حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا خُيِّرَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بَيْنَ أَمْرَيْنِ إِلاَّ اخْتَارَ أَيْسَرَهُمَا، مَا لَمْ يَأْثَمْ، فَإِذَا كَانَ الإِثْمُ كَانَ أَبْعَدَهُمَا مِنْهُ، وَاللَّهِ مَا انْتَقَمَ لِنَفْسِهِ فِي شَىْءٍ يُؤْتَى إِلَيْهِ قَطُّ، حَتَّى تُنْتَهَكَ حُرُمَاتُ اللَّهِ، فَيَنْتَقِمُ لِلَّهِ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Paygʻambar ﷺga ikki ish orasida ixtiyor (tanlash imkoni) berilsa, gunoh boʻlmagani uchun, albatta osonrogʻini tanlardilar; agar (ishda) gunoh boʻlsa, undan eng yiroq turardilar. Vallohi, U zot oʻzlariga qilingan biror narsa uchun hech qachon shaxsan intiqom olmaganlar — faqat Allohning hurmatlari buzilganda, Alloh uchun intiqom olganlar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Пайғамбар ﷺга икки иш орасида ихтиёр (танлаш имкони) берилса, гуноҳ бўлмагани учун, албатта осонроғини танлардилар; агар (ишда) гуноҳ бўлса, ундан энг йироқ турардилар. Валлоҳи, У зот ўзларига қилинган бирор нарса учун ҳеч қачон шахсан интиқом олмаганлар — фақат Аллоҳнинг ҳурматлари бузилганда, Аллоҳ учун интиқом олганлар.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ أُسَامَةَ، كَلَّمَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي امْرَأَةٍ فَقَالَ " إِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا يُقِيمُونَ الْحَدَّ عَلَى الْوَضِيعِ، وَيَتْرُكُونَ الشَّرِيفَ، وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَوْ فَاطِمَةُ فَعَلَتْ ذَلِكَ لَقَطَعْتُ يَدَهَا ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Usoma Paygʻambar ﷺ bilan bir ayol (oʻgʻri) haqida gaplashdi (uning hadini kechirishni soʻradi). Shunda U zot: «Sizlardan oldingilarni faqat shu (narsa) halok qildi: ular ojizga had joriy etib, sharafli (kishi)ni qoʻyib yuborar edilar. Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, agar Fotima (shunday oʻgʻirlik) qilsa ham, albatta uning qoʻlini kesardim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Усома Пайғамбар ﷺ билан бир аёл (ўғри) ҳақида гаплашди (унинг ҳадини кечиришни сўради). Шунда У зот: «Сизлардан олдингиларни фақат шу (нарса) ҳалок қилди: улар ожизга ҳад жорий этиб, шарафли (киши)ни қўйиб юборар эдилар. Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, агар Фотима (шундай ўғирлик) қилса ҳам, албатта унинг қўлини кесардим», дедилар.
حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها أَنَّ قُرَيْشًا، أَهَمَّتْهُمُ الْمَرْأَةُ الْمَخْزُومِيَّةُ الَّتِي سَرَقَتْ فَقَالُوا مَنْ يُكَلِّمُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَمَنْ يَجْتَرِئُ عَلَيْهِ إِلاَّ أُسَامَةُ حِبُّ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم. فَكَلَّمَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَتَشْفَعُ فِي حَدٍّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ ". ثُمَّ قَامَ فَخَطَبَ قَالَ " يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّمَا ضَلَّ مَنْ قَبْلَكُمْ أَنَّهُمْ كَانُوا إِذَا سَرَقَ الشَّرِيفُ تَرَكُوهُ، وَإِذَا سَرَقَ الضَّعِيفُ فِيهِمْ أَقَامُوا عَلَيْهِ الْحَدَّ، وَايْمُ اللَّهِ لَوْ أَنَّ فَاطِمَةَ بِنْتَ مُحَمَّدٍ سَرَقَتْ لَقَطَعَ مُحَمَّدٌ يَدَهَا ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Qurayshni (oʻgʻirlik qilgan) maxzumiya ayolning ishi tashvishga soldi. Ular: «Bu haqda Rasululloh ﷺ bilan kim gaplashadi? Rasululloh ﷺning suyuklisi Usomadan boshqa kim (bunga) jurʼat eta oladi?» dedilar. Usoma Rasululloh ﷺ bilan (bu haqda) gaplashdi. Shunda U zot: «Sen Allohning hadlaridan bir had haqida shafoat qilyapsanmi?» dedilar. Soʻng (oʻrinlaridan) turib, xutba qildilar: «Ey odamlar! Sizlardan oldingilar faqat shu sababli adashdi: ular sharafli (kishi) oʻgʻirlik qilsa, uni qoʻyib yuborar, ojiz (kishi) oʻgʻirlik qilsa, unga had joriy etar edilar. Alloh nomi bilan (qasamki), agar Muhammadning qizi Fotima oʻgʻirlik qilsa, albatta Muhammad uning qoʻlini kesardi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Қурайшни (ўғирлик қилган) махзумия аёлнинг иши ташвишга солди. Улар: «Бу ҳақда Расулуллоҳ ﷺ билан ким гаплашади? Расулуллоҳ ﷺнинг суюклиси Усомадан бошқа ким (бунга) журъат эта олади?» дедилар. Усома Расулуллоҳ ﷺ билан (бу ҳақда) гаплашди. Шунда У зот: «Сен Аллоҳнинг ҳадларидан бир ҳад ҳақида шафоат қиляпсанми?» дедилар. Сўнг (ўринларидан) туриб, хутба қилдилар: «Эй одамлар! Сизлардан олдингилар фақат шу сабабли адашди: улар шарафли (киши) ўғирлик қилса, уни қўйиб юборар, ожиз (киши) ўғирлик қилса, унга ҳад жорий этар эдилар. Аллоҳ номи билан (қасамки), агар Муҳаммаднинг қизи Фотима ўғирлик қилса, албатта Муҳаммад унинг қўлини кесарди», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " تُقْطَعُ الْيَدُ فِي رُبُعِ دِينَارٍ فَصَاعِدًا ". تَابَعَهُ عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ خَالِدٍ وَابْنُ أَخِي الزُّهْرِيِّ وَمَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ: «Qoʻl (oʻgʻirlik uchun) chorak dinor va undan ortiq (qiymat)da kesiladi», dedilar. (Abdurahmon ibn Xolid, Zuhriyning jiyani va Maʼmar ham Zuhriydan shunga muvofiq rivoyat qildilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ: «Қўл (ўғирлик учун) чорак динор ва ундан ортиқ (қиймат)да кесилади», дедилар. (Абдураҳмон ибн Холид, Зуҳрийнинг жияни ва Маъмар ҳам Зуҳрийдан шунга мувофиқ ривоят қилдилар.)
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، وَعَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تُقْطَعُ يَدُ السَّارِقِ فِي رُبُعِ دِينَارٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «Oʻgʻrining qoʻli chorak dinor (qiymati)da kesiladi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «Ўғрининг қўли чорак динор (қиймати)да кесилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عِمْرَانُ بْنُ مَيْسَرَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا الْحُسَيْنُ، عَنْ يَحْيَى، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَنْصَارِيِّ، عَنْ عَمْرَةَ بِنْتِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَتْهُ أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ حَدَّثَتْهُمْ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُقْطَعُ فِي رُبُعِ دِينَارٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) Paygʻambar ﷺdan rivoyat qiladi:) U zot: «(Qoʻl) chorak dinor(da) kesiladi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) Пайғамбар ﷺдан ривоят қилади:) У зот: «(Қўл) чорак динор(да) кесилади», дедилар.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ أَخْبَرَتْنِي عَائِشَةُ، أَنَّ يَدَ السَّارِقِ، لَمْ تُقْطَعْ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ فِي ثَمَنِ مِجَنٍّ حَجَفَةٍ أَوْ تُرْسٍ.
حَدَّثَنَا عُثْمَانُ، حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، مِثْلَهُ.
(Oisha (roziyallohu anho) menga xabar berdiki:) Paygʻambar ﷺ davrida oʻgʻrining qoʻli faqat qalqon — hajafa yoki turs — narxi (qiymati)da kesilardi. (Bu hadis Oishadan boshqa sanad bilan ham xuddi shunday rivoyat qilingan.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) менга хабар бердики:) Пайғамбар ﷺ даврида ўғрининг қўли фақат қалқон — ҳажафа ёки турс — нархи (қиймати)да кесиларди. (Бу ҳадис Оишадан бошқа санад билан ҳам худди шундай ривоят қилинган.)
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُقَاتِلٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمْ تَكُنْ تُقْطَعُ يَدُ السَّارِقِ فِي أَدْنَى مِنْ حَجَفَةٍ أَوْ تُرْسٍ، كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا ذُو ثَمَنٍ. رَوَاهُ وَكِيعٌ وَابْنُ إِدْرِيسَ عَنْ هِشَامٍ عَنْ أَبِيهِ مُرْسَلاً.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Oʻgʻrining qoʻli hajafa yoki tursdan arzonroq (narsa)da kesilmas edi; ularning har biri qimmatga (arzigulik) edi. (Vakiʼ va Ibn Idris buni Hishomdan, otasidan mursal qilib rivoyat qildilar.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Ўғрининг қўли ҳажафа ёки турсдан арзонроқ (нарса)да кесилмас эди; уларнинг ҳар бири қимматга (арзигулик) эди. (Вакиъ ва Ибн Идрис буни Ҳишомдан, отасидан мурсал қилиб ривоят қилдилар.)
