حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ عَلَى أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أُبَىُّ ‏"‏ ‏.‏ وَهُوَ يُصَلِّي فَالْتَفَتَ أُبَىٌّ وَلَمْ يُجِبْهُ وَصَلَّى أُبَىٌّ فَخَفَّفَ ثُمَّ انْصَرَفَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ السَّلاَمُ عَلَيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَعَلَيْكَ السَّلاَمُ مَا مَنَعَكَ يَا أُبَىُّ أَنْ تُجِيبَنِي إِذْ دَعَوْتُكَ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي كُنْتُ فِي الصَّلاَةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَفَلَمْ تَجِدْ فِيمَا أَوْحَى اللَّهُ إِلَىَّ أَنِ ‏(‏استَجِيبُوا لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى وَلاَ أَعُودُ إِنْ شَاءَ اللَّهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تُحِبُّ أَنْ أُعَلِّمَكَ سُورَةً لَمْ يَنْزِلْ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ وَلاَ فِي الزَّبُورِ وَلاَ فِي الْفُرْقَانِ مِثْلُهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَعَمْ يَا رَسُولَ اللَّهِ ‏.‏ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَيْفَ تَقْرَأُ فِي الصَّلاَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَقَرَأَ أُمَّ الْقُرْآنِ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ مَا أُنْزِلَتْ فِي التَّوْرَاةِ وَلاَ فِي الإِنْجِيلِ وَلاَ فِي الزَّبُورِ وَلاَ فِي الْفُرْقَانِ مِثْلُهَا وَإِنَّهَا سَبْعٌ مِنَ الْمَثَانِي وَالْقُرْآنُ الْعَظِيمُ الَّذِي أُعْطِيتُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ وَفِيهِ عَنْ أَبِي سَعِيدِ بْنِ الْمُعَلَّى ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Ubay ibn Kaʼbning oldiga chiqib: «Ey Ubay!» dedilar. U esa namoz oʻqiyotgan edi. Ubay (orqasiga) qaradi-yu, javob bermadi va namozini yengillatib oʻqib boʻlgach, Rasululloh ﷺ tomon yuzlanib: «Assalomu alaykum, ey Rasululloh!» dedi. Rasululloh ﷺ: «Va alaykas-salom. Ey Ubay, men seni chaqirganimda javob berishingni nima toʻsdi?» dedilar. U: «Ey Rasululloh, men namozda edim», dedi. U zot: «Alloh menga vahiy qilgan narsada: {Alloh va Paygʻambar sizlarni sizga hayot beradigan narsaga chaqirgan vaqtda, ularga javob bering} (Anfol 24) degan oyatni topmadingmi?» dedilar. U: «Ha (topdim), Alloh xohlasa, boshqa qaytarmayman», dedi. U zot: «Senga Tavrotda ham, Injilda ham, Zaburda ham, Furqonda ham unga oʻxshashi nozil qilinmagan bir surani oʻrgatishimni xohlaysanmi?» dedilar. U: «Ha, ey Rasululloh», dedi. Rasululloh ﷺ: «Namozda qanday oʻqiysan?» dedilar. U Ummul-Qurʼonni (Fotihani) oʻqidi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zot ila qasamki, na Tavrotda, na Injilda, na Zaburda va na Furqonda unga oʻxshashi nozil qilinmagan. U — takror oʻqiladigan yetti (oyat) va menga ato etilgan Ulugʻ Qurʼondir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Anas ibn Molik va Abu Said ibnul-Muallodan ham (rivoyat) bor.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Убай ибн Каъбнинг олдига чиқиб: «Эй Убай!» дедилар. У эса намоз ўқиётган эди. Убай (орқасига) қаради-ю, жавоб бермади ва намозини енгиллатиб ўқиб бўлгач, Расулуллоҳ ﷺ томон юзланиб: «Ассалому алайкум, эй Расулуллоҳ!» деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Ва алайкас-салом. Эй Убай, мен сени чақирганимда жавоб беришингни нима тўсди?» дедилар. У: «Эй Расулуллоҳ, мен намозда эдим», деди. У зот: «Аллоҳ менга ваҳий қилган нарсада: {Аллоҳ ва Пайғамбар сизларни сизга ҳаёт берадиган нарсага чақирган вақтда, уларга жавоб беринг} (Анфол 24) деган оятни топмадингми?» дедилар. У: «Ҳа (топдим), Аллоҳ хоҳласа, бошқа қайтармайман», деди. У зот: «Сенга Тавротда ҳам, Инжилда ҳам, Забурда ҳам, Фурқонда ҳам унга ўхшаши нозил қилинмаган бир сурани ўргатишимни хоҳлайсанми?» дедилар. У: «Ҳа, эй Расулуллоҳ», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Намозда қандай ўқийсан?» дедилар. У Уммул-Қуръонни (Фотиҳани) ўқиди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Жоним қўлида бўлган Зот ила қасамки, на Тавротда, на Инжилда, на Забурда ва на Фурқонда унга ўхшаши нозил қилинмаган. У — такрор ўқиладиган етти (оят) ва менга ато этилган Улуғ Қуръондир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Анас ибн Молик ва Абу Саид ибнул-Муаллодан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ الْخَلاَّلُ الْحُلْوَانِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْحَمِيدِ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ بَعَثَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم بَعْثًا وَهُمْ ذُو عَدَدٍ فَاسْتَقْرَأَهُمْ فَاسْتَقْرَأَ كُلَّ رَجُلٍ مِنْهُمْ مَا مَعَهُ مِنَ الْقُرْآنِ فَأَتَى عَلَى رَجُلٍ مِنْهُمْ مِنْ أَحْدَثِهِمْ سِنًّا فَقَالَ ‏"‏ مَا مَعَكَ يَا فُلاَنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ مَعِي كَذَا وَكَذَا وَسُورَةُ الْبَقَرَةِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَمَعَكَ سُورَةُ الْبَقَرَةِ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ فَاذْهَبْ فَأَنْتَ أَمِيرُهُمْ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ أَشْرَافِهِمْ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا مَنَعَنِي أَنْ أَتَعَلَّمَ سُورَةَ الْبَقَرَةِ إِلاَّ خَشْيَةَ أَلاَّ أَقُومَ بِهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تَعَلَّمُوا الْقُرْآنَ فَاقْرَءُوهُ وَأَقْرِئُوهُ فَإِنَّ مَثَلَ الْقُرْآنِ لِمَنْ تَعَلَّمَهُ فَقَرَأَهُ وَقَامَ بِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ مَحْشُوٍّ مِسْكًا يَفُوحُ بِرِيحِهِ كُلُّ مَكَانٍ وَمَثَلُ مَنْ تَعَلَّمَهُ فَيَرْقُدُ وَهُوَ فِي جَوْفِهِ كَمَثَلِ جِرَابٍ وُكِئَ عَلَى مِسْكٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏ وَقَدْ رَوَاهُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ سَعِيدٍ الْمَقْبُرِيِّ، عَنْ عَطَاءٍ، مَوْلَى أَبِي أَحْمَدَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ عَنِ اللَّيْثِ فَذَكَرَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ koʻp sonli bir qoʻshinni joʻnatdilar va ularning har biridan Qurʼondan yodida nima borligini soʻradilar. Ulardan eng yoshi kichigining oldiga kelib: «Ey falon, sen bilan (yodingda) nima bor?» dedilar. U: «Men bilan ana u-bunisi va Baqara surasi bor», dedi. U zot: «Sen bilan Baqara surasi bormi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Unday boʻlsa, bor, sen ularning amiri (boshligʻi)san», dedilar. Shunda ularning ashroflaridan (zodagonlaridan) bir kishi: «Vallohi, ey Rasululloh, meni Baqara surasini oʻrganishdan unga (amal qila) turolmaslik qoʻrquvigina toʻsib qoldi», dedi. Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni oʻrganinglar va uni oʻqinglar hamda (boshqalarga) oʻqitinglar. Zero, Qurʼonni oʻrganib, uni oʻqib va unga amal qilgan kishining misoli — misk (mushk) ila toʻldirilgan, hidi har joyga taralib turadigan xaltaning misolidir. Uni oʻrganib, soʻng (amalsiz) uxlab yotgan, holbuki u (Qurʼon) ichida boʻlgan kishining misoli esa — misk ustidan bogʻlab qoʻyilgan xaltaning misolidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Uni Lays ibn Saʼd ham Saiyd al-Maqburiydan, u Abu Ahmadning ozod qilgan quli Atodan, u Nabiy ﷺdan mursal (sahobani zikr qilmay) rivoyat qilgan va unda Abu Hurayradan deb zikr qilmagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ кўп сонли бир қўшинни жўнатдилар ва уларнинг ҳар биридан Қуръондан ёдида нима борлигини сўрадилар. Улардан энг ёши кичигининг олдига келиб: «Эй фалон, сен билан (ёдингда) нима бор?» дедилар. У: «Мен билан ана у-буниси ва Бақара сураси бор», деди. У зот: «Сен билан Бақара сураси борми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Ундай бўлса, бор, сен уларнинг амири (бошлиғи)сан», дедилар. Шунда уларнинг ашрофларидан (зодагонларидан) бир киши: «Валлоҳи, эй Расулуллоҳ, мени Бақара сурасини ўрганишдан унга (амал қила) туролмаслик қўрқувигина тўсиб қолди», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни ўрганинглар ва уни ўқинглар ҳамда (бошқаларга) ўқитинглар. Зеро, Қуръонни ўрганиб, уни ўқиб ва унга амал қилган кишининг мисоли — миск (мушк) ила тўлдирилган, ҳиди ҳар жойга таралиб турадиган халтанинг мисолидир. Уни ўрганиб, сўнг (амалсиз) ухлаб ётган, ҳолбуки у (Қуръон) ичида бўлган кишининг мисоли эса — миск устидан боғлаб қўйилган халтанинг мисолидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Уни Лайс ибн Саъд ҳам Саийд ал-Мақбурийдан, у Абу Аҳмаднинг озод қилган қули Атодан, у Набий ﷺдан мурсал (саҳобани зикр қилмай) ривоят қилган ва унда Абу Ҳурайрадан деб зикр қилмаган.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ سُهَيْلِ بْنِ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ تَجْعَلُوا بُيُوتَكُمْ مَقَابِرَ وَإِنَّ الْبَيْتَ الَّذِي تُقْرَأُ فِيهِ الْبَقَرَةُ لاَ يَدْخُلُهُ الشَّيْطَانُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Uylaringizni qabristonlarga aylantirmanglar. Albatta, ichida Baqara surasi oʻqiladigan uyga shayton kirmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Уйларингизни қабристонларга айлантирманглар. Албатта, ичида Бақара сураси ўқиладиган уйга шайтон кирмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنٌ الْجُعْفِيُّ، عَنْ زَائِدَةَ، عَنْ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ لِكُلِّ شَيْءٍ سَنَامٌ وَإِنَّ سَنَامَ الْقُرْآنِ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَفِيهَا آيَةٌ هِيَ سَيِّدَةُ آىِ الْقُرْآنِ هِيَ آيَةُ الْكُرْسِيِّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ شُعْبَةُ فِي حَكِيمِ بْنِ جُبَيْرٍ وَضَعَّفَهُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Har bir narsaning choʻqqisi bor. Qurʼonning choʻqqisi esa Baqara surasidir. Unda bir oyat bor — u Qurʼon oyatlarining sayyidasidir; u Oyatul-Kursiydir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Hakim ibn Jubayrning hadisidangina bilamiz. Shuʼba Hakim ibn Jubayr haqida (tanqidiy) gapirgan va uni zaif sanagan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир нарсанинг чўққиси бор. Қуръоннинг чўққиси эса Бақара сурасидир. Унда бир оят бор — у Қуръон оятларининг саййидасидир; у Оятул-Курсийдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳаким ибн Жубайрнинг ҳадисидангина биламиз. Шуъба Ҳаким ибн Жубайр ҳақида (танқидий) гапирган ва уни заиф санаган.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ الْمُغِيرَةِ أَبُو سَلَمَةَ الْمَخْزُومِيُّ الْمَدَنِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرٍ الْمُلَيْكِيِّ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ مُصْعَبٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَرَأَ حم الْمُؤْمِنَ إِلَى ‏:‏ ‏(‏إِلَيْهِ الْمَصِيرُ ‏)‏ وَآيَةَ الْكُرْسِيِّ حِينَ يُصْبِحُ حُفِظَ بِهِمَا حَتَّى يُمْسِيَ وَمَنْ قَرَأَهُمَا حِينَ يُمْسِيَ حُفِظَ بِهِمَا حَتَّى يُصْبِحَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَقَدْ تَكَلَّمَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي بَكْرِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ الْمُلَيْكِيِّ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ ‏.‏ وَزُرَارَةُ بْنُ مُصْعَبٍ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَوْفٍ وَهُوَ جَدُّ أَبِي مُصْعَبٍ الْمَدَنِيِّ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim tongda Ha Mim al-Muʼminni (Gʻofir surasini) {ilayhil-masiyr} — (qaytish faqat Ungadir) (Gʻofir 1-3) (oyatigacha) va Oyatul-Kursiyni oʻqisa, kechgacha shu ikkisi bilan asralur. Kim ularni kechqurun oʻqisa, tonggacha shu ikkisi bilan asralur», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Baʼzi ilm ahli Abdurrahmon ibn Abu Bakr ibn Abu Mulayka al-Mulaykiy haqida uning hifzi (yodlash quvvati) jihatidan (tanqidiy) gapirgan. Zuroro ibn Musʼab esa Abdurrahmon ibn Avfning oʻgʻli boʻlib, u Abu Musʼab al-Madaniyning bobosidir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким тонгда Ҳа Мим ал-Муъминни (Ғофир сурасини) {илайҳил-масийр} — (қайтиш фақат Унгадир) (Ғофир 1-3) (оятигача) ва Оятул-Курсийни ўқиса, кечгача шу иккиси билан асралур. Ким уларни кечқурун ўқиса, тонггача шу иккиси билан асралур», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Баъзи илм аҳли Абдурраҳмон ибн Абу Бакр ибн Абу Мулайка ал-Мулайкий ҳақида унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) жиҳатидан (танқидий) гапирган. Зуроро ибн Мусъаб эса Абдурраҳмон ибн Авфнинг ўғли бўлиб, у Абу Мусъаб ал-Маданийнинг бобосидир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ ابْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَخِيهِ، عِيسَى عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنْ أَبِي أَيُّوبَ الأَنْصَارِيِّ، أَنَّهُ كَانَتْ لَهُ سَهْوَةٌ فِيهَا تَمْرٌ فَكَانَتْ تَجِيءُ الْغُولُ فَتَأْخُذُ مِنْهُ قَالَ فَشَكَا ذَلِكَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَاذْهَبْ فَإِذَا رَأَيْتَهَا فَقُلْ بِسْمِ اللَّهِ أَجِيبِي رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذَهَا فَحَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَأَرْسَلَهَا فَجَاءَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَقَالَ ‏"‏ كَذَبَتْ وَهِيَ مُعَاوِدَةٌ لِلْكَذِبِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخَذَهَا مَرَّةً أُخْرَى فَحَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ فَأَرْسَلَهَا فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ حَلَفَتْ أَنْ لاَ تَعُودَ ‏.‏ فَقَالَ ‏"‏ كَذَبَتْ وَهِيَ مُعَاوِدَةٌ لِلْكَذِبِ ‏"‏ ‏.‏ فَأَخَذَهَا فَقَالَ مَا أَنَا بِتَارِكِكِ حَتَّى أَذْهَبَ بِكِ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ فَقَالَتْ إِنِّي ذَاكِرَةٌ لَكَ شَيْئًا آيَةَ الْكُرْسِيِّ اقْرَأْهَا فِي بَيْتِكَ فَلاَ يَقْرَبُكَ شَيْطَانٌ وَلاَ غَيْرُهُ ‏.‏ قَالَ فَجَاءَ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ مَا فَعَلَ أَسِيرُكَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَأَخْبَرَهُ بِمَا قَالَتْ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ صَدَقَتْ وَهِيَ كَذُوبٌ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُبَىِّ بْنِ كَعْبٍ ‏.‏

