقَانِيُّ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ عَنْ هِشَامٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ سِيرِينَ قَالَ كَانُوا يُوتِرُونَ بِخَمْسٍ وَبِثَلاَثٍ وَبِرَكْعَةٍ وَيَرَوْنَ كُلَّ ذَلِكَ حَسَنًا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Paygʻambar ﷺ uch (rakaat) bilan vitr oʻqir edilar, ularda mufassaldan toʻqqizta surani oʻqib, har rakaatda uchta suradan oʻqir edilar, ularning oxirgisi {Qul huvalloohu ahad} (Ixlos surasi) edi.» Abu Iso aytdi: Bu bobda Imron ibn Husayn, Oisha, Ibn Abbos, Abu Ayyub hamda Abdurrahmon ibn Abzodan, u Ubay ibn Kaʼbdan (rivoyatlar) bor; yana Abdurrahmon ibn Abzodan, u Paygʻambar ﷺdan ham rivoyat qilinadi. Baʼzilar shunday rivoyat qilib, unda Ubaydan deyishmagan, baʼzilar esa Abdurrahmon ibn Abzodan, u Ubaydan deb zikr qilganlar. Abu Iso aytdi: Paygʻambar ﷺ sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan ilm ahlining bir qavmi shu (fikr)ga borib, kishi uch (rakaat) bilan vitr oʻqishini maʼqul koʻrganlar. Sufyon aytdi: «Xohlasang besh bilan, xohlasang uch bilan, xohlasang bir rakaat bilan vitr oʻqiysan.» Sufyon aytdi: «Men yaxshi koʻradiganim — uch rakaat bilan vitr oʻqishimdir.» Bu Ibn Muborak va Kufa ahlining ham soʻzidir. Bizga Said ibn Yaʼqub at-Toliqoniy, unga Hammod ibn Zayd, u Hishomdan, u Muhammad ibn Sirindan rivoyat qilib aytdi: «Ular besh bilan, uch bilan va bir rakaat bilan vitr oʻqir edilar va bularning hammasini yaxshi deb bilar edilar.»Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: «Пайғамбар ﷺ уч (ракаат) билан витр ўқир эдилар, уларда муфассалдан тўққизта сурани ўқиб, ҳар ракаатда учта сурадан ўқир эдилар, уларнинг охиргиси {Қул ҳуваллооҳу аҳад} (Ихлос сураси) эди.» Абу Исо айтди: Бу бобда Имрон ибн Ҳусайн, Оиша, Ибн Аббос, Абу Айюб ҳамда Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Убай ибн Каъбдан (ривоятлар) бор; яна Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Пайғамбар ﷺдан ҳам ривоят қилинади. Баъзилар шундай ривоят қилиб, унда Убайдан дейишмаган, баъзилар эса Абдурраҳмон ибн Абзодан, у Убайдан деб зикр қилганлар. Абу Исо айтди: Пайғамбар ﷺ саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган илм аҳлининг бир қавми шу (фикр)га бориб, киши уч (ракаат) билан витр ўқишини маъқул кўрганлар. Суфён айтди: «Хоҳласанг беш билан, хоҳласанг уч билан, хоҳласанг бир ракаат билан витр ўқийсан.» Суфён айтди: «Мен яхши кўрадиганим — уч ракаат билан витр ўқишимдир.» Бу Ибн Муборак ва Куфа аҳлининг ҳам сўзидир. Бизга Саид ибн Яъқуб ат-Толиқоний, унга Ҳаммод ибн Зайд, у Ҳишомдан, у Муҳаммад ибн Сириндан ривоят қилиб айтди: «Улар беш билан, уч билан ва бир ракаат билан витр ўқир эдилар ва буларнинг ҳаммасини яхши деб билар эдилар.»

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ،قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، وَوَكِيعٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ بَيْنَمَا نَحْنُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ يَنْكُتُ فِي الأَرْضِ إِذْ رَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ ثُمَّ قَالَ ‏"‏ مَا مِنْكُمْ مِنْ أَحَدٍ إِلاَّ قَدْ عُلِمَ وَقَالَ وَكِيعٌ إِلاَّ قَدْ كُتِبَ مَقْعَدُهُ مِنَ النَّارِ وَمَقْعَدُهُ مِنَ الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا أَفَلاَ نَتَّكِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ لاَ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ لِمَا خُلِقَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga edik, u zot yerni (tayoqcha bilan) chizib oʻtirardilar. Birdan boshlarini osmonga koʻtardilar-da, soʻng: «Sizlardan har bir kishining — Vakiʼ ‹doʻzaxdagi oʻrni va jannatdagi oʻrni yozib qoʻyilmagan› deb aytdi — (oʻrni) bilingandir», dedilar. (Sahobalar): «Ey Rasululloh, unday boʻlsa, (faqat shunga) suyanib qoʻyaqolmaylikmi?» dedilar. U zot: «Yoʻq, amal qilinglar, chunki har kim oʻzi nima uchun yaratilgan boʻlsa, oʻshanga muyassar etilgandir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдик, у зот ерни (таёқча билан) чизиб ўтирардилар. Бирдан бошларини осмонга кўтардилар-да, сўнг: «Сизлардан ҳар бир кишининг — Вакиъ ‹дўзахдаги ўрни ва жаннатдаги ўрни ёзиб қўйилмаган› деб айтди — (ўрни) билингандир», дедилар. (Саҳобалар): «Эй Расулуллоҳ, ундай бўлса, (фақат шунга) суяниб қўяқолмайликми?» дедилар. У зот: «Йўқ, амал қилинглар, чунки ҳар ким ўзи нима учун яратилган бўлса, ўшанга муяссар этилгандир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قال: حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ يُؤْمِنُ عَبْدٌ حَتَّى يُؤْمِنَ بِأَرْبَعٍ يَشْهَدُ أَنْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَأَنِّي مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ بَعَثَنِي بِالْحَقِّ وَيُؤْمِنُ بِالْمَوْتِ وَبِالْبَعْثِ بَعْدَ الْمَوْتِ وَيُؤْمِنُ بِالْقَدَرِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا النَّضْرُ بْنُ شُمَيْلٍ، عَنْ شُعْبَةَ، نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ رِبْعِيٌّ عَنْ رَجُلٍ، عَنْ عَلِيٍّ، ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَبِي دَاوُدَ عَنْ شُعْبَةَ، عِنْدِي أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ النَّضْرِ وَهَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ مَنْصُورٍ عَنْ رِبْعِيٍّ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏ حَدَّثَنَا الْجَارُودُ قَالَ سَمِعْتُ وَكِيعًا يَقُولُ بَلَغَنَا أَنَّ رِبْعِيًّا لَمْ يَكْذِبْ فِي الإِسْلاَمِ كِذْبَةً ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: Rasululloh ﷺ: «Banda toʻrt narsaga iymon keltirmaguncha (toʻla) iymon keltirgan boʻlmaydi: Allohdan boshqa iloh yoʻqligiga va meni haq bilan yuborgan Allohning Rasuli ekanimga guvohlik berishi, oʻlimga iymon keltirishi, oʻlimdan keyin qayta tirilishga iymon keltirishi va taqdirga iymon keltirishi», dedilar. Abu Iso aytdi: Abu Dovudning Shuʼbadan (rivoyat qilgan) hadisi mening nazdimda Nazrning hadisidan asahroqdir (sahihroqdir). Uni shu tariqa bir necha kishi Mansurdan, u Ribʼiydan, u Alidan rivoyat qilgan. Bizga al-Jorud soʻzlab berdi: Vakiʼning: «Bizga Ribʼiy Islomda (umuman) hech qachon biror yolgʻon gapirmagani yetib kelgan», deganini eshitdim.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Банда тўрт нарсага иймон келтирмагунча (тўла) иймон келтирган бўлмайди: Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқлигига ва мени ҳақ билан юборган Аллоҳнинг Расули эканимга гувоҳлик бериши, ўлимга иймон келтириши, ўлимдан кейин қайта тирилишга иймон келтириши ва тақдирга иймон келтириши», дедилар. Абу Исо айтди: Абу Довуднинг Шуъбадан (ривоят қилган) ҳадиси менинг наздимда Назрнинг ҳадисидан асаҳроқдир (саҳиҳроқдир). Уни шу тариқа бир неча киши Мансурдан, у Рибъийдан, у Алидан ривоят қилган. Бизга ал-Жоруд сўзлаб берди: Вакиънинг: «Бизга Рибъий Исломда (умуман) ҳеч қачон бирор ёлғон гапирмагани етиб келган», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التِّرْمِذِيُّ، حَدَّثَنَا الْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ أَبُو فَضَالَةَ الشَّامِيُّ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ عَلِيٍّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا فَعَلَتْ أُمَّتِي خَمْسَ عَشْرَةَ خَصْلَةً حَلَّ بِهَا الْبَلاَءُ ‏"‏ ‏.‏ فَقِيلَ وَمَا هُنَّ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ إِذَا كَانَ الْمَغْنَمُ دُوَلاً وَالأَمَانَةُ مَغْنَمًا وَالزَّكَاةُ مَغْرَمًا وَأَطَاعَ الرَّجُلُ زَوْجَتَهُ وَعَقَّ أُمَّهُ وَبَرَّ صَدِيقَهُ وَجَفَا أَبَاهُ وَارْتَفَعَتِ الأَصْوَاتُ فِي الْمَسَاجِدِ وَكَانَ زَعِيمُ الْقَوْمِ أَرْذَلَهُمْ وَأُكْرِمَ الرَّجُلُ مَخَافَةَ شَرِّهِ وَشُرِبَتِ الْخُمُورُ وَلُبِسَ الْحَرِيرُ وَاتُّخِذَتِ الْقَيْنَاتُ وَالْمَعَازِفُ وَلَعَنَ آخِرُ هَذِهِ الأُمَّةِ أَوَّلَهَا فَلْيَرْتَقِبُوا عِنْدَ ذَلِكَ رِيحًا حَمْرَاءَ أَوْ خَسْفًا وَمَسْخًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ الأَنْصَارِيِّ غَيْرَ الْفَرَجِ بْنِ فَضَالَةَ ‏.‏ وَالْفَرَجُ بْنُ فَضَالَةَ قَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْحَدِيثِ وَضَعَّفَهُ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَقَدْ رَوَاهُ عَنْهُ وَكِيعٌ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الأَئِمَّةِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ummatim oʻn besh xislatni qilsa, ularga balo tushadi», dedilar. «Ular nimalar, ey Rasululloh?» deyildi. U zot: «Oʻlja (mol-davlat) bir necha qoʻl orasida aylanadigan, omonat oʻlja, zakot esa jarima (ortiqcha yuk) deb bilingan, kishi xotiniga itoat etib, onasiga oq boʻlgan, doʻstiga yaxshilik qilib, otasiga jafo qilgan, masjidlarda ovozlar koʻtarilgan, qavmning boshligʻi ularning eng razili boʻlgan, kishiga sharridan qoʻrqib hurmat koʻrsatilgan, maylar ichilgan, ipak (erkaklar tomonidan) kiyilgan, qoʻshiqchi cholgʻuchi cholgʻularini tutgan va bu ummatning oxirgilari avvalgilarini laʼnatlagan paytda — ana oʻshanda qizil shamol yoki yerga choʻkish yoki suratdan aylantirilishni kutsinlar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni Ali ibn Abu Tolibning hadisidan faqat shu yoʻldangina bilamiz va al-Faraj ibn Fazoladan boshqa hech kim uni Yahyo ibn Said al-Ansoriydan rivoyat qilganini bilmaymiz. Al-Faraj ibn Fazola haqida baʼzi hadis ahli (tanqidiy) gapirganlar va uni yodlash jihatidan zaif sanaganlar. Uni Vakiʼ va imomlardan boshqa bir necha kishi ham rivoyat qilgan.