حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لَوِ اسْتَقْبَلْتُ مِنْ أَمْرِي مَا اسْتَدْبَرْتُ مَا سُقْتُ الْهَدْىَ، وَلَحَلَلْتُ مَعَ النَّاسِ حِينَ حَلُّوا ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Agar men ishimning oldini, keyin bilgan narsamcha, (oldindan) bilganimda edi, men hadyni (qurbonlik tuyasini) haydab kelmas edim va odamlar (ihromdan) chiqqanlarida, men ham ular bilan (birga) chiqar edim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Агар мен ишимнинг олдини, кейин билган нарсамча, (олдиндан) билганимда эди, мен ҳадйни (қурбонлик туясини) ҳайдаб келмас эдим ва одамлар (иҳромдан) чиққанларида, мен ҳам улар билан (бирга) чиқар эдим», дедилар.
حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَامِرِ بْنِ رَبِيعَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ أَرِقَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ " لَيْتَ رَجُلاً صَالِحًا مِنْ أَصْحَابِي يَحْرُسُنِي اللَّيْلَةَ ". إِذْ سَمِعْنَا صَوْتَ السِّلاَحِ قَالَ " مَنْ هَذَا ". قِيلَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ جِئْتُ أَحْرُسُكَ. فَنَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم حَتَّى سَمِعْنَا غَطِيطَهُ. قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ وَقَالَتْ عَائِشَةُ قَالَ بِلاَلٌ أَلاَ لَيْتَ شِعْرِي هَلْ أَبِيتَنَّ لَيْلَةً بِوَادٍ وَحَوْلِي إِذْخِرٌ وَجَلِيلُ فَأَخْبَرْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ bir kecha uyqusiz (bedor) qoldilar-da: «Qaniydi, sahobalarimdan biror solih kishi bu kecha meni qoʻriqlasa edi!» dedilar. Shu payt biz qurol (yarogʻ) ovozini eshitdik. U zot: «Bu kim?» dedilar. «Saʼd, yo Rasululloh; men Sizni qoʻriqlagani keldim», deyildi. Bas, Paygʻambar ﷺ uxladilar — hatto biz ularning xurragini eshitdik. (Abu Abdulloh (Buxoriy) aytdi: Oisha aytdiki, Bilol (sheʼr aytib): ‹Eh, qaniydi, bilsam — men biron kecha bir vodiyda, atrofimda izxir va jalil (oʻtlari) boʻlgan holda tunaymikinman?› dedi. Bas, men (buni) Paygʻambar ﷺga aytdim.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ бир кеча уйқусиз (бедор) қолдилар-да: «Қанийди, саҳобаларимдан бирор солиҳ киши бу кеча мени қўриқласа эди!» дедилар. Шу пайт биз қурол (яроғ) овозини эшитдик. У зот: «Бу ким?» дедилар. «Саъд, ё Расулуллоҳ; мен Сизни қўриқлагани келдим», дейилди. Бас, Пайғамбар ﷺ ухладилар — ҳатто биз уларнинг хуррагини эшитдик. (Абу Абдуллоҳ (Бухорий) айтди: Оиша айтдики, Билол (шеър айтиб): ‹Эҳ, қанийди, билсам — мен бирон кеча бир водийда, атрофимда изхир ва жалил (ўтлари) бўлган ҳолда тунаймикинман?› деди. Бас, мен (буни) Пайғамбар ﷺга айтдим.)
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، حَدَّثَنَا أَشْعَثُ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ سَأَلْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْجَدْرِ أَمِنَ الْبَيْتِ هُوَ قَالَ " نَعَمْ ". قُلْتُ فَمَا لَهُمْ لَمْ يُدْخِلُوهُ فِي الْبَيْتِ قَالَ " إِنَّ قَوْمَكِ قَصَّرَتْ بِهِمُ النَّفَقَةُ ". قُلْتُ فَمَا شَأْنُ بَابِهِ مُرْتَفِعًا قَالَ " فَعَلَ ذَاكِ قَوْمُكِ، لِيُدْخِلُوا مَنْ شَاءُوا، وَيَمْنَعُوا مَنْ شَاءُوا، لَوْلاَ أَنَّ قَوْمَكِ حَدِيثٌ عَهْدُهُمْ بِالْجَاهِلِيَّةِ، فَأَخَافُ أَنْ تُنْكِرَ قُلُوبُهُمْ أَنْ أُدْخِلَ الْجَدْرَ فِي الْبَيْتِ، وَأَنْ أُلْصِقَ بَابَهُ فِي الأَرْضِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Men Paygʻambar ﷺdan al-jadr (Hijr — Kaʼba yonidagi yarim doira devor) haqida: ‹U Baytdan (Kaʼbadan)mi?› deb soʻradim. U zot: «Ha», dedilar. Men: «Unda nega ular uni Baytning ichiga kiritmaganlar?» dedim. U zot: «Albatta, sening qavmingning nafaqasi (puli) kamlik qilgan (yetmagan)», dedilar. Men: «Unda nega uning eshigi baland (qilingan)?» dedim. U zot: «Buni sening qavming — istagan kishini kiritib, istagan kishini man qilish uchun — qilgan. Agar sening qavming — johiliyatga yaqin (yangi chiqqan) boʻlmaganida edi va men ularning qalblari (buni) inkor qilishidan qoʻrqmaganimda edi, men al-jadrni Baytga kiritib, uning eshigini yerga (tutash qilib) qoʻyardim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен Пайғамбар ﷺдан ал-жадр (Ҳижр — Каъба ёнидаги ярим доира девор) ҳақида: ‹У Байтдан (Каъбадан)ми?› деб сўрадим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен: «Унда нега улар уни Байтнинг ичига киритмаганлар?» дедим. У зот: «Албатта, сенинг қавмингнинг нафақаси (пули) камлик қилган (етмаган)», дедилар. Мен: «Унда нега унинг эшиги баланд (қилинган)?» дедим. У зот: «Буни сенинг қавминг — истаган кишини киритиб, истаган кишини ман қилиш учун — қилган. Агар сенинг қавминг — жоҳилиятга яқин (янги чиққан) бўлмаганида эди ва мен уларнинг қалблари (буни) инкор қилишидан қўрқмаганимда эди, мен ал-жадрни Байтга киритиб, унинг эшигини ерга (туташ қилиб) қўярдим», дедилар.
حَدَّثَنَا عُمَرُ بْنُ حَفْصٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، حَدَّثَنَا مُسْلِمٌ، عَنْ مَسْرُوقٍ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رَضِيَ الله عنها ـ صَنَعَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم شَيْئًا تَرَخَّصَ وَتَنَزَّهَ عَنْهُ قَوْمٌ، فَبَلَغَ ذَلِكَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَحَمِدَ اللَّهَ ثُمَّ قَالَ " مَا بَالُ أَقْوَامٍ يَتَنَزَّهُونَ عَنِ الشَّىْءِ أَصْنَعُهُ، فَوَاللَّهِ إِنِّي أَعْلَمُهُمْ بِاللَّهِ، وَأَشَدُّهُمْ لَهُ خَشْيَةً ".
Oisha (roziyallohu anho) aytadi: Nabiy ﷺ bir ishni qildilar, biroq baʼzi odamlar undan oʻzlarini tortib, parhez qildilar. Bu Nabiy ﷺ ga yetib bordi. Shunda u zot Allohga hamd aytib, soʻng: «Men qiladigan ishdan oʻzlarini tortadigan bu odamlarga nima boʻldi? Vallohi, men ulardan koʻra Allohni yaxshiroq bilaman va Undan koʻra qattiqroq qoʻrqaman», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо) айтади: Набий ﷺ бир ишни қилдилар, бироқ баъзи одамлар ундан ўзларини тортиб, парҳез қилдилар. Бу Набий ﷺ га етиб борди. Шунда у зот Аллоҳга ҳамд айтиб, сўнг: «Мен қиладиган ишдан ўзларини тортадиган бу одамларга нима бўлди? Валлоҳи, мен улардан кўра Аллоҳни яхшироқ биламан ва Ундан кўра қаттиқроқ қўрқаман», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ أُمِّ الْمُؤْمِنِينَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ فِي مَرَضِهِ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ ". قَالَتْ عَائِشَةُ قُلْتُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ. فَقَالَ " مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ ". فَقَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ لِحَفْصَةَ قُولِي إِنَّ أَبَا بَكْرٍ إِذَا قَامَ فِي مَقَامِكَ لَمْ يُسْمِعِ النَّاسَ مِنَ الْبُكَاءِ، فَمُرْ عُمَرَ فَلْيُصَلِّ بِالنَّاسِ، فَفَعَلَتْ حَفْصَةُ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّكُنَّ لأَنْتُنَّ صَوَاحِبُ يُوسُفَ، مُرُوا أَبَا بَكْرٍ فَلْيُصَلِّ لِلنَّاسِ ". قَالَتْ حَفْصَةُ لِعَائِشَةَ مَا كُنْتُ لأُصِيبَ مِنْكِ خَيْرًا.
Mominlar onasi Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kasalliklarida: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga imom boʻlib namoz oʻqisin», dedilar. Oisha aytadi: Men: «Abu Bakr sizning joyingizda tursa, yigʻisidan odamlarga ovozini eshittira olmaydi. Shuning uchun Umarga ayting, u oʻqisin», dedim. U zot: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Oisha aytadi: Men Hafsaga: «Sen ayt, Abu Bakr sizning joyingizda tursa, yigʻisidan odamlarga ovozini eshittira olmaydi, shuning uchun Umarga ayting, odamlarga namoz oʻqisin», dedim. Hafsa shunday dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlar Yusufning (atrofidagi) ayollariga oʻxshaysizlar. Abu Bakrga aytinglar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Hafsa Oishaga: «Men sendan hech qachon yaxshilik koʻrmasdim», dedi.Моминлар онаси Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ касалликларида: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга имом бўлиб намоз ўқисин», дедилар. Оиша айтади: Мен: «Абу Бакр сизнинг жойингизда турса, йиғисидан одамларга овозини эшиттира олмайди. Шунинг учун Умарга айтинг, у ўқисин», дедим. У зот: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Оиша айтади: Мен Ҳафсага: «Сен айт, Абу Бакр сизнинг жойингизда турса, йиғисидан одамларга овозини эшиттира олмайди, шунинг учун Умарга айтинг, одамларга намоз ўқисин», дедим. Ҳафса шундай деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлар Юсуфнинг (атрофидаги) аёлларига ўхшайсизлар. Абу Бакрга айтинглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Ҳафса Оишага: «Мен сендан ҳеч қачон яхшилик кўрмасдим», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ حَسَّانَ، أَنَّ هِشَامَ بْنَ عُرْوَةَ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ يُوضَعُ لِي وَلِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم هَذَا الْمِرْكَنُ فَنَشْرَعُ فِيهِ جَمِيعًا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Men va Rasululloh ﷺ uchun mana shu (mis) togʻora qoʻyilar edi va biz undan birgalikda (suv olib gʻusl qilishga) kirishar edik.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Мен ва Расулуллоҳ ﷺ учун мана шу (мис) тоғора қўйилар эди ва биз ундан биргаликда (сув олиб ғусл қилишга) киришар эдик.
حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ صَفِيَّةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ امْرَأَةً، سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم. حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ ـ هُوَ ابْنُ عُقْبَةَ ـ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ سُلَيْمَانَ النُّمَيْرِيُّ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا مَنْصُورُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ ابْنُ شَيْبَةَ حَدَّثَتْنِي أُمِّي عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ امْرَأَةً سَأَلَتِ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْحَيْضِ كَيْفَ تَغْتَسِلُ مِنْهُ قَالَ " تَأْخُذِينَ فِرْصَةً مُمَسَّكَةً فَتَوَضَّئِينَ بِهَا ". قَالَتْ كَيْفَ أَتَوَضَّأُ بِهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَوَضَّئِي ". قَالَتْ كَيْفَ أَتَوَضَّأُ بِهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تَوَضَّئِينَ بِهَا ". قَالَتْ عَائِشَةُ فَعَرَفْتُ الَّذِي يُرِيدُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَجَذَبْتُهَا إِلَىَّ فَعَلَّمْتُهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺ dan hayzdan keyin qanday gʻusl qilish haqida soʻradi. U zot: «Misk surilgan bir parcha matoni olib, oʻsha bilan poklan» dedilar. Ayol: «Ey Allohning Rasuli, u bilan qanday poklanay?» dedi. Nabiy ﷺ: «Poklan» dedilar. Ayol yana: «Ey Allohning Rasuli, u bilan qanday poklanay?» dedi. Nabiy ﷺ: «U bilan poklanasan» dedilar. Oisha (roziyallohu anho) aytadilar: «Men Rasululloh ﷺ nimani nazarda tutayotganlarini angladim-da, uni oʻzimga tortib, (qanday qilishni) oʻrgatib qoʻydim».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺ дан ҳайздан кейин қандай ғусл қилиш ҳақида сўради. У зот: «Миск сурилган бир парча матони олиб, ўша билан поклан» дедилар. Аёл: «Эй Аллоҳнинг Расули, у билан қандай покланай?» деди. Набий ﷺ: «Поклан» дедилар. Аёл яна: «Эй Аллоҳнинг Расули, у билан қандай покланай?» деди. Набий ﷺ: «У билан покланасан» дедилар. Оиша (розияллоҳу анҳо) айтадилар: «Мен Расулуллоҳ ﷺ нимани назарда тутаётганларини англадим-да, уни ўзимга тортиб, (қандай қилишни) ўргатиб қўйдим».
حَدَّثَنَا الأُوَيْسِيُّ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، وَابْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ قَالَتْ وَدَعَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلِيَّ بْنَ أَبِي طَالِبٍ وَأُسَامَةَ بْنَ زَيْدٍ حِينَ اسْتَلْبَثَ الْوَحْىُ يَسْأَلُهُمَا، وَهْوَ يَسْتَشِيرُهُمَا فِي فِرَاقِ أَهْلِهِ، فَأَمَّا أُسَامَةُ فَأَشَارَ بِالَّذِي يَعْلَمُ مِنْ بَرَاءَةِ أَهْلِهِ، وَأَمَّا عَلِيٌّ فَقَالَ لَمْ يُضَيِّقِ اللَّهُ عَلَيْكَ، وَالنِّسَاءُ سِوَاهَا كَثِيرٌ، وَسَلِ الْجَارِيَةَ تَصْدُقْكَ. فَقَالَ " هَلْ رَأَيْتِ مِنْ شَىْءٍ يَرِيبُكِ ". قَالَتْ مَا رَأَيْتُ أَمْرًا أَكْثَرَ مِنْ أَنَّهَا جَارِيَةٌ حَدِيثَةُ السِّنِّ تَنَامُ عَنْ عَجِينِ أَهْلِهَا فَتَأْتِي الدَّاجِنُ فَتَأْكُلُهُ. فَقَامَ عَلَى الْمِنْبَرِ فَقَالَ " يَا مَعْشَرَ الْمُسْلِمِينَ مَنْ يَعْذِرُنِي مِنْ رَجُلٍ بَلَغَنِي أَذَاهُ فِي أَهْلِي، وَاللَّهِ مَا عَلِمْتُ عَلَى أَهْلِي إِلاَّ خَيْرًا ". فَذَكَرَ بَرَاءَةَ عَائِشَةَ. وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Tuhmat ahli unga (boʻhton) gapni aytganlarida, vahiy kechikkach, Rasululloh ﷺ Ali ibn Abu Tolib va Usoma ibn Zaydni chaqirib, ulardan soʻradilar va ahllaridan (Oishadan) ajralish masalasida ular bilan maslahatlashdilar. Usoma esa Rasulullohning ﷺ ahllarining poklIgi haqida oʻzi bilgan narsa boʻyicha maslahat berdi. Ali esa: «Alloh sizga (bu borada) tanglik qilmagan, undan boshqa ayollar koʻp. Joriyadan soʻrang, u sizga rost gapni aytadi», dedi. Shunda u zot ﷺ (joriyamga): «Sening shubhaga soladigan biror narsani koʻrdingmi?» dedilar. U: «Men uning yoshgina joriya ekani, ahlining xamirini (qarovsiz) qoldirib uxlab qolishi-yu, kelib uni (xonaki) qoʻyning yeb ketishidan boshqa hech narsani koʻrmadim», dedi. Shunda u zot ﷺ minbarga chiqib turib: «Ey musulmonlar jamoasi! Ahlim haqida menga ozor yetkazgani menga yetib kelgan kishidan (kim) meni ozod qiladi? Allohga qasamki, men ahlim haqida yaxshilikdan boshqa narsani bilmadim», dedilar. Soʻng (rovIy) Oishaning poklIgini zikr qildi. Abu Usoma Hishomdan (shu maʼnoda) rivoyat qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Туҳмат аҳли унга (бўҳтон) гапни айтганларида, ваҳий кечиккач, Расулуллоҳ ﷺ Али ибн Абу Толиб ва Усома ибн Зайдни чақириб, улардан сўрадилар ва аҳлларидан (Оишадан) ажралиш масаласида улар билан маслаҳатлашдилар. Усома эса Расулуллоҳнинг ﷺ аҳлларининг поклИги ҳақида ўзи билган нарса бўйича маслаҳат берди. Али эса: «Аллоҳ сизга (бу борада) танглик қилмаган, ундан бошқа аёллар кўп. Жориядан сўранг, у сизга рост гапни айтади», деди. Шунда у зот ﷺ (жориямга): «Сенинг шубҳага соладиган бирор нарсани кўрдингми?» дедилар. У: «Мен унинг ёшгина жория экани, аҳлининг хамирини (қаровсиз) қолдириб ухлаб қолиши-ю, келиб уни (хонаки) қўйнинг еб кетишидан бошқа ҳеч нарсани кўрмадим», деди. Шунда у зот ﷺ минбарга чиқиб туриб: «Эй мусулмонлар жамоаси! Аҳлим ҳақида менга озор етказгани менга етиб келган кишидан (ким) мени озод қилади? Аллоҳга қасамки, мен аҳлим ҳақида яхшиликдан бошқа нарсани билмадим», дедилар. Сўнг (ровИй) Оишанинг поклИгини зикр қилди. Абу Усома Ҳишомдан (шу маънода) ривоят қилди.
حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَبِي زَكَرِيَّاءَ الْغَسَّانِيُّ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ وَقَالَ " مَا تُشِيرُونَ عَلَىَّ فِي قَوْمٍ يَسُبُّونَ أَهْلِي مَا عَلِمْتُ عَلَيْهِمْ مِنْ سُوءٍ قَطُّ ". وَعَنْ عُرْوَةَ قَالَ لَمَّا أُخْبِرَتْ عَائِشَةُ بِالأَمْرِ قَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَتَأْذَنُ لِي أَنْ أَنْطَلِقَ إِلَى أَهْلِي. فَأَذِنَ لَهَا وَأَرْسَلَ مَعَهَا الْغُلاَمَ. وَقَالَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ سُبْحَانَكَ مَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَتَكَلَّمَ بِهَذَا، سُبْحَانَكَ هَذَا بُهْتَانٌ عَظِيمٌ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ odamlarga xutba qilib, Allohga hamdu sano aytdilar va: «Men ular haqida hech qachon biror yomonlikni bilmagan boʻlsam-da, ahlimni soʻkayotgan bir qavm haqida menga nima maslahat berasizlar?» dedilar. Urvadan (rivoyat qilinishicha) u aytdi: Oishaga (tuhmat) ishi haqida xabar berilganida, u: «Ey Rasululloh! Ota-onamning oldiga borishimga ruxsat berasizmi?» dedi. Shunda u zot unga ruxsat berdilar va u bilan birga gʻulomni (xizmatkorni) yubordilar. Ansorlardan bir kishi esa: «(Ey Robbim,) Sen poksan! Bu haqda gapirish bizga loyiq emas. Sen poksan! Bu katta boʻhtondir», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ одамларга хутба қилиб, Аллоҳга ҳамду сано айтдилар ва: «Мен улар ҳақида ҳеч қачон бирор ёмонликни билмаган бўлсам-да, аҳлимни сўкаётган бир қавм ҳақида менга нима маслаҳат берасизлар?» дедилар. Урвадан (ривоят қилинишича) у айтди: Оишага (туҳмат) иши ҳақида хабар берилганида, у: «Эй Расулуллоҳ! Ота-онамнинг олдига боришимга рухсат берасизми?» деди. Шунда у зот унга рухсат бердилар ва у билан бирга ғуломни (хизматкорни) юбордилар. Ансорлардан бир киши эса: «(Эй Роббим,) Сен поксан! Бу ҳақда гапириш бизга лойиқ эмас. Сен поксан! Бу катта бўҳтондир», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنَا عَمْرٌو، عَنِ ابْنِ أَبِي هِلاَلٍ، أَنَّ أَبَا الرِّجَالِ، مُحَمَّدَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ حَدَّثَهُ عَنْ أُمِّهِ، عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَكَانَتْ فِي حَجْرِ عَائِشَةَ زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ عَائِشَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم بَعَثَ رَجُلاً عَلَى سَرِيَّةٍ، وَكَانَ يَقْرَأُ لأَصْحَابِهِ فِي صَلاَتِهِ فَيَخْتِمُ بِ ـ [quran sura="112" aya_start="1" aya_end="1"]{قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ} فَلَمَّا رَجَعُوا ذَكَرُوا ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " سَلُوهُ لأَىِّ شَىْءٍ يَصْنَعُ ذَلِكَ ". فَسَأَلُوهُ فَقَالَ لأَنَّهَا صِفَةُ الرَّحْمَنِ، وَأَنَا أُحِبُّ أَنْ أَقْرَأَ بِهَا. فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " أَخْبِرُوهُ أَنَّ اللَّهَ يُحِبُّهُ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ bir kishini bir sariyya (qoʻshin)ga (amir qilib) yubordilar. U oʻz namozida sahobalariga (Qurʼon) qiroat qilar va uni ‹Qul huvallohu ahad› (Ixlos surasi, 1-oyat) bilan tugatardi. Ular qaytganlarida, buni Paygʻambar ﷺga zikr qildilar. U zot: «Undan soʻranglar-chi, nima uchun shunday qiladi?» dedilar. Ular undan soʻradilar. U: «Chunki u (sura) — Rahmonning sifati; va men uni qiroat qilishni yaxshi koʻraman», dedi. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Unga xabar beringlarki, Alloh uni sevadi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ бир кишини бир сарийя (қўшин)га (амир қилиб) юбордилар. У ўз намозида саҳобаларига (Қуръон) қироат қилар ва уни ‹Қул ҳуваллоҳу аҳад› (Ихлос сураси, 1-оят) билан тугатарди. Улар қайтганларида, буни Пайғамбар ﷺга зикр қилдилар. У зот: «Ундан сўранглар-чи, нима учун шундай қилади?» дедилар. Улар ундан сўрадилар. У: «Чунки у (сура) — Раҳмоннинг сифати; ва мен уни қироат қилишни яхши кўраман», деди. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Унга хабар берингларки, Аллоҳ уни севади», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ يُوسُفَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ حَدَّثَتْهُ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ جِبْرِيلَ عَلَيْهِ السَّلاَمُ نَادَانِي قَالَ إِنَّ اللَّهَ قَدْ سَمِعَ قَوْلَ قَوْمِكَ وَمَا رَدُّوا عَلَيْكَ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Albatta, Jibril alayhissalom menga nido qilib (chaqirib): ‹Albatta, Alloh sening qavmingning soʻzini va ular senga qaytargan (javob)ini eshitdi›, dedi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Албатта, Жибрил алайҳиссалом менга нидо қилиб (чақириб): ‹Албатта, Аллоҳ сенинг қавмингнинг сўзини ва улар сенга қайтарган (жавоб)ини эшитди›, деди», дедилар.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو خَالِدٍ الأَحْمَرُ، قَالَ سَمِعْتُ هِشَامَ بْنَ عُرْوَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ هُنَا أَقْوَامًا حَدِيثًا عَهْدُهُمْ بِشِرْكٍ، يَأْتُونَا بِلُحْمَانٍ لاَ نَدْرِي يَذْكُرُونَ اسْمَ اللَّهِ عَلَيْهَا أَمْ لاَ. قَالَ " اذْكُرُوا أَنْتُمُ اسْمَ اللَّهِ وَكُلُوا ". تَابَعَهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالدَّرَاوَرْدِيُّ وَأُسَامَةُ بْنُ حَفْصٍ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) (Sahobalar): «Yo Rasululloh, bu yerda shirkka yaqin (yangi musulmon boʻlgan) baʼzi qavmlar bor; ular bizga goʻshtlar keltiradilar — biz ularga (soʻyishda) Alloh nomini zikr qilganmi yoki yoʻqmi — bilmaymiz», dedilar. U zot: «Sizlar (oʻzingiz) Alloh nomini zikr qilinglar-da, yenglar», dedilar. (Buni Muhammad ibn Abdurahmon, Darovardiy va Usoma ibn Hafs ham (rivoyat qilib) mutobaʼat qildilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) (Саҳобалар): «Ё Расулуллоҳ, бу ерда ширкка яқин (янги мусулмон бўлган) баъзи қавмлар бор; улар бизга гўштлар келтирадилар — биз уларга (сўйишда) Аллоҳ номини зикр қилганми ёки йўқми — билмаймиз», дедилар. У зот: «Сизлар (ўзингиз) Аллоҳ номини зикр қилинглар-да, енглар», дедилар. (Буни Муҳаммад ибн Абдураҳмон, Даровардий ва Усома ибн Ҳафс ҳам (ривоят қилиб) мутобаъат қилдилар.)
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى امْرَأَةٍ مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ، وَلَقَدْ أَمَرَهُ رَبُّهُ أَنْ يُبَشِّرَهَا بِبَيْتٍ فِي الْجَنَّةِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Men (hech) bir ayolga — Xadijaga rashk qilganimcha — rashk qilmaganman; holbuki, Robbi U zotni (Paygʻambarni) unga (Xadijaga) jannatda bir uy (boʻlishi) bilan xushxabar berishga buyurgan edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен (ҳеч) бир аёлга — Хадижага рашк қилганимча — рашк қилмаганман; ҳолбуки, Робби У зотни (Пайғамбарни) унга (Хадижага) жаннатда бир уй (бўлиши) билан хушхабар беришга буюрган эди.
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ نَزَلَتْ هَذِهِ الآيَةُ [quran sura="17" aya_start="110" aya_end="110"]{وَلاَ تَجْهَرْ بِصَلاَتِكَ وَلاَ تُخَافِتْ بِهَا} فِي الدُّعَاءِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Mana shu oyat — ‹Namozingni jahriy oʻqima va uni sirli ham qilma...› (Isro surasi, 110-oyat) — duo haqida nozil boʻldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мана шу оят — ‹Намозингни жаҳрий ўқима ва уни сирли ҳам қилма...› (Исро сураси, 110-оят) — дуо ҳақида нозил бўлди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَنْ حَدَّثَكَ أَنَّ مُحَمَّدًا صلى الله عليه وسلم كَتَمَ شَيْئًا وَقَالَ مُحَمَّدٌ حَدَّثَنَا أَبُو عَامِرٍ الْعَقَدِيُّ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ أَبِي خَالِدٍ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ عَائِشَةَ قَالَتْ مَنْ حَدَّثَكَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَتَمَ شَيْئًا مِنَ الْوَحْىِ، فَلاَ تُصَدِّقْهُ، إِنَّ اللَّهَ تَعَالَى يَقُولُ [quran sura="5" aya_start="67" aya_end="67"]{يَا أَيُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ مَا أُنْزِلَ إِلَيْكَ مِنْ رَبِّكَ وَإِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَمَا بَلَّغْتَ رِسَالَتَهُ}
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Kim senga Muhammad ﷺ (vahiydan) bir narsani yashirgan deb aytsa, (uni tasdiqlama). — (Muhammad (ibn Yusuf) boshqa sanad bilan ham keltirdi:) Oisha aytdi: Kim senga Paygʻambar ﷺ vahiydan bir narsani yashirgan deb aytsa, uni tasdiqlama; albatta, Alloh taolo: ‹Ey Paygʻambar! Senga Robbingdan nozil qilingan (narsani) yetkaz; agar (shunday) qilmasang, Uning risolatini yetkazmagan boʻlasan...› (Moida surasi, 67-oyat) deydi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ким сенга Муҳаммад ﷺ (ваҳийдан) бир нарсани яширган деб айца, (уни тасдиқлама). — (Муҳаммад (ибн Юсуф) бошқа санад билан ҳам келтирди:) Оиша айтди: Ким сенга Пайғамбар ﷺ ваҳийдан бир нарсани яширган деб айца, уни тасдиқлама; албатта, Аллоҳ таоло: ‹Эй Пайғамбар! Сенга Роббингдан нозил қилинган (нарсани) етказ; агар (шундай) қилмасанг, Унинг рисолатини етказмаган бўласан...› (Моида сураси, 67-оят) дейди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، وَسَعِيدُ بْنُ الْمُسَيَّبِ، وَعَلْقَمَةُ بْنُ وَقَّاصٍ، وَعُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ حَدِيثِ، عَائِشَةَ حِينَ قَالَ لَهَا أَهْلُ الإِفْكِ مَا قَالُوا ـ وَكُلٌّ حَدَّثَنِي طَائِفَةً مِنَ الْحَدِيثِ ـ قَالَتْ فَاضْطَجَعْتُ عَلَى فِرَاشِي، وَأَنَا حِينَئِذٍ أَعْلَمُ أَنِّي بَرِيئَةٌ وَأَنَّ اللَّهَ يُبَرِّئُنِي، وَلَكِنْ وَاللَّهِ مَا كُنْتُ أَظُنُّ أَنَّ اللَّهَ يُنْزِلُ فِي شَأْنِي وَحْيًا يُتْلَى، وَلَشَأْنِي فِي نَفْسِي كَانَ أَحْقَرَ مِنْ أَنْ يَتَكَلَّمَ اللَّهُ فِيَّ بِأَمْرٍ يُتْلَى، وَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ [quran sura="24" aya_start="11" aya_end="11"]{إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالإِفْكِ} الْعَشْرَ الآيَاتِ كُلَّهَا.
(Oisha (roziyallohu anho) — uning hadisidan: ifk (boʻhton) ahli unga oʻzlari deganni deganida (boʻlgan voqea) — (aytdiki): Men toʻshagimga yotdim — men oʻsha paytda oʻzimning pok ekanligimni va Alloh meni oqlashini bilardim; lekin, vallohi, men Alloh mening pokligim haqida tilovat qilinadigan bir vahiy nozil qiladi deb oʻylamasdim; oʻz nafsimda men — Alloh men haqimda tilovat qilinadigan bir ish (oyat) bilan soʻzlashidan — koʻra haqirroq (kichikroq) edim. Bas, Alloh azza va jalla: ‹Albatta, boʻhtonni keltirganlar...› (Nur surasi, 11-oyat) — oʻn oyatni, barchasini — nozil qildi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) — унинг ҳадисидан: ифк (бўҳтон) аҳли унга ўзлари деганни деганида (бўлган воқеа) — (айтдики): Мен тўшагимга ётдим — мен ўша пайтда ўзимнинг пок эканлигимни ва Аллоҳ мени оқлашини билардим; лекин, валлоҳи, мен Аллоҳ менинг поклигим ҳақида тиловат қилинадиган бир ваҳий нозил қилади деб ўйламасдим; ўз нафсимда мен — Аллоҳ мен ҳақимда тиловат қилинадиган бир иш (оят) билан сўзлашидан — кўра ҳақирроқ (кичикроқ) эдим. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: ‹Албатта, бўҳтонни келтирганлар...› (Нур сураси, 11-оят) — ўн оятни, барчасини — нозил қилди.
حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَرَأْسُهُ فِي حَجْرِي وَأَنَا حَائِضٌ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ — boshlari mening bagʻrimda (qoʻynimda), men esa hayzli (boʻlgan) holda — Qurʼon oʻqir edilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ — бошлари менинг бағримда (қўйнимда), мен эса ҳайзли (бўлган) ҳолда — Қуръон ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّ أَصْحَابَ هَذِهِ الصُّوَرِ يُعَذَّبُونَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَيُقَالُ لَهُمْ أَحْيُوا مَا خَلَقْتُمْ ".
(Oisha (roziyallohu anho) (rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Albatta, mana shu suratlar(ni yasagan) egalari Qiyomat kuni azoblanadilar; ularga: ‹Oʻzlaringiz yaratgan (suratlar)ga jon beringlar (tiriltiringlar)!› deyiladi», dedilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) (ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, мана шу суратлар(ни ясаган) эгалари Қиёмат куни азобланадилар; уларга: ‹Ўзларингиз яратган (суратлар)га жон беринглар (тирилтиринглар)!› дейилади», дедилар.)
حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، ح وَحَدَّثَنِي أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنَا يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، أَخْبَرَنِي يَحْيَى بْنُ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، أَنَّهُ سَمِعَ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، قَالَتْ عَائِشَةُ ـ رضى الله عنها ـ سَأَلَ أُنَاسٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْكُهَّانِ فَقَالَ " إِنَّهُمْ لَيْسُوا بِشَىْءٍ ". فَقَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ فَإِنَّهُمْ يُحَدِّثُونَ بِالشَّىْءِ يَكُونُ حَقًّا. قَالَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تِلْكَ الْكَلِمَةُ مِنَ الْحَقِّ يَخْطَفُهَا الْجِنِّيُّ فَيُقَرْقِرُهَا فِي أُذُنِ وَلِيِّهِ كَقَرْقَرَةِ الدَّجَاجَةِ، فَيَخْلِطُونَ فِيهِ أَكْثَرَ مِنْ مِائَةِ كَذْبَةٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Baʼzi kishilar Paygʻambar ﷺdan kohinlar haqida soʻradilar. Bas, U zot: «Ular hech narsa emas (ularning gapida asos yoʻq)», dedilar. Ular: «Yo Rasululloh, lekin ular baʼzan haq (rost) boʻladigan bir narsani aytadilar-ku?!» dedilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «Mana shu kalima — haqdandir; uni jinniy (jin) oʻgʻirlab oladi-da, uni oʻz doʻstining (kohinning) qulogʻiga — tovuqning qaqillashidek — qaqillab (tashlaydi); bas, ular unga yuzta yolgʻondan koʻproq aralashtiradilar», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Баъзи кишилар Пайғамбар ﷺдан коҳинлар ҳақида сўрадилар. Бас, У зот: «Улар ҳеч нарса эмас (уларнинг гапида асос йўқ)», дедилар. Улар: «Ё Расулуллоҳ, лекин улар баъзан ҳақ (рост) бўладиган бир нарсани айтадилар-ку?!» дедилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «Мана шу калима — ҳақдандир; уни жинний (жин) ўғирлаб олади-да, уни ўз дўстининг (коҳиннинг) қулоғига — товуқнинг қақиллашидек — қақиллаб (ташлайди); бас, улар унга юзта ёлғондан кўпроқ аралаштирадилар», дедилар.
حَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، أَحْمَدُ بْنُ عَمْرِو بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرِو بْنِ سَرْحٍ أَخْبَرَنَا ابْنُ وَهْبٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرَتْهُ أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةَ فِي النَّوْمِ فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ ثُمَّ حُبِّبَ إِلَيْهِ الْخَلاَءُ فَكَانَ يَخْلُو بِغَارِ حِرَاءٍ يَتَحَنَّثُ فِيهِ - وَهُوَ التَّعَبُّدُ - اللَّيَالِيَ أُولاَتِ الْعَدَدِ قَبْلَ أَنْ يَرْجِعَ إِلَى أَهْلِهِ وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَيَتَزَوَّدُ لِمِثْلِهَا حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهُوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فَقَالَ اقْرَأْ . قَالَ " مَا أَنَا بِقَارِئٍ - قَالَ - فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ . قَالَ قُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ - قَالَ - فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ . فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي . فَقَالَ { اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ * خَلَقَ الإِنْسَانَ مِنْ عَلَقٍ * اقْرَأْ وَرَبُّكَ الأَكْرَمُ * الَّذِي عَلَّمَ بِالْقَلَمِ * عَلَّمَ الإِنْسَانَ مَا لَمْ يَعْلَمْ} " . فَرَجَعَ بِهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ " زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي " . فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ ثُمَّ قَالَ لِخَدِيجَةَ " أَىْ خَدِيجَةُ مَا لِي " . وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ قَالَ " لَقَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي " . قَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ كَلاَّ أَبْشِرْ فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا وَاللَّهِ إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ وَتَحْمِلُ الْكَلَّ وَتَكْسِبُ الْمَعْدُومَ وَتَقْرِي الضَّيْفَ وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ . فَانْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى وَهُوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخِي أَبِيهَا وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ وَيَكْتُبُ مِنَ الإِنْجِيلِ بِالْعَرَبِيَّةِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ . فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَىْ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ . قَالَ وَرَقَةُ بْنُ نَوْفَلٍ يَا ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَبَرَ مَا رَآهُ فَقَالَ لَهُ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى صلى الله عليه وسلم يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا يَا لَيْتَنِي أَكُونُ حَيًّا حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ . قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ " . قَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ عُودِيَ وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U shunday dedi: Rasululloh ﷺ ga vahiyning boshlanishi uyqudagi sodiq (rost) tush(lar) bilan boshlandi: U Zot biror tush koʻrsalar, u albatta tong yorugʻidek (ravshan boʻlib) kelar edi. Soʻng U Zotga yolgʻizlik mahbub (sevimli) qilindi: U Zot Hiro gʻorida yolgʻizlanib (xilvatda) — bir necha sanoqli kechalar, ahli (oilasi)ning oldiga qaytishidan oldin — unda tahannus (ibodat) qilar edilar; va buning uchun ozuqa olar edilar. Soʻng Xadijaning oldiga qaytib, shunga oʻxshash (muddat) uchun yana ozuqa olar edilar — toki U Zot Hiro gʻorida ekanlarida, haq (vahiy) (kutilmaganda) keldi: U Zotning oldilariga farishta kelib: ‹Oʻqi!› dedi. (Paygʻambar): ‹Men oʻquvchi (savodli) emasman›, dedilar. (Paygʻambar) dedilar: ‹Shunda u (farishta) meni olib, shunday qattiq qisdiki, hatto holdan toydim; soʻng meni qoʻyib yubordi-da: «Oʻqi!» dedi. Men: «Men oʻquvchi emasman», dedim. Shunda u meni (yana) olib, ikkinchi marta qisdi — hatto holdan toydim; soʻng meni qoʻyib yubordi-da: «Oʻqi!» dedi. Men: «Men oʻquvchi emasman», dedim. Shunda u meni (yana) olib, uchinchi marta qisdi — hatto holdan toydim; soʻng meni qoʻyib yubordi-da: «{Yaratgan Rabbing nomi bilan oʻqi! U insonni laxta (qon)dan yaratdi. Oʻqi! Va Rabbing eng karamlidir. U qalam bilan (yozishni) oʻrgatdi. Insonga bilmagan narsasini oʻrgatdi}» dedi›, dedilar. Shunda Rasululloh ﷺ buni (vahiyni) olib, yelka (boʻyin) tomirlari titragan holda qaytdilar — toki Xadijaning oldiga kirib: ‹Meni oʻranglar, meni oʻranglar!› dedilar. Bas, uni (Paygʻambarni) oʻradilar — toki qoʻrquv U Zotdan ketdi. Soʻng Xadijaga: ‹Ey Xadija, menga nima boʻldi?› dedilar va unga (boʻlgan) xabarni aytib: ‹Men oʻzimdan qoʻrqdim›, dedilar. Xadija unga: ‹Aslo (unday emas)! Xushxabar boʻlsin; Allohga qasamki, Alloh seni hech qachon xor qilmaydi: chunki sen silai rahm qilasan, rost gapirasan, (kuchsizlarning) yukini koʻtarasan, yoʻgʻ (kambagʻal)ga (mol) topib berasan, mehmonni siylaysan va haq (yoʻlidagi) musibatlarda yordam berasan›, dedi. Soʻng Xadija uni (Paygʻambarni) olib, Varaqa ibn Navfal ibn Asad ibn Abdul-Uzzaning oldiga bordi — u Xadijaning amakivachchasi, otasining akasining oʻgʻli edi; u johiliyatda nasroniy boʻlgan, arab (yozuvi)da kitob yozadigan va Injildan — Alloh xohlagancha — arabchada yozadigan kishi edi; u juda keksa, koʻzi koʻr boʻlgan chol edi. Xadija unga: ‹Ey amaki, jiyaningni (akangning oʻgʻlini) eshit›, dedi. Varaqa ibn Navfal: ‹Ey jiyanim, nimani koʻrding?› dedi. Shunda Rasululloh ﷺ unga koʻrgan narsasining xabarini aytdilar. Varaqa unga: ‹Bu — Allohning Musoga — alayhissalom — nozil qilgan nomusi (Jibrili)dir. Qaniydi, men bunda (sening daʼvating davrida) yosh (navqiron) boʻlsam edi! Qaniydi, qavming seni (yurtingdan) chiqaradigan paytda men tirik boʻlsam edi!›, dedi. Rasululloh ﷺ: ‹Ular meni (yurtimdan) chiqaruvchimilar?› dedilar. Varaqa: ‹Ha; sen keltirgan narsaga oʻxshash narsani keltirgan hech bir kishi yoʻqki, dushmanlikka uchramagan boʻlsin. Agar sening kuning (daʼvat davring)ga yetsam, senga kuchli yordam berardim›, dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У шундай деди: Расулуллоҳ ﷺ га ваҳийнинг бошланиши уйқудаги содиқ (рост) туш(лар) билан бошланди: У Зот бирор туш кўрсалар, у албатта тонг ёруғидек (равшан бўлиб) келар эди. Сўнг У Зотга ёлғизлик маҳбуб (севимли) қилинди: У Зот Ҳиро ғорида ёлғизланиб (хилватда) — бир неча саноқли кечалар, аҳли (оиласи)нинг олдига қайтишидан олдин — унда таҳаннус (ибодат) қилар эдилар; ва бунинг учун озуқа олар эдилар. Сўнг Хадижанинг олдига қайтиб, шунга ўхшаш (муддат) учун яна озуқа олар эдилар — токи У Зот Ҳиро ғорида эканларида, ҳақ (ваҳий) (кутилмаганда) келди: У Зотнинг олдиларига фаришта келиб: ‹Ўқи!› деди. (Пайғамбар): ‹Мен ўқувчи (саводли) эмасман›, дедилар. (Пайғамбар) дедилар: ‹Шунда у (фаришта) мени олиб, шундай қаттиқ қисдики, ҳатто ҳолдан тойдим; сўнг мени қўйиб юборди-да: «Ўқи!» деди. Мен: «Мен ўқувчи эмасман», дедим. Шунда у мени (яна) олиб, иккинчи марта қисди — ҳатто ҳолдан тойдим; сўнг мени қўйиб юборди-да: «Ўқи!» деди. Мен: «Мен ўқувчи эмасман», дедим. Шунда у мени (яна) олиб, учинчи марта қисди — ҳатто ҳолдан тойдим; сўнг мени қўйиб юборди-да: «{Яратган Раббинг номи билан ўқи! У инсонни лахта (қон)дан яратди. Ўқи! Ва Раббинг энг карамлидир. У қалам билан (ёзишни) ўргатди. Инсонга билмаган нарсасини ўргатди}» деди›, дедилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ буни (ваҳийни) олиб, елка (бўйин) томирлари титраган ҳолда қайтдилар — токи Хадижанинг олдига кириб: ‹Мени ўранглар, мени ўранглар!› дедилар. Бас, уни (Пайғамбарни) ўрадилар — токи қўрқув У Зотдан кетди. Сўнг Хадижага: ‹Эй Хадижа, менга нима бўлди?› дедилар ва унга (бўлган) хабарни айтиб: ‹Мен ўзимдан қўрқдим›, дедилар. Хадижа унга: ‹Асло (ундай эмас)! Хушхабар бўлсин; Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сени ҳеч қачон хор қилмайди: чунки сен силаи раҳм қиласан, рост гапирасан, (кучсизларнинг) юкини кўтарасан, йўғ (камбағал)га (мол) топиб берасан, меҳмонни сийлайсан ва ҳақ (йўлидаги) мусибатларда ёрдам берасан›, деди. Сўнг Хадижа уни (Пайғамбарни) олиб, Варақа ибн Навфал ибн Асад ибн Абдул-Уззанинг олдига борди — у Хадижанинг амакиваччаси, отасининг акасининг ўғли эди; у жоҳилиятда насроний бўлган, араб (ёзуви)да китоб ёзадиган ва Инжилдан — Аллоҳ хоҳлаганча — арабчада ёзадиган киши эди; у жуда кекса, кўзи кўр бўлган чол эди. Хадижа унга: ‹Эй амаки, жиянингни (акангнинг ўғлини) эшит›, деди. Варақа ибн Навфал: ‹Эй жияним, нимани кўрдинг?› деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унга кўрган нарсасининг хабарини айтдилар. Варақа унга: ‹Бу — Аллоҳнинг Мусога — алайҳиссалом — нозил қилган номуси (Жибрили)дир. Қанийди, мен бунда (сенинг даъватинг даврида) ёш (навқирон) бўлсам эди! Қанийди, қавминг сени (юртингдан) чиқарадиган пайтда мен тирик бўлсам эди!›, деди. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Улар мени (юртимдан) чиқарувчимилар?› дедилар. Варақа: ‹Ҳа; сен келтирган нарсага ўхшаш нарсани келтирган ҳеч бир киши йўқки, душманликка учрамаган бўлсин. Агар сенинг кунинг (даъват давринг)га етсам, сенга кучли ёрдам берардим›, деди.
وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ . وَسَاقَ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ . غَيْرَ أَنَّهُ قَالَ فَوَاللَّهِ لاَ يُحْزِنُكَ اللَّهُ أَبَدًا . وَقَالَ قَالَتْ خَدِيجَةُ أَىِ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U: «Rasululloh ﷺ ga vahiyning boshlanishi...» dedi — va hadisni Yunusning hadisi kabi keltirdi; faqat (roviy) u: «Allohga qasamki, Alloh seni hech qachon xafa (gʻamgin) qilmaydi» dedi va: «Xadija: ‹Ey amakivachcha, jiyaningni eshit› dedi» dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У: «Расулуллоҳ ﷺ га ваҳийнинг бошланиши...» деди — ва ҳадисни Юнуснинг ҳадиси каби келтирди; фақат (ровий) у: «Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сени ҳеч қачон хафа (ғамгин) қилмайди» деди ва: «Хадижа: ‹Эй амакивачча, жиянингни эшит› деди» деди.
وَحَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ جَدِّي، قَالَ حَدَّثَنِي عُقَيْلُ بْنُ خَالِدٍ، قَالَ ابْنُ شِهَابٍ سَمِعْتُ عُرْوَةَ بْنَ الزُّبَيْرِ، يَقُولُ قَالَتْ عَائِشَةُ زَوْجُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَرَجَعَ إِلَى خَدِيجَةَ يَرْجُفُ فُؤَادُهُ وَاقْتَصَّ الْحَدِيثَ بِمِثْلِ حَدِيثِ يُونُسَ وَمَعْمَرٍ وَلَمْ يَذْكُرْ أَوَّلَ حَدِيثِهِمَا مِنْ قَوْلِهِ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ . وَتَابَعَ يُونُسَ عَلَى قَوْلِهِ فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا . وَذَكَرَ قَوْلَ خَدِيجَةَ أَىِ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U: «Shunda U Zot qalbi titragan holda Xadijaning oldiga qaytdilar» dedi — va hadisni Yunus va Maʼmarning hadisi kabi keltirdi; ammo ularning hadisining boshini — «Rasululloh ﷺ ga vahiyning boshlanishi sodiq tush bilan (boshlandi)» degan soʻzdan — zikr qilmadi. Va u «Allohga qasamki, Alloh seni hech qachon xor qilmaydi» degan soʻzida Yunusga mutobaat qildi (uygʻun keldi); hamda Xadijaning: «Ey amakivachcha, jiyaningni eshit» degan soʻzini zikr qildi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У: «Шунда У Зот қалби титраган ҳолда Хадижанинг олдига қайтдилар» деди — ва ҳадисни Юнус ва Маъмарнинг ҳадиси каби келтирди; аммо уларнинг ҳадисининг бошини — «Расулуллоҳ ﷺ га ваҳийнинг бошланиши содиқ туш билан (бошланди)» деган сўздан — зикр қилмади. Ва у «Аллоҳга қасамки, Аллоҳ сени ҳеч қачон хор қилмайди» деган сўзида Юнусга мутобаат қилди (уйғун келди); ҳамда Хадижанинг: «Эй амакивачча, жиянингни эшит» деган сўзини зикр қилди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، وَيُونُسُ بْنُ بُكَيْرٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا نَزَلَتْ { وَأَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الأَقْرَبِينَ} قَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَلَى الصَّفَا فَقَالَ " يَا فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ يَا صَفِيَّةُ بِنْتَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ يَا بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لاَ أَمْلِكُ لَكُمْ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا سَلُونِي مِنْ مَالِي مَا شِئْتُمْ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: {Va eng yaqin qarindoshlaringni ogohlantir} (oyati) nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ Safo (tepaligi) ustida turib: «Ey Muhammadning qizi Fotima, ey Abdulmuttalibning qizi Safiya, ey Abdulmuttalib oʻgʻillari, men sizlar uchun Allohdan (keladigan) hech narsaga ega emasman. Mening molimdan xohlaganingizni soʻranglar», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: {Ва энг яқин қариндошларингни огоҳлантир} (ояти) нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ Сафо (тепалиги) устида туриб: «Эй Муҳаммаднинг қизи Фотима, эй Абдулмутталибнинг қизи Сафия, эй Абдулмутталиб ўғиллари, мен сизлар учун Аллоҳдан (келадиган) ҳеч нарсага эга эмасман. Менинг молимдан хоҳлаганингизни сўранглар», дедилар.
حَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ دَاوُدَ، عَنِ الشَّعْبِيِّ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ جُدْعَانَ كَانَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ يَصِلُ الرَّحِمَ وَيُطْعِمُ الْمِسْكِينَ فَهَلْ ذَاكَ نَافِعُهُ قَالَ " لاَ يَنْفَعُهُ إِنَّهُ لَمْ يَقُلْ يَوْمًا رَبِّ اغْفِرْ لِي خَطِيئَتِي يَوْمَ الدِّينِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Men: «Ey Allohning Rasuli, Ibn Judʼon johiliyatda silai rahm qilar (qarindoshlik aloqasini ular) va miskinga taom berar edi; bas, bu unga foyda berarmi?» dedim. (Paygʻambar): «Unga foyda bermaydi; chunki u hech qachon: ‹Ey Rabbim, jazo (qiyomat) kuni mening xatoyimni magʻfirat qil› demagan», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Ибн Жудъон жоҳилиятда силаи раҳм қилар (қариндошлик алоқасини улар) ва мискинга таом берар эди; бас, бу унга фойда берарми?» дедим. (Пайғамбар): «Унга фойда бермайди; чунки у ҳеч қачон: ‹Эй Раббим, жазо (қиёмат) куни менинг хатойимни мағфират қил› демаган», дедилар.
وَحَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، ح.
وَحَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، - وَاللَّفْظُ لَهُ - قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي فَأَطَالَ الْقِيَامَ جِدًّا ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ جِدًّا ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَأَطَالَ الْقِيَامَ جِدًّا وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ جِدًّا وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ قَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَامَ فَأَطَالَ الْقِيَامَ وَهُوَ دُونَ الْقِيَامِ الأَوَّلِ ثُمَّ رَكَعَ فَأَطَالَ الرُّكُوعَ وَهُوَ دُونَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ سَجَدَ ثُمَّ انْصَرَفَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ تَجَلَّتِ الشَّمْسُ فَخَطَبَ النَّاسَ فَحَمِدَ اللَّهَ وَأَثْنَى عَلَيْهِ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ وَإِنَّهُمَا لاَ يَنْخَسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهُمَا فَكَبِّرُوا وَادْعُوا اللَّهَ وَصَلُّوا وَتَصَدَّقُوا يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ إِنْ مِنْ أَحَدٍ أَغْيَرَ مِنَ اللَّهِ أَنْ يَزْنِيَ عَبْدُهُ أَوْ تَزْنِيَ أَمَتُهُ يَا أُمَّةَ مُحَمَّدٍ وَاللَّهِ لَوْ تَعْلَمُونَ مَا أَعْلَمُ لَبَكَيْتُمْ كَثِيرًا وَلَضَحِكْتُمْ قَلِيلاً أَلاَ هَلْ بَلَّغْتُ " . وَفِي رِوَايَةِ مَالِكٍ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ namozga turib, qiyomni juda uzaytirdilar, soʻng rukuʼga egilib, rukuʼni juda uzaytirdilar, soʻng boshlarini koʻtarib, qiyomni juda uzaytirdilar — biroq u birinchi qiyomdan kaltaroq edi; soʻng rukuʼga egilib, rukuʼni juda uzaytirdilar — u birinchi rukuʼdan kaltaroq edi; soʻng sajda qildilar. Soʻng turib, qiyomni uzaytirdilar — u birinchi qiyomdan kaltaroq edi; soʻng rukuʼga egilib, rukuʼni uzaytirdilar — u birinchi rukuʼdan kaltaroq edi; soʻng boshlarini koʻtarib turdilar va qiyomni uzaytirdilar — u birinchi qiyomdan kaltaroq edi; soʻng rukuʼga egilib, rukuʼni uzaytirdilar — u birinchi rukuʼdan kaltaroq edi; soʻng sajda qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ namozdan chiqdilar, quyosh esa allaqachon ochilib boʻlgan edi. Shunda u zot odamlarga xutba qildilar, Allohga hamd va sano aytdilar, soʻng dedilar: ‹Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan (alomatlaridan)dir, ular biror kishining oʻlimi yoki hayoti uchun tutilmaydi. Bas, ularni (tutilganini) koʻrsangiz, takbir ayting, Allohga duo qiling, namoz oʻqing va sadaqa bering. Ey Muhammad ummati! Allohdan koʻra rashkliroq hech kim yoʻqdir — qulining yoki choʻrisining zino qilishidan (rashk qilishda). Ey Muhammad ummati! Alloh nomi bilan qasamki, agar men bilgan narsani bilganingizda edi, koʻp yigʻlab, oz kular edingiz. Ogoh boʻlinglar, men yetkazdimmi?!›» Molikning rivoyatida esa: «Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan ikki oyatdir» (deyilgan).Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ намозга туриб, қиёмни жуда узайтирдилар, сўнг рукуъга эгилиб, рукуъни жуда узайтирдилар, сўнг бошларини кўтариб, қиёмни жуда узайтирдилар — бироқ у биринчи қиёмдан калтароқ эди; сўнг рукуъга эгилиб, рукуъни жуда узайтирдилар — у биринчи рукуъдан калтароқ эди; сўнг сажда қилдилар. Сўнг туриб, қиёмни узайтирдилар — у биринчи қиёмдан калтароқ эди; сўнг рукуъга эгилиб, рукуъни узайтирдилар — у биринчи рукуъдан калтароқ эди; сўнг бошларини кўтариб турдилар ва қиёмни узайтирдилар — у биринчи қиёмдан калтароқ эди; сўнг рукуъга эгилиб, рукуъни узайтирдилар — у биринчи рукуъдан калтароқ эди; сўнг сажда қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ намоздан чиқдилар, қуёш эса аллақачон очилиб бўлган эди. Шунда у зот одамларга хутба қилдилар, Аллоҳга ҳамд ва сано айтдилар, сўнг дедилар: ‹Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан (аломатларидан)дир, улар бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, уларни (тутилганини) кўрсангиз, такбир айтинг, Аллоҳга дуо қилинг, намоз ўқинг ва садақа беринг. Эй Муҳаммад уммати! Аллоҳдан кўра рашклироқ ҳеч ким йўқдир — қулининг ёки чўрисининг зино қилишидан (рашк қилишда). Эй Муҳаммад уммати! Аллоҳ номи билан қасамки, агар мен билган нарсани билганингизда эди, кўп йиғлаб, оз кулар эдингиз. Огоҳ бўлинглар, мен етказдимми?!›» Моликнинг ривоятида эса: «Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир» (дейилган).