Abu Ayyub al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, uning ichida xurmosi boʻlgan bir omborxonasi bor edi. Gʻul (bir jin) kelib, undan (xurmo) olib ketardi. Shunda u buni Nabiy ﷺga shikoyat qildi. U zot: «Bor, uni koʻrganingda: ‹Bismillah, Rasulullohga ﷺ javob ber!› deb ayt», dedilar. U: «Men uni ushlab oldim, u boshqa qaytmaslikka qasam ichdi, men ham uni qoʻyib yubordim», dedi. Soʻng u Rasululloh ﷺ huzuriga keldi, u zot: «Asiring nima qildi?» dedilar. U: «Boshqa qaytmaslikka qasam ichdi», dedi. U zot: «U yolgʻon gapirdi, u yolgʻonga qaytadi», dedilar. (Abu Ayyub) aytdi: Men uni yana bir bor ushlab oldim, u boshqa qaytmaslikka qasam ichdi, men ham uni qoʻyib yubordim. Soʻng Nabiy ﷺ huzuriga keldim, u zot: «Asiring nima qildi?» dedilar. Men: «Boshqa qaytmaslikka qasam ichdi», dedim. U zot: «U yolgʻon gapirdi, u yolgʻonga qaytadi», dedilar. (Abu Ayyub) uni (uchinchi bor) ushlab oldi va: «Seni Nabiy ﷺ oldiga olib bormaguncha qoʻyib yubormayman», dedi. U (gʻul): «Men senga bir narsani eslatay: Oyatul-Kursiyni uyingda oʻqib tur, shunda senga shayton ham, boshqa (narsa) ham yaqinlasholmaydi», dedi. (Abu Ayyub) Nabiy ﷺ huzuriga keldi, u zot: «Asiring nima qildi?» dedilar. U (gʻul) aytgan narsani xabar berdi. U zot: «U rost gapiribdi, holbuki u juda yolgʻonchidir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu bobda Ubay ibn Kaʼbdan ham (rivoyat) bor.Абу Айюб ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, унинг ичида хурмоси бўлган бир омборхонаси бор эди. Ғул (бир жин) келиб, ундан (хурмо) олиб кетарди. Шунда у буни Набий ﷺга шикоят қилди. У зот: «Бор, уни кўрганингда: ‹Бисмиллаҳ, Расулуллоҳга ﷺ жавоб бер!› деб айт», дедилар. У: «Мен уни ушлаб олдим, у бошқа қайтмасликка қасам ичди, мен ҳам уни қўйиб юбордим», деди. Сўнг у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келди, у зот: «Асиринг нима қилди?» дедилар. У: «Бошқа қайтмасликка қасам ичди», деди. У зот: «У ёлғон гапирди, у ёлғонга қайтади», дедилар. (Абу Айюб) айтди: Мен уни яна бир бор ушлаб олдим, у бошқа қайтмасликка қасам ичди, мен ҳам уни қўйиб юбордим. Сўнг Набий ﷺ ҳузурига келдим, у зот: «Асиринг нима қилди?» дедилар. Мен: «Бошқа қайтмасликка қасам ичди», дедим. У зот: «У ёлғон гапирди, у ёлғонга қайтади», дедилар. (Абу Айюб) уни (учинчи бор) ушлаб олди ва: «Сени Набий ﷺ олдига олиб бормагунча қўйиб юбормайман», деди. У (ғул): «Мен сенга бир нарсани эслатай: Оятул-Курсийни уйингда ўқиб тур, шунда сенга шайтон ҳам, бошқа (нарса) ҳам яқинлашолмайди», деди. (Абу Айюб) Набий ﷺ ҳузурига келди, у зот: «Асиринг нима қилди?» дедилар. У (ғул) айтган нарсани хабар берди. У зот: «У рост гапирибди, ҳолбуки у жуда ёлғончидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу бобда Убай ибн Каъбдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ، عَنْ مَنْصُورِ بْنِ الْمُعْتَمِرِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ بنِ يَزِيدَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ أَبِي مَسْعُودٍ الأَنْصَارِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَرَأَ الآيَتَيْنِ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْبَقَرَةِ فِي لَيْلَةٍ كَفَتَاهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Masʼud al-Ansoriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Baqara surasining oxiridagi ikki oyatni kechasi oʻqisa, ular unga kifoya qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Масъуд ал-Ансорий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Бақара сурасининг охиридаги икки оятни кечаси ўқиса, улар унга кифоя қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ، عَنْ أَشْعَثَ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْجَرْمِيِّ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي الأَشْعَثِ الْجَرْمِيِّ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ كَتَبَ كِتَابًا قَبْلَ أَنْ يَخْلُقَ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ بِأَلْفَىْ عَامٍ أَنْزَلَ مِنْهُ آيَتَيْنِ خَتَمَ بِهِمَا سُورَةَ الْبَقَرَةِ وَلاَ يُقْرَآنِ فِي دَارٍ ثَلاَثَ لَيَالٍ فَيَقْرَبُهَا شَيْطَانٌ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Nuʼmon ibn Bashir (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, Alloh osmonlar va yerni yaratishidan ikki ming yil avval bir kitob yozdi va undan ikki oyatni nozil qilib, Baqara surasini ular bilan yakunladi. Bir uyda uch kecha (davomida) ular oʻqilsa, unga shayton yaqinlashmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Нуъмон ибн Башир (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Албатта, Аллоҳ осмонлар ва ерни яратишидан икки минг йил аввал бир китоб ёзди ва ундан икки оятни нозил қилиб, Бақара сурасини улар билан якунлади. Бир уйда уч кеча (давомида) улар ўқилса, унга шайтон яқинлашмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ أَخْبَرَنَا هِشَامُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ أَبُو عَبْدِ الْمَلِكِ الْعَطَّارِ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنِ الْوَلِيدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّهُ حَدَّثَهُمْ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنْ نَوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَأْتِي الْقُرْآنُ وَأَهْلُهُ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ بِهِ فِي الدُّنْيَا تَقْدُمُهُ سُورَةُ الْبَقَرَةِ وَآلُ عِمْرَانَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ نَوَّاسٌ وَضَرَبَ لَهُمَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ثَلاَثَةَ أَمْثَالٍ مَا نَسِيتُهُنَّ بَعْدُ قَالَ ‏"‏ تَأْتِيَانِ كَأَنَّهُمَا غَيَابَتَانِ وَبَيْنَهُمَا شَرْقٌ أَوْ كَأَنَّهُمَا غَمَامَتَانِ سَوْدَاوَانِ أَوْ كَأَنَّهُمَا ظُلَّةٌ مِنْ طَيْرٍ صَوَافَّ تُجَادِلاَنِ عَنْ صَاحِبِهِمَا ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ بُرَيْدَةَ وَأَبِي أُمَامَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّهُ يَجِيءُ ثَوَابُ قِرَاءَتِهِ كَذَا فَسَّرَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ هَذَا الْحَدِيثَ وَمَا يُشْبِهُ هَذَا مِنَ الأَحَادِيثِ أَنَّهُ يَجِيءُ ثَوَابُ قِرَاءَةِ الْقُرْآنِ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ النَّوَّاسِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا يَدُلُّ عَلَى مَا فَسَّرُوا إِذْ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَأَهْلُهُ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ بِهِ فِي الدُّنْيَا ‏"‏ ‏.‏ فَفِي هَذَا دَلاَلَةٌ أَنَّهُ يَجِيءُ ثَوَابُ الْعَمَلِ ‏.‏

Navvos ibn Samʼon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «(Qiyomatda) Qurʼon va dunyoda unga amal qilgan ahli keladi; uning oldida Baqara surasi va Oli Imron (suralari) boradi», dedilar. Navvos aytdi: Rasululloh ﷺ ular ikkisi haqida menga shu vaqtgacha unutmaydigan uchta misol keltirdilar. U zot: «Ular ikkisi goʻyo ikkita soyabondek, oʻrtalarida nur boʻlib, yoxud goʻyo ikkita qora bulutdek, yoki goʻyo qatorlashib uchayotgan qushlar soyasidek kelib, oʻz egasini himoya qilib bahslashadi», dedilar. Bu bobda Burayda va Abu Umomadan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu jihatdan hasan gʻaribdir. Bu hadisning maʼnosi ilm ahli nazdida — uni oʻqish savobi keladi, deganidir. Baʼzi ilm ahli bu hadisni va shunga oʻxshash hadislarni shunday — Qurʼon oʻqish savobi keladi, deb tafsir qilgan. Navvosning Nabiy ﷺdan rivoyat qilgan hadisida ularning tafsiriga dalolat qiladigan narsa bor; chunki Nabiy ﷺ: «Va dunyoda unga amal qilgan ahli», dedilar. Bunda amal savobi keladi, deganga dalolat bor.