حَدَّثَنِي يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ هِشَامُ بْنُ عُرْوَةَ أَخْبَرَنَا عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَمْ تُقْطَعْ يَدُ سَارِقٍ عَلَى عَهْدِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي أَدْنَى مِنْ ثَمَنِ الْمِجَنِّ، تُرْسٍ أَوْ حَجَفَةٍ، وَكَانَ كُلُّ وَاحِدٍ مِنْهُمَا ذَا ثَمَنٍ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Paygʻambar ﷺ davrida oʻgʻrining qoʻli qalqon narxidan — turs yoki hajafadan — arzonroq (narsa)da kesilmas edi; ularning har biri qimmatga (arzigulik) edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Пайғамбар ﷺ даврида ўғрининг қўли қалқон нархидан — турс ёки ҳажафадан — арзонроқ (нарса)да кесилмас эди; уларнинг ҳар бири қимматга (арзигулик) эди.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَطَعَ يَدَ امْرَأَةٍ. قَالَتْ عَائِشَةُ وَكَانَتْ تَأْتِي بَعْدَ ذَلِكَ، فَأَرْفَعُ حَاجَتَهَا إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَتَابَتْ وَحَسُنَتْ تَوْبَتُهَا.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Paygʻambar ﷺ bir ayolning qoʻlini kesdilar. Oisha aytdi: U (ayol) shundan keyin (oldimga) kelib turardi, men esa uning hojatini (tilagini) Paygʻambar ﷺga yetkazardim. U tavba qildi va tavbasi yaxshi (chin) boʻldi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Пайғамбар ﷺ бир аёлнинг қўлини кесдилар. Оиша айтди: У (аёл) шундан кейин (олдимга) келиб турарди, мен эса унинг ҳожатини (тилагини) Пайғамбар ﷺга етказардим. У тавба қилди ва тавбаси яхши (чин) бўлди.
حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اخْتَصَمَ سَعْدٌ وَابْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ، الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ، وَاحْتَجِبِي مِنْهُ يَا سَوْدَةُ ". زَادَ لَنَا قُتَيْبَةُ عَنِ اللَّيْثِ " وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Saʼd va Ibn Zamʼa (bir bola haqida) talashib qoldilar. Shunda Paygʻambar ﷺ: «U senikidir, ey Abd ibn Zamʼa; bola toʻshak egasinikidir. Sen esa undan parda tut, ey Savda», dedilar. (Qutayba Laysdan bizga ‹zinokorga esa tosh› (degan ziyodani) qoʻshib rivoyat qildi.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Саъд ва Ибн Замъа (бир бола ҳақида) талашиб қолдилар. Шунда Пайғамбар ﷺ: «У сеникидир, эй Абд ибн Замъа; бола тўшак эгасиникидир. Сен эса ундан парда тут, эй Савда», дедилар. (Қутайба Лайсдан бизга ‹зинокорга эса тош› (деган зиёдани) қўшиб ривоят қилди.)
وَقَالَ اللَّيْثُ عَنْ عَمْرِو بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جَعْفَرِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَتَى رَجُلٌ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي الْمَسْجِدِ قَالَ احْتَرَقْتُ. قَالَ " مِمَّ ذَاكَ ". قَالَ وَقَعْتُ بِامْرَأَتِي فِي رَمَضَانَ. قَالَ لَهُ " تَصَدَّقْ ". قَالَ مَا عِنْدِي شَىْءٌ. فَجَلَسَ وَأَتَاهُ إِنْسَانٌ يَسُوقُ حِمَارًا وَمَعَهُ طَعَامٌ ـ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ مَا أَدْرِي مَا هُوَ ـ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ " أَيْنَ الْمُحْتَرِقُ ". فَقَالَ هَا أَنَا ذَا. قَالَ " خُذْ هَذَا فَتَصَدَّقْ بِهِ ". قَالَ عَلَى أَحْوَجَ مِنِّي مَا لأَهْلِي طَعَامٌ قَالَ " فَكُلُوهُ ". قَالَ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ الْحَدِيثُ الأَوَّلُ أَبْيَنُ قَوْلُهُ " أَطْعِمْ أَهْلَكَ ".
(Lays Amr ibn Horisdan, Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildiki:) Bir kishi masjidda Paygʻambar ﷺning huzurlariga kelib: «Men yondim (halok boʻldim)!» dedi. U zot: «Nimadan?» dedilar. U: «Ramazonda xotinim bilan yaqinlik qildim», dedi. U zot unga: «Sadaqa qil», dedilar. U: «Menda hech narsa yoʻq», dedi. Bas, u oʻtirdi. Shu payt bir odam Paygʻambar ﷺning huzurlariga eshak yetaklab, ustida taom (bilan) keldi — (Abdurahmon aytdi: U (taom) nima ekanini bilmayman.) U zot: «Yongan (halok boʻlgan) kishi qani?» dedilar. U: «Mana men», dedi. U zot: «Mana buni olib, sadaqa qil», dedilar. U: «Mendan muhtojroq (kishiga)mi? Oilamning yeydigan taomi yoʻq-ku», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, oʻzlaringiz yenglar», dedilar. (Abu Abdulloh (Buxoriy) aytdi: Birinchi hadis ravshanroqdir — ‹Oilangni taomlantir› degani.)(Лайс Амр ибн Ҳорисдан, Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилдики:) Бир киши масжидда Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига келиб: «Мен ёндим (ҳалок бўлдим)!» деди. У зот: «Нимадан?» дедилар. У: «Рамазонда хотиним билан яқинлик қилдим», деди. У зот унга: «Садақа қил», дедилар. У: «Менда ҳеч нарса йўқ», деди. Бас, у ўтирди. Шу пайт бир одам Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига эшак етаклаб, устида таом (билан) келди — (Абдураҳмон айтди: У (таом) нима эканини билмайман.) У зот: «Ёнган (ҳалок бўлган) киши қани?» дедилар. У: «Мана мен», деди. У зот: «Мана буни олиб, садақа қил», дедилар. У: «Мендан муҳтожроқ (кишига)ми? Оиламнинг ейдиган таоми йўқ-ку», деди. У зот: «Ундай бўлса, ўзларингиз енглар», дедилар. (Абу Абдуллоҳ (Бухорий) айтди: Биринчи ҳадис равшанроқдир — ‹Оилангни таомлантир› дегани.)
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ جَاءَ أَبُو بَكْرِ ـ رضى الله عنه ـ وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَاضِعٌ رَأْسَهُ عَلَى فَخِذِي فَقَالَ حَبَسْتِ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَالنَّاسَ، وَلَيْسُوا عَلَى مَاءٍ. فَعَاتَبَنِي، وَجَعَلَ يَطْعُنُ بِيَدِهِ فِي خَاصِرَتِي، وَلاَ يَمْنَعُنِي مِنَ التَّحَرُّكِ إِلاَّ مَكَانُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَأَنْزَلَ اللَّهُ آيَةَ التَّيَمُّمِ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Abu Bakr (roziyallohu anhu) kelganida, Rasululloh ﷺ boshlarini mening sonimga qoʻyib (uxlab) yotgan edilar. (Abu Bakr): «Sen Rasululloh ﷺni va odamlarni ushlab qolding, holbuki ular suvsiz joydadirlar!» dedi va meni (shu sababli) tanbeh qildi-da, qoʻli bilan biqinimga (turtib) sancha boshladi. Meni qimirlashdan faqat Rasululloh ﷺning (boshlari sonimda turgan) joyi toʻsib turardi. Bas, Alloh tayammum oyatini nozil qildi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) келганида, Расулуллоҳ ﷺ бошларини менинг сонимга қўйиб (ухлаб) ётган эдилар. (Абу Бакр): «Сен Расулуллоҳ ﷺни ва одамларни ушлаб қолдинг, ҳолбуки улар сувсиз жойдадирлар!» деди ва мени (шу сабабли) танбеҳ қилди-да, қўли билан биқинимга (туртиб) санча бошлади. Мени қимирлашдан фақат Расулуллоҳ ﷺнинг (бошлари сонимда турган) жойи тўсиб турарди. Бас, Аллоҳ таяммум оятини нозил қилди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سُلَيْمَانَ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، أَخْبَرَنِي عَمْرٌو، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ الْقَاسِمِ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ أَقْبَلَ أَبُو بَكْرٍ فَلَكَزَنِي لَكْزَةً شَدِيدَةً وَقَالَ حَبَسْتِ النَّاسَ فِي قِلاَدَةٍ. فَبِي الْمَوْتُ لِمَكَانِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَقَدْ أَوْجَعَنِي. نَحْوَهُ. لَكَزَ وَوَكَزَ وَاحِدٌ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Abu Bakr (huzurimga) kelib, meni qattiq musht bilan turtdi va: «Sen odamlarni bir (yoʻqolgan) marjon (qidirish) sababli (yoʻlda) ushlab qolding!» dedi. Lekin men Rasululloh ﷺ (boshlarini tizzamga qoʻyib uxlayotgan) joyi sababli, goʻyo oʻlim holatida (qimirlamay) edim — garchi (musht) meni qattiq ogʻritgan boʻlsa-da. (Lakaza va vakaza — bir maʼnoda: musht bilan turtmoq.)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Абу Бакр (ҳузуримга) келиб, мени қаттиқ мушт билан туртди ва: «Сен одамларни бир (йўқолган) маржон (қидириш) сабабли (йўлда) ушлаб қолдинг!» деди. Лекин мен Расулуллоҳ ﷺ (бошларини тиззамга қўйиб ухлаётган) жойи сабабли, гўё ўлим ҳолатида (қимирламай) эдим — гарчи (мушт) мени қаттиқ оғритган бўлса-да. (Лаказа ва ваказа — бир маънода: мушт билан туртмоқ.)
حَدَّثَنَا عَبْدَانُ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ، أَخْبَرَنَا يُونُسُ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ مَا انْتَقَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لِنَفْسِهِ فِي شَىْءٍ يُؤْتَى إِلَيْهِ حَتَّى تُنْتَهَكَ مِنْ حُرُمَاتِ اللَّهِ فَيَنْتَقِمَ لِلَّهِ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ oʻzlariga qilingan biror narsa uchun hech qachon shaxsan intiqom olmaganlar — toki Allohning hurmatlari buzilmaguncha; (u holda esa) Alloh uchun intiqom olardilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ўзларига қилинган бирор нарса учун ҳеч қачон шахсан интиқом олмаганлар — токи Аллоҳнинг ҳурматлари бузилмагунча; (у ҳолда эса) Аллоҳ учун интиқом олардилар.