حَدَّثَنِي حَرْمَلَةُ بْنُ يَحْيَى، أَخْبَرَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي يُونُسُ، ح وَحَدَّثَنِي أَبُو الطَّاهِرِ، وَمُحَمَّدُ بْنُ سَلَمَةَ الْمُرَادِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَتْ خَسَفَتِ الشَّمْسُ فِي حَيَاةِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِلَى الْمَسْجِدِ فَقَامَ وَكَبَّرَ وَصَفَّ النَّاسُ وَرَاءَهُ فَاقْتَرَأَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قِرَاءَةً طَوِيلَةً ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " . ثُمَّ قَامَ فَاقْتَرَأَ قِرَاءَةً طَوِيلَةً هِيَ أَدْنَى مِنَ الْقِرَاءَةِ الأُولَى ثُمَّ كَبَّرَ فَرَكَعَ رُكُوعًا طَوِيلاً هُوَ أَدْنَى مِنَ الرُّكُوعِ الأَوَّلِ ثُمَّ قَالَ " سَمِعَ اللَّهُ لِمَنْ حَمِدَهُ رَبَّنَا وَلَكَ الْحَمْدُ " . ثُمَّ سَجَدَ - وَلَمْ يَذْكُرْ أَبُو الطَّاهِرِ ثُمَّ سَجَدَ - ثُمَّ فَعَلَ فِي الرَّكْعَةِ الأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ حَتَّى اسْتَكْمَلَ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ وَانْجَلَتِ الشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ يَنْصَرِفَ ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ النَّاسَ فَأَثْنَى عَلَى اللَّهِ بِمَا هُوَ أَهْلُهُ ثُمَّ قَالَ " إِنَّ الشَّمْسَ وَالْقَمَرَ آيَتَانِ مِنْ آيَاتِ اللَّهِ لاَ يَخْسِفَانِ لِمَوْتِ أَحَدٍ وَلاَ لِحَيَاتِهِ فَإِذَا رَأَيْتُمُوهَا فَافْزَعُوا لِلصَّلاَةِ " . وَقَالَ أَيْضًا " فَصَلُّوا حَتَّى يُفَرِّجَ اللَّهُ عَنْكُمْ " . وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رَأَيْتُ فِي مَقَامِي هَذَا كُلَّ شَىْءٍ وُعِدْتُمْ حَتَّى لَقَدْ رَأَيْتُنِي أُرِيدُ أَنْ آخُذَ قِطْفًا مِنَ الْجَنَّةِ حِينَ رَأَيْتُمُونِي جَعَلْتُ أُقَدِّمُ - وَقَالَ الْمُرَادِيُّ أَتَقَدَّمُ - وَلَقَدْ رَأَيْتُ جَهَنَّمَ يَحْطِمُ بَعْضُهَا بَعْضًا حِينَ رَأَيْتُمُونِي تَأَخَّرْتُ وَرَأَيْتُ فِيهَا ابْنَ لُحَىٍّ وَهُوَ الَّذِي سَيَّبَ السَّوَائِبَ " . وَانْتَهَى حَدِيثُ أَبِي الطَّاهِرِ عِنْدَ قَوْلِهِ " فَافْزَعُوا لِلصَّلاَةِ " . وَلَمْ يَذْكُرْ مَا بَعْدَهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ hayotlari davrida quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ masjidga chiqib, turdilar va takbir aytdilar, odamlar ham orqalarida saf tortdilar. Rasululloh ﷺ uzun qiroat qildilar, soʻng takbir aytib, uzoq rukuʼ qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib: ‹Samiʼallohu liman hamidah, Rabbano va lakal-hamd (Alloh Oʻziga hamd aytganni eshitdi; ey Rabbimiz, hamd Sengadir)› dedilar. Soʻng turib, uzun qiroat qildilar — u birinchi qiroatdan qisqaroq edi; soʻng takbir aytib, uzoq rukuʼ qildilar — u birinchi rukuʼdan qisqaroq edi; soʻng: ‹Samiʼallohu liman hamidah, Rabbano va lakal-hamd› dedilar. Soʻng sajda qildilar. Soʻng ikkinchi rakʼatda ham xuddi shunday qildilar, hatto toʻrt rukuʼni va toʻrt sajdani toʻla bajardilar, namozdan chiqishlaridan oldin quyosh ochildi. Soʻng turib, odamlarga xutba qildilar, Allohga loyiq boʻlganicha sano aytdilar, soʻng dedilar: ‹Albatta, quyosh va oy Allohning oyatlaridan ikki oyatdir, ular biror kishining oʻlimi yoki hayoti uchun tutilmaydi. Bas, ularni koʻrsangiz, namozga shoshilinglar›.» Yana shuni ham dedilar: «Alloh sizdan (bu holatni) ariltirguncha namoz oʻqinglar.» Rasululloh ﷺ dedilar: «Men shu turgan joyimda sizlarga vaʼda qilingan har bir narsani koʻrdim, hatto men oʻzimni jannatdan bir shingil (uzum) olmoqchi boʻlganimni koʻrdingiz — oʻshanda men oldinga intila boshlagan edim. Va darhaqiqat, men jahannamni koʻrdim, uning baʼzi qismi baʼzisini chaqib (ezib) yuborardi — oʻshanda meni orqaga chekinganimni koʻrdingiz. Va men unda Ibn Luhayni koʻrdim — u ‹soiba› tuyalarini (butlarga atab) boʻsh qoʻyib yuborgan kishidir.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ ҳаётлари даврида қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ масжидга чиқиб, турдилар ва такбир айтдилар, одамлар ҳам орқаларида саф тортдилар. Расулуллоҳ ﷺ узун қироат қилдилар, сўнг такбир айтиб, узоқ рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд (Аллоҳ Ўзига ҳамд айтганни эшитди; эй Раббимиз, ҳамд Сенгадир)› дедилар. Сўнг туриб, узун қироат қилдилар — у биринчи қироатдан қисқароқ эди; сўнг такбир айтиб, узоқ рукуъ қилдилар — у биринчи рукуъдан қисқароқ эди; сўнг: ‹Самиъаллоҳу лиман ҳамидаҳ, Раббано ва лакал-ҳамд› дедилар. Сўнг сажда қилдилар. Сўнг иккинчи ракъатда ҳам худди шундай қилдилар, ҳатто тўрт рукуъни ва тўрт саждани тўла бажардилар, намоздан чиқишларидан олдин қуёш очилди. Сўнг туриб, одамларга хутба қилдилар, Аллоҳга лойиқ бўлганича сано айтдилар, сўнг дедилар: ‹Албатта, қуёш ва ой Аллоҳнинг оятларидан икки оятдир, улар бирор кишининг ўлими ёки ҳаёти учун тутилмайди. Бас, уларни кўрсангиз, намозга шошилинглар›.» Яна шуни ҳам дедилар: «Аллоҳ сиздан (бу ҳолатни) арилтиргунча намоз ўқинглар.» Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Мен шу турган жойимда сизларга ваъда қилинган ҳар бир нарсани кўрдим, ҳатто мен ўзимни жаннатдан бир шингил (узум) олмоқчи бўлганимни кўрдингиз — ўшанда мен олдинга интила бошлаган эдим. Ва дарҳақиқат, мен жаҳаннамни кўрдим, унинг баъзи қисми баъзисини чақиб (эзиб) юборарди — ўшанда мени орқага чекинганимни кўрдингиз. Ва мен унда Ибн Луҳайни кўрдим — у ‹соиба› туяларини (бутларга атаб) бўш қўйиб юборган кишидир.»
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، قَالَ قَالَ الأَوْزَاعِيُّ أَبُو عَمْرٍو وَغَيْرُهُ سَمِعْتُ ابْنَ شِهَابٍ الزُّهْرِيَّ، يُخْبِرُ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ الشَّمْسَ، خَسَفَتْ عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَبَعَثَ مُنَادِيًا " الصَّلاَةَ جَامِعَةً " . فَاجْتَمَعُوا وَتَقَدَّمَ فَكَبَّرَ . وَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ zamonida quyosh tutildi. Shunda u zot ‹as-solatu jomiʼa (namozga toʻplaninglar)› deb jarchi yubordilar. Odamlar toʻplandilar, u zot oldinga oʻtib, takbir aytdilar va ikki rakʼatda toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda bilan namoz oʻqidilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ замонида қуёш тутилди. Шунда у зот ‹ас-солату жомиъа (намозга тўпланинглар)› деб жарчи юбордилар. Одамлар тўпландилар, у зот олдинга ўтиб, такбир айтдилар ва икки ракъатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда билан намоз ўқидилар.»
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مِهْرَانَ، حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ مُسْلِمٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ نَمِرٍ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ شِهَابٍ، يُخْبِرُ عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم جَهَرَ فِي صَلاَةِ الْخُسُوفِ بِقِرَاءَتِهِ فَصَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
قَالَ الزُّهْرِيُّ وَأَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ صَلَّى أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ kusuf (quyosh tutilishi) namozida qiroatni jahriy (ovoz chiqarib) qildilar va ikki rakʼatda toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda bilan namoz oʻqidilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ кусуф (қуёш тутилиши) намозида қироатни жаҳрий (овоз чиқариб) қилдилар ва икки ракъатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда билан намоз ўқидилар.»