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Умматим ўн беш хислатни қилса, уларга бало тушади», дедилар. «Улар нималар, эй Расулуллоҳ?» дейилди. У зот: «Ўлжа (мол-давлат) бир неча қўл орасида айланадиган, омонат ўлжа, закот эса жарима (ортиқча юк) деб билинган, киши хотинига итоат этиб, онасига оқ бўлган, дўстига яхшилик қилиб, отасига жафо қилган, масжидларда овозлар кўтарилган, қавмнинг бошлиғи уларнинг энг разили бўлган, кишига шарридан қўрқиб ҳурмат кўрсатилган, майлар ичилган, ипак (эркаклар томонидан) кийилган, қўшиқчи чолғучи чолғуларини тутган ва бу умматнинг охиргилари аввалгиларини лаънатлаган пайтда — ана ўшанда қизил шамол ёки ерга чўкиш ёки суратдан айлантирилишни кутсинлар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни Али ибн Абу Толибнинг ҳадисидан фақат шу йўлдангина биламиз ва ал-Фараж ибн Фазоладан бошқа ҳеч ким уни Яҳё ибн Саид ал-Ансорийдан ривоят қилганини билмаймиз. Ал-Фараж ибн Фазола ҳақида баъзи ҳадис аҳли (танқидий) гапирганлар ва уни ёдлаш жиҳатидан заиф санаганлар. Уни Вакиъ ва имомлардан бошқа бир неча киши ҳам ривоят қилган.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَغُرَفًا يُرَى ظُهُورُهَا مِنْ بُطُونِهَا وَبُطُونُهَا مِنْ ظُهُورِهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَامَ إِلَيْهِ أَعْرَابِيٌّ فَقَالَ لِمَنْ هِيَ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ هِيَ لِمَنْ أَطَابَ الْكَلاَمَ وَأَطْعَمَ الطَّعَامَ وَأَدَامَ الصِّيَامَ وَصَلَّى لِلَّهِ بِاللَّيْلِ وَالنَّاسُ نِيَامٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ هَذَا مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ وَهُوَ كُوفِيٌّ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ الْقُرَشِيُّ مَدَنِيٌّ وَهُوَ أَثْبَتُ مِنْ هَذَا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Jannatda shunday gʻurfalar (xonalar) borki, ularning tashqarisi ichidan, ichkarisi tashqarisidan koʻrinadi», dedilar. Shunda bir aʼrobiy oʻrnidan turib: «Ey Rasululloh, ular kimlar uchun?» dedi. U zot: «Ular yaxshi soʻz soʻzlagan, taom yedirgan, roʻzani davom ettirgan va odamlar uxlab yotganda Alloh uchun tunda namoz oʻqigan kishi uchundir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Baʼzi ilm ahli ushbu Abdurrahmon ibn Ishoq haqida yodlash (hofiza) jihatidan gap aytishgan; u kufalikdir. Abdurrahmon ibn Ishoq al-Qurashiy esa madinalik boʻlib, u bundan ishonchliroqdir.Али (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жаннатда шундай ғурфалар (хоналар) борки, уларнинг ташқариси ичидан, ичкариси ташқарисидан кўринади», дедилар. Шунда бир аъробий ўрнидан туриб: «Эй Расулуллоҳ, улар кимлар учун?» деди. У зот: «Улар яхши сўз сўзлаган, таом едирган, рўзани давом эттирган ва одамлар ухлаб ётганда Аллоҳ учун тунда намоз ўқиган киши учундир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Баъзи илм аҳли ушбу Абдурраҳмон ибн Ишоқ ҳақида ёдлаш (ҳофиза) жиҳатидан гап айтишган; у куфаликдир. Абдурраҳмон ибн Ишоқ ал-Қураший эса мадиналик бўлиб, у бундан ишончлироқдир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، وَهَنَّادٌ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَسُوقًا مَا فِيهَا شِرَاءٌ وَلاَ بَيْعٌ إِلاَّ الصُّوَرَ مِنَ الرِّجَالِ وَالنِّسَاءِ فَإِذَا اشْتَهَى الرَّجُلُ صُورَةً دَخَلَ فِيهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta jannatda bir bozor bor; unda na xarid, na sotuv boʻladi, faqat erkaklar va ayollarning suvratlari (boʻladi). Bas, qachon bir kishi biror suvratni istasa, unga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта жаннатда бир бозор бор; унда на харид, на сотув бўлади, фақат эркаклар ва аёлларнинг сувратлари (бўлади). Бас, қачон бир киши бирор сувратни истаса, унга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، وَأَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ فِي الْجَنَّةِ لَمُجْتَمَعًا لِلْحُورِ الْعِينِ يُرَفِّعْنَ بِأَصْوَاتٍ لَمْ يَسْمَعِ الْخَلاَئِقُ مِثْلَهَا قَالَ يَقُلْنَ نَحْنُ الْخَالِدَاتُ فَلاَ نَبِيدُ وَنَحْنُ النَّاعِمَاتُ فَلاَ نَبْأَسُ وَنَحْنُ الرَّاضِيَاتُ فَلاَ نَسْخَطُ طُوبَى لِمَنْ كَانَ لَنَا وَكُنَّا لَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَنَسٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, jannatda hur ul-iyn (goʻzal koʻzli hurlar) uchun bir yigʻin (joy) bor, ular shunday ovozda kuylaydilarki, maxluqot ularning mislini eshitmagan», dedilar. U zot: «Ular: ‹Biz abadiylarmiz, fano boʻlmaymiz, biz neʼmatdagilarmiz, qiyinchilik koʻrmaymiz, biz roziligimizdagilarmiz, gʻazablanmaymiz. Bizga (egalik) qilgan va biz unga (tegishli) boʻlgan kishiga xush boʻlsin (tubo)›, deydilar», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Abu Said va Anasdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Alining hadisi gʻarib hadisdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, жаннатда ҳур ул-ийн (гўзал кўзли ҳурлар) учун бир йиғин (жой) бор, улар шундай овозда куйлайдиларки, махлуқот уларнинг мислини эшитмаган», дедилар. У зот: «Улар: ‹Биз абадийлармиз, фано бўлмаймиз, биз неъматдагилармиз, қийинчилик кўрмаймиз, биз розилигимиздагилармиз, ғазабланмаймиз. Бизга (эгалик) қилган ва биз унга (тегишли) бўлган кишига хуш бўлсин (тубо)›, дейдилар», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Саид ва Анасдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ғариб ҳадисдир.

حَدَّثَنَا أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ أَبِي السَّفَرِ، - وَاسْمُهُ أَحْمَدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْهَمْدَانِيُّ الْكُوفِيُّ قَالَ حَدَّثَنَا حَجَّاجُ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ يُونُسَ بْنِ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيِّ، عَنْ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَصَابَ حَدًّا فَعُجِّلَ عُقُوبَتُهُ فِي الدُّنْيَا فَاللَّهُ أَعْدَلُ مِنْ أَنْ يُثَنِّيَ عَلَى عَبْدِهِ الْعُقُوبَةَ فِي الآخِرَةِ وَمَنْ أَصَابَ حَدًّا فَسَتَرَهُ اللَّهُ عَلَيْهِ وَعَفَا عَنْهُ فَاللَّهُ أَكْرَمُ مِنْ أَنْ يَعُودَ فِي شَيْءٍ قَدْ عَفَا عَنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَذَا قَوْلُ أَهْلِ الْعِلْمِ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا كَفَّرَ أَحَدًا بِالزِّنَا أَوِ السَّرِقَةِ وَشُرْبِ الْخَمْرِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim hadd (joriy qilinadigan gunoh) qilsa-yu, uning jazosi dunyoda tezlatib berilsa, Alloh bandasiga oxiratda jazoni takror qaytaradigan darajada (adolatsiz emas, balki) undan adolatliroqdir. Kim hadd qilsa-yu, Alloh uni yopib, avf etsa, Alloh allaqachon avf qilgan narsasiga qaytadigan darajada (past emas, balki) undan karamliroqdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir. Bu — ahli ilmning soʻzidir. Biz hech kim zino yoki oʻgʻirlik yoki may ichish sababli birovni kofir deb hukm qilganini bilmaymiz.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким ҳадд (жорий қилинадиган гуноҳ) қилса-ю, унинг жазоси дунёда тезлатиб берилса, Аллоҳ бандасига охиратда жазони такрор қайтарадиган даражада (адолатсиз эмас, балки) ундан адолатлироқдир. Ким ҳадд қилса-ю, Аллоҳ уни ёпиб, авф этса, Аллоҳ аллақачон авф қилган нарсасига қайтадиган даражада (паст эмас, балки) ундан карамлироқдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир. Бу — аҳли илмнинг сўзидир. Биз ҳеч ким зино ёки ўғирлик ёки май ичиш сабабли бировни кофир деб ҳукм қилганини билмаймиз.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ مُوسَى الْفَزَارِيُّ ابْنُ بِنْتِ السُّدِّيِّ، حَدَّثَنَا شَرِيكُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لاَ تَكْذِبُوا عَلَىَّ فَإِنَّهُ مَنْ كَذَبَ عَلَىَّ يَلِجُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَالزُّبَيْرِ وَسَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَعَمْرِو بْنِ عَبَسَةَ وَعُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ وَمُعَاوِيَةَ وَبُرَيْدَةَ وَأَبِي مُوسَى الْغَافِقِيِّ وَأَبِي أُمَامَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ وَالْمُنْقَعِ وَأَوْسٍ الثَّقَفِيِّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَلِيٍّ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ مَنْصُورُ بْنُ الْمُعْتَمِرِ أَثْبَتُ أَهْلِ الْكُوفَةِ ‏.‏ وَقَالَ وَكِيعٌ لَمْ يَكْذِبْ رِبْعِيُّ بْنُ حِرَاشٍ فِي الإِسْلاَمِ كِذْبَةً