حَدَّثَنَا فَرْوَةُ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، هُزِمَ الْمُشْرِكُونَ يَوْمَ أُحُدٍ. وَحَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ حَرْبٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مَرْوَانَ، يَحْيَى بْنُ أَبِي زَكَرِيَّاءَ عَنْ هِشَامٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ صَرَخَ إِبْلِيسُ يَوْمَ أُحُدٍ فِي النَّاسِ يَا عِبَادَ اللَّهِ أُخْرَاكُمْ. فَرَجَعَتْ أُولاَهُمْ عَلَى أُخْرَاهُمْ حَتَّى قَتَلُوا الْيَمَانَ فَقَالَ حُذَيْفَةُ أَبِي أَبِي. فَقَتَلُوهُ، فَقَالَ حُذَيْفَةُ غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ. قَالَ وَقَدْ كَانَ انْهَزَمَ مِنْهُمْ قَوْمٌ حَتَّى لَحِقُوا بِالطَّائِفِ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Uhud kuni Iblis odamlar ichida: «Ey Allohning bandalari, orqangizdan (kelayotganlardan ehtiyot boʻlinglar)!» deb baqirdi. Shunda (musulmonlarning) oldingilari orqalariga (oʻzlarining odamlariga) qaytib (hujum qildi), hatto Yamonni oʻldirib qoʻydilar. Huzayfa: «(U) otam, otam!» dedi. Ammo ular uni oʻldirdilar. Huzayfa: «Alloh sizlarni kechirsin», dedi. (Roviy aytdi:) Ulardan bir qavm esa Toifga yetib borguncha (jangdan) qochib ketgan edi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Уҳуд куни Иблис одамлар ичида: «Эй Аллоҳнинг бандалари, орқангиздан (келаётганлардан эҳтиёт бўлинглар)!» деб бақирди. Шунда (мусулмонларнинг) олдингилари орқаларига (ўзларининг одамларига) қайтиб (ҳужум қилди), ҳатто Ямонни ўлдириб қўйдилар. Ҳузайфа: «(У) отам, отам!» деди. Аммо улар уни ўлдирдилар. Ҳузайфа: «Аллоҳ сизларни кечирсин», деди. (Ровий айтди:) Улардан бир қавм эса Тоифга етиб боргунча (жангдан) қочиб кетган эди.
حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ لَدَدْنَا النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ فَقَالَ " لاَ تَلُدُّونِي ". فَقُلْنَا كَرَاهِيَةُ الْمَرِيضِ لِلدَّوَاءِ. فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ " لاَ يَبْقَى أَحَدٌ مِنْكُمْ إِلاَّ لُدَّ، غَيْرَ الْعَبَّاسِ فَإِنَّهُ لَمْ يَشْهَدْكُمْ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Biz Paygʻambar ﷺning kasalliklarida U zotning ogʻizlariga (yon tomondan) dori quydik. U zot: «Menga (bunday) dori quymanglar», dedilar. Biz: «(Bu) bemorning dorini yoqtirmasligi (boʻlsa kerak)», deb oʻyladik. U zot (oʻzlariga) kelganlarida: «Sizlardan hech kim qolmasin, hammangizning ogʻzingizga dori quyilsin — Abbosdan boshqa; chunki u (buni) sizlar bilan (birga) qilmagan edi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Биз Пайғамбар ﷺнинг касалликларида У зотнинг оғизларига (ён томондан) дори қуйдик. У зот: «Менга (бундай) дори қуйманглар», дедилар. Биз: «(Бу) беморнинг дорини ёқтирмаслиги (бўлса керак)», деб ўйладик. У зот (ўзларига) келганларида: «Сизлардан ҳеч ким қолмасин, ҳаммангизнинг оғзингизга дори қуйилсин — Аббосдан бошқа; чунки у (буни) сизлар билан (бирга) қилмаган эди», дедилар.
حَدَّثَنِي إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ، أَخْبَرَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ هِشَامٌ أَخْبَرَنَا عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ لَمَّا كَانَ يَوْمَ أُحُدٍ هُزِمَ الْمُشْرِكُونَ فَصَاحَ إِبْلِيسُ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أُخْرَاكُمْ. فَرَجَعَتْ أُولاَهُمْ، فَاجْتَلَدَتْ هِيَ وَأُخْرَاهُمْ، فَنَظَرَ حُذَيْفَةُ فَإِذَا هُوَ بِأَبِيهِ الْيَمَانِ فَقَالَ أَىْ عِبَادَ اللَّهِ أَبِي أَبِي. قَالَتْ فَوَاللَّهِ مَا احْتَجَزُوا حَتَّى قَتَلُوهُ. قَالَ حُذَيْفَةُ غَفَرَ اللَّهُ لَكُمْ. قَالَ عُرْوَةُ فَمَا زَالَتْ فِي حُذَيْفَةَ مِنْهُ بَقِيَّةٌ حَتَّى لَحِقَ بِاللَّهِ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Uhud kuni boʻlganida, mushriklar magʻlub boʻldi. Shunda Iblis: «Ey Allohning bandalari, orqangizdan (ehtiyot boʻlinglar)!» deb baqirdi. Bas, (musulmonlarning) oldingilari qaytib, ular bilan (oʻzlarining keyingi safi bilan) bir-birini (qilich bilan) urishib ketdi. Huzayfa qarasa, otasi Yamon (oʻsha hujum ostida) ekan! U: «Ey Allohning bandalari, (bu) otam, otam!» dedi. (Oisha) aytdi: Vallohi, ular (uni qoʻyib) toʻxtamadilar, toki uni oʻldirguncha. Huzayfa: «Alloh sizlarni kechirsin», dedi. Urva aytdi: Huzayfada shundan (keyin) — toki u Allohga yoʻliqquncha (vafot etguncha) — (oʻsha gʻam-qaygʻudan) bir asar (qoldiq) qolaverdi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Уҳуд куни бўлганида, мушриклар мағлуб бўлди. Шунда Иблис: «Эй Аллоҳнинг бандалари, орқангиздан (эҳтиёт бўлинглар)!» деб бақирди. Бас, (мусулмонларнинг) олдингилари қайтиб, улар билан (ўзларининг кейинги сафи билан) бир-бирини (қилич билан) уришиб кетди. Ҳузайфа қараса, отаси Ямон (ўша ҳужум остида) экан! У: «Эй Аллоҳнинг бандалари, (бу) отам, отам!» деди. (Оиша) айтди: Валлоҳи, улар (уни қўйиб) тўхтамадилар, токи уни ўлдиргунча. Ҳузайфа: «Аллоҳ сизларни кечирсин», деди. Урва айтди: Ҳузайфада шундан (кейин) — токи у Аллоҳга йўлиққунча (вафот этгунча) — (ўша ғам-қайғудан) бир асар (қолдиқ) қолаверди.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى، عَنْ سُفْيَانَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ أَبِي عَائِشَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ لَدَدْنَا رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي مَرَضِهِ، وَجَعَلَ يُشِيرُ إِلَيْنَا " لاَ تَلُدُّونِي ". قَالَ فَقُلْنَا كَرَاهِيَةُ الْمَرِيضِ بِالدَّوَاءِ، فَلَمَّا أَفَاقَ قَالَ " أَلَمْ أَنْهَكُمْ أَنْ تَلُدُّونِي ". قَالَ قُلْنَا كَرَاهِيَةٌ لِلدَّوَاءِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ يَبْقَى مِنْكُمْ أَحَدٌ إِلاَّ لُدَّ ـ وَأَنَا أَنْظُرُ ـ إِلاَّ الْعَبَّاسَ فَإِنَّهُ لَمْ يَشْهَدْكُمْ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Biz Rasululloh ﷺning kasalliklarida U zotning ogʻizlariga (yon tomondan) dori quydik; U zot bizga: «Menga dori quymanglar», deb ishora qila boshladilar. Biz: «(Bu) bemorning dorini yoqtirmasligi (boʻlsa kerak)», dedik. U zot (oʻzlariga) kelganlarida: «Men sizlarni menga dori quyishdan qaytarmaganmidim?» dedilar. Biz: «(Bu) dorini yoqtirmaslik (deb oʻyladik)», dedik. Shunda Rasululloh ﷺ: «Sizlardan hech kim qolmasin, hammangiz — men qarab turganimda — ogʻzingizga dori quyilsin — Abbosdan boshqa; chunki u (buni) sizlar bilan (birga) qilmagan edi», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Биз Расулуллоҳ ﷺнинг касалликларида У зотнинг оғизларига (ён томондан) дори қуйдик; У зот бизга: «Менга дори қуйманглар», деб ишора қила бошладилар. Биз: «(Бу) беморнинг дорини ёқтирмаслиги (бўлса керак)», дедик. У зот (ўзларига) келганларида: «Мен сизларни менга дори қуйишдан қайтармаганмидим?» дедилар. Биз: «(Бу) дорини ёқтирмаслик (деб ўйладик)», дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан ҳеч ким қолмасин, ҳаммангиз — мен қараб турганимда — оғзингизга дори қуйилсин — Аббосдан бошқа; чунки у (буни) сизлар билан (бирга) қилмаган эди», дедилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتِ اسْتَأْذَنَ رَهْطٌ مِنَ الْيَهُودِ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالُوا السَّامُ عَلَيْكَ. فَقُلْتُ بَلْ عَلَيْكُمُ السَّامُ وَاللَّعْنَةُ. فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ إِنَّ اللَّهَ رَفِيقٌ يُحِبُّ الرِّفْقَ فِي الأَمْرِ كُلِّهِ ". قُلْتُ أَوَلَمْ تَسْمَعْ مَا قَالُوا قَالَ " قُلْتُ وَعَلَيْكُمْ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Yahudiylardan bir guruh Paygʻambar ﷺning huzurlariga (kirishga) izn soʻradi va: «Assomu alayka (senga oʻlim boʻlsin)», dedilar. Men: «Balki sizlarga oʻlim va laʼnat boʻlsin!» dedim. U zot: «Ey Oisha, albatta, Alloh rafiq (mehribon)dir, har bir ishda yumshoqlikni sevadi», dedilar. Men: «Ular nima deganini eshitmadingizmi?» dedim. U zot: «Men ‹va alaykum (sizlarga ham)› dedim-ku», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Яҳудийлардан бир гуруҳ Пайғамбар ﷺнинг ҳузурларига (киришга) изн сўради ва: «Ассому алайка (сенга ўлим бўлсин)», дедилар. Мен: «Балки сизларга ўлим ва лаънат бўлсин!» дедим. У зот: «Эй Оиша, албатта, Аллоҳ рафиқ (меҳрибон)дир, ҳар бир ишда юмшоқликни севади», дедилар. Мен: «Улар нима деганини эшитмадингизми?» дедим. У зот: «Мен ‹ва алайкум (сизларга ҳам)› дедим-ку», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يُوسُفَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ أَبِي عَمْرٍو ـ هُوَ ذَكْوَانُ ـ عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ يُسْتَأْمَرُ النِّسَاءُ فِي أَبْضَاعِهِنَّ قَالَ " نَعَمْ ". قُلْتُ فَإِنَّ الْبِكْرَ تُسْتَأْمَرُ فَتَسْتَحِي فَتَسْكُتُ. قَالَ " سُكَاتُهَا إِذْنُهَا ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «Ey Allohning Rasuli! Ayollardan nikohlari (turmushga chiqishlari) haqida ruxsat soʻralarmi?» dedim. U zot: «Ha» dedilar. Men: «Bokira (qiz)dan soʻralsa, u uyalib jim turadi-ku» dedim. U zot: «Uning jim turishi uning izni (roziligi)dir» dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «Эй Аллоҳнинг Расули! Аёллардан никоҳлари (турмушга чиқишлари) ҳақида рухсат сўраларми?» дедим. У зот: «Ҳа» дедилар. Мен: «Бокира (қиз)дан сўралса, у уялиб жим туради-ку» дедим. У зот: «Унинг жим туриши унинг изни (розилиги)дир» дедилар.
حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ، قَالَ حَدَّثَنَا أَنَسُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، أَنَّ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ لَمْ تَخْرُجْ مِنْ حُجْرَتِهَا. وَقَالَ أَبُو أُسَامَةَ عَنْ هِشَامٍ مِنْ قَعْرِ حُجْرَتِهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asr namozini quyosh (nuri) mening xonamdan hali yoʻqolmagan paytda oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аср намозини қуёш (нури) менинг хонамдан ҳали йўқолмаган пайтда ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلَّى الْعَصْرَ وَالشَّمْسُ فِي حُجْرَتِهَا، لَمْ يَظْهَرِ الْفَىْءُ مِنْ حُجْرَتِهَا.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ asr namozlarini quyosh (nuri) hali mening xonamda turgan va unda hali soya paydo boʻlmagan paytda oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ аср намозларини қуёш (нури) ҳали менинг хонамда турган ва унда ҳали соя пайдо бўлмаган пайтда ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي صَلاَةَ الْعَصْرِ وَالشَّمْسُ طَالِعَةٌ فِي حُجْرَتِي لَمْ يَظْهَرِ الْفَىْءُ بَعْدُ. وَقَالَ مَالِكٌ وَيَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ وَشُعَيْبٌ وَابْنُ أَبِي حَفْصَةَ وَالشَّمْسُ قَبْلَ أَنْ تَظْهَرَ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ asr namozlarini quyosh (nuri) hali mening xonamda turgan va unda hali soya paydo boʻlmagan paytda oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аср намозларини қуёш (нури) ҳали менинг хонамда турган ва унда ҳали соя пайдо бўлмаган пайтда ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ، أَعْتَمَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَيْلَةً بِالْعِشَاءِ، وَذَلِكَ قَبْلَ أَنْ يَفْشُوَ الإِسْلاَمُ، فَلَمْ يَخْرُجْ حَتَّى قَالَ عُمَرُ نَامَ النِّسَاءُ وَالصِّبْيَانُ. فَخَرَجَ فَقَالَ لأَهْلِ الْمَسْجِدِ " مَا يَنْتَظِرُهَا أَحَدٌ مِنْ أَهْلِ الأَرْضِ غَيْرُكُمْ ".
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni Rasululloh ﷺ xufton namozini kechiktirdilar — bu Islom hali yoyilmagan kunlarda edi. Paygʻambar ﷺ Umar: «Ayollar va bolalar uxlab qoldi», — deb aytguncha chiqmadilar. Soʻng u zot chiqib, masjid ahliga: «Yer ahlidan undan (xufton namozidan) sizlardan boshqa hech kim kutayotgani yoʻq», — dedilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир куни Расулуллоҳ ﷺ хуфтон намозини кечиктирдилар — бу Ислом ҳали ёйилмаган кунларда эди. Пайғамбар ﷺ Умар: «Аёллар ва болалар ухлаб қолди», — деб айтгунча чиқмадилар. Сўнг у зот чиқиб, масжид аҳлига: «Ер аҳлидан ундан (хуфтон намозидан) сизлардан бошқа ҳеч ким кутаётгани йўқ», — дедилар.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي عُرْوَةُ بْنُ الزُّبَيْرِ، أَنَّ عَائِشَةَ، أَخْبَرَتْهُ قَالَتْ، كُنَّ نِسَاءُ الْمُؤْمِنَاتِ يَشْهَدْنَ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةَ الْفَجْرِ مُتَلَفِّعَاتٍ بِمُرُوطِهِنَّ، ثُمَّ يَنْقَلِبْنَ إِلَى بُيُوتِهِنَّ حِينَ يَقْضِينَ الصَّلاَةَ، لاَ يَعْرِفُهُنَّ أَحَدٌ مِنَ الْغَلَسِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Moʻmina ayollar pardalariga oʻranib Rasululloh ﷺ bilan bomdod namoziga hozir boʻlar, namozni tugatgach uylariga qaytar edi; qorongʻilik tufayli ularni hech kim taniy olmas edi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Мўмина аёллар пардаларига ўраниб Расулуллоҳ ﷺ билан бомдод намозига ҳозир бўлар, намозни тугатгач уйларига қайтар эди; қоронғилик туфайли уларни ҳеч ким таний олмас эди.
حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ أَيْمَنَ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي أَنَّهُ، سَمِعَ عَائِشَةَ، قَالَتْ وَالَّذِي ذَهَبَ بِهِ مَا تَرَكَهُمَا حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ، وَمَا لَقِيَ اللَّهَ تَعَالَى حَتَّى ثَقُلَ عَنِ الصَّلاَةِ، وَكَانَ يُصَلِّي كَثِيرًا مِنْ صَلاَتِهِ قَاعِدًا ـ تَعْنِي الرَّكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعَصْرِ ـ وَكَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّيهِمَا، وَلاَ يُصَلِّيهِمَا فِي الْمَسْجِدِ مَخَافَةَ أَنْ يُثَقِّلَ عَلَى أُمَّتِهِ، وَكَانَ يُحِبُّ مَا يُخَفَّفُ عَنْهُمْ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambarni (ruhini) olgan Allohga qasamki, Paygʻambar ﷺ asr namozidan keyin oʻsha (ikki rakatni) Allohga yoʻliqguncha hech qoldirmadilar; u zot Allohga — tik turib namoz oʻqish ogʻir boʻlib qolguncha — yoʻliqmadilar, shuning uchun koʻp namozlarni oʻtirgan holda oʻqir edilar. (U asrdan keyingi ikki rakatni nazarda tutdi.) U zot ularni uyda oʻqir, masjidda hech oʻqimas edilar — ummatiga ogʻir boʻlmasin deb; u zot ular uchun yengil boʻlgan narsani yaxshi koʻrar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбарни (руҳини) олган Аллоҳга қасамки, Пайғамбар ﷺ аср намозидан кейин ўша (икки ракатни) Аллоҳга йўлиқгунча ҳеч қолдирмадилар; у зот Аллоҳга — тик туриб намоз ўқиш оғир бўлиб қолгунча — йўлиқмадилар, шунинг учун кўп намозларни ўтирган ҳолда ўқир эдилар. (У асрдан кейинги икки ракатни назарда тутди.) У зот уларни уйда ўқир, масжидда ҳеч ўқимас эдилар — умматига оғир бўлмасин деб; у зот улар учун енгил бўлган нарсани яхши кўрар эдилар.
حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ، قَالَ حَدَّثَنَا الشَّيْبَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ الأَسْوَدِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رَكْعَتَانِ لَمْ يَكُنْ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَعُهُمَا سِرًّا وَلاَ عَلاَنِيَةً رَكْعَتَانِ قَبْلَ صَلاَةِ الصُّبْحِ، وَرَكْعَتَانِ بَعْدَ الْعَصْرِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ bomdod namozidan oldingi ikki rakatni va asr namozidan keyingi (ikki rakatni) — oshkora ham, maxfiy ham — hech qoldirmadilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ бомдод намозидан олдинги икки ракатни ва аср намозидан кейинги (икки ракатни) — ошкора ҳам, махфий ҳам — ҳеч қолдирмадилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَرْعَرَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ رَأَيْتُ الأَسْوَدَ وَمَسْرُوقًا شَهِدَا عَلَى عَائِشَةَ قَالَتْ مَا كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَأْتِينِي فِي يَوْمٍ بَعْدَ الْعَصْرِ إِلاَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ asr namozidan keyin mening oldimga kelganlarida, doimo ikki rakat (namoz) oʻqir edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ аср намозидан кейин менинг олдимга келганларида, доимо икки ракат (намоз) ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو عَاصِمٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ ذَكْوَانَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْبِكْرُ تُسْتَأْذَنُ ". قُلْتُ إِنَّ الْبِكْرَ تَسْتَحْيِي قَالَ " إِذْنُهَا صُمَاتُهَا ". وَقَالَ بَعْضُ النَّاسِ إِنْ هَوِيَ رَجُلٌ جَارِيَةً يَتِيمَةً أَوْ بِكْرًا، فَأَبَتْ فَاحْتَالَ فَجَاءَ بِشَاهِدَىْ زُورٍ عَلَى أَنَّهُ تَزَوَّجَهَا، فَأَدْرَكَتْ فَرَضِيَتِ الْيَتِيمَةُ، فَقَبِلَ الْقَاضِي شَهَادَةَ الزُّورِ، وَالزَّوْجُ يَعْلَمُ بِبُطْلاَنِ ذَلِكَ، حَلَّ لَهُ الْوَطْءُ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Bokira (qiz)ning izni soʻraladi», dedilar. Men: «Axir bokira (qiz) uyaladi-ku», dedim. U zot: «Uning izni — jim turishidir», dedilar. (Buxoriy aytdi:) Baʼzi kishilar esa: «Agar bir kishi bir yetim choʻri yoki bokira (qiz)ni yoqtirsa-yu, u (qiz) koʻnmasa, soʻng (kishi) hiyla ishlatib, ‹unga uylangan› deb ikki yolgʻon guvoh keltirsa, soʻng (qiz) balogʻatga yetib, yetim (qiz) rozi boʻlsa, qozi yolgʻon guvohlikni qabul qilsa — er buning botilligini bila turib ham — unga yaqinlashishi halol boʻladi», deydilar (— bu esa togʻri emas).(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Бокира (қиз)нинг изни сўралади», дедилар. Мен: «Ахир бокира (қиз) уялади-ку», дедим. У зот: «Унинг изни — жим туришидир», дедилар. (Бухорий айтди:) Баъзи кишилар эса: «Агар бир киши бир етим чўри ёки бокира (қиз)ни ёқтирса-ю, у (қиз) кўнмаса, сўнг (киши) ҳийла ишлатиб, ‹унга уйланган› деб икки ёлғон гувоҳ келтирса, сўнг (қиз) балоғатга етиб, етим (қиз) рози бўлса, қози ёлғон гувоҳликни қабул қилса — эр бунинг ботиллигини била туриб ҳам — унга яқинлашиши ҳалол бўлади», дейдилар (— бу эса тоғри эмас).