Наввос ибн Самъон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «(Қиёматда) Қуръон ва дунёда унга амал қилган аҳли келади; унинг олдида Бақара сураси ва Оли Имрон (суралари) боради», дедилар. Наввос айтди: Расулуллоҳ ﷺ улар иккиси ҳақида менга шу вақтгача унутмайдиган учта мисол келтирдилар. У зот: «Улар иккиси гўё иккита соябондек, ўрталарида нур бўлиб, ёхуд гўё иккита қора булутдек, ёки гўё қаторлашиб учаётган қушлар соясидек келиб, ўз эгасини ҳимоя қилиб баҳслашади», дедилар. Бу бобда Бурайда ва Абу Умомадан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу жиҳатдан ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси илм аҳли наздида — уни ўқиш савоби келади, деганидир. Баъзи илм аҳли бу ҳадисни ва шунга ўхшаш ҳадисларни шундай — Қуръон ўқиш савоби келади, деб тафсир қилган. Наввоснинг Набий ﷺдан ривоят қилган ҳадисида уларнинг тафсирига далолат қиладиган нарса бор; чунки Набий ﷺ: «Ва дунёда унга амал қилган аҳли», дедилар. Бунда амал савоби келади, деганга далолат бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحُمَيْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، فِي تَفْسِيرِ حَدِيثِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ قَالَ مَا خَلَقَ اللَّهُ مِنْ سَمَاءٍ وَلاَ أَرْضٍ أَعْظَمَ مِنْ آيَةِ الْكُرْسِيِّ ‏.‏ قَالَ سُفْيَانُ لأَنَّ آيَةَ الْكُرْسِيِّ هُوَ كَلاَمُ اللَّهِ وَكَلاَمُ اللَّهِ أَعْظَمُ مِنْ خَلْقِ اللَّهِ مِنَ السَّمَاءِ وَالأَرْضِ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u: «Alloh osmonu yerda Oyatul-Kursiydan ulugʻroq narsa yaratmagan», dedi. Sufyon aytdi: Chunki Oyatul-Kursiy — Allohning kalomidir, Allohning kalomi esa Allohning osmonu yerni yaratganidan ulugʻroqdir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у: «Аллоҳ осмону ерда Оятул-Курсийдан улуғроқ нарса яратмаган», деди. Суфён айтди: Чунки Оятул-Курсий — Аллоҳнинг каломидир, Аллоҳнинг каломи эса Аллоҳнинг осмону ерни яратганидан улуғроқдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ، قَالَ سَمِعْتُ الْبَرَاءَ بْنَ عَازِبٍ يَقُولُ بَيْنَمَا رَجُلٌ يَقْرَأُ سُورَةَ الْكَهْفِ إِذْ رَأَى دَابَّتَهُ تَرْكُضُ فَنَظَرَ فَإِذَا مِثْلُ الْغَمَامَةِ أَوِ السَّحَابَةِ فَأَتَى رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ ذَلِكَ لَهُ ‏.‏ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ تِلْكَ السَّكِينَةُ نَزَلَتْ مَعَ الْقُرْآنِ أَوْ نَزَلَتْ عَلَى الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُسَيْدِ بْنِ حُضَيْرٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Baroʼ ibn Ozib (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Kahf surasini oʻqiyotgan edi, birdan otining (hurkib) tipirchilayotganini koʻrdi. Qaradi-yu, goʻyo bir bulut yoki soyaga oʻxshash narsa (turardi). U Rasululloh ﷺ huzuriga kelib, buni u zotga aytdi. Nabiy ﷺ: «U — Qurʼon bilan nozil boʻlgan, yoki Qurʼon sababli nozil boʻlgan sakinat (xotirjamlik)dir», dedilar. Bu bobda Usayd ibn Huzayrdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Барў ибн Озиб (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Каҳф сурасини ўқиётган эди, бирдан отининг (ҳуркиб) типирчилаётганини кўрди. Қаради-ю, гўё бир булут ёки сояга ўхшаш нарса (турарди). У Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келиб, буни у зотга айтди. Набий ﷺ: «У — Қуръон билан нозил бўлган, ёки Қуръон сабабли нозил бўлган сакинат (хотиржамлик)дир», дедилар. Бу бобда Усайд ибн Ҳузайрдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ مَعْدَانَ بْنِ أَبِي طَلْحَةَ، عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَرَأَ ثَلاَثَ آيَاتٍ مِنْ أَوَّلِ الْكَهْفِ عُصِمَ مِنْ فِتْنَةِ الدَّجَّالِ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُعَاذُ بْنُ هِشَامٍ، قَالَ حَدَّثَنِي أَبِي، عَنْ قَتَادَةَ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim Kahf (surasi)ning boshidan uchta oyatni oʻqisa, Dajjol fitnasidan saqlanadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абу Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким Каҳф (сураси)нинг бошидан учта оятни ўқиса, Дажжол фитнасидан сақланади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَسُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الرُّؤَاسِيُّ، عَنِ الْحَسَنِ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ هَارُونَ أَبِي مُحَمَّدٍ، عَنْ مُقَاتِلِ بْنِ حَيَّانَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ لِكُلِّ شَيْءٍ قَلْبًا وَقَلْبُ الْقُرْآنِ يس وَمَنْ قَرَأَ يس كَتَبَ اللَّهُ لَهُ بِقِرَاءَتِهَا قِرَاءَةَ الْقُرْآنِ عَشْرَ مَرَّاتٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَبِالْبَصْرَةِ لاَ يَعْرِفُونَ مِنْ حَدِيثِ قَتَادَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَهَارُونُ أَبُو مُحَمَّدٍ شَيْخٌ مَجْهُولٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا أَبُو مُوسَى مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، قَالَ حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ سَعِيدٍ الدَّارِمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، عَنْ حُمَيْدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، بِهَذَا ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي بَكْرٍ الصِّدِّيقِ، وَلاَ يَصِحُّ مِنْ قِبَلِ إِسْنَادِهِ إِسْنَادُهُ ضَعِيفٌ ‏.‏ وَ فِي البَابِ عَنْ أَبِي هُرَيرَةَ

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Albatta, har bir narsaning qalbi bor, Qurʼonning qalbi esa Yosindir. Kim Yosinni oʻqisa, Alloh unga uni oʻqigani uchun Qurʼonni oʻn marta oʻqigan (savobini) yozadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Humayd ibn Abdurrahmonning hadisidangina bilamiz. Basrada Qatodaning hadisini faqat shu jihatdangina biladilar. Horun Abu Muhammad esa nomaʼlum (majhul) shayxdir. Bu bobda Abu Bakr Siddiqdan ham (rivoyat) bor, biroq u isnodi jihatidan sahih emas, uning isnodi zaifdir. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Албатта, ҳар бир нарсанинг қалби бор, Қуръоннинг қалби эса Ёсиндир. Ким Ёсинни ўқиса, Аллоҳ унга уни ўқигани учун Қуръонни ўн марта ўқиган (савобини) ёзади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳумайд ибн Абдурраҳмоннинг ҳадисидангина биламиз. Басрада Қатоданинг ҳадисини фақат шу жиҳатдангина биладилар. Ҳорун Абу Муҳаммад эса номаълум (мажҳул) шайхдир. Бу бобда Абу Бакр Сиддиқдан ҳам (ривоят) бор, бироқ у исноди жиҳатидан саҳиҳ эмас, унинг исноди заифдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ وَكِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ عُمَرَ بْنِ أَبِي خَثْعَمٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَرَأَ حم الدُّخَانَ فِي لَيْلَةٍ أَصْبَحَ يَسْتَغْفِرُ لَهُ سَبْعُونَ أَلْفَ مَلَكٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَعُمَرُ بْنُ أَبِي خَثْعَمٍ يُضَعَّفُ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ وَهُوَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kim Ha Mim ad-Duxonni kechasi oʻqisa, tongda yetmish ming farishta uning uchun magʻfirat soʻraydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu jihatdangina bilamiz. Umar ibn Abu Xasʼam esa zaif sanaladi. Muhammad (al-Buxoriy) aytdi: U munkarul-hadisdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Ҳа Мим ад-Духонни кечаси ўқиса, тонгда етмиш минг фаришта унинг учун мағфират сўрайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу жиҳатдангина биламиз. Умар ибн Абу Хасъам эса заиф саналади. Муҳаммад (ал-Бухорий) айтди: У мункарул-ҳадисдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْكُوفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَيْدُ بْنُ حُبَابٍ، عَنْ هِشَامٍ أَبِي الْمِقْدَامِ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَرَأَ حم الدُّخَانَ فِي لَيْلَةِ الْجُمُعَةِ غُفِرَ لَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَهِشَامٌ أَبُو الْمِقْدَامِ يُضَعَّفُ وَلَمْ يَسْمَعِ الْحَسَنُ مِنْ أَبِي هُرَيْرَةَ هَكَذَا قَالَ أَيُّوبُ وَيُونُسُ بْنُ عُبَيْدٍ وَعَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim juma kechasida ‹Hamim Duxon›ni oʻqisa, u kishi magʻfirat qilinadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Hishom Abulmiqdom zaif sanaladi, Hasan esa Abu Hurayradan eshitmagan. Buni Ayyub, Yunus ibn Ubayd va Ali ibn Zayd ham shunday aytishgan.