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Mening nomimdan yolgʻon gapirmanglar, chunki kim mening nomimdan yolgʻon gapirsa, doʻzaxga kiradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Alining hadisi hasan sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг номимдан ёлғон гапирманглар, чунки ким менинг номимдан ёлғон гапирса, дўзахга киради», дедилар. Абу Исо айтди: Алининг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِلْمُسْلِمِ عَلَى الْمُسْلِمِ سِتٌّ بِالْمَعْرُوفِ يُسَلِّمُ عَلَيْهِ إِذَا لَقِيَهُ وَيُجِيبُهُ إِذَا دَعَاهُ وَيُشَمِّتُهُ إِذَا عَطَسَ وَيَعُودُهُ إِذَا مَرِضَ وَيَتْبَعُ جَنَازَتَهُ إِذَا مَاتَ وَيُحِبُّ لَهُ مَا يُحِبُّ لِنَفْسِهِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي أَيُّوبَ وَالْبَرَاءِ وَأَبِي مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُهُمْ فِي الْحَارِثِ الأَعْوَرِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Musulmonning musulmon ustidagi yaxshilik bilan (ado etiladigan) olti haqqi bor: uchrashganda salom berishi, chaqirganda taklifini qabul qilishi, aksa urganda yarhamukalloh deyishi, kasal boʻlganda holidan xabar olishi, vafot etganda janozasiga ergashishi va oʻziga ravo koʻrgan narsani unga ham ravo koʻrishidir», dedilar. Bu bobda Abu Hurayra, Abu Ayyub, Baro va Abu Masʼuddan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir va Nabiy ﷺdan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan. Baʼzilar Horis al-Aʼvar haqida (tanqidiy) gapirganlar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Мусулмоннинг мусулмон устидаги яхшилик билан (адо этиладиган) олти ҳаққи бор: учрашганда салом бериши, чақирганда таклифини қабул қилиши, акса урганда ярҳамукаллоҳ дейиши, касал бўлганда ҳолидан хабар олиши, вафот этганда жанозасига эргашиши ва ўзига раво кўрган нарсани унга ҳам раво кўришидир», дедилар. Бу бобда Абу Ҳурайра, Абу Айюб, Баро ва Абу Масъуддан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир ва Набий ﷺдан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган. Баъзилар Ҳорис ал-Аъвар ҳақида (танқидий) гапирганлар.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ هُبَيْرَةَ بْنِ يَرِيمَ، قَالَ قَالَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ خَاتِمِ الذَّهَبِ وَعَنِ الْقَسِّيِّ وَعَنِ الْمِيثَرَةِ وَعَنِ الْجَعَةِ ‏.‏ قَالَ أَبُو الأَحْوَصِ وَهُوَ شَرَابٌ يُتَّخَذُ بِمِصْرَ مِنَ الشَّعِيرِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ oltin uzukdan, qassiydan, miysaradan (egar ustiga qoʻyiladigan ipak yostiqdan) va jaʼadan qaytardilar. Abul Ahvas aytdi: U (jaʼa) Misrda arpadan tayyorlanadigan ichimlikdir. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ олтин узукдан, қассийдан, мийсарадан (эгар устига қўйиладиган ипак ёстиқдан) ва жаъадан қайтардилар. Абул Аҳвас айтди: У (жаъа) Мисрда арпадан тайёрланадиган ичимликдир. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعِيدٍ الْجَوْهَرِيُّ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ مَا سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَمَعَ أَبَوَيْهِ لأَحَدٍ غَيْرَ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺning Saʼd ibn Abu Vaqqosdan boshqa hech kim uchun ota-onasini birga (qoʻshib) zikr qilganlarini eshitmadim», dedi.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺнинг Саъд ибн Абу Ваққосдан бошқа ҳеч ким учун ота-онасини бирга (қўшиб) зикр қилганларини эшитмадим», деди.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُدْعَانَ، وَيَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، سَمِعَا سَعِيدَ بْنَ الْمُسَيَّبِ، يَقُولُ قَالَ عَلِيٌّ مَا جَمَعَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَبَاهُ وَأُمَّهُ لأَحَدٍ إِلاَّ لِسَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ قَالَ لَهُ يَوْمَ أُحُدٍ ‏"‏ ارْمِ فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ لَهُ ‏"‏ ارْمِ أَيُّهَا الْغُلاَمُ الْحَزَوَّرُ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ الزُّبَيْرِ وَجَابِرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Saʼd ibn Abu Vaqqosdan boshqa hech kim uchun otasi bilan onasini birga (qoʻshib) zikr qilmadilar. Uhud kuni unga: ‹Ot, ota-onam senga fido boʻlsin›, dedilar va yana unga: ‹Ot, ey baquvvat yigit!› dedilar», dedi. Bu bobda Zubayr va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U Alidan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Саъд ибн Абу Ваққосдан бошқа ҳеч ким учун отаси билан онасини бирга (қўшиб) зикр қилмадилар. Уҳуд куни унга: ‹От, ота-онам сенга фидо бўлсин›, дедилар ва яна унга: ‹От, эй бақувват йигит!› дедилар», деди. Бу бобда Зубайр ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У Алидан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، حَدَّثَنَا فِطْرُ بْنُ خَلِيفَةَ، حَدَّثَنِي مُنْذِرٌ، وَهُوَ الثَّوْرِيُّ عَنْ مُحَمَّدِ ابْنِ الْحَنَفِيَّةِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّهُ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ وُلِدَ لِي بَعْدَكَ أُسَمِّيهِ مُحَمَّدًا وَأُكْنِيهِ بِكُنْيَتِكَ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَكَانَتْ رُخْصَةً لِي ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Yo Rasululloh, agar sizdan keyin oʻgʻlim tugʻilsa, unga Muhammad deb ism va sizning kunyangiz bilan kunya qoʻysam boʻladimi?» deb soʻradi. U zot: «Ha», dedilar. (Ali) aytdi: Shunday qilib, bu menga ruxsat boʻldi. Bu hadis sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Ё Расулуллоҳ, агар сиздан кейин ўғлим туғилса, унга Муҳаммад деб исм ва сизнинг кунянгиз билан куня қўйсам бўладими?» деб сўради. У зот: «Ҳа», дедилар. (Али) айтди: Шундай қилиб, бу менга рухсат бўлди. Бу ҳадис саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا حَفْصُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَاذَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ وَاسْتَظْهَرَهُ فَأَحَلَّ حَلاَلَهُ وَحَرَّمَ حَرَامَهُ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهِ الْجَنَّةَ وَشَفَّعَهُ فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ كُلُّهُمْ وَجَبَتْ لَهُ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادٌ صَحِيحٍ ‏.‏ وَحَفْصُ بْنُ سُلَيْمَانَ أَبُو عُمَرَ بَزَّازٌ كُوفِيٌّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼonni oʻqib, uni yod olib, uning halolini halol, haromini harom deb bilsa, Alloh uni shu sababli jannatga kiritadi va uning oʻz ahli baytidan oʻzlariga doʻzax vojib boʻlgan oʻn kishiga shafoatchi qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz va isnodi sahih emas. Hafs ibn Sulaymon Abu Umar Bazzoz Kufiy hadisda zaif sanaladi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръонни ўқиб, уни ёд олиб, унинг ҳалолини ҳалол, ҳаромини ҳаром деб билса, Аллоҳ уни шу сабабли жаннатга киритади ва унинг ўз аҳли байтидан ўзларига дўзах вожиб бўлган ўн кишига шафоатчи қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз ва исноди саҳиҳ эмас. Ҳафс ибн Сулаймон Абу Умар Баззоз Куфий ҳадисда заиф саналади.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng yaxshilaringiz Qurʼonni oʻrganib, uni (boshqalarga) oʻrgatgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz Alining Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisi sifatida faqat Abdurrahmon ibn Ishoq hadisidangina bilamiz.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг яхшиларингиз Қуръонни ўрганиб, уни (бошқаларга) ўргатган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз Алининг Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилган) ҳадиси сифатида фақат Абдурраҳмон ибн Ишоқ ҳадисидангина биламиз.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ نَاجِيَةَ بْنِ كَعْبٍ، عَنْ عَلِيٍّ، أَنَّ أَبَا جَهْلٍ، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّا لاَ نُكَذِّبُكَ وَلَكِنْ نُكَذِّبُ بِمَا جِئْتَ بِهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏:‏ ‏(‏ إِِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ وَلَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ ‏)‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ نَاجِيَةَ، أَنَّ أَبَا جَهْلٍ، قَالَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ نَحْوَهُ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَلِيٍّ وَهَذَا أَصَحُّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Abu Jahl Paygʻambar ﷺga: «Biz seni yolgʻonchiga chiqarmaymiz, balki sen olib kelgan narsani yolgʻonga chiqaramiz», dedi. Shunda Alloh: {Albatta, ular seni yolgʻonchiga chiqarmaydilar, balki zolimlar Allohning oyatlarini inkor qiladilar} (oyatini) nozil qildi. Bizga Ishoq ibn Mansur rivoyat qilib, Abdurrahmon ibn Mahdiy Sufyondan, u Abu Ishoqdan, u Nojiyadan xabar berishicha, Abu Jahl Paygʻambar ﷺga (shunday) dedi, deb yuqoridagiga oʻxshashini zikr qildi, ammo unda Alidan (eslatib) zikr qilmadi va bu sahihroqdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Абу Жаҳл Пайғамбар ﷺга: «Биз сени ёлғончига чиқармаймиз, балки сен олиб келган нарсани ёлғонга чиқарамиз», деди. Шунда Аллоҳ: {Албатта, улар сени ёлғончига чиқармайдилар, балки золимлар Аллоҳнинг оятларини инкор қиладилар} (оятини) нозил қилди. Бизга Ишоқ ибн Мансур ривоят қилиб, Абдурраҳмон ибн Маҳдий Суфёндан, у Абу Ишоқдан, у Ножиядан хабар беришича, Абу Жаҳл Пайғамбар ﷺга (шундай) деди, деб юқоридагига ўхшашини зикр қилди, аммо унда Алидан (эслатиб) зикр қилмади ва бу саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ سَأَلْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنْ يَوْمِ الْحَجِّ الأَكْبَرِ فَقَالَ ‏"‏ يَوْمُ النَّحْرِ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men Rasululloh ﷺdan hajji akbar kuni haqida soʻradim. Shunda u zot: «Nahr (qurbonlik) kunidir», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺдан ҳажжи акбар куни ҳақида сўрадим. Шунда у зот: «Наҳр (қурбонлик) кунидир», дедилар.

حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ يَوْمُ الْحَجِّ الأَكْبَرِ يَوْمُ النَّحْرِ ‏.‏ قَالَ هَذَا الْحَدِيثُ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ لأَنَّهُ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَفَعَهُ إِلاَّ مَا رُوِيَ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِسْحَاقَ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مُرَّةَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ مَوْقُوفًا ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Hajji akbar kuni — nahr (qurbonlik) kunidir», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis Muhammad ibn Ishoqning hadisidan koʻra sahihroqdir, chunki bu hadis bir necha yoʻl bilan Abu Ishoqdan, u Horisdan, u Alidan mavquf (Alining oʻz soʻzi) sifatida rivoyat qilingan. Biz Muhammad ibn Ishoqdan rivoyat qilingandan boshqa hech kimning uni marfuʼ (Paygʻambarga nisbat berilgan) qilib rivoyat qilganini bilmaymiz. Shuʼba ham bu hadisni Abu Ishoqdan, u Abdulloh ibn Murradan, u Horisdan, u Alidan mavquf sifatida rivoyat qilgan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ҳажжи акбар куни — наҳр (қурбонлик) кунидир», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Муҳаммад ибн Ишоқнинг ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир, чунки бу ҳадис бир неча йўл билан Абу Ишоқдан, у Ҳорисдан, у Алидан мавқуф (Алининг ўз сўзи) сифатида ривоят қилинган. Биз Муҳаммад ибн Ишоқдан ривоят қилингандан бошқа ҳеч кимнинг уни марфуъ (Пайғамбарга нисбат берилган) қилиб ривоят қилганини билмаймиз. Шуъба ҳам бу ҳадисни Абу Ишоқдан, у Абдуллоҳ ибн Муррадан, у Ҳорисдан, у Алидан мавқуф сифатида ривоят қилган.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الْخَلِيلِ، كُوفِيٌّ عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ سَمِعْتُ رَجُلاً، يَسْتَغْفِرُ لأَبَوَيْهِ وَهُمَا مُشْرِكَانِ فَقُلْتُ لَهُ أَتَسْتَغْفِرُ لأَبَوَيْكَ وَهُمَا مُشْرِكَانِ ‏.‏ فَقَالَ أَوَلَيْسَ اسْتَغْفَرَ إِبْرَاهِيمُ لأَبِيهِ وَهُوَ مُشْرِكٌ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏ مَا كَانَ لِلنَّبِيِّ وَالَّذِينَ آمَنُوا أَنْ يَسْتَغْفِرُوا لِلْمُشْرِكِينَ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men bir kishining mushrik boʻlgan ota-onasi uchun magʻfirat soʻrayotganini eshitdim-da, unga: «Sen ota-onang mushrik boʻla turib, ular uchun magʻfirat soʻraysanmi?» dedim. U: «Ibrohim otasi mushrik boʻla turib, uning uchun magʻfirat soʻramaganmidi?» dedi. Men buni Nabiy ﷺga aytdim, shunda: {Nabiyga ham, iymon keltirgan kishilarga ham mushriklar uchun magʻfirat soʻrashlari (joiz) boʻlmagan} (Tavba 113) (oyati) nozil boʻldi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Bu bobda Said ibn Musayyabdan, u otasidan (rivoyat) ham bordir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен бир кишининг мушрик бўлган ота-онаси учун мағфират сўраётганини эшитдим-да, унга: «Сен ота-онанг мушрик бўла туриб, улар учун мағфират сўрайсанми?» дедим. У: «Иброҳим отаси мушрик бўла туриб, унинг учун мағфират сўрамаганмиди?» деди. Мен буни Набий ﷺга айтдим, шунда: {Набийга ҳам, иймон келтирган кишиларга ҳам мушриклар учун мағфират сўрашлари (жоиз) бўлмаган} (Тавба 113) (ояти) нозил бўлди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Бу бобда Саид ибн Мусайябдан, у отасидан (ривоят) ҳам бордир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ الأَشْجَعِيُّ، عَنِ الثَّوْرِيِّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ الْمُغِيرَةِ الثَّقَفِيِّ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ عَلْقَمَةَ الأَنْمَارِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ لَمَّا نَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذَا نَاجَيْتُمُ الرَّسُولَ فَقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَىْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَةً ‏)‏ ‏.‏ قَالَ لِي النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا تَرَى دِينَارًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ يُطِيقُونَهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَنِصْفُ دِينَارٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لاَ يُطِيقُونَهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَكَمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ شَعِيرَةٌ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ إِنَّكَ لَزَهِيدٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَنَزَلَتْ ‏:‏ ‏(‏أأَشْفَقْتُمْ أَنْ تُقَدِّمُوا بَيْنَ يَدَىْ نَجْوَاكُمْ صَدَقَاتٍ ‏)‏ الآيَةَ ‏.‏ قَالَ فَبِي خَفَّفَ اللَّهُ عَنْ هَذِهِ الأُمَّةِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَمَعْنَى قَوْلِهِ شَعِيرَةٌ يَعْنِي وَزْنَ شَعِيرَةٍ مِنْ ذَهَبٍ وَأَبُو الْجَعْدِ اسْمُهُ رَافِعٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U dedi: {Ey iymon keltirganlar! Paygʻambar bilan maxfiy soʻzlashmoqchi boʻlsangiz, maxfiy soʻzlashuvingiz oldidan sadaqa bering} (Mujodala 12) oyati nozil boʻlganida, Nabiy ﷺ menga: «Bir dinor (sadaqa) haqida nima deysan?», dedilar. Men: ‹Bunga (odamlarning) kuchlari yetmaydi›, dedim. U zot: «Unday boʻlsa, yarim dinorchi?», dedilar. Men: ‹Bunga ham kuchlari yetmaydi›, dedim. U zot: «Qancha boʻlsin?», dedilar. Men: ‹Bir arpa (donasi vaznicha)›, dedim. U zot: «Sen juda ozaytirib yubording», dedilar. U dedi: Shunda {Maxfiy soʻzlashuvingiz oldidan sadaqalar berishdan qoʻrqdingizmi?} (Mujodala 13) oyati nozil boʻldi. U dedi: Shunday qilib, men sababli Alloh bu ummatdan (bu yukni) yengillatdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz. «Shaʼiyra» soʻzining maʼnosi oltindan bir arpa donasi vazni demakdir. Abul Jaʼdning ismi Rofeʼdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У деди: {Эй иймон келтирганлар! Пайғамбар билан махфий сўзлашмоқчи бўлсангиз, махфий сўзлашувингиз олдидан садақа беринг} (Мужодала 12) ояти нозил бўлганида, Набий ﷺ менга: «Бир динор (садақа) ҳақида нима дейсан?», дедилар. Мен: ‹Бунга (одамларнинг) кучлари етмайди›, дедим. У зот: «Ундай бўлса, ярим динорчи?», дедилар. Мен: ‹Бунга ҳам кучлари етмайди›, дедим. У зот: «Қанча бўлсин?», дедилар. Мен: ‹Бир арпа (донаси вазнича)›, дедим. У зот: «Сен жуда озайтириб юбординг», дедилар. У деди: Шунда {Махфий сўзлашувингиз олдидан садақалар беришдан қўрқдингизми?} (Мужодала 13) ояти нозил бўлди. У деди: Шундай қилиб, мен сабабли Аллоҳ бу умматдан (бу юкни) енгиллатди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз. «Шаъийра» сўзининг маъноси олтиндан бир арпа донаси вазни демакдир. Абул Жаъднинг исми Рофеъдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، حَدَّثَنَا زَائِدَةُ بْنُ قُدَامَةَ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ كُنَّا فِي جَنَازَةٍ فِي الْبَقِيعِ فَأَتَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَجَلَسَ وَجَلَسْنَا مَعَهُ وَمَعَهُ عُودٌ يَنْكُتُ بِهِ فِي الأَرْضِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ إِلَى السَّمَاءِ فَقَالَ ‏"‏ مَا مِنْ نَفْسٍ مَنْفُوسَةٍ إِلاَّ قَدْ كُتِبَ مَدْخَلُهَا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ الْقَوْمُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ نَتَّكِلُ عَلَى كِتَابِنَا فَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَإِنَّهُ يَعْمَلُ لِلسَّعَادَةِ وَمَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الشَّقَاءِ فَإِنَّهُ يَعْمَلُ لِلشَّقَاءِ قَالَ ‏"‏ بَلِ اعْمَلُوا فَكُلٌّ مُيَسَّرٌ أَمَّا مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ السَّعَادَةِ فَإِنَّهُ يُيَسَّرُ لِعَمَلِ السَّعَادَةِ وَأَمَّا مَنْ كَانَ مِنْ أَهْلِ الشَّقَاءِ فَإِنَّهُ يُيَسَّرُ لِعَمَلِ الشَّقَاءِ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَرَأَ ‏:‏ ‏(‏فأَمَّا مَنْ أَعْطَى وَاتَّقَى * وَصَدَّقَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرَى * وَأَمَّا مَنْ بَخِلَ وَاسْتَغْنَى * وَكَذَّبَ بِالْحُسْنَى * فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْعُسْرَى ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu) aytadi: Biz Baqiʼda bir janozada edik. Nabiy ﷺ kelib oʻtirdilar, biz ham u zot bilan birga oʻtirdik. U zotning qoʻllarida yer chizadigan bir tayoq bor edi. U zot boshlarini osmonga koʻtarib: «Yaratilgan hech bir jon yoʻqki, uning (jannat yoki doʻzaxdagi) joyi yozib qoʻyilmagan boʻlsin», dedilar. Shunda jamoa: «Ey Allohning Rasuli, unday boʻlsa, biz yozilgan narsamizga tayanib qoʻyaqolmaymizmi? Kim saodat ahlidan boʻlsa, u saodat uchun amal qiladi, kim shaqovat (badbaxtlik) ahlidan boʻlsa, u shaqovat uchun amal qiladi», dedilar. U zot: «Yoʻq, amal qilaveringlar, har kim (yaratilgan narsasiga) muyassar qilingandir. Saodat ahlidan boʻlgan kishi saodat amaliga muyassar qilinadi, shaqovat ahlidan boʻlgan kishi esa shaqovat amaliga muyassar qilinadi», dedilar. Soʻng: {Kimki (yaxshilik) bergan va (Allohdan) qoʻrqqan hamda eng goʻzal (kalima)ni tasdiqlagan boʻlsa, biz uni eng oson (yoʻl)ga muyassar qilamiz. Kimki baxillik qilgan, oʻzini behojat sanagan va eng goʻzal (kalima)ni yolgʻonga chiqargan boʻlsa, biz uni eng qiyin (yoʻl)ga muyassar qilamiz} (Layl 5-10), deb oʻqidilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу) айтади: Биз Бақиъда бир жанозада эдик. Набий ﷺ келиб ўтирдилар, биз ҳам у зот билан бирга ўтирдик. У зотнинг қўлларида ер чизадиган бир таёқ бор эди. У зот бошларини осмонга кўтариб: «Яратилган ҳеч бир жон йўқки, унинг (жаннат ёки дўзахдаги) жойи ёзиб қўйилмаган бўлсин», дедилар. Шунда жамоа: «Эй Аллоҳнинг Расули, ундай бўлса, биз ёзилган нарсамизга таяниб қўяқолмаймизми? Ким саодат аҳлидан бўлса, у саодат учун амал қилади, ким шақоват (бадбахтлик) аҳлидан бўлса, у шақоват учун амал қилади», дедилар. У зот: «Йўқ, амал қилаверинглар, ҳар ким (яратилган нарсасига) муяссар қилингандир. Саодат аҳлидан бўлган киши саодат амалига муяссар қилинади, шақоват аҳлидан бўлган киши эса шақоват амалига муяссар қилинади», дедилар. Сўнг: {Кимки (яхшилик) берган ва (Аллоҳдан) қўрққан ҳамда энг гўзал (калима)ни тасдиқлаган бўлса, биз уни энг осон (йўл)га муяссар қиламиз. Кимки бахиллик қилган, ўзини беҳожат санаган ва энг гўзал (калима)ни ёлғонга чиқарган бўлса, биз уни энг қийин (йўл)га муяссар қиламиз} (Лайл 5-10), деб ўқидилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا أَبُو الْخَطَّابِ، زِيَادُ بْنُ يَحْيَى الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ شَكَتْ إِلَىَّ فَاطِمَةُ مَجَلَ يَدَيْهَا مِنَ الطَّحِينِ فَقُلْتُ لَوْ أَتَيْتِ أَبَاكِ فَسَأَلْتِيهِ خَادِمًا فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ أَدُلُّكُمَا عَلَى مَا هُوَ خَيْرٌ لَكُمَا مِنَ الْخَادِمِ إِذَا أَخَذْتُمَا مَضْجَعَكُمَا تَقُولاَنِ ثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَثَلاَثًا وَثَلاَثِينَ وَأَرْبَعًا وَثَلاَثِينَ مِنْ تَحْمِيدٍ وَتَسْبِيحٍ وَتَكْبِيرٍ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْحَدِيثِ قِصَّةٌ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ عَوْنٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Fotima menga qoʻllarining un tortishdan qadoq boʻlganidan shikoyat qildi. Shunda men: «Otangning huzuriga borib, undan xizmatchi soʻrasang boʻlardi», dedim. U zot (Nabiy ﷺ): «Sizlarga xizmatchidan koʻra yaxshiroq boʻlgan narsani koʻrsatmaymi? Oʻrningizga yotganingizda oʻttiz uch marta, oʻttiz uch marta va oʻttiz toʻrt marta tahmid, tasbih va takbir ayting», dedilar. Hadisda (toʻliq) qissa bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis Ibn Avnning hadisi sifatida hasan gʻaribdir. Bu hadis Alidan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilingan.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Фотима менга қўлларининг ун тортишдан қадоқ бўлганидан шикоят қилди. Шунда мен: «Отангнинг ҳузурига бориб, ундан хизматчи сўрасанг бўларди», дедим. У зот (Набий ﷺ): «Сизларга хизматчидан кўра яхшироқ бўлган нарсани кўрсатмайми? Ўрнингизга ётганингизда ўттиз уч марта, ўттиз уч марта ва ўттиз тўрт марта таҳмид, тасбиҳ ва такбир айтинг», дедилар. Ҳадисда (тўлиқ) қисса бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Ибн Авннинг ҳадиси сифатида ҳасан ғарибдир. Бу ҳадис Алидан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى، حَدَّثَنَا أَزْهَرُ السَّمَّانُ، عَنِ ابْنِ عَوْنٍ، عَنْ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَبِيدَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ جَاءَتْ فَاطِمَةُ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَشْكُو مَجَلاً بِيَدَيْهَا فَأَمَرَهَا بِالتَّسْبِيحِ وَالتَّكْبِيرِ وَالتَّحْمِيدِ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Fotima Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, qoʻllarining qadoq boʻlganidan shikoyat qildi. Shunda u zot unga tasbih, takbir va tahmid aytishni buyurdilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Фотима Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, қўлларининг қадоқ бўлганидан шикоят қилди. Шунда у зот унга тасбиҳ, такбир ва таҳмид айтишни буюрдилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونَ، حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا إِنَّهُ لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ آمَنْتُ بِكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرَضِينَ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِيَ لِلَّذِي خَلَقَهُ فَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَكُونُ آخِرَ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالسَّلاَمِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozga turganlarida: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, innahu la yasrifu anni sayyiaha illa anta, amantu bika, tabarokta va taolayta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; men dan yomonini bartaraf etgil, men dan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; Senga iymon keltirdim, Sen barakotli va oliysan, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Rukuʼ qilganlarida: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu, xashaa laka samʼi va basori va muxxi va izomi va asobi (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; qulogʻim, koʻzim, miyam, suyaklarim va paylarim Senga boʻysundi)», der edilar. Boshlarini koʻtarganlarida: «Allohumma robbana lakal-hamdu mila-s-samavati val-arodina va mila ma baynahuma va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonlaru yerlarni, ular orasidagini va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu, sajada vajhiya lillazi xolaqohu fasovvarohu fashaqqo samʼahu va basorohu, fatabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; yuzim oʻzini yaratib, suratga keltirib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Soʻng tashahhud bilan salom orasida aytadigan oxirgi soʻzlari: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu va ma anta aʼlamu bihi minni, antal-muqoddimu va antal-muaxxir, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora (gunoh)larimni va Sen mendan koʻra yaxshi biladigan (gunoh)larimni kechirgil; oldinga oʻtkazuvchi ham, ortga suruvchi ham Sensan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)» boʻlardi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, иннаҳу ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, аманту бика, табарокта ва таолайта, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мен дан ёмонини бартараф этгил, мен дан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; Сенга иймон келтирдим, Сен баракотли ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту, хашаа лака самъи ва басори ва муххи ва изоми ва асоби (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; қулоғим, кўзим, миям, суякларим ва пайларим Сенга бўйсунди)», дер эдилар. Бошларини кўтарганларида: «Аллоҳумма роббана лакал-ҳамду мила-с-самавати вал-ародина ва мила ма байнаҳума ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонлару ерларни, улар орасидагини ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту, сажада важҳия лиллази холақоҳу фасоввароҳу фашаққо самъаҳу ва басороҳу, фатабарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; юзим ўзини яратиб, суратга келтириб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Сўнг ташаҳҳуд билан салом орасида айтадиган охирги сўзлари: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту ва ма анта аъламу биҳи минни, антал-муқоддиму ва антал-муаххир, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (гуноҳ)ларимни ва Сен мендан кўра яхши биладиган (гуноҳ)ларимни кечиргил; олдинга ўтказувчи ҳам, ортга сурувчи ҳам Сенсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)» бўларди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي سَلَمَةَ، وَيُوسُفُ بْنُ الْمَاجِشُونِ، قَالَ عَبْدُ الْعَزِيزِ حَدَّثَنِي عَمِّي، وَقَالَ، يُوسُفُ أَخْبَرَنِي أَبِي، حَدَّثَنِي الأَعْرَجُ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ قَالَ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَالْخَيْرُ كُلُّهُ فِي يَدَيْكَ وَالشَّرُّ لَيْسَ إِلَيْكَ أَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ تَبَارَكْتَ وَتَعَالَيْتَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَكَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ خَشَعَ لَكَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَعِظَامِي وَعَصَبِي ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا لَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَاءِ وَمِلْءَ الأَرْضِ وَمِلْءَ مَا بَيْنَهُمَا وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا سَجَدَ قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ فَصَوَّرَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ فَتَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقُولُ مِنْ آخِرِ مَا يَقُولُ بَيْنَ التَّشَهُّدِ وَالتَّسْلِيمِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ وَمَا أَسْرَفْتُ وَمَا أَنْتَ أَعْلَمُ بِهِ مِنِّي أَنْتَ الْمُقَدِّمُ وَأَنْتَ الْمُؤَخِّرُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozga turganlarida: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, la yasrifu anni sayyiaha illa anta, labbayka va saʼdayka, val-xoyru kulluhu fi yadayka, vash-sharru laysa ilayka, ana bika va ilayka, tabarokta va taolayta, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; mendan yomonini bartaraf etgil, mendan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; (amringga) labbayka deyman va saodatingni soʻrayman, butun yaxshilik Sening qoʻlingdadir, yomonlik Senga nisbat berilmaydi, men Sen bilan va Senga (qaytguvchiman), Sen barakotli va oliysan, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Rukuʼ qilganlarida: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu, xashaa laka samʼi va basori va izomi va asobi (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; qulogʻim, koʻzim, suyaklarim va paylarim Senga boʻysundi)», der edilar. (Boshlarini) koʻtarganlarida: «Allohumma robbana lakal-hamdu mila-s-samai va mila-l-ardi va mila ma baynahuma va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonni, yerni, ular orasidagini va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu, sajada vajhi lillazi xolaqohu fasovvarohu fashaqqo samʼahu va basorohu, fatabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim; yuzim oʻzini yaratib, suratga keltirib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Soʻng tashahhud bilan salom orasida aytadigan oxirgi soʻzlaridan: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu va ma asroftu va ma anta aʼlamu bihi minni, antal-muqoddimu va antal-muaxxir, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora qilgan va isrof qilgan (gunoh)larimni va Sen mendan koʻra yaxshi biladigan (gunoh)larimni kechirgil; oldinga oʻtkazuvchi ham, ortga suruvchi ham Sensan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)» der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозга турганларида: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, лаббайка ва саъдайка, вал-хойру куллуҳу фи ядайка, ваш-шарру лайса илайка, ана