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ الْحَلْوَاءَ، وَيُحِبُّ الْعَسَلَ، وَكَانَ إِذَا صَلَّى الْعَصْرَ أَجَازَ عَلَى نِسَائِهِ فَيَدْنُو مِنْهُنَّ، فَدَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ، فَاحْتَبَسَ عِنْدَهَا أَكْثَرَ مِمَّا كَانَ يَحْتَبِسُ، فَسَأَلْتُ عَنْ ذَلِكَ فَقِيلَ لِي أَهْدَتِ امْرَأَةٌ مِنْ قَوْمِهَا عُكَّةَ عَسَلٍ، فَسَقَتْ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْهُ شَرْبَةً. فَقُلْتُ أَمَا وَاللَّهِ لَنَحْتَالَنَّ لَهُ. فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِسَوْدَةَ قُلْتُ إِذَا دَخَلَ عَلَيْكِ فَإِنَّهُ سَيَدْنُو مِنْكِ فَقُولِي لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكَلْتَ مَغَافِيرَ فَإِنَّهُ سَيَقُولُ لاَ. فَقُولِي لَهُ مَا هَذِهِ الرِّيحُ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَشْتَدُّ عَلَيْهِ أَنْ تُوجَدُ مِنْهُ الرِّيحُ، فَإِنَّهُ سَيَقُولُ سَقَتْنِي حَفْصَةُ شَرْبَةَ عَسَلٍ. فَقُولِي لَهُ جَرَسَتْ نَحْلُهُ الْعُرْفُطَ. وَسَأَقُولُ ذَلِكَ، وَقُولِيهِ أَنْتِ يَا صَفِيَّةُ. فَلَمَّا دَخَلَ عَلَى سَوْدَةَ، قُلْتُ تَقُولُ سَوْدَةُ وَالَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَقَدْ كِدْتُ أَنْ أُبَادِرَهُ بِالَّذِي قُلْتِ لِي، وَإِنَّهُ لَعَلَى الْبَابِ فَرَقًا مِنْكِ، فَلَمَّا دَنَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَكَلْتَ مَغَافِيرَ قَالَ " لاَ ". قُلْتُ فَمَا هَذِهِ الرِّيحُ قَالَ " سَقَتْنِي حَفْصَةُ شَرْبَةَ عَسَلٍ ". قُلْتُ جَرَسَتْ نَحْلُهُ الْعُرْفُطَ. فَلَمَّا دَخَلَ عَلَىَّ قُلْتُ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ. وَدَخَلَ عَلَى صَفِيَّةَ فَقَالَتْ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ. فَلَمَّا دَخَلَ عَلَى حَفْصَةَ قَالَتْ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلاَ أَسْقِيكَ مِنْهُ قَالَ " لاَ حَاجَةَ لِي بِهِ ". قَالَتْ تَقُولُ سَوْدَةُ سُبْحَانَ اللَّهِ لَقَدْ حَرَمْنَاهُ. قَالَتْ قُلْتُ لَهَا اسْكُتِي.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺ shirinlikni (halvoni) yaxshi koʻrardilar, asalni (ham) yaxshi koʻrardilar. U zot asr namozini oʻqib boʻlgach, ayollarining (huzuriga navbat bilan) kirib oʻtardilar va ularga yaqinlashardilar. (Bir kuni) U zot Hafsaning huzuriga kirib, uning huzurida odatda turadiganlaridan koʻra koʻproq turib qoldilar. Men buni soʻradim, menga: «Hafsaga oʻz qavmidan bir ayol bir koʻza (mesh) asal hadya qilibdi, u esa Rasululloh ﷺga undan bir (qultum) ichimlik ichiribdi», deyildi. Men: «Voqean, vallohi, biz unga (qarshi) bir hiyla ishlatamiz!» dedim. Buni Savdaga aytdim va: «Qachon U zot sening huzuringga kirsa, senga yaqinlashadi; sen unga: ‹Yo Rasululloh, magʻofir (badboʻy yelimsimon narsa) yedingizmi?› degin. U albatta: ‹Yoʻq›, deydi. Shunda sen unga: ‹Bu (qanaqa) hid?› degin» dedim — Rasululloh ﷺga oʻzlaridan (badboʻy) hid topilishi ogʻir botardi — «U albatta: ‹Menga Hafsa bir (qultum) asal ichirdi›, deydi. Sen unga: ‹Uning asalarisi urfut (badboʻy giyoh)dan (chiqqan)›, degin. Men ham shunday deyman; sen ham shuni ayt, ey Safiyya», dedim. Bas, U zot Savdaning huzuriga kirganida, — Savda aytadi: «Undan boshqa iloh boʻlmagan Zotga qasamki, sen menga aytgan (gap)ni — U zot hali eshik oldida turgan edi, sendan qoʻrqqanimdan — unga (dabdurustdan) aytib yuboray debman» — Rasululloh ﷺ yaqinlashganlarida, men: «Yo Rasululloh, magʻofir yedingizmi?» dedim. U zot: «Yoʻq», dedilar. Men: «Bu (qanaqa) hid?» dedim. U zot: «Menga Hafsa bir (qultum) asal ichirdi», dedilar. Men: «Uning asalarisi urfut (giyohi)dan (chiqqan)», dedim. Soʻng U zot mening huzurimga kirganlarida, men ham unga shunday dedim. Soʻng Safiyyaning huzuriga kirdilar, u ham unga shunday dedi. Bas, qaytib Hafsaning huzuriga kirganlarida, u: «Yo Rasululloh, sizga undan (asaldan) ichirmaymi?» dedi. U zot: «Menga unga hojat yoʻq (kerakmas)», dedilar. (Oisha) aytadi: Savda: «Subhonalloh, biz uni (asaldan) mahrum qildik-ku!» dedi. Men unga: «Jim boʻl!» dedim.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺ ширинликни (ҳалвони) яхши кўрардилар, асални (ҳам) яхши кўрардилар. У зот аср намозини ўқиб бўлгач, аёлларининг (ҳузурига навбат билан) кириб ўтардилар ва уларга яқинлашардилар. (Бир куни) У зот Ҳафсанинг ҳузурига кириб, унинг ҳузурида одатда турадиганларидан кўра кўпроқ туриб қолдилар. Мен буни сўрадим, менга: «Ҳафсага ўз қавмидан бир аёл бир кўза (меш) асал ҳадя қилибди, у эса Расулуллоҳ ﷺга ундан бир (қултум) ичимлик ичирибди», дейилди. Мен: «Воқеан, валлоҳи, биз унга (қарши) бир ҳийла ишлатамиз!» дедим. Буни Савдага айтдим ва: «Қачон У зот сенинг ҳузурингга кирса, сенга яқинлашади; сен унга: ‹Ё Расулуллоҳ, мағофир (бадбўй елимсимон нарса) едингизми?› дегин. У албатта: ‹Йўқ›, дейди. Шунда сен унга: ‹Бу (қанақа) ҳид?› дегин» дедим — Расулуллоҳ ﷺга ўзларидан (бадбўй) ҳид топилиши оғир ботарди — «У албатта: ‹Менга Ҳафса бир (қултум) асал ичирди›, дейди. Сен унга: ‹Унинг асалариси урфут (бадбўй гиёҳ)дан (чиққан)›, дегин. Мен ҳам шундай дейман; сен ҳам шуни айт, эй Сафийя», дедим. Бас, У зот Савданинг ҳузурига кирганида, — Савда айтади: «Ундан бошқа илоҳ бўлмаган Зотга қасамки, сен менга айтган (гап)ни — У зот ҳали эшик олдида турган эди, сендан қўрққанимдан — унга (дабдурустдан) айтиб юборай дебман» — Расулуллоҳ ﷺ яқинлашганларида, мен: «Ё Расулуллоҳ, мағофир едингизми?» дедим. У зот: «Йўқ», дедилар. Мен: «Бу (қанақа) ҳид?» дедим. У зот: «Менга Ҳафса бир (қултум) асал ичирди», дедилар. Мен: «Унинг асалариси урфут (гиёҳи)дан (чиққан)», дедим. Сўнг У зот менинг ҳузуримга кирганларида, мен ҳам унга шундай дедим. Сўнг Сафийянинг ҳузурига кирдилар, у ҳам унга шундай деди. Бас, қайтиб Ҳафсанинг ҳузурига кирганларида, у: «Ё Расулуллоҳ, сизга ундан (асалдан) ичирмайми?» деди. У зот: «Менга унга ҳожат йўқ (керакмас)», дедилар. (Оиша) айтади: Савда: «Субҳоналлоҳ, биз уни (асалдан) маҳрум қилдик-ку!» деди. Мен унга: «Жим бўл!» дедим.