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким жума кечасида ‹Ҳамим Духон›ни ўқиса, у киши мағфират қилинади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Ҳишом Абулмиқдом заиф саналади, Ҳасан эса Абу Ҳурайрадан эшитмаган. Буни Айюб, Юнус ибн Убайд ва Али ибн Зайд ҳам шундай айтишган.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ أَبِي الشَّوَارِبِ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَمْرِو بْنِ مَالِكٍ النُّكْرِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي الْجَوْزَاءِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ضَرَبَ بَعْضُ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم خِبَاءَهُ عَلَى قَبْرٍ وَهُوَ لاَ يَحْسِبُ أَنَّهُ قَبْرٌ فَإِذَا فِيهِ إِنْسَانٌ يَقْرَأُ سُورَةَ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ حَتَّى خَتَمَهَا فَأَتَى النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي ضَرَبْتُ خِبَائِي عَلَى قَبْرٍ وَأَنَا لاَ أَحْسِبُ أَنَّهُ قَبْرٌ فَإِذَا فِيهِ إِنْسَانٌ يَقْرَأُ سُورَةَ تَبَارَكَ الْمُلْكُ حَتَّى خَتَمَهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ هِيَ الْمَانِعَةُ هِيَ الْمُنْجِيَةُ تُنْجِيهِ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning sahobalaridan biri qabr ustiga chodirini tikdi, u uning qabr ekanini bilmasdi. Birdan chodir ichida bir kishi ‹Tabaarakallaziy biyadihil-mulk› surasini oxirigacha oʻqib turganini eshitdi. U Nabiy ﷺning oldilariga kelib: «Yo Rasululloh, men chodirimni bir qabr ustiga tikdim, uning qabr ekanini bilmagandim. Birdan chodir ichida bir kishi ‹Tabaarakal-mulk› surasini oxirigacha oʻqiyotganini eshitdim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «U (sura) toʻsuvchidir, u qutqaruvchidir, uni qabr azobidan qutqaradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan gʻaribdir. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг саҳобаларидан бири қабр устига чодирини тикди, у унинг қабр эканини билмасди. Бирдан чодир ичида бир киши ‹Табааракаллазий биядиҳил-мулк› сурасини охиригача ўқиб турганини эшитди. У Набий ﷺнинг олдиларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, мен чодиримни бир қабр устига тикдим, унинг қабр эканини билмагандим. Бирдан чодир ичида бир киши ‹Табааракал-мулк› сурасини охиригача ўқиётганини эшитдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «У (сура) тўсувчидир, у қутқарувчидир, уни қабр азобидан қутқаради», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан ғарибдир. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عَبَّاسٍ الْجُشَمِيِّ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ إِنَّ سُورَةً مِنَ الْقُرْآنِ ثَلاَثُونَ آيَةً شَفَعَتْ لِرَجُلٍ حَتَّى غُفِرَ لَهُ وَهِيَ سُورَةُ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Albatta Qurʼonda oʻttiz oyatli bir sura bor, u bir kishiga shafoat qilib, u magʻfirat qilingunicha (shafoat qildi). U ‹Tabaarakallaziy biyadihil-mulk› surasidir», dedilar. Bu hadis hasandir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Албатта Қуръонда ўттиз оятли бир сура бор, у бир кишига шафоат қилиб, у мағфират қилингунича (шафоат қилди). У ‹Табааракаллазий биядиҳил-мулк› сурасидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ مِسْعَرٍ، - تِرْمِذِيٌّ - قَالَ حَدَّثَنَا الْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ ‏:‏ ‏(‏الم * تَنْزِيلُ ‏)‏ وَ ‏(‏ تَبَارَكَ الَّذِي بِيَدِهِ الْمُلْكُ ‏)‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ رَوَاهُ غَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ مِثْلَ هَذَا ‏.‏ وَرَوَاهُ مُغِيرَةُ بْنُ مُسْلِمٍ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَ هَذَا ‏.‏ وَرَوَى زُهَيْرٌ قَالَ قُلْتُ لأَبِي الزُّبَيْرِ سَمِعْتَ مِنْ جَابِرٍ يَذْكُرُ هَذَا الْحَدِيثَ ‏.‏ فَقَالَ أَبُو الزُّبَيْرِ إِنَّمَا أَخْبَرَنِيهِ صَفْوَانُ أَوِ ابْنُ صَفْوَانَ وَكَأَنَّ زُهَيْرًا أَنْكَرَ أَنْ يَكُونَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ عَنْ جَابِرٍ ‏.‏ حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ أَبِي الزُّبَيْرِ، عَنْ جَابِرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ ‏.‏ حَدَّثَنَا هُرَيْمٌ بن مِسْعَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا فُضَيْلٌ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ طَاوُسٍ، قَالَ تَفْضُلاَنِ عَلَى كُلِّ سُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ بِسَبْعِينَ حَسَنَةً ‏.‏

Jobir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ {Alif, Lom, Mim. Tanziyl} (Sajda surasi) va {Tabaarakallaziy biyadihil-mulk} (Mulk surasi)ni oʻqimaguncha uxlamas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni bir nechta (rovi) Lays ibn Abu Sulaymdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Uni Mugʻiyra ibn Muslim ham Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash rivoyat qilgan. Zuhayr esa rivoyat qilib aytdi: Men Abuz-Zubayrga: «Sen Jobirdan bu hadisni zikr qilganini eshitganmisan?» dedim. Abuz-Zubayr: «Buni menga faqat Safvon yoki Ibn Safvon xabar bergan», dedi. Goʻyo Zuhayr bu hadis Abuz-Zubayrdan, u Jobirdan boʻlishini inkor qilgandek edi. Tovus aytdi: Bu ikki (sura) Qurʼonning har bir surasidan yetmish hasana bilan ortiqdir.Жобир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ {Алиф, Лом, Мим. Танзийл} (Сажда сураси) ва {Табааракаллазий биядиҳил-мулк} (Мулк сураси)ни ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни бир нечта (рови) Лайс ибн Абу Сулаймдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Уни Муғийра ибн Муслим ҳам Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш ривоят қилган. Зуҳайр эса ривоят қилиб айтди: Мен Абуз-Зубайрга: «Сен Жобирдан бу ҳадисни зикр қилганини эшитганмисан?» дедим. Абуз-Зубайр: «Буни менга фақат Сафвон ёки Ибн Сафвон хабар берган», деди. Гўё Зуҳайр бу ҳадис Абуз-Зубайрдан, у Жобирдан бўлишини инкор қилгандек эди. Товус айтди: Бу икки (сура) Қуръоннинг ҳар бир сурасидан етмиш ҳасана билан ортиқдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مُوسَى الْحَرَشِيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ سَلْمِ بْنِ صَالِحٍ الْعِجْلِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا ثَابِتٌ الْبُنَانِيُّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَرَأَ إِذَا زُلْزِلَتِ عُدِلَتْ لَهُ بِنِصْفِ الْقُرْآنِ وَمَنْ قَرَأَْ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏)‏ عُدِلَتْ لَهُ بِرُبْعِ الْقُرْآنِ وَمَنْ قَرَأَْ قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ عُدِلَتْ لَهُ بِثُلُثِ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ هَذَا الشَّيْخِ الْحَسَنِ بْنِ سَلْمٍ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim {Izaa zulzilat}ni oʻqisa, unga Qurʼonning yarmiga teng (savob) boʻladi. Kim {Qul yaa ayyuhal-kaafiruun}ni oʻqisa, unga Qurʼonning chorak qismiga teng (savob) boʻladi. Kim {Qul huvallohu ahad}ni oʻqisa, unga Qurʼonning uchdan biriga teng (savob) boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu shayx Hasan ibn Salm hadisi orqaligina bilamiz. Bu bobda Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким {Изаа зулзилат}ни ўқиса, унга Қуръоннинг ярмига тенг (савоб) бўлади. Ким {Қул яа айюҳал-каафируун}ни ўқиса, унга Қуръоннинг чорак қисмига тенг (савоб) бўлади. Ким {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни ўқиса, унга Қуръоннинг учдан бирига тенг (савоб) бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу шайх Ҳасан ибн Салм ҳадиси орқалигина биламиз. Бу бобда Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ هَارُونَ، قَالَ أَخْبَرَنَا يَمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ الْعَنَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَطَاءٌ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِذَا زُلْزِلَتِ تَعْدِلُ نِصْفَ الْقُرْآنِ وَقُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ تَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ وَ قُلْْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ تَعْدِلُ رُبُعَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ يَمَانِ بْنِ الْمُغِيرَةِ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «{Izaa zulzilat} Qurʼonning yarmiga teng boʻladi, {Qul huvallohu ahad} Qurʼonning uchdan biriga teng boʻladi va {Qul yaa ayyuhal-kaafiruun} Qurʼonning chorak qismiga teng boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Yamon ibn Mugʻiyra hadisi orqaligina bilamiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «{Изаа зулзилат} Қуръоннинг ярмига тенг бўлади, {Қул ҳуваллоҳу аҳад} Қуръоннинг учдан бирига тенг бўлади ва {Қул яа айюҳал-каафируун} Қуръоннинг чорак қисмига тенг бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ямон ибн Муғийра ҳадиси орқалигина биламиз.

حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي فُدَيْكٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا سَلَمَةُ بْنُ وَرْدَانَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ لِرَجُلٍ مِنْ أَصْحَابِهِ ‏"‏ هَلْ تَزَوَّجْتَ يَا فُلاَنُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لاَ وَاللَّهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَلاَ عِنْدِي مَا أَتَزَوَّجُ بِهِ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ مَعَكَ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ ثُلُثُ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ مَعَكَ ‏(‏ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ رُبُعُ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ مَعَكَ قُلْ يَا أَيُّهَا الْكَافِرُونَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى قَالَ ‏"‏ رُبُعُ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ أَلَيْسَ مَعَكَ ‏(‏إِذَا زُلْزِلَتِ الأَرْضُ ‏)‏ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ بَلَى ‏.‏ قَالَ ‏"‏ رُبُعُ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ تَزَوَّجْ تَزَوَّجْ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ sahobalaridan bir kishiga: «Ey falon, uylandingmi?» dedilar. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, yo Rasululloh, mening uylanishga (imkonim beradigan) narsam yoʻq», dedi. U zot: «Sening yoningda {Qul huvallohu ahad} yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor», dedi. U zot: «(U) Qurʼonning uchdan biridir», dedilar. «Sening yoningda {Izaa jaa-a nasrullohi val-fath} yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor», dedi. U zot: «(U) Qurʼonning chorak qismidir», dedilar. «Sening yoningda {Qul yaa ayyuhal-kaafiruun} yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor», dedi. U zot: «(U) Qurʼonning chorak qismidir», dedilar. «Sening yoningda {Izaa zulzilatil-ardu} yoʻqmi?» dedilar. U: «Bor», dedi. U zot: «(U) Qurʼonning chorak qismidir», dedilar. Soʻng: «Uylan, uylan!» dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ саҳобаларидан бир кишига: «Эй фалон, уйландингми?» дедилар. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, ё Расулуллоҳ, менинг уйланишга (имконим берадиган) нарсам йўқ», деди. У зот: «Сенинг ёнингда {Қул ҳуваллоҳу аҳад} йўқми?» дедилар. У: «Бор», деди. У зот: «(У) Қуръоннинг учдан биридир», дедилар. «Сенинг ёнингда {Изаа жаа-а насруллоҳи вал-фатҳ} йўқми?» дедилар. У: «Бор», деди. У зот: «(У) Қуръоннинг чорак қисмидир», дедилар. «Сенинг ёнингда {Қул яа айюҳал-каафируун} йўқми?» дедилар. У: «Бор», деди. У зот: «(У) Қуръоннинг чорак қисмидир», дедилар. «Сенинг ёнингда {Изаа зулзилатил-арду} йўқми?» дедилар. У: «Бор», деди. У зот: «(У) Қуръоннинг чорак қисмидир», дедилар. Сўнг: «Уйлан, уйлан!» дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، قَالَ حَدَّثَنَا زَائِدَةُ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ رَبِيعِ بْنِ خُثَيْمٍ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى، عَنِ امْرَأَةٍ، وَهِيَ امْرَأَةُ أَبِي أَيُّوبَ عَنْ أَبِي أَيُّوبَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أَيَعْجَزُ أَحَدُكُمْ أَنْ يَقْرَأَ فِي لَيْلَةٍ ثُلُثَ الْقُرْآنِ مَنْ قَرَأَ اللَّهُ الْوَاحِدُ الصَّمَدُ فَقَدْ قَرَأَ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ وَأَبِي سَعِيدٍ وَقَتَادَةَ بْنِ النُّعْمَانِ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَأَبِي مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ وَلاَ نَعْرِفُ أَحَدًا رَوَى هَذَا الْحَدِيثَ أَحْسَنَ مِنْ رِوَايَةِ زَائِدَةَ وَتَابَعَهُ عَلَى رِوَايَتِهِ إِسْرَائِيلُ وَالْفُضَيْلُ بْنُ عِيَاضٍ وَقَدْ رَوَى شُعْبَةُ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنَ الثِّقَاتِ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ مَنْصُورٍ وَاضْطَرَبُوا فِيهِ ‏.‏

Abu Ayyub (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz bir kechada Qurʼonning uchdan birini oʻqishdan ojizmi? Kim {Allohul-vaahidus-samad}ni oʻqisa, batahqiq Qurʼonning uchdan birini oʻqibdi», dedilar. Bu bobda Abud-Dardo, Abu Said, Qatoda ibn Nuʼmon, Abu Hurayra, Anas, Ibn Umar va Abu Masʼuddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir. Biz bu hadisni Zoidaning rivoyatidan koʻra goʻzalroq rivoyat qilgan birortasini bilmaymiz. Uning rivoyatiga Isroil va Fuzayl ibn Iyoz mutobaat qilishgan. Shuʼba va boshqa bir nechta ishonchli (rovilar) bu hadisni Mansurdan rivoyat qilishib, unda iztirobga (ixtilofga) tushishgan.Абу Айюб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз бир кечада Қуръоннинг учдан бирини ўқишдан ожизми? Ким {Аллоҳул-вааҳидус-самад}ни ўқиса, батаҳқиқ Қуръоннинг учдан бирини ўқибди», дедилар. Бу бобда Абуд-Дардо, Абу Саид, Қатода ибн Нуъмон, Абу Ҳурайра, Анас, Ибн Умар ва Абу Масъуддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир. Биз бу ҳадисни Зоиданинг ривоятидан кўра гўзалроқ ривоят қилган бирортасини билмаймиз. Унинг ривоятига Исроил ва Фузайл ибн Иёз мутобаат қилишган. Шуъба ва бошқа бир нечта ишончли (ровилар) бу ҳадисни Мансурдан ривоят қилишиб, унда изтиробга (ихтилофга) тушишган.