бика ва илайка, табарокта ва таолайта, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мендан ёмонини бартараф этгил, мендан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; (амрингга) лаббайка дейман ва саодатингни сўрайман, бутун яхшилик Сенинг қўлингдадир, ёмонлик Сенга нисбат берилмайди, мен Сен билан ва Сенга (қайтгувчиман), Сен баракотли ва олийсан, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Рукуъ қилганларида: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту, хашаа лака самъи ва басори ва изоми ва асоби (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; қулоғим, кўзим, суякларим ва пайларим Сенга бўйсунди)», дер эдилар. (Бошларини) кўтарганларида: «Аллоҳумма роббана лакал-ҳамду мила-с-самаи ва мила-л-арди ва мила ма байнаҳума ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонни, ерни, улар орасидагини ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту, сажада важҳи лиллази холақоҳу фасоввароҳу фашаққо самъаҳу ва басороҳу, фатабарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим; юзим ўзини яратиб, суратга келтириб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Сўнг ташаҳҳуд билан салом орасида айтадиган охирги сўзларидан: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту ва ма асрофту ва ма анта аъламу биҳи минни, антал-муқоддиму ва антал-муаххир, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора қилган ва исроф қилган (гуноҳ)ларимни ва Сен мендан кўра яхши биладиган (гуноҳ)ларимни кечиргил; олдинга ўтказувчи ҳам, ортга сурувчи ҳам Сенсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)» дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ الْهَاشِمِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَعْرَجِ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي رَافِعٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ إِذَا قَامَ إِلَى الصَّلاَةِ الْمَكْتُوبَةِ رَفَعَ يَدَيْهِ حَذْوَ مَنْكِبَيْهِ وَيَصْنَعُ ذَلِكَ أَيْضًا إِذَا قَضَى قِرَاءَتَهُ وَأَرَادَ أَنْ يَرْكَعَ وَيَصْنَعُهَا إِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ وَلاَ يَرْفَعُ يَدَيْهِ فِي شَيْءٍ مِنْ صَلاَتِهِ وَهُوَ قَاعِدٌ وَإِذَا قَامَ مِنْ سَجْدَتَيْنِ رَفَعَ يَدَيْهِ كَذَلِكَ فَكَبَّرَ وَيَقُولُ حِينَ يَفْتَتِحُ الصَّلاَةَ بَعْدَ التَّكْبِيرِ ‏"‏ وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضَ حَنِيفًا وَمَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ إِنَّ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ لاَ شَرِيكَ لَهُ وَبِذَلِكَ أُمِرْتُ وَأَنَا مِنَ الْمُسْلِمِينَ اللَّهُمَّ أَنْتَ الْمَلِكُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ سُبْحَانَكَ أَنْتَ رَبِّي وَأَنَا عَبْدُكَ ظَلَمْتُ نَفْسِي وَاعْتَرَفْتُ بِذَنْبِي فَاغْفِرْ لِي ذُنُوبِي جَمِيعًا إِنَّهُ لاَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ إِلاَّ أَنْتَ وَاهْدِنِي لأَحْسَنِ الأَخْلاَقِ لاَ يَهْدِي لأَحْسَنِهَا إِلاَّ أَنْتَ وَاصْرِفْ عَنِّي سَيِّئَهَا لاَ يَصْرِفُ عَنِّي سَيِّئَهَا إِلاَّ أَنْتَ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ وَأَنَا بِكَ وَإِلَيْكَ وَلاَ مَنْجَا مِنْكَ وَلاَ مَلْجَأَ إِلاَّ إِلَيْكَ أَسْتَغْفِرُكَ وَأَتُوبُ إِلَيْكَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يَقْرَأُ فَإِذَا رَكَعَ كَانَ كَلاَمُهُ فِي رُكُوعِهِ أَنْ يَقُولَ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ رَكَعْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي خَشَعَ سَمْعِي وَبَصَرِي وَمُخِّي وَعَظْمِي لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ فَإِذَا رَفَعَ رَأْسَهُ مِنَ الرُّكُوعِ قَالَ ‏"‏ سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ يُتْبِعُهَا ‏"‏ اللَّهُمَّ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ مِلْءَ السَّمَوَاتِ وَالأَرْضِ وَمِلْءَ مَا شِئْتَ مِنْ شَيْءٍ بَعْدُ ‏"‏ ‏.‏ وَإِذَا سَجَدَ قَالَ فِي سُجُودِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ سَجَدْتُ وَبِكَ آمَنْتُ وَلَكَ أَسْلَمْتُ وَأَنْتَ رَبِّي سَجَدَ وَجْهِي لِلَّذِي خَلَقَهُ وَشَقَّ سَمْعَهُ وَبَصَرَهُ تَبَارَكَ اللَّهُ أَحْسَنُ الْخَالِقِينَ ‏"‏ ‏.‏ وَيَقُولُ عِنْدَ انْصِرَافِهِ مِنَ الصَّلاَةِ ‏"‏ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي مَا قَدَّمْتُ وَمَا أَخَّرْتُ وَمَا أَسْرَرْتُ وَمَا أَعْلَنْتُ أَنْتَ إِلَهِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ أَنْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ الشَّافِعِيِّ وَبَعْضِ أَصْحَابِنَا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَأَحْمَدُ لاَ يَرَاهُ وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ يَقُولُ هَذَا فِي صَلاَةِ التَّطَوُّعِ وَلاَ يَقُولُهُ فِي الْمَكْتُوبَةِ ‏.‏ سَمِعْتُ أَبَا إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيَّ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يُوسُفَ يَقُولُ سَمِعْتُ سُلَيْمَانَ بْنَ دَاوُدَ الْهَاشِمِيَّ يَقُولُ وَذَكَرَ هَذَا الْحَدِيثَ فَقَالَ هَذَا عِنْدَنَا مِثْلُ حَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سَالِمٍ عَنْ أَبِيهِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) Rasululloh ﷺdan rivoyat qiladi: U zot farz namozga turganlarida qoʻllarini yelkalari barobarida koʻtarar, qiroatini tugatib rukuʼ qilmoqchi boʻlganlarida ham shunday qilar, rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida ham shunday qilar, oʻtirgan holatlarida namozlarining hech yerida qoʻllarini koʻtarmas, ikki sajdadan turganlarida shu tarzda qoʻllarini koʻtarib, takbir aytar edilar. Namozni ochganlarida takbirdan soʻng: «Vajjahtu vajhiya lillazi fatoras-samavati val-arda hanifan va ma ana minal-mushrikin, inna salati va nusuki va mahyaya va mamati lillahi robbil-olamin, la sharika lahu, va bizalika umirtu va ana minal-muslimin. Allohumma antal-malik, la ilaha illa anta, subhanaka, anta robbi va ana abduka, zolamtu nafsi vaʼtaroftu bizanbi, fagʻfir li zunubi jamian, innahu la yagʻfiruz-zunuba illa anta, vahdini liahsanil-axlaq, la yahdi liahsaniha illa anta, vasrif anni sayyiaha, la yasrifu anni sayyiaha illa anta, labbayka va saʼdayka, va ana bika va ilayka, va la manja minka va la malja illa ilayka, astagʻfiruka va atubu ilayk (Yuzimni hanif boʻlgan holda osmonlaru yerni Yaratgan Zotga qaratdim, men mushriklardan emasman; albatta namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim olamlar Robbi Alloh uchundir, Uning sherigi yoʻq, men shunga buyurilganman va musulmonlardanman. Ey Allohim, Sen Podshohsan, Sendan boshqa iloh yoʻq, Sen poksan, Sen mening Robbimsan, men esa bandangman; oʻzimga zulm qildim va gunohimni eʼtirof etdim, bas, barcha gunohlarimni kechirgil, gunohlarni Sendan boshqa hech kim kechirmaydi; meni eng yaxshi axloqlarga hidoyat qilgil, ularning eng yaxshisiga Sendan boshqa hech kim hidoyat qilmaydi; mendan yomonini bartaraf etgil, mendan uning yomonini Sendan boshqa hech kim bartaraf etmaydi; (amringga) labbayka deyman va saodatingni soʻrayman, men Sen bilan va Senga (qaytguvchiman), Sendan qochib qutular joy yoʻq va Sendan boshqa panoh joy yoʻq, Sendan magʻfirat soʻrayman va Senga tavba qilaman)», der edilar. Soʻng qiroat qilar edilar. Rukuʼ qilganlarida rukuʼdagi soʻzlari: «Allohumma laka rakaʼtu va bika amantu va laka aslamtu va anta robbi, xashaa samʼi va basori va muxxi va azmi lillahi robbil-olamin (Ey Allohim, Sen uchun rukuʼ qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim, Sen mening Robbimsan; qulogʻim, koʻzim, miyam va suyagim olamlar Robbi Allohga boʻysundi)» boʻlardi. Rukuʼdan boshlarini koʻtarganlarida: «Samiallohu liman hamidah (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi)», der, soʻng uning ortidan: «Allohumma robbana va lakal-hamdu mila-s-samavati val-ardi va mila ma shiʼta min shayʼin baʼd (Ey Robbimiz Allohim, osmonlaru yerni va undan keyin Sen istagan narsani toʻldiruvchi hamd Senga xosdir)», der edilar. Sajda qilganlarida sajdalarida: «Allohumma laka sajadtu va bika amantu va laka aslamtu va anta robbi, sajada vajhi lillazi xolaqohu va shaqqo samʼahu va basorohu, tabarokallohu ahsanul-xoliqin (Ey Allohim, Senga sajda qildim, Senga iymon keltirdim va Senga taslim boʻldim, Sen mening Robbimsan; yuzim oʻzini yaratib, qulogʻi va koʻzini ochgan Zotga sajda qildi; eng goʻzal yaratuvchi boʻlgan Alloh barakotlidir)», der edilar. Namozdan chiqish chogʻida: «Allohumma-gʻfir li ma qoddamtu va ma axxortu va ma asrortu va ma aʼlantu, anta ilahi, la ilaha illa anta (Ey Allohim, ilgari qilgan va keyin qiladigan, yashirin va oshkora (gunoh)larimni kechirgil, Sen mening ilohimsan, Sendan boshqa iloh yoʻqdir)», der edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu hadis hasan, sahihdir. Shofiy va baʼzi ashoblarimizning amali shunga koʻradir. Abu Iso aytdi: Ahmad esa buni (toʻgʻri) koʻrmaydi. Kufa ahli va boshqalardan baʼzi ilm ahli: «Buni nafl namozda aytadi, lekin farz namozda aytmaydi», deydi. Men Abu Ismoil at-Termiziy Muhammad ibn Ismoil ibn Yusufning shunday deganini eshitdim: Men Sulaymon ibn Dovud al-Hoshimiyning bu hadisni zikr qilib: «Bu bizning oldimizda Zuhriyning Solimdan, u otasidan (rivoyat qilgan) hadisi kabidir», deganini eshitdim.