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ بُكَيْرٍ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عُقَيْلٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ،. وَحَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، قَالَ الزُّهْرِيُّ فَأَخْبَرَنِي عُرْوَةُ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّهَا قَالَتْ أَوَّلُ مَا بُدِئَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْوَحْىِ الرُّؤْيَا الصَّادِقَةُ فِي النَّوْمِ، فَكَانَ لاَ يَرَى رُؤْيَا إِلاَّ جَاءَتْ مِثْلَ فَلَقِ الصُّبْحِ، فَكَانَ يَأْتِي حِرَاءً فَيَتَحَنَّثُ فِيهِ ـ وَهْوَ التَّعَبُّدُ ـ اللَّيَالِيَ ذَوَاتِ الْعَدَدِ، وَيَتَزَوَّدُ لِذَلِكَ ثُمَّ يَرْجِعُ إِلَى خَدِيجَةَ فَتُزَوِّدُهُ لِمِثْلِهَا، حَتَّى فَجِئَهُ الْحَقُّ وَهْوَ فِي غَارِ حِرَاءٍ فَجَاءَهُ الْمَلَكُ فِيهِ فَقَالَ اقْرَأْ. فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ ثُمَّ أَرْسَلَنِي. فَقَالَ اقْرَأْ. فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَأَخَذَنِي فَغَطَّنِي الثَّانِيَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدَ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ. فَقُلْتُ مَا أَنَا بِقَارِئٍ. فَغَطَّنِي الثَّالِثَةَ حَتَّى بَلَغَ مِنِّي الْجَهْدُ، ثُمَّ أَرْسَلَنِي فَقَالَ اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ". حَتَّى بَلَغَ [quran sura="96" aya_start="3" aya_end="3"]{مَا لَمْ يَعْلَمْ} فَرَجَعَ بِهَا تَرْجُفُ بَوَادِرُهُ حَتَّى دَخَلَ عَلَى خَدِيجَةَ فَقَالَ " زَمِّلُونِي زَمِّلُونِي ". فَزَمَّلُوهُ حَتَّى ذَهَبَ عَنْهُ الرَّوْعُ فَقَالَ " يَا خَدِيجَةُ مَا لِي ". وَأَخْبَرَهَا الْخَبَرَ وَقَالَ " قَدْ خَشِيتُ عَلَى نَفْسِي ". فَقَالَتْ لَهُ كَلاَّ أَبْشِرْ، فَوَاللَّهِ لاَ يُخْزِيكَ اللَّهُ أَبَدًا، إِنَّكَ لَتَصِلُ الرَّحِمَ، وَتَصْدُقُ الْحَدِيثَ، وَتَحْمِلُ الْكَلَّ، وَتَقْرِي الضَّيْفَ، وَتُعِينُ عَلَى نَوَائِبِ الْحَقِّ. ثُمَّ انْطَلَقَتْ بِهِ خَدِيجَةُ حَتَّى أَتَتْ بِهِ وَرَقَةَ بْنَ نَوْفَلِ بْنِ أَسَدِ بْنِ عَبْدِ الْعُزَّى بْنِ قُصَىٍّ ـ وَهْوَ ابْنُ عَمِّ خَدِيجَةَ أَخُو أَبِيهَا، وَكَانَ امْرَأً تَنَصَّرَ فِي الْجَاهِلِيَّةِ، وَكَانَ يَكْتُبُ الْكِتَابَ الْعَرَبِيَّ فَيَكْتُبُ بِالْعَرَبِيَّةِ مِنَ الإِنْجِيلِ مَا شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَكْتُبَ، وَكَانَ شَيْخًا كَبِيرًا قَدْ عَمِيَ ـ فَقَالَتْ لَهُ خَدِيجَةُ أَىِ ابْنَ عَمِّ اسْمَعْ مِنِ ابْنِ أَخِيكَ. فَقَالَ وَرَقَةُ ابْنَ أَخِي مَاذَا تَرَى فَأَخْبَرَهُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم مَا رَأَى فَقَالَ وَرَقَةُ هَذَا النَّامُوسُ الَّذِي أُنْزِلَ عَلَى مُوسَى، يَا لَيْتَنِي فِيهَا جَذَعًا أَكُونُ حَيًّا، حِينَ يُخْرِجُكَ قَوْمُكَ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَوَمُخْرِجِيَّ هُمْ ". فَقَالَ وَرَقَةُ نَعَمْ، لَمْ يَأْتِ رَجُلٌ قَطُّ بِمَا جِئْتَ بِهِ إِلاَّ عُودِيَ، وَإِنْ يُدْرِكْنِي يَوْمُكَ أَنْصُرْكَ نَصْرًا مُؤَزَّرًا. ثُمَّ لَمْ يَنْشَبْ وَرَقَةُ أَنْ تُوُفِّيَ، وَفَتَرَ الْوَحْىُ فَتْرَةً حَتَّى حَزِنَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِيمَا بَلَغَنَا حُزْنًا غَدَا مِنْهُ مِرَارًا كَىْ يَتَرَدَّى مِنْ رُءُوسِ شَوَاهِقِ الْجِبَالِ، فَكُلَّمَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ لِكَىْ يُلْقِيَ مِنْهُ نَفْسَهُ، تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّكَ رَسُولُ اللَّهِ حَقًّا. فَيَسْكُنُ لِذَلِكَ جَأْشُهُ وَتَقِرُّ نَفْسُهُ فَيَرْجِعُ، فَإِذَا طَالَتْ عَلَيْهِ فَتْرَةُ الْوَحْىِ غَدَا لِمِثْلِ ذَلِكَ، فَإِذَا أَوْفَى بِذِرْوَةِ جَبَلٍ تَبَدَّى لَهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَ. قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ [quran sura="6" aya_start="96" aya_end="96"]{فَالِقُ الإِصْبَاحِ} ضَوْءُ الشَّمْسِ بِالنَّهَارِ، وَضَوْءُ الْقَمَرِ بِاللَّيْلِ.
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki, u aytdi:) Rasululloh ﷺga vahiydan birinchi boshlangan narsa — uyqudagi rost (solih) tush edi. U zot hech bir tush koʻrmasdilar, magar u subhning yorishgani (tongning yogʻdusidek) ravshan (haqiqat) boʻlib kelaverardi. Soʻng U zot Hiroʼ (gʻoriga) borib, unda (yolgʻiz) ibodat — yaʼni tahannus — bilan (bir necha) sanoqli kechalarni oʻtkazardilar; buning uchun (oʻzlari bilan) ozuqa olib ketardilar, soʻng Xadijaning huzuriga qaytib, yana shuningdek (ozuqa) olib ketardilar — toki Hiroʼ gʻorida turganlarida ularga haq (vahiy) kutilmaganda kelguncha. Bas, (bir kun) farishta uning huzuriga kelib: «Oʻqi!» dedi. Paygʻambar ﷺ aytdilar: «Men: ‹Men oʻquvchi (oʻqiy biluvchi) emasman›, dedim. Shunda u meni olib, meni — toki holdan toygunimcha — siqdi (quchoqlab bosdi), soʻng meni qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, dedim. U meni ikkinchi bor — toki holdan toygunimcha — siqdi, soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi!› dedi. Men: ‹Men oʻquvchi emasman›, dedim. U meni uchinchi bor siqdi — toki holdan toygunimcha — soʻng qoʻyib yubordi-da: ‹Oʻqi — yaratgan Robbing nomi bilan...› dedi» — toki: «...(insonga) oʻzi bilmagan narsani oʻrgatdi» (Alaq surasi, 1–5-oyatlar)gacha. Bas, U zot buni (vahiyni) koʻtarib qaytdilar — yelka-boʻyin (mushaklari) titrab turgan holda — toki Xadijaning huzuriga kirdilar-da: «Meni oʻrab qoʻyinglar, meni oʻrab qoʻyinglar!» dedilar. Bas, U zotni oʻradilar — toki qoʻrquv ulardan ketguncha. Soʻng U zot Xadijaga (boʻlgan) xabarni aytib: «Yo Xadija, menga nima boʻldi?» dedilar va: «Men oʻzimdan qoʻrqdim», dedilar. Xadija unga: «Aslo (unday emas)! Xushxabar boʻlsin! Vallohi, Alloh seni hech qachon xor qilmaydi: chunki sen sila-rahm qilasan, soʻzda rost soʻzlaysan, (ojizlarning) yukini koʻtarasan, mehmonni siylaysan va haq (yoʻldagi) musibatlarda (xalqqa) yordam berasan», dedi. Soʻng Xadija U zotni (yetaklab) Varaqa ibn Navfal ibn Asad ibn Abduluzzo ibn Qusayning huzuriga olib bordi — u Xadijaning amakivachchasi, otasining ukasi edi; u johiliyatda nasroniy boʻlgan kishi boʻlib, arab (yozuvida) yozar va Injildan — Alloh xohlagancha — arabchada yozardi; u koʻzi koʻr boʻlgan keksa chol edi. Xadija unga: «Ey amakivachcha, jiyaningni (gapini) eshit!» dedi. Varaqa: «Ey jiyanim, sen nima koʻryapsan?» dedi. Paygʻambar ﷺ oʻzi koʻrgan narsani unga xabar berdilar. Varaqa: «Bu — Alloh Musoga tushirgan Nomus (sir saqlovchi farishta — Jibril)dir. Koshki men oʻsha (kunlarda) navqiron (yosh) boʻlsam, qavming seni (yurtingdan) chiqargan paytda tirik boʻlsam!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Ular meni chiqaruvchimi (chindan haydaydimi)?!» dedilar. Varaqa: «Ha; sen keltirgan narsaga oʻxshash (narsani) keltirgan har bir kishiga, albatta, dushmanlik qilingan. Agar sening (oʻsha) kuning menga yetsa, men senga kuchli yordam beraman», dedi. Soʻng koʻp oʻtmay Varaqa vafot etdi va vahiy bir muddat toʻxtalib (fatrat) qoldi — toki Paygʻambar ﷺ, bizga yetib kelganidek, shunchalik gʻamgin boʻldilarki, U zot bir necha bor togʻlarning baland choʻqqilaridan oʻzini tashlamoqchi boʻlib (saharlab) chiqdilar. Har safar bir togʻ choʻqqisiga chiqib, oʻzini undan tashlamoqchi boʻlganlarida, Jibril unga koʻrinar va: «Ey Muhammad, sen haqiqatan Allohning Rasulisan!» derdi. Shunda U zotning hayajoni bosilar, koʻngli taskin topar va qaytardilar. Qachonki unga vahiyning toʻxtalishi uzoqqa choʻzilsa, yana oʻshanday (qilib) chiqardilar; qachon togʻ choʻqqisiga chiqsalar, Jibril unga koʻrinar va unga oʻshanday derdi. (Ibn Abbos aytdi: «Faliqul-isboh (tongni yoruvchi)» — kunduzgi quyosh yorugʻi va kechasi oy yorugʻidir (Anʼom surasi, 96-oyat).)