وَحَدَّثَنَا ابْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ أَبِي عُمَرَ، قَالَ ابْنُ الْمُثَنَّى حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ، قَالَ سَمِعْتُ يَحْيَى بْنَ سَعِيدٍ، يَقُولُ أَخْبَرَتْنِي عَمْرَةُ، أَنَّهَا سَمِعَتْ عَائِشَةَ، تَقُولُ لَمَّا جَاءَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَتْلُ ابْنِ حَارِثَةَ وَجَعْفَرِ بْنِ أَبِي طَالِبٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ رَوَاحَةَ جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُعْرَفُ فِيهِ الْحُزْنُ قَالَتْ وَأَنَا أَنْظُرُ مِنْ صَائِرِ الْبَابِ - شَقِّ الْبَابِ - فَأَتَاهُ رَجُلٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ نِسَاءَ جَعْفَرٍ وَذَكَرَ بُكَاءَهُنَّ فَأَمَرَهُ أَنْ يَذْهَبَ فَيَنْهَاهُنَّ فَذَهَبَ فَأَتَاهُ فَذَكَرَ أَنَّهُنَّ لَمْ يُطِعْنَهُ فَأَمَرَهُ الثَّانِيَةَ أَنْ يَذْهَبَ فَيَنْهَاهُنَّ فَذَهَبَ ثُمَّ أَتَاهُ فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ غَلَبْنَنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَتْ فَزَعَمَتْ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " اذْهَبْ فَاحْثُ فِي أَفْوَاهِهِنَّ مِنَ التُّرَابِ " . قَالَتْ عَائِشَةُ فَقُلْتُ أَرْغَمَ اللَّهُ أَنْفَكَ وَاللَّهِ مَا تَفْعَلُ مَا أَمَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَا تَرَكْتَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْعَنَاءِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ga (Zayd) ibn Horisa, Jaʼfar ibn Abu Tolib va Abdulloh ibn Ravoha oʻldirilgani xabari kelganda, Rasululloh ﷺ unda qaygʻu bilinib turgan holda oʻtirdilar. U (Oisha) dedi: Men eshik tirqishidan — eshikning yorigʻidan — qarab turardim. Shunda u zotning oldilariga bir kishi keldi-da: «Yo Rasululloh! Jaʼfarning ayollari...» — deb ularning yigʻisini zikr qildi. U zot unga borib, ularni (yigʻidan) qaytarishni buyurdilar. U bordi, soʻng (qaytib) kelib, ular unga itoat qilmaganlarini zikr qildi. U zot ikkinchi marta unga borib, ularni qaytarishni buyurdilar. U bordi, soʻng u zotning oldilariga kelib: «Vallohi, ular bizdan ustun keldilar (bizga boʻysunmadilar), yo Rasululloh!» — dedi. U (Oisha) dedi: U (kishi) gumon qilishicha, Rasululloh ﷺ: «Bor, ularning ogʻizlariga tuproq soch!» — dedilar. Oisha dedi: Shunda men: «Alloh sening burningni yerga ursin! Vallohi, sen na Rasululloh ﷺ buyurgan ishni qilyapsan, na Rasululloh ﷺ ni mashaqqatdan (xalos) qoldirding», — dedim.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ га (Зайд) ибн Ҳориса, Жаъфар ибн Абу Толиб ва Абдуллоҳ ибн Равоҳа ўлдирилгани хабари келганда, Расулуллоҳ ﷺ унда қайғу билиниб турган ҳолда ўтирдилар. У (Оиша) деди: Мен эшик тирқишидан — эшикнинг ёриғидан — қараб турардим. Шунда у зотнинг олдиларига бир киши келди-да: «Ё Расулуллоҳ! Жаъфарнинг аёллари...» — деб уларнинг йиғисини зикр қилди. У зот унга бориб, уларни (йиғидан) қайтаришни буюрдилар. У борди, сўнг (қайтиб) келиб, улар унга итоат қилмаганларини зикр қилди. У зот иккинчи марта унга бориб, уларни қайтаришни буюрдилар. У борди, сўнг у зотнинг олдиларига келиб: «Валлоҳи, улар биздан устун келдилар (бизга бўйсунмадилар), ё Расулуллоҳ!» — деди. У (Оиша) деди: У (киши) гумон қилишича, Расулуллоҳ ﷺ: «Бор, уларнинг оғизларига тупроқ соч!» — дедилар. Оиша деди: Шунда мен: «Аллоҳ сенинг бурнингни ерга урсин! Валлоҳи, сен на Расулуллоҳ ﷺ буюрган ишни қиляпсан, на Расулуллоҳ ﷺ ни машаққатдан (халос) қолдирдинг», — дедим.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَأَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ وَأَبُو كُرَيْبٍ - وَاللَّفْظُ لِيَحْيَى - قَالَ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، - عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُفِّنَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ بِيضٍ سَحُولِيَّةٍ مِنْ كُرْسُفٍ لَيْسَ فِيهَا قَمِيصٌ وَلاَ عِمَامَةٌ أَمَّا الْحُلَّةُ فَإِنَّمَا شُبِّهَ عَلَى النَّاسِ فِيهَا أَنَّهَا اشْتُرِيَتْ لَهُ لِيُكَفَّنَ فِيهَا فَتُرِكَتِ الْحُلَّةُ وَكُفِّنَ فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ بِيضٍ سَحُولِيَّةٍ فَأَخَذَهَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرٍ فَقَالَ لأَحْبِسَنَّهَا حَتَّى أُكَفِّنَ فِيهَا نَفْسِي ثُمَّ قَالَ لَوْ رَضِيَهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِنَبِيِّهِ لَكَفَّنَهُ فِيهَا . فَبَاعَهَا وَتَصَدَّقَ بِثَمَنِهَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ paxtadan toʻqilgan, Sahul (degan joy)ga mansub uchta oq libosga kafanlandilar; ularda na koʻylak, na salla bor edi. Hulla (degan yoʻl-yoʻl libos)ga kelsak, odamlar uning haqida adashishdi — goʻyo u zotni kafanlash uchun sotib olingan deb (oʻylashdi); aslida esa hulla qoldirildi va u zot Sahulga mansub uchta oq libosga kafanlandilar. Soʻng u (hulla)ni Abdulloh ibn Abu Bakr olib: ‹Buni oʻzimni kafanlaguncha (saqlab) qoʻyaman›, dedi. Keyin: ‹Agar aziz va jalil boʻlgan Alloh buni oʻz Paygʻambari uchun ravo koʻrganida, u zotni shunga kafanlagan boʻlardi›, dedi. Shunday qilib uni sotib, pulini sadaqa qildi.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ пахтадан тўқилган, Саҳул (деган жой)га мансуб учта оқ либосга кафанландилар; уларда на кўйлак, на салла бор эди. Ҳулла (деган йўл-йўл либос)га келсак, одамлар унинг ҳақида адашишди — гўё у зотни кафанлаш учун сотиб олинган деб (ўйлашди); аслида эса ҳулла қолдирилди ва у зот Саҳулга мансуб учта оқ либосга кафанландилар. Сўнг у (ҳулла)ни Абдуллоҳ ибн Абу Бакр олиб: ‹Буни ўзимни кафанлагунча (сақлаб) қўяман›, деди. Кейин: ‹Агар азиз ва жалил бўлган Аллоҳ буни ўз Пайғамбари учун раво кўрганида, у зотни шунга кафанлаган бўларди›, деди. Шундай қилиб уни сотиб, пулини садақа қилди.»
وَحَدَّثَنِي عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ السَّعْدِيُّ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أُدْرِجَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي حُلَّةٍ يَمَنِيَّةٍ كَانَتْ لِعَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ ثُمَّ نُزِعَتْ عَنْهُ وَكُفِّنَ فِي ثَلاَثَةِ أَثْوَابٍ سُحُولٍ يَمَانِيَةٍ لَيْسَ فِيهَا عِمَامَةٌ وَلاَ قَمِيصٌ فَرَفَعَ عَبْدُ اللَّهِ الْحُلَّةَ فَقَالَ أُكَفَّنُ فِيهَا . ثُمَّ قَالَ لَمْ يُكَفَّنْ فِيهَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأُكَفَّنُ فِيهَا . فَتَصَدَّقَ بِهَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ Abdulloh ibn Abu Bakrga tegishli boʻlgan yamaniy hullaga oʻraldilar, soʻng u (libos) u zotdan yechib olindi va u zot Sahulga mansub uchta yamaniy oq libosga kafanlandilar; ularda na salla, na koʻylak bor edi. Shunda Abdulloh hullani olib: ‹Men shunga kafanlanaman›, dedi. Keyin: ‹Rasululloh ﷺ unga kafanlanmagan boʻlsalar-u, men kafanlanamanmi?!› dedi-da, uni sadaqa qildi.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ Абдуллоҳ ибн Абу Бакрга тегишли бўлган яманий ҳуллага ўралдилар, сўнг у (либос) у зотдан ечиб олинди ва у зот Саҳулга мансуб учта яманий оқ либосга кафанландилар; уларда на салла, на кўйлак бор эди. Шунда Абдуллоҳ ҳуллани олиб: ‹Мен шунга кафанланаман›, деди. Кейин: ‹Расулуллоҳ ﷺ унга кафанланмаган бўлсалар-у, мен кафанланаманми?!› деди-да, уни садақа қилди.»
وَحَدَّثَنَا زُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَحَسَنٌ الْحُلْوَانِيُّ، وَعَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ عَبْدٌ أَخْبَرَنِي وَقَالَ، الآخَرَانِ حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ، - وَهُوَ ابْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ سَعْدٍ - حَدَّثَنَا أَبِي، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ، شِهَابٍ أَنَّ أَبَا سَلَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَهُ أَنَّ عَائِشَةَ أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ قَالَتْ سُجِّيَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم حِينَ مَاتَ بِثَوْبِ حِبَرَةٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ vafot etganlarida yoʻl-yoʻl yamaniy libos bilan yopilgan edilar.»Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ вафот этганларида йўл-йўл яманий либос билан ёпилган эдилар.»
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا ابْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا سَلاَّمُ بْنُ أَبِي مُطِيعٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ يَزِيدَ، - رَضِيعِ عَائِشَةَ - عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا مِنْ مَيِّتٍ يُصَلِّي عَلَيْهِ أُمَّةٌ مِنَ الْمُسْلِمِينَ يَبْلُغُونَ مِائَةً كُلُّهُمْ يَشْفَعُونَ لَهُ إِلاَّ شُفِّعُوا فِيهِ " . قَالَ فَحَدَّثْتُ بِهِ شُعَيْبَ بْنَ الْحَبْحَابِ فَقَالَ حَدَّثَنِي بِهِ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Qaysi bir mayyitga musulmonlardan yuz kishiga yetadigan bir jamoa namoz oʻqib, hammasi unga shafoat soʻrasa, ular haqida shafoatlari qabul qilinadi», dedilar. (Ayyub) dedi: «Men buni Shuayb ibn Habhobga aytib berdim. Shunda u: ‹Buni menga Anas ibn Molik Nabiy ﷺ dan hadis qilib aytib bergan edi›, dedi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Қайси бир маййитга мусулмонлардан юз кишига етадиган бир жамоа намоз ўқиб, ҳаммаси унга шафоат сўраса, улар ҳақида шафоатлари қабул қилинади», дедилар. (Айюб) деди: «Мен буни Шуайб ибн Ҳабҳобга айтиб бердим. Шунда у: ‹Буни менга Анас ибн Молик Набий ﷺ дан ҳадис қилиб айтиб берган эди›, деди».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى التَّمِيمِيُّ، وَيَحْيَى بْنُ أَيُّوبَ، وَقُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ يَحْيَى بْنُ يَحْيَى أَخْبَرَنَا وَقَالَ الآخَرَانِ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ شَرِيكٍ، - وَهُوَ ابْنُ أَبِي نَمِرٍ - عَنْ عَطَاءِ بْنِ يَسَارٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - كُلَّمَا كَانَ لَيْلَتُهَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم - يَخْرُجُ مِنْ آخِرِ اللَّيْلِ إِلَى الْبَقِيعِ فَيَقُولُ " السَّلاَمُ عَلَيْكُمْ دَارَ قَوْمٍ مُؤْمِنِينَ وَأَتَاكُمْ مَا تُوعَدُونَ غَدًا مُؤَجَّلُونَ وَإِنَّا إِنْ شَاءَ اللَّهُ بِكُمْ لاَحِقُونَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لأَهْلِ بَقِيعِ الْغَرْقَدِ " . وَلَمْ يُقِمْ قُتَيْبَةُ قَوْلَهُ " وَأَتَاكُمْ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ — har gal Rasululloh ﷺ ning (Oisha) huzurida boʻladigan kechasi kelganida — tunning oxirida Baqiʼ tomon chiqib, shunday derdilar: «Sizlarga salom boʻlsin, ey moʻminlar qavmining diyori! Sizlarga vaʼda qilingan narsa keldi, ertaga (qiyomatga qadar) muhlat berilgansiz. Va biz, inshoolloh, sizlarga qoʻshilguvchimiz. Allohim, Baqiʼul-Gʻarqad ahlini magʻfirat qilgin». Qutayba uning «sizlarga keldi» degan soʻzini keltirmadi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ — ҳар гал Расулуллоҳ ﷺ нинг (Оиша) ҳузурида бўладиган кечаси келганида — туннинг охирида Бақиъ томон чиқиб, шундай дердилар: «Сизларга салом бўлсин, эй мўминлар қавмининг диёри! Сизларга ваъда қилинган нарса келди, эртага (қиёматга қадар) муҳлат берилгансиз. Ва биз, иншооллоҳ, сизларга қўшилгувчимиз. Аллоҳим, Бақиъул-Ғарқад аҳлини мағфират қилгин». Қутайба унинг «сизларга келди» деган сўзини келтирмади.
وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ نُمَيْرٍ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بِشْرٍ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَجُلاً، أَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ أُمِّيَ افْتُلِتَتْ نَفْسَهَا وَلَمْ تُوصِ وَأَظُنُّهَا لَوْ تَكَلَّمَتْ تَصَدَّقَتْ أَفَلَهَا أَجْرٌ إِنْ تَصَدَّقْتُ عَنْهَا قَالَ " نَعَمْ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: bir kishi Nabiy ﷺ huzuriga kelib: «Yo Rasululloh! Onam vasiyat qilmasdan, toʻsatdan jon berdi. Agar gapira olganida, sadaqa qilar edi, deb oʻylayman. Men uning nomidan sadaqa qilsam, unga ajr boʻladimi?» dedi. U zot ﷺ: «Ha», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: бир киши Набий ﷺ ҳузурига келиб: «Ё Расулуллоҳ! Онам васият қилмасдан, тўсатдан жон берди. Агар гапира олганида, садақа қилар эди, деб ўйлайман. Мен унинг номидан садақа қилсам, унга ажр бўладими?» деди. У зот ﷺ: «Ҳа», — дедилар.
حَدَّثَنَا حَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْحُلْوَانِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو تَوْبَةَ الرَّبِيعُ بْنُ نَافِعٍ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ، - يَعْنِي ابْنَ سَلاَّمٍ - عَنْ زَيْدٍ، أَنَّهُ سَمِعَ أَبَا سَلاَّمٍ، يَقُولُ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ فَرُّوخَ، أَنَّهُ سَمِعَ عَائِشَةَ، تَقُولُ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " إِنَّهُ خُلِقَ كُلُّ إِنْسَانٍ مِنْ بَنِي آدَمَ عَلَى سِتِّينَ وَثَلاَثِمَائَةِ مَفْصِلٍ فَمَنْ كَبَّرَ اللَّهَ وَحَمِدَ اللَّهَ وَهَلَّلَ اللَّهَ وَسَبَّحَ اللَّهَ وَاسْتَغْفَرَ اللَّهَ وَعَزَلَ حَجَرًا عَنْ طَرِيقِ النَّاسِ أَوْ شَوْكَةً أَوْ عَظْمًا عَنْ طَرِيقِ النَّاسِ وَأَمَرَ بِمَعْرُوفٍ أَوْ نَهَى عَنْ مُنْكَرٍ عَدَدَ تِلْكَ السِّتِّينَ وَالثَّلاَثِمِائَةِ السُّلاَمَى فَإِنَّهُ يَمْشِي يَوْمَئِذٍ وَقَدْ زَحْزَحَ نَفْسَهُ عَنِ النَّارِ " . قَالَ أَبُو تَوْبَةَ وَرُبَّمَا قَالَ " يُمْسِي " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Odam farzandlaridan har bir inson uch yuz oltmish boʻgʻin ustiga yaratilgan. Kim Allohga takbir aytsa, Allohga hamd aytsa, Allohni yagona deb tahlil aytsa, Allohga tasbeh aytsa, Allohdan magʻfirat soʻrasa, odamlarning yoʻlidan toshni yoki tikanni yoki suyakni olib tashlasa, maʼrufga buyursa yoki munkardan qaytarsa — oʻsha uch yuz oltmish boʻgʻin sonicha (yaxshilik qilsa) — u kuni oʻzini doʻzaxdan uzoqlashtirgan holda yuradi», — dedilar. Abu Tavba dedi: «Baʼzan u ‹kech kiradi› derdi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Одам фарзандларидан ҳар бир инсон уч юз олтмиш бўғин устига яратилган. Ким Аллоҳга такбир айтса, Аллоҳга ҳамд айтса, Аллоҳни ягона деб таҳлил айтса, Аллоҳга тасбеҳ айтса, Аллоҳдан мағфират сўраса, одамларнинг йўлидан тошни ёки тиканни ёки суякни олиб ташласа, маъруфга буюрса ёки мункардан қайтарса — ўша уч юз олтмиш бўғин сонича (яхшилик қилса) — у куни ўзини дўзахдан узоқлаштирган ҳолда юради», — дедилар. Абу Тавба деди: «Баъзан у ‹кеч киради› дерди».
وَحَدَّثَنِي أَبُو بَكْرِ بْنُ نَافِعٍ الْعَبْدِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ كَثِيرٍ، حَدَّثَنَا عَلِيٌّ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ - حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ زَيْدِ بْنِ سَلاَّمٍ، عَنْ جَدِّهِ أَبِي سَلاَّمٍ، قَالَ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ، بْنُ فَرُّوخَ أَنَّهُ سَمِعَ عَائِشَةَ، تَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " خُلِقَ كُلُّ إِنْسَانٍ " . بِنَحْوِ حَدِيثِ مُعَاوِيَةَ عَنْ زَيْدٍ . وَقَالَ " فَإِنَّهُ يَمْشِي يَوْمَئِذٍ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir inson yaratilgan» deb Muoviyaning Zayddan (rivoyat qilgan) hadisiga oʻxshash (hadis) aytdilar. Va u: «Albatta u oʻsha kuni yuradi» dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир инсон яратилган» деб Муовиянинг Зайддан (ривоят қилган) ҳадисига ўхшаш (ҳадис) айтдилар. Ва у: «Албатта у ўша куни юради» деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ يَحْيَى، وَزُهَيْرُ بْنُ حَرْبٍ، وَإِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، جَمِيعًا عَنْ جَرِيرٍ، - قَالَ يَحْيَى - أَخْبَرَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَنْفَقَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ طَعَامِ بَيْتِهَا غَيْرَ مُفْسِدَةٍ كَانَ لَهَا أَجْرُهَا بِمَا أَنْفَقَتْ وَلِزَوْجِهَا أَجْرُهُ بِمَا كَسَبَ وَلِلْخَازِنِ مِثْلُ ذَلِكَ لاَ يَنْقُصُ بَعْضُهُمْ أَجْرَ بَعْضٍ شَيْئًا " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Ayol uyining taomidan, zarar yetkazmagan holda infoq qilsa, infoq qilgani uchun unga oʻz ajri boʻladi, eriga esa kasb qilgani uchun oʻz ajri boʻladi, xazinabonga ham shunga oʻxshash (ajr boʻladi). Ulardan biri boshqasining ajridan biror narsani kamaytirmaydi».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Аёл уйининг таомидан, зарар етказмаган ҳолда инфоқ қилса, инфоқ қилгани учун унга ўз ажри бўлади, эрига эса касб қилгани учун ўз ажри бўлади, хазинабонга ҳам шунга ўхшаш (ажр бўлади). Улардан бири бошқасининг ажридан бирор нарсани камайтирмайди».
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ شَقِيقٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَنْفَقَتِ الْمَرْأَةُ مِنْ بَيْتِ زَوْجِهَا غَيْرَ مُفْسِدَةٍ كَانَ لَهَا أَجْرُهَا وَلَهُ مِثْلُهُ بِمَا اكْتَسَبَ وَلَهَا بِمَا أَنْفَقَتْ وَلِلْخَازِنِ مِثْلُ ذَلِكَ مِنْ غَيْرِ أَنْ يَنْتَقِصَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ dedilar: «Ayol erining uyidan, zarar yetkazmagan holda infoq qilsa, unga oʻz ajri boʻladi, eriga ham kasb qilgani uchun shunga oʻxshash (ajr boʻladi), ayolga esa infoq qilgani uchun (ajr boʻladi), xazinabonga ham shunga oʻxshash (ajr boʻladi) — ularning ajrlaridan biror narsa kamaymagan holda».Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ дедилар: «Аёл эрининг уйидан, зарар етказмаган ҳолда инфоқ қилса, унга ўз ажри бўлади, эрига ҳам касб қилгани учун шунга ўхшаш (ажр бўлади), аёлга эса инфоқ қилгани учун (ажр бўлади), хазинабонга ҳам шунга ўхшаш (ажр бўлади) — уларнинг ажрларидан бирор нарса камаймаган ҳолда».
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاذٍ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، ح وَحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، وَابْنُ بَشَّارٍ - وَاللَّفْظُ لاِبْنِ الْمُثَنَّى - قَالاَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنِ الْحَكَمِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ، عَنْ عَائِشَةَ، وَأُتِيَ النَّبِيُّ، صلى الله عليه وسلم بِلَحْمِ بَقَرٍ فَقِيلَ هَذَا مَا تُصُدِّقَ بِهِ عَلَى بَرِيرَةَ . فَقَالَ " هُوَ لَهَا صَدَقَةٌ وَلَنَا هَدِيَّةٌ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ ga mol goʻshti keltirildi. «Bu Bariraga sadaqa qilingan narsadir», deyildi. Shunda u zot: «U unga sadaqa, bizga esa hadyadir», dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ га мол гўшти келтирилди. «Бу Барирага садақа қилинган нарсадир», дейилди. Шунда у зот: «У унга садақа, бизга эса ҳадядир», дедилар.