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилади: У зот фарз намозга турганларида қўлларини елкалари баробарида кўтарар, қироатини тугатиб рукуъ қилмоқчи бўлганларида ҳам шундай қилар, рукуъдан бошларини кўтарганларида ҳам шундай қилар, ўтирган ҳолатларида намозларининг ҳеч ерида қўлларини кўтармас, икки саждадан турганларида шу тарзда қўлларини кўтариб, такбир айтар эдилар. Намозни очганларида такбирдан сўнг: «Важжаҳту важҳия лиллази фаторас-самавати вал-арда ҳанифан ва ма ана минал-мушрикин, инна салати ва нусуки ва маҳяя ва мамати лиллаҳи роббил-оламин, ла шарика лаҳу, ва бизалика умирту ва ана минал-муслимин. Аллоҳумма антал-малик, ла илаҳа илла анта, субҳанака, анта робби ва ана абдука, золамту нафси ваътарофту бизанби, фағфир ли зунуби жамиан, иннаҳу ла яғфируз-зунуба илла анта, ваҳдини лиаҳсанил-ахлақ, ла яҳди лиаҳсаниҳа илла анта, васриф анни саййиаҳа, ла ясрифу анни саййиаҳа илла анта, лаббайка ва саъдайка, ва ана бика ва илайка, ва ла манжа минка ва ла малжа илла илайка, астағфирука ва атубу илайк (Юзимни ҳаниф бўлган ҳолда осмонлару ерни Яратган Зотга қаратдим, мен мушриклардан эмасман; албатта намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим оламлар Робби Аллоҳ учундир, Унинг шериги йўқ, мен шунга буюрилганман ва мусулмонларданман. Эй Аллоҳим, Сен Подшоҳсан, Сендан бошқа илоҳ йўқ, Сен поксан, Сен менинг Роббимсан, мен эса бандангман; ўзимга зулм қилдим ва гуноҳимни эътироф этдим, бас, барча гуноҳларимни кечиргил, гуноҳларни Сендан бошқа ҳеч ким кечирмайди; мени энг яхши ахлоқларга ҳидоят қилгил, уларнинг энг яхшисига Сендан бошқа ҳеч ким ҳидоят қилмайди; мендан ёмонини бартараф этгил, мендан унинг ёмонини Сендан бошқа ҳеч ким бартараф этмайди; (амрингга) лаббайка дейман ва саодатингни сўрайман, мен Сен билан ва Сенга (қайтгувчиман), Сендан қочиб қутулар жой йўқ ва Сендан бошқа паноҳ жой йўқ, Сендан мағфират сўрайман ва Сенга тавба қиламан)», дер эдилар. Сўнг қироат қилар эдилар. Рукуъ қилганларида рукуъдаги сўзлари: «Аллоҳумма лака ракаъту ва бика аманту ва лака асламту ва анта робби, хашаа самъи ва басори ва муххи ва азми лиллаҳи роббил-оламин (Эй Аллоҳим, Сен учун рукуъ қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, Сен менинг Роббимсан; қулоғим, кўзим, миям ва суягим оламлар Робби Аллоҳга бўйсунди)» бўларди. Рукуъдан бошларини кўтарганларида: «Самиаллоҳу лиман ҳамидаҳ (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди)», дер, сўнг унинг ортидан: «Аллоҳумма роббана ва лакал-ҳамду мила-с-самавати вал-арди ва мила ма шиъта мин шайъин баъд (Эй Роббимиз Аллоҳим, осмонлару ерни ва ундан кейин Сен истаган нарсани тўлдирувчи ҳамд Сенга хосдир)», дер эдилар. Сажда қилганларида саждаларида: «Аллоҳумма лака сажадту ва бика аманту ва лака асламту ва анта робби, сажада важҳи лиллази холақоҳу ва шаққо самъаҳу ва басороҳу, табарокаллоҳу аҳсанул-холиқин (Эй Аллоҳим, Сенга сажда қилдим, Сенга иймон келтирдим ва Сенга таслим бўлдим, Сен менинг Роббимсан; юзим ўзини яратиб, қулоғи ва кўзини очган Зотга сажда қилди; энг гўзал яратувчи бўлган Аллоҳ баракотлидир)», дер эдилар. Намоздан чиқиш чоғида: «Аллоҳумма-ғфир ли ма қоддамту ва ма аххорту ва ма асрорту ва ма аъланту, анта илаҳи, ла илаҳа илла анта (Эй Аллоҳим, илгари қилган ва кейин қиладиган, яширин ва ошкора (гуноҳ)ларимни кечиргил, Сен менинг илоҳимсан, Сендан бошқа илоҳ йўқдир)», дер эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу ҳадис ҳасан, саҳиҳдир. Шофий ва баъзи ашобларимизнинг амали шунга кўрадир. Абу Исо айтди: Аҳмад эса буни (тўғри) кўрмайди. Куфа аҳли ва бошқалардан баъзи илм аҳли: «Буни нафл намозда айтади, лекин фарз намозда айтмайди», дейди. Мен Абу Исмоил ат-Термизий Муҳаммад ибн Исмоил ибн Юсуфнинг шундай деганини эшитдим: Мен Сулаймон ибн Довуд ал-Ҳошимийнинг бу ҳадисни зикр қилиб: «Бу бизнинг олдимизда Зуҳрийнинг Солимдан, у отасидан (ривоят қилган) ҳадиси кабидир», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، أَخْبَرَنَا الْفَضْلُ بْنُ مُوسَى، عَنِ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ إِذَا قُلْتَهُنَّ غَفَرَ اللَّهُ لَكَ وَإِنْ كُنْتَ مَغْفُورًا لَكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ قُلْ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ الْحَلِيمُ الْكَرِيمُ لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ سُبْحَانَ اللَّهِ رَبِّ الْعَرْشِ الْعَظِيمِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ عَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ وَأَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ بْنِ وَاقِدٍ، عَنْ أَبِيهِ، بِمِثْلِ ذَلِكَ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ فِي آخِرِهَا ‏"‏ الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ الْحَارِثِ عَنْ عَلِيٍّ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Senga shunday kalimalarni oʻrgatib qoʻymaymi, agar sen ularni aytsang, magʻfirat qilingan boʻlsang ham, Alloh seni (yana) magʻfirat qiladi?› dedilar. U zot: ‹Ayt: La ilaha illalloh ul-aliyyul-aziym, la ilaha illalloh ul-haliymul-kariym, la ilaha illalloh, subhanallohi rabbil-arshil-aziym (Eng oliy va ulugʻ Allohdan boshqa iloh yoʻq, halim va karim Allohdan boshqa iloh yoʻq, Allohdan boshqa iloh yoʻq, ulugʻ Arshning Robbi Alloh pokdir)›, dedilar», dedi. Ali ibn Xashram aytdi: Bizga Ali ibn Husayn ibn Voqid otasidan shunga oʻxshashini xabar berdi, faqat u oxirida: «Alhamdu lillahi rabbil-olamiyn (Olamlar Robbi Allohga hamd boʻlsin)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan, Abu Ishoqning Horisdan, uning Alidan (qilgan) rivoyatidan bilamiz.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Сенга шундай калималарни ўргатиб қўймайми, агар сен уларни айтсанг, мағфират қилинган бўлсанг ҳам, Аллоҳ сени (яна) мағфират қилади?› дедилар. У зот: ‹Айт: Ла илаҳа иллаллоҳ ул-алийюл-азийм, ла илаҳа иллаллоҳ ул-ҳалиймул-карийм, ла илаҳа иллаллоҳ, субҳаналлоҳи раббил-аршил-азийм (Энг олий ва улуғ Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, ҳалим ва карим Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, Аллоҳдан бошқа илоҳ йўқ, улуғ Аршнинг Робби Аллоҳ покдир)›, дедилар», деди. Али ибн Хашрам айтди: Бизга Али ибн Ҳусайн ибн Воқид отасидан шунга ўхшашини хабар берди, фақат у охирида: «Алҳамду лиллаҳи раббил-оламийн (Оламлар Робби Аллоҳга ҳамд бўлсин)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан, Абу Ишоқнинг Ҳорисдан, унинг Алидан (қилган) ривоятидан биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حَاتِمٍ الْمُؤَدِّبُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ ثَابِتٍ، حَدَّثَنِي قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ، وَكَانَ، مِنْ بَنِي أَسَدٍ عَنِ الأَغَرِّ بْنِ الصَّبَّاحِ، عَنْ خَلِيفَةَ بْنِ حُصَيْنٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ أَكْثَرُ مَا دَعَا بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَشِيَّةَ عَرَفَةَ فِي الْمَوْقِفِ ‏"‏ اللَّهُمَّ لَكَ الْحَمْدُ كَالَّذِي تَقُولُ وَخَيْرًا مِمَّا نَقُولُ اللَّهُمَّ لَكَ صَلاَتِي وَنُسُكِي وَمَحْيَاىَ وَمَمَاتِي وَإِلَيْكَ مَآبِي وَلَكَ رَبِّ تُرَاثِي اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ وَوَسْوَسَةِ الصَّدْرِ وَشَتَاتِ الأَمْرِ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ شَرِّ مَا تَجِيءُ بِهِ الرِّيحُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Arafa kuni kechqurun, vuquf joyida koʻp aytadigan duolari shu edi: ‹Alloohumma lakal-hamdu kallaziy taqulu va xoyron mimmaa naqulu. Alloohumma laka solaatiy va nusukiy va mahyaaya va mamaatiy va ilayka maaabiy va laka robbi turoosiy. Alloohumma inniy aʼuuzu bika min ʼazaabil-qobri va vasvasatis-sodri va shataatil-amri. Alloohumma inniy aʼuuzu bika min sharri maa tajiyʼu bihir-riyh› (Ey Alloh, hamd Senga, Sen aytganday va biz aytayotgandan ham yaxshiroqdir. Ey Alloh, namozim, qurbonligim, hayotim va oʻlimim Senga. Qaytishim Senga va merosim Senga, ey Robbim. Ey Alloh, qabr azobidan, koʻksning vasvasasidan va ishning parokandaligidan Senga panoh tilayman. Ey Alloh, shamol keltiradigan narsaning yomonligidan Senga panoh tilayman)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan gʻaribdir va uning isnodi qaviy emas.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Арафа куни кечқурун, вуқуф жойида кўп айтадиган дуолари шу эди: ‹Аллооҳумма лакал-ҳамду каллазий тақулу ва хойрон миммаа нақулу. Аллооҳумма лака солаатий ва нусукий ва маҳяая ва мамаатий ва илайка мааабий ва лака робби туроосий. Аллооҳумма инний аъуузу бика мин ъазаабил-қобри ва васвасатис-содри ва шатаатил-амри. Аллооҳумма инний аъуузу бика мин шарри маа тажийъу биҳир-рийҳ› (Эй Аллоҳ, ҳамд Сенга, Сен айтгандай ва биз айтаётгандан ҳам яхшироқдир. Эй Аллоҳ, намозим, қурбонлигим, ҳаётим ва ўлимим Сенга. Қайтишим Сенга ва меросим Сенга, эй Роббим. Эй Аллоҳ, қабр азобидан, кўкснинг васвасасидан ва ишнинг парокандалигидан Сенга паноҳ тилайман. Эй Аллоҳ, шамол келтирадиган нарсанинг ёмонлигидан Сенга паноҳ тилайман)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ғарибдир ва унинг исноди қавий эмас.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنْ سَيَّارٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه أَنَّ مُكَاتَبًا، جَاءَهُ فَقَالَ إِنِّي قَدْ عَجَزْتُ عَنْ كِتَابَتِي فَأَعِنِّي ‏.‏ قَالَ أَلاَ أُعَلِّمُكَ كَلِمَاتٍ عَلَّمَنِيهِنَّ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَوْ كَانَ عَلَيْكَ مِثْلُ جَبَلِ صِيرٍ دَيْنًا أَدَّاهُ اللَّهُ عَنْكَ قَالَ ‏"‏ قُلِ اللَّهُمَّ اكْفِنِي بِحَلاَلِكَ عَنْ حَرَامِكَ وَأَغْنِنِي بِفَضْلِكَ عَمَّنْ سِوَاكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir mukotab (ozodlik shartnomasi tuzgan qul) uning oldiga kelib: «Men kitobatim (toʻlovim)ni ado etishdan ojiz qoldim, menga yordam ber», dedi. U: «Senga Rasululloh ﷺ menga oʻrgatgan kalimalarni oʻrgataymi? Ustingda Sir togʻicha qarz boʻlsa ham, Alloh uni sening nomingdan ado etadi. ‹Allohumma-kfini bihalalika an haromika, va agʻnini bifazlika amman sivaka (Ey Allohim, meni Oʻzingning halolingla haromingdan kifoya qil, meni Oʻzingning fazling bilan Oʻzingdan boshqadan behojat qil)› deb ayt», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир мукотаб (озодлик шартномаси тузган қул) унинг олдига келиб: «Мен китобатим (тўловим)ни адо этишдан ожиз қолдим, менга ёрдам бер», деди. У: «Сенга Расулуллоҳ ﷺ менга ўргатган калималарни ўргатайми? Устингда Сир тоғича қарз бўлса ҳам, Аллоҳ уни сенинг номингдан адо этади. ‹Аллоҳумма-кфини биҳалалика ан ҳаромика, ва ағнини бифазлика амман сивака (Эй Аллоҳим, мени Ўзингнинг ҳалолингла ҳаромингдан кифоя қил, мени Ўзингнинг фазлинг билан Ўзингдан бошқадан беҳожат қил)› деб айт», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَلِمَةَ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ كُنْتُ شَاكِيًا فَمَرَّ بِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا أَقُولُ اللَّهُمَّ إِنْ كَانَ أَجَلِي قَدْ حَضَرَ فَأَرِحْنِي وَإِنْ كَانَ مُتَأَخِّرًا فَأَرْفِغْنِي وَإِنْ كَانَ بَلاَءً فَصَبِّرْنِي ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَيْفَ قُلْتَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَعَادَ عَلَيْهِ مَا قَالَ قَالَ فَضَرَبَهُ بِرِجْلِهِ فَقَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ عَافِهِ أَوِ اشْفِهِ ‏"‏ ‏.