(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики, у айтди:) Расулуллоҳ ﷺга ваҳийдан биринчи бошланган нарса — уйқудаги рост (солиҳ) туш эди. У зот ҳеч бир туш кўрмасдилар, магар у субҳнинг ёришгани (тонгнинг ёғдусидек) равшан (ҳақиқат) бўлиб келаверарди. Сўнг У зот Ҳирў (ғорига) бориб, унда (ёлғиз) ибодат — яъни таҳаннус — билан (бир неча) саноқли кечаларни ўтказардилар; бунинг учун (ўзлари билан) озуқа олиб кетардилар, сўнг Хадижанинг ҳузурига қайтиб, яна шунингдек (озуқа) олиб кетардилар — токи Ҳирў ғорида турганларида уларга ҳақ (ваҳий) кутилмаганда келгунча. Бас, (бир кун) фаришта унинг ҳузурига келиб: «Ўқи!» деди. Пайғамбар ﷺ айтдилар: «Мен: ‹Мен ўқувчи (ўқий билувчи) эмасман›, дедим. Шунда у мени олиб, мени — токи ҳолдан тойгунимча — сиқди (қучоқлаб босди), сўнг мени қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, дедим. У мени иккинчи бор — токи ҳолдан тойгунимча — сиқди, сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи!› деди. Мен: ‹Мен ўқувчи эмасман›, дедим. У мени учинчи бор сиқди — токи ҳолдан тойгунимча — сўнг қўйиб юборди-да: ‹Ўқи — яратган Роббинг номи билан...› деди» — токи: «...(инсонга) ўзи билмаган нарсани ўргатди» (Алақ сураси, 1–5-оятлар)гача. Бас, У зот буни (ваҳийни) кўтариб қайтдилар — елка-бўйин (мушаклари) титраб турган ҳолда — токи Хадижанинг ҳузурига кирдилар-да: «Мени ўраб қўйинглар, мени ўраб қўйинглар!» дедилар. Бас, У зотни ўрадилар — токи қўрқув улардан кетгунча. Сўнг У зот Хадижага (бўлган) хабарни айтиб: «Ё Хадижа, менга нима бўлди?» дедилар ва: «Мен ўзимдан қўрқдим», дедилар. Хадижа унга: «Асло (ундай эмас)! Хушхабар бўлсин! Валлоҳи, Аллоҳ сени ҳеч қачон хор қилмайди: чунки сен сила-раҳм қиласан, сўзда рост сўзлайсан, (ожизларнинг) юкини кўтарасан, меҳмонни сийлайсан ва ҳақ (йўлдаги) мусибатларда (халққа) ёрдам берасан», деди. Сўнг Хадижа У зотни (етаклаб) Варақа ибн Навфал ибн Асад ибн Абдулуззо ибн Қусайнинг ҳузурига олиб борди — у Хадижанинг амакиваччаси, отасининг укаси эди; у жоҳилиятда насроний бўлган киши бўлиб, араб (ёзувида) ёзар ва Инжилдан — Аллоҳ хоҳлаганча — арабчада ёзарди; у кўзи кўр бўлган кекса чол эди. Хадижа унга: «Эй амакивачча, жиянингни (гапини) эшит!» деди. Варақа: «Эй жияним, сен нима кўряпсан?» деди. Пайғамбар ﷺ ўзи кўрган нарсани унга хабар бердилар. Варақа: «Бу — Аллоҳ Мусога туширган Номус (сир сақловчи фаришта — Жибрил)дир. Кошки мен ўша (кунларда) навқирон (ёш) бўлсам, қавминг сени (юртингдан) чиқарган пайтда тирик бўлсам!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Улар мени чиқарувчими (чиндан ҳайдайдими)?!» дедилар. Варақа: «Ҳа; сен келтирган нарсага ўхшаш (нарсани) келтирган ҳар бир кишига, албатта, душманлик қилинган. Агар сенинг (ўша) кунинг менга еца, мен сенга кучли ёрдам бераман», деди. Сўнг кўп ўтмай Варақа вафот этди ва ваҳий бир муддат тўхталиб (фатрат) қолди — токи Пайғамбар ﷺ, бизга етиб келганидек, шунчалик ғамгин бўлдиларки, У зот бир неча бор тоғларнинг баланд чўққиларидан ўзини ташламоқчи бўлиб (саҳарлаб) чиқдилар. Ҳар сафар бир тоғ чўққисига чиқиб, ўзини ундан ташламоқчи бўлганларида, Жибрил унга кўринар ва: «Эй Муҳаммад, сен ҳақиқатан Аллоҳнинг Расулисан!» дерди. Шунда У зотнинг ҳаяжони босилар, кўнгли таскин топар ва қайтардилар. Қачонки унга ваҳийнинг тўхталиши узоққа чўзилса, яна ўшандай (қилиб) чиқардилар; қачон тоғ чўққисига чиқсалар, Жибрил унга кўринар ва унга ўшандай дерди. (Ибн Аббос айтди: «Фалиқул-исбоҳ (тонгни ёрувчи)» — кундузги қуёш ёруғи ва кечаси ой ёруғидир (Анъом сураси, 96-оят).)
حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُرِيتُكِ فِي الْمَنَامِ مَرَّتَيْنِ، إِذَا رَجُلٌ يَحْمِلُكِ فِي سَرَقَةِ حَرِيرٍ فَيَقُولُ هَذِهِ امْرَأَتُكَ. فَأَكْشِفُهَا فَإِذَا هِيَ أَنْتِ فَأَقُولُ إِنْ يَكُنْ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Sen menga tushda ikki marta koʻrsatilding: bir kishi seni ipak (parcha) ichida koʻtarib (kelar) va: ‹Bu — sening xotining›, der edi. Men uni (pardani) ochsam, mana, u — sen eding. Men: ‹Agar bu Alloh tomonidan boʻlsa, U buni amalga oshiradi›, der edim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сен менга тушда икки марта кўрсатилдинг: бир киши сени ипак (парча) ичида кўтариб (келар) ва: ‹Бу — сенинг хотининг›, дер эди. Мен уни (пардани) очсам, мана, у — сен эдинг. Мен: ‹Агар бу Аллоҳ томонидан бўлса, У буни амалга оширади›, дер эдим», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدٌ، أَخْبَرَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، أَخْبَرَنَا هِشَامٌ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أُرِيتُكِ قَبْلَ أَنْ أَتَزَوَّجَكِ مَرَّتَيْنِ، رَأَيْتُ الْمَلَكَ يَحْمِلُكِ فِي سَرَقَةٍ مِنْ حَرِيرٍ فَقُلْتُ لَهُ اكْشِفْ. فَكَشَفَ فَإِذَا هِيَ أَنْتِ، فَقُلْتُ إِنْ يَكُنْ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ. ثُمَّ أُرِيتُكِ يَحْمِلُكِ فِي سَرَقَةٍ مِنْ حَرِيرٍ فَقُلْتُ اكْشِفْ. فَكَشَفَ فَإِذَا هِيَ أَنْتِ فَقُلْتُ إِنْ يَكُ هَذَا مِنْ عِنْدِ اللَّهِ يُمْضِهِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Rasululloh ﷺ: «Senga uylanmasimdan oldin, sen menga ikki marta koʻrsatilding. Men farishtaning seni bir ipak (parcha) ichida koʻtarib (kelayotganini) koʻrdim. Men unga: ‹Och!› dedim. U ochdi, mana, u — sen eding. Men: ‹Agar bu Alloh tomonidan boʻlsa, U buni amalga oshiradi›, dedim. Soʻng sen menga (yana) koʻrsatilding — u seni bir ipak (parcha) ichida koʻtarib (kelar edi). Men: ‹Och!› dedim. U ochdi, mana, u — sen eding. Men: ‹Agar bu Alloh tomonidan boʻlsa, U buni amalga oshiradi›, dedim», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга уйланмасимдан олдин, сен менга икки марта кўрсатилдинг. Мен фариштанинг сени бир ипак (парча) ичида кўтариб (келаётганини) кўрдим. Мен унга: ‹Оч!› дедим. У очди, мана, у — сен эдинг. Мен: ‹Агар бу Аллоҳ томонидан бўлса, У буни амалга оширади›, дедим. Сўнг сен менга (яна) кўрсатилдинг — у сени бир ипак (парча) ичида кўтариб (келар эди). Мен: ‹Оч!› дедим. У очди, мана, у — сен эдинг. Мен: ‹Агар бу Аллоҳ томонидан бўлса, У буни амалга оширади›, дедим», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ صَالِحٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَسْتَعِيذُ فِي صَلاَتِهِ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Men Rasululloh ﷺning namozlarida Dajjol fitnasidan (Allohga) panoh tilaganlarini eshitganman.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Мен Расулуллоҳ ﷺнинг намозларида Дажжол фитнасидан (Аллоҳга) паноҳ тилаганларини эшитганман.
حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ، أَخْبَرَنَا شُعَيْبٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، حَدَّثَنِي عُرْوَةُ، أَنَّ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ جَاءَتْ هِنْدٌ بِنْتُ عُتْبَةَ بْنِ رَبِيعَةَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ، وَاللَّهِ مَا كَانَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَهْلُ خِبَاءٍ أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ يَذِلُّوا مِنْ أَهْلِ خِبَائِكَ، وَمَا أَصْبَحَ الْيَوْمَ عَلَى ظَهْرِ الأَرْضِ أَهْلُ خِبَاءٍ أَحَبَّ إِلَىَّ أَنْ يَعِزُّوا مِنْ أَهْلِ خِبَائِكَ. ثُمَّ قَالَتْ إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ مِسِّيكٌ، فَهَلْ عَلَىَّ مِنْ حَرَجٍ أَنْ أُطْعِمَ الَّذِي لَهُ عِيَالَنَا قَالَ لَهَا " لاَ حَرَجَ عَلَيْكِ أَنْ تُطْعِمِيهِمْ مِنْ مَعْرُوفٍ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Hind bint Utba ibn Rabia kelib: «Yo Rasululloh, vallohi, yer yuzida — sening xonadoning ahlidan koʻra — xor boʻlishi men uchun sevimliroq boʻlgan biror xonadon (chodir) ahli yoʻq edi; (lekin) bugun yer yuzida — sening xonadoning ahlidan koʻra — aziz boʻlishi men uchun sevimliroq boʻlgan biror xonadon ahli (ham) qolmadi», dedi. Soʻng u: «Albatta, Abu Sufyon — xasis (ziqna) kishi; bas, men uning (mol)idan oilamizga yedirsam (xarajatlasam), menga biror gunoh (harj) boʻladimi?» dedi. U zot unga: «Ularga maʼruf (oʻrtacha, qoidali) ravishda yedirsang, senga hech gunoh yoʻq», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Ҳинд бинт Утба ибн Рабиа келиб: «Ё Расулуллоҳ, валлоҳи, ер юзида — сенинг хонадонинг аҳлидан кўра — хор бўлиши мен учун севимлироқ бўлган бирор хонадон (чодир) аҳли йўқ эди; (лекин) бугун ер юзида — сенинг хонадонинг аҳлидан кўра — азиз бўлиши мен учун севимлироқ бўлган бирор хонадон аҳли (ҳам) қолмади», деди. Сўнг у: «Албатта, Абу Суфён — хасис (зиқна) киши; бас, мен унинг (мол)идан оиламизга едирсам (харажатласам), менга бирор гуноҳ (ҳарж) бўладими?» деди. У зот унга: «Уларга маъруф (ўртача, қоидали) равишда едирсанг, сенга ҳеч гуноҳ йўқ», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ، عَنْ هِشَامٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ أَنَّ هِنْدَ، قَالَتْ لِلنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِنَّ أَبَا سُفْيَانَ رَجُلٌ شَحِيحٌ، فَأَحْتَاجُ أَنْ آخُذَ مِنْ مَالِهِ. قَالَ " خُذِي مَا يَكْفِيكِ وَوَلَدَكِ بِالْمَعْرُوفِ ".
(Oisha (roziyallohu anho) rivoyat qildiki,) Hind Paygʻambar ﷺga: «Albatta, Abu Sufyon — xasis (ziqna) kishi; men uning molidan (xarajatga) olishga muhtoj boʻlaman», dedi. U zot: «Oʻzingga va bolangga — maʼruf (oʻrtacha) ravishda — yetadiganini ol», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) ривоят қилдики,) Ҳинд Пайғамбар ﷺга: «Албатта, Абу Суфён — хасис (зиқна) киши; мен унинг молидан (харажатга) олишга муҳтож бўламан», деди. У зот: «Ўзингга ва болангга — маъруф (ўртача) равишда — етадиганини ол», дедилар.
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، قَالَ حَدَّثَنِي مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، زَوْجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهَا قَالَتْ كَانَ عُتْبَةُ بْنُ أَبِي وَقَّاصٍ عَهِدَ إِلَى أَخِيهِ سَعْدِ بْنِ أَبِي وَقَّاصٍ أَنَّ ابْنَ وَلِيدَةِ زَمْعَةَ مِنِّي فَاقْبِضْهُ إِلَيْكَ. فَلَمَّا كَانَ عَامُ الْفَتْحِ أَخَذَهُ سَعْدٌ فَقَالَ ابْنُ أَخِي، قَدْ كَانَ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ، فَقَامَ إِلَيْهِ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ فَقَالَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ. فَتَسَاوَقَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ سَعْدٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ ابْنُ أَخِي، كَانَ عَهِدَ إِلَىَّ فِيهِ. وَقَالَ عَبْدُ بْنُ زَمْعَةَ أَخِي وَابْنُ وَلِيدَةِ أَبِي، وُلِدَ عَلَى فِرَاشِهِ. فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " هُوَ لَكَ يَا عَبْدُ بْنَ زَمْعَةَ ". ثُمَّ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْوَلَدُ لِلْفِرَاشِ، وَلِلْعَاهِرِ الْحَجَرُ ". ثُمَّ قَالَ لِسَوْدَةَ بِنْتِ زَمْعَةَ " احْتَجِبِي مِنْهُ "، لِمَا رَأَى مِنْ شَبَهِهِ بِعُتْبَةَ، فَمَا رَآهَا حَتَّى لَقِيَ اللَّهَ تَعَالَى.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Utba ibn Abu Vaqqos oʻz ukasi Saʼd ibn Abu Vaqqosga: «Zamʼaning choʻrisining oʻgʻli — mendandir (mening oʻgʻlimdir); bas, uni oʻzingga (egallab) ol», deb vasiyat qilgan edi. Fath yili (Makka fathida) Saʼd uni (oʻsha bolani) oldi-da: «Bu — mening jiyanim; (akam) bu haqda menga vasiyat qilgan edi», dedi. Shunda Abd ibn Zamʼa unga qarshi turib: «(Bu) — mening ukam va otamning choʻrisining oʻgʻli, otamning toʻshagida tugʻilgan», dedi. Ikkovi Rasululloh ﷺning huzurlariga (birga) bordilar. Saʼd: «Yo Rasululloh, (bu) — mening jiyanim; (akam) bu haqda menga vasiyat qilgan», dedi. Abd ibn Zamʼa esa: «(Bu) — mening ukam va otamning choʻrisining oʻgʻli, otamning toʻshagida tugʻilgan», dedi. Rasululloh ﷺ: «U — seniki, ey Abd ibn Zamʼa», dedilar. Soʻng Rasululloh ﷺ: «Bola — toʻshak (egasi)niki, zinokorga esa — tosh (mahrumlik)», dedilar. Soʻng U zot Savda bint Zamʼaga: «Undan (oʻzingni) toʻs (parda tut)», dedilar — uning Utbaga oʻxshashligini koʻrganlari uchun. Bas, u (oʻsha bola) — toki Alloh taologa yoʻliqquncha (oʻlguncha) — uni (Savdani) koʻrmadi.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Утба ибн Абу Ваққос ўз укаси Саъд ибн Абу Ваққосга: «Замъанинг чўрисининг ўғли — мендандир (менинг ўғлимдир); бас, уни ўзингга (эгаллаб) ол», деб васият қилган эди. Фатҳ йили (Макка фатҳида) Саъд уни (ўша болани) олди-да: «Бу — менинг жияним; (акам) бу ҳақда менга васият қилган эди», деди. Шунда Абд ибн Замъа унга қарши туриб: «(Бу) — менинг укам ва отамнинг чўрисининг ўғли, отамнинг тўшагида туғилган», деди. Иккови Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига (бирга) бордилар. Саъд: «Ё Расулуллоҳ, (бу) — менинг жияним; (акам) бу ҳақда менга васият қилган», деди. Абд ибн Замъа эса: «(Бу) — менинг укам ва отамнинг чўрисининг ўғли, отамнинг тўшагида туғилган», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «У — сеники, эй Абд ибн Замъа», дедилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ: «Бола — тўшак (эгаси)ники, зинокорга эса — тош (маҳрумлик)», дедилар. Сўнг У зот Савда бинт Замъага: «Ундан (ўзингни) тўс (парда тут)», дедилар — унинг Утбага ўхшашлигини кўрганлари учун. Бас, у (ўша бола) — токи Аллоҳ таолога йўлиққунча (ўлгунча) — уни (Савдани) кўрмади.
حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، سَمِعْتُ ابْنَ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " أَبْغَضُ الرِّجَالِ إِلَى اللَّهِ الأَلَدُّ الْخَصِمُ ".
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Rasululloh ﷺ: «Allohga (eng) yomon koʻrinadigan erkak — (haq-nohaqdan qatʼi nazar) eng qattiq janjallashadigan (aladd) janjalkashdir», dedilar.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳга (энг) ёмон кўринадиган эркак — (ҳақ-ноҳақдан қатъи назар) энг қаттиқ жанжаллашадиган (аладд) жанжалкашдир», дедилар.
حَدَّثَنَا مَحْمُودٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ ـ رضى الله عنها ـ قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُبَايِعُ النِّسَاءَ بِالْكَلاَمِ بِهَذِهِ الآيَةِ [quran sura="60" aya_start="12" aya_end="12"]{لاَ يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا} قَالَتْ وَمَا مَسَّتْ يَدُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَدَ امْرَأَةٍ، إِلاَّ امْرَأَةً يَمْلِكُهَا.
(Oisha (roziyallohu anho) aytdi:) Paygʻambar ﷺ ayollarga — mana shu oyat bilan, (faqat) soʻz orqali — bayʼat olardilar: ‹...Allohga hech narsani sherik qilmaslik (ustiga)...› (Mumtahina surasi, 12-oyat). (Oisha) aytdi: Rasululloh ﷺning qoʻllari (begona) ayolning qoʻliga aslo tegmagan — faqat oʻzi (nikohida) egalik qiladigan ayoldan boshqa.(Оиша (розияллоҳу анҳо) айтди:) Пайғамбар ﷺ аёлларга — мана шу оят билан, (фақат) сўз орқали — байъат олардилар: ‹...Аллоҳга ҳеч нарсани шерик қилмаслик (устига)...› (Мумтаҳина сураси, 12-оят). (Оиша) айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг қўллари (бегона) аёлнинг қўлига асло тегмаган — фақат ўзи (никоҳида) эгалик қиладиган аёлдан бошқа.