حَدَّثَنَا أَبُو كُرَيْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنِ ابْنِ حُنَيْنٍ، مَوْلًى لآلِ زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ أَوْ مَوْلَى زَيْدِ بْنِ الْخَطَّابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ أَقْبَلْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَسَمِعَ رَجُلاً يَقْرَأُْ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ * اللَّهُ الصَّمَدُ ‏)‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ وَجَبَتْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ وَمَا وَجَبَتْ قَالَ ‏"‏ الْجَنَّةُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ وَابْنُ حُنَيْنٍ هُوَ عُبَيْدُ بْنُ حُنَيْنٍ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga ketayotgan edim, u zot bir kishining {Qul huvallohu ahad. Allohus-samad} deb oʻqiyotganini eshitib qoldilar. Shunda Rasululloh ﷺ: «Vojib boʻldi», dedilar. Men: «Nima vojib boʻldi?» dedim. U zot: «Jannat», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat Molik ibn Anas hadisi orqaligina bilamiz. Ibn Hunayn esa — u Ubayd ibn Hunayndir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга кетаётган эдим, у зот бир кишининг {Қул ҳуваллоҳу аҳад. Аллоҳус-самад} деб ўқиётганини эшитиб қолдилар. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Вожиб бўлди», дедилар. Мен: «Нима вожиб бўлди?» дедим. У зот: «Жаннат», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Молик ибн Анас ҳадиси орқалигина биламиз. Ибн Ҳунайн эса — у Убайд ибн Ҳунайндир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ مَرْزُوقٍ الْبَصْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا حَاتِمُ بْنُ مَيْمُونٍ أَبُو سَهْلٍ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَرَأَ كُلَّ يَوْمٍ مِائَتَىْ مَرَّةٍ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ مُحِيَ عَنْهُ ذُنُوبُ خَمْسِينَ سَنَةً إِلاَّ أَنْ يَكُونَ عَلَيْهِ دَيْنٌ ‏"‏ ‏.‏ وَبِهَذَا الإِسْنَادِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ أَرَادَ أَنْ يَنَامَ عَلَى فِرَاشِهِ فَنَامَ عَلَى يَمِينِهِ ثُمَّ قَرَأَْ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ مِئَةَ مَرَّةٍ فَإِذَا كَانَ يَوْمُ الْقِيَامَةِ يَقُولُ لَهُ الرَّبُّ يَا عَبْدِي ادْخُلْ عَلَى يَمِينِكَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ أَيْضًا عَنْ ثَابِتٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim har kuni {Qul huvallohu ahad}ni ikki yuz marta oʻqisa, undan ellik yillik gunohlar oʻchiriladi, faqat uning zimmasida qarz boʻlmasa», dedilar. Yana shu isnod bilan Nabiy ﷺdan (rivoyat qilinadi): U zot: «Kim oʻrniga (uxlash uchun) yotmoqchi boʻlib, oʻng yoni bilan yotsa, soʻng {Qul huvallohu ahad}ni yuz marta oʻqisa, qiyomat kuni boʻlganida Robb unga: ‹Ey bandam, oʻng tomoningdan jannatga kir›, deydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Sobitdan, u Anasdan (rivoyatida) gʻaribdir. Bu hadis Sobitdan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким ҳар куни {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни икки юз марта ўқиса, ундан эллик йиллик гуноҳлар ўчирилади, фақат унинг зиммасида қарз бўлмаса», дедилар. Яна шу иснод билан Набий ﷺдан (ривоят қилинади): У зот: «Ким ўрнига (ухлаш учун) ётмоқчи бўлиб, ўнг ёни билан ётса, сўнг {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни юз марта ўқиса, қиёмат куни бўлганида Робб унга: ‹Эй бандам, ўнг томонингдан жаннатга кир›, дейди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Собитдан, у Анасдан (ривоятида) ғарибдир. Бу ҳадис Собитдан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ بْنُ مُحَمَّدٍ الدُّورِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ مَخْلَدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، قَالَ حَدَّثَنَا سُهَيْلُ بْنُ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ تَعْدِلُ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «{Qul huvallohu ahad} Qurʼonning uchdan biriga teng boʻladi», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «{Қул ҳуваллоҳу аҳад} Қуръоннинг учдан бирига тенг бўлади», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ كَيْسَانَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو حَازِمٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ احْشِدُوا فَإِنِّي سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَحَشَدَ مَنْ حَشَدَ ثُمَّ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَرَأَْ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ ثُمَّ دَخَلَ فَقَالَ بَعْضُنَا لِبَعْضٍ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ فَإِنِّي سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ إِنِّي لأُرَى هَذَا خَبَرٌ جَاءَهُ مِنَ السَّمَاءِ ثُمَّ خَرَجَ نَبِيُّ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ ‏"‏ إِنِّي قُلْتُ سَأَقْرَأُ عَلَيْكُمْ ثُلُثَ الْقُرْآنِ أَلاَ وَإِنَّهَا تَعْدِلُ بثُلُثَ الْقُرْآنِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَأَبُو حَازِمٍ الأَشْجَعِيُّ اسْمُهُ سَلْمَانُ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Toʻplaninglar, men sizlarga Qurʼonning uchdan birini oʻqib beraman», dedilar. (Abu Hurayra) aytdi: Toʻplanadigan kishilar toʻplandi. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ chiqib, {Qul huvallohu ahad}ni oʻqidilar, keyin (uyga) kirib ketdilar. Shunda biz bir-birimizga: «Rasululloh ﷺ ‹Men sizlarga Qurʼonning uchdan birini oʻqib beraman› dedilar. Men buni osmondan u zotga kelgan bir xabar deb oʻylayman», dedik. Soʻng Allohning Nabiysi ﷺ chiqib: «Men ‹Sizlarga Qurʼonning uchdan birini oʻqib beraman› deb aytgan edim. Ogoh boʻlinglar, albatta u (sura) Qurʼonning uchdan biriga teng boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Abu Hozim al-Ashjaʼiyning ismi Salmondir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Тўпланинглар, мен сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман», дедилар. (Абу Ҳурайра) айтди: Тўпланадиган кишилар тўпланди. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ чиқиб, {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни ўқидилар, кейин (уйга) кириб кетдилар. Шунда биз бир-биримизга: «Расулуллоҳ ﷺ ‹Мен сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман› дедилар. Мен буни осмондан у зотга келган бир хабар деб ўйлайман», дедик. Сўнг Аллоҳнинг Набийси ﷺ чиқиб: «Мен ‹Сизларга Қуръоннинг учдан бирини ўқиб бераман› деб айтган эдим. Огоҳ бўлинглар, албатта у (сура) Қуръоннинг учдан бирига тенг бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Абу Ҳозим ал-Ашжаъийнинг исми Салмондир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ ثَابِتٍ الْبُنَانِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ رَجُلٌ مِنَ الأَنْصَارِ يَؤُمُّهُمْ فِي مَسْجِدِ قُبَاءَ فَكَانَ كُلَّمَا افْتَتَحَ سُورَةً يَقْرَأُ لَهُمْ فِي الصَّلاَةِ يَقْرَأَ بِهَا افْتَتَحَ بِـ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ حَتَّى يَفْرُغَ مِنْهَا ثُمَّ يَقْرَأُ بِسُورَةٍ مَعَهَا وَكَانَ يَصْنَعُ ذَلِكَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ فَكَلَّمَهُ أَصْحَابُهُ فَقَالُوا إِنَّكَ تَقْرَأُ بِهَذِهِ السُّورَةِ ثُمَّ لاَ تَرَى أَنَّهَا تُجْزِيكَ حَتَّى تَقْرَأَ بِسُورَةٍ أُخْرَى فَإِمَّا أَنْ تَقْرَأَ بِهَا وَإِمَّا أَنْ تَدَعَهَا وَتَقْرَأَ بِسُورَةٍ أُخْرَى ‏.‏ قَالَ مَا أَنَا بِتَارِكِهَا إِنْ أَحْبَبْتُمْ أَنْ أَؤُمَّكُمْ بِهَا فَعَلْتُ وَإِنْ كَرِهْتُمْ تَرَكْتُكُمْ ‏.‏ وَكَانُوا يَرَوْنَهُ أَفْضَلَهُمْ وَكَرِهُوا أَنْ يَؤُمَّهُمْ غَيْرُهُ فَلَمَّا أَتَاهُمُ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَخْبَرُوهُ الْخَبَرَ فَقَالَ ‏"‏ يَا فُلاَنُ مَا يَمْنَعُكَ مِمَّا يَأْمُرُ بِهِ أَصْحَابُكَ وَمَا يَحْمِلُكَ أَنْ تَقْرَأَ هَذِهِ السُّورَةَ فِي كُلِّ رَكْعَةٍ ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّهَا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ حُبَّهَا أَدْخَلَكَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ مِنْ حَدِيثِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ عَنْ ثَابِتٍ ‏البُنَانِيُّ وَ قد رَوَى مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ عَنْ ثَابِتٍ عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ رَجُلاً، قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنِّي أُحِبُّ هَذِهِ السُّورَةَْ ‏(‏قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ ‏)‏ فَقَالَ ‏"‏ إِنَّ حُبَّكَ إِيَّاهَا يُدْخِلُكَ الْجَنَّةَ ‏"‏ ‏.‏ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو دَاوُدَ سُلَيْمَانُ بْنُ الأَشْعَثِ قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ قَالَ حَدَّثَنَا مُبَارَكُ بْنُ فَضَالَةَ بِهَذَا ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ansorlardan bir kishi Qubo masjidida ularga imomlik qilar edi. U namozda ularga oʻqiydigan har bir surani boshlaganida, avval {Qul huvallohu ahad}ni boshlab uni tamomlar, soʻng u bilan birga boshqa bir surani oʻqir edi. U buni har bir rakaatda qilar edi. Sheriklari unga gapirib: «Sen bu surani oʻqiysan, soʻng (yana) boshqa sura oʻqimaguningcha uni oʻzingga kifoya deb bilmaysan. Yo uni (yolgʻiz) oʻqi, yo uni qoʻyib boshqa sura oʻqi», dedilar. U: «Men uni tark etmayman. Agar shu (sura) bilan sizlarga imomlik qilishimni xohlasangiz, qilaman; agar yoqtirmasangiz, sizlarni tark etaman», dedi. Ular uni oʻzlarining eng afzali deb bilishar va undan boshqasi imomlik qilishini yoqtirmas edilar. Nabiy ﷺ ularning oldiga kelganlarida, unga bu xabarni aytishdi. Shunda u zot: «Ey falon, sheriklaring buyurayotgan narsadan seni nima toʻsadi? Va bu surani har bir rakaatda oʻqishingga seni nima undaydi?» dedilar. U: «Yo Rasululloh, men uni sevaman», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Albatta uni sevganliging seni jannatga kiritdi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan, Ubaydulloh ibn Umar hadisidan, u Sobit al-Bunoniydan (rivoyatida) hasan gʻarib sahihdir. Muborak ibn Fazola ham Sobitdan, u Anasdan rivoyat qilganki, bir kishi: «Yo Rasululloh, men bu {Qul huvallohu ahad} surasini sevaman», dedi. Shunda u zot: «Albatta sening uni sevishing seni jannatga kiritadi», dedilar.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Ансорлардан бир киши Қубо масжидида уларга имомлик қилар эди. У намозда уларга ўқийдиган ҳар бир сурани бошлаганида, аввал {Қул ҳуваллоҳу аҳад}ни бошлаб уни тамомлар, сўнг у билан бирга бошқа бир сурани ўқир эди. У буни ҳар бир ракаатда қилар эди. Шериклари унга гапириб: «Сен бу сурани ўқийсан, сўнг (яна) бошқа сура ўқимагунингча уни ўзингга кифоя деб билмайсан. Ё уни (ёлғиз) ўқи, ё уни қўйиб бошқа сура ўқи», дедилар. У: «Мен уни тарк этмайман. Агар шу (сура) билан сизларга имомлик қилишимни хоҳласангиз, қиламан; агар ёқтирмасангиз, сизларни тарк этаман», деди. Улар уни ўзларининг энг афзали деб билишар ва ундан бошқаси имомлик қилишини ёқтирмас эдилар. Набий ﷺ уларнинг олдига келганларида, унга бу хабарни айтишди. Шунда у зот: «Эй фалон, шерикларинг буюраётган нарсадан сени нима тўсади? Ва бу сурани ҳар бир ракаатда ўқишингга сени нима ундайди?» дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, мен уни севаман», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта уни севганлигинг сени жаннатга киритди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан, Убайдуллоҳ ибн Умар ҳадисидан, у Собит ал-Бунонийдан (ривоятида) ҳасан ғариб саҳиҳдир. Муборак ибн Фазола ҳам Собитдан, у Анасдан ривоят қилганки, бир киши: «Ё Расулуллоҳ, мен бу {Қул ҳуваллоҳу аҳад} сурасини севаман», деди. Шунда у зот: «Албатта сенинг уни севишинг сени жаннатга киритади», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ، قَالَ أَخْبَرَنِي قَيْسُ بْنُ أَبِي حَازِمٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ الْجُهَنِيِّ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ قَدْ أَنْزَلَ اللَّهُ عَلَىَّ آيَاتٍ لَمْ يُرَ مِثْلُهُنَّ ‏(‏قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ النَّاسِ ‏)‏ إِلَى آخِرِ السُّورَةِ وَ ‏(‏قُلْ أَعُوذُ بِرَبِّ الْفَلَقِ ‏)‏ إِلَى آخِرِ السُّورَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Uqba ibn Omir al-Juhaniy (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Alloh menga oʻxshashi koʻrilmagan oyatlarni nozil qildi: {Qul aʼuuzu birabbin-naas} surasini oxirigacha va {Qul aʼuuzu birabbil-falaq} surasini oxirigacha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Уқба ибн Омир ал-Жуҳаний (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Аллоҳ менга ўхшаши кўрилмаган оятларни нозил қилди: {Қул аъуузу бираббин-наас} сурасини охиригача ва {Қул аъуузу бираббил-фалақ} сурасини охиригача», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ عُلَىِّ بْنِ رَبَاحٍ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ أَمَرَنِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنْ أَقْرَأَ بِالْمُعَوِّذَتَيْنِ فِي دُبُرِ كُلِّ صَلاَةٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Rasululloh ﷺ menga har namozning ortidan muavvizatayn (Falaq va Nos suralari)ni oʻqishimni buyurdilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Расулуллоҳ ﷺ менга ҳар намознинг ортидан муаввизатайн (Фалақ ва Нос суралари)ни ўқишимни буюрдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، وَهِشَامٌ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ الَّذِي يَقْرَأُ الْقُرْآنَ وَهُوَ مَاهِرٌ بِهِ مَعَ السَّفَرَةِ الْكِرَامِ الْبَرَرَةِ وَالَّذِي يَقْرَؤُهُ قَالَ هِشَامٌ وَهُوَ شَدِيدٌ عَلَيْهِ قَالَ شُعْبَةُ وَهُوَ عَلَيْهِ شَاقٌّ فَلَهُ أَجْرَانِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼonni mohirona oʻqiydigan kishi ulugʻ va yaxshi farishtalar bilan birga boʻladi. Qurʼonni qiynalib oʻqiydigan kishiga esa ikki ajr bordir», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръонни моҳирона ўқийдиган киши улуғ ва яхши фаришталар билан бирга бўлади. Қуръонни қийналиб ўқийдиган кишига эса икки ажр