‏ شُعْبَةُ الشَّاكُّ ‏.‏ فَمَا اشْتَكَيْتُ وَجَعِي بَعْدُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men kasal edim, Rasululloh ﷺ yonimdan oʻtdilar, men esa: ‹Allohumma in kana ajali qad hazara fa arihni, va in kana mutaaxxiran fa arfigʻni, va in kana balaan fa sabbirni (Ey Allohim, agar ajalim yetgan boʻlsa, meni rohatga chiqar, agar kechikadigan boʻlsa, rizqimni koʻpaytir, agar bu sinov boʻlsa, menga sabr ber)› deyayotgan edim. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Nima deding?› dedilar. Men aytganlarimni yana takrorladim. Shunda u zot oyoqlari bilan menga (sekin) tegizib: ‹Allohumma afihi av ishfihi (Ey Allohim, unga ofiyat ber yoki uni shifo qil)›, dedilar — Shuʼba shubha qilgan. Shundan keyin ogʻrigʻimdan hech qachon shikoyat qilmadim.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен касал эдим, Расулуллоҳ ﷺ ёнимдан ўтдилар, мен эса: ‹Аллоҳумма ин кана ажали қад ҳазара фа ариҳни, ва ин кана мутааххиран фа арфиғни, ва ин кана балаан фа саббирни (Эй Аллоҳим, агар ажалим етган бўлса, мени роҳатга чиқар, агар кечикадиган бўлса, ризқимни кўпайтир, агар бу синов бўлса, менга сабр бер)› деяётган эдим. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Нима дединг?› дедилар. Мен айтганларимни яна такрорладим. Шунда у зот оёқлари билан менга (секин) тегизиб: ‹Аллоҳумма афиҳи ав ишфиҳи (Эй Аллоҳим, унга офият бер ёки уни шифо қил)›, дедилар — Шуъба шубҳа қилган. Шундан кейин оғриғимдан ҳеч қачон шикоят қилмадим.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ، عَنْ إِسْرَائِيلَ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، رضى الله عنه قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا عَادَ مَرِيضًا قَالَ ‏"‏ اللَّهُمَّ أَذْهِبِ الْبَأْسَ رَبَّ النَّاسِ وَاشْفِ فَأَنْتَ الشَّافِي لاَ شِفَاءَ إِلاَّ شِفَاؤُكَ شِفَاءً لاَ يُغَادِرُ سَقَمًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Nabiy ﷺ bemorni ziyorat qilganlarida: «Allohumma azhibil-baʼsa robban-nasi vashfi anta-shafi, lo shifoa illo shifoʼuka shifoan lo yugʻodiru saqaman (Ey Allohim, kasallikni ketkaz, ey insonlarning Robbi, shifo ber, Sen Shifo beruvchisan, Sening shifoyingdan boshqa shifo yoʻq, hech qanday kasallik qoldirmaydigan shifo ber)», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: Набий ﷺ беморни зиёрат қилганларида: «Аллоҳумма азҳибил-баъса роббан-наси вашфи анта-шафи, ло шифоа илло шифўука шифоан ло юғодиру сақаман (Эй Аллоҳим, касалликни кетказ, эй инсонларнинг Робби, шифо бер, Сен Шифо берувчисан, Сенинг шифойингдан бошқа шифо йўқ, ҳеч қандай касаллик қолдирмайдиган шифо бер)», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، أَخْبَرَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عَمْرٍو الْفَزَارِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقُولُ فِي وِتْرِهِ ‏"‏ اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِرِضَاكَ مِنْ سَخَطِكَ وَأَعُوذُ بِمُعَافَاتِكَ مِنْ عُقُوبَتِكَ وَأَعُوذُ بِكَ مِنْكَ لاَ أُحْصِي ثَنَاءً عَلَيْكَ أَنْتَ كَمَا أَثْنَيْتَ عَلَى نَفْسِكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ عَلِيٍّ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ vitr namozida: «Allohim, gʻazabingdan rizoinga panoh tilayman, jazoingdan afvinga panoh tilayman va Sendan Senga panoh tilayman. Senga (loyiq) maqtovni sanab adogʻiga yeta olmasman. Sen Oʻzingni qanday maqtagan boʻlsang, shundaysan», deb aytar edilar. Abu Iso aytdi: Bu Alidan rivoyat qilingan hasan gʻarib hadis boʻlib, uni faqat shu yoʻl bilan, Hammod ibn Salama hadisidan bilamiz.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ витр намозида: «Аллоҳим, ғазабингдан ризоинга паноҳ тилайман, жазоингдан афвинга паноҳ тилайман ва Сендан Сенга паноҳ тилайман. Сенга (лойиқ) мақтовни санаб адоғига ета олмасман. Сен Ўзингни қандай мақтаган бўлсанг, шундайсан», деб айтар эдилар. Абу Исо айтди: Бу Алидан ривоят қилинган ҳасан ғариб ҳадис бўлиб, уни фақат шу йўл билан, Ҳаммод ибн Салама ҳадисидан биламиз.

حَدَّثَنَا عَبَّادُ بْنُ يَعْقُوبَ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ، عَنِ السُّدِّيِّ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِمَكَّةَ فَخَرَجْنَا فِي بَعْضِ نَوَاحِيهَا فَمَا اسْتَقْبَلَهُ جَبَلٌ وَلاَ شَجَرٌ إِلاَّ وَهُوَ يَقُولُ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَرَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ أَبِي ثَوْرٍ وَقَالُوا عَنْ عَبَّادٍ أَبِي يَزِيدَ مِنْهُمْ فَرْوَةُ بْنُ أَبِي الْمَغْرَاءِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) shunday deganlar: «Men Nabiy ﷺ bilan Makkada edim. Uning bir tomonlariga chiqdik. U zotni biror togʻ yoki daraxt qarshilamadiki, ‹Assalomu alayka, ey Rasululloh!› demagan boʻlsa». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Bu hadisni al-Valid ibn Abu Savrdan bir necha kishi rivoyat qilgan va ular ‹Abbod Abu Yazid› deb keltirganlar, ulardan biri Farva ibn Abu Magʻrodir.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) шундай деганлар: «Мен Набий ﷺ билан Маккада эдим. Унинг бир томонларига чиқдик. У зотни бирор тоғ ёки дарахт қаршиламадики, ‹Ассалому алайка, эй Расулуллоҳ!› демаган бўлса». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Бу ҳадисни ал-Валид ибн Абу Саврдан бир неча киши ривоят қилган ва улар ‹Аббод Абу Язид› деб келтирганлар, улардан бири Фарва ибн Абу Мағродир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ مُسْلِمِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرِ بْنِ مُطْعِمٍ، عَنْ عَلِيٍّ، قَالَ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بِالطَّوِيلِ وَلاَ بِالْقَصِيرِ شَثْنَ الْكَفَّيْنِ وَالْقَدَمَيْنِ ضَخْمَ الرَّأْسِ ضَخْمَ الْكَرَادِيسِ طَوِيلَ الْمَسْرُبَةِ إِذَا مَشَى تَكَفَّأَ تَكَفُّؤًا كَأَنَّمَا انْحَطَّ مِنْ صَبَبٍ لَمْ أَرَ قَبْلَهُ وَلاَ بَعْدَهُ مِثْلَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ الْمَسْعُودِيِّ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ na uzun, na past boʻyli emas edilar. Kaft va oyoqlari yoʻgʻon, boshlari katta, suyaklari yirik edi, koʻkraklaridan kindiklariga tomon ingichka tuk chizigʻi (masruba) bor edi. Yurganlarida goʻyo yuqoridan pastga tushayotgandek mayil bilan yurar edilar. Men u zotdan oldin ham, keyin ham u kabi (kishi)ni koʻrmadim», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ на узун, на паст бўйли эмас эдилар. Кафт ва оёқлари йўғон, бошлари катта, суяклари йирик эди, кўкракларидан киндикларига томон ингичка тук чизиғи (масруба) бор эди. Юрганларида гўё юқоридан пастга тушаётгандек майил билан юрар эдилар. Мен у зотдан олдин ҳам, кейин ҳам у каби (киши)ни кўрмадим», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُوَقَّرِيُّ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ الْحُسَيْنِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ كُنْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذْ طَلَعَ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هَذَانِ سَيِّدَا كُهُولِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ إِلاَّ النَّبِيِّينَ وَالْمُرْسَلِينَ يَا عَلِيُّ لاَ تُخْبِرْهُمَا ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَالْوَلِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْمُوَقَّرِيُّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ وَلَمْ يَسْمَعْ عَلِيُّ بْنُ الْحُسَيْنِ مِنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ ‏.‏ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ عَنْ عَلِيٍّ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Men Rasululloh ﷺ bilan birga edim, shu payt Abu Bakr va Umar koʻrindi. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Bu ikkalasi avvalgilar va keyingilar orasidagi jannat ahlining keksalarining sayyidlaridir, faqat nabiylar va rasullar mustasno. Ey Ali, ularga buni bildirma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻnalishdan gʻaribdir. Valid ibn Muhammad al-Muvaqqariy hadisda zaif sanaladi va Ali ibn Husayn Ali ibn Abu Tolibdan eshitmagan. Bu hadis Alidan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Bu bobda Anas va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга эдим, шу пайт Абу Бакр ва Умар кўринди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Бу иккаласи аввалгилар ва кейингилар орасидаги жаннат аҳлининг кексаларининг саййидларидир, фақат набийлар ва расуллар мустасно. Эй Али, уларга буни билдирма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўналишдан ғарибдир. Валид ибн Муҳаммад ал-Муваққарий ҳадисда заиф саналади ва Али ибн Ҳусайн Али ибн Абу Толибдан эшитмаган. Бу ҳадис Алидан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Бу бобда Анас ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، قَالَ ذَكَرَ دَاوُدُ عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَلِيٍّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ أَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ سَيِّدَا كُهُولِ أَهْلِ الْجَنَّةِ مِنَ الأَوَّلِينَ وَالآخِرِينَ مَا خَلاَ النَّبِيِّينَ وَالْمُرْسَلِينَ لاَ تُخْبِرْهُمَا يَا عَلِيُّ ‏"‏ ‏.‏

Ali (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Abu Bakr va Umar avvalgilar va keyingilar orasidagi jannat ahlining keksalarining sayyidlaridir, faqat nabiylar va rasullar mustasno. Ey Ali, ularga buni bildirma», dedilar.Али (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Абу Бакр ва Умар аввалгилар ва кейингилар орасидаги жаннат аҳлининг кексаларининг саййидларидир, фақат набийлар ва расуллар мустасно. Эй Али, уларга буни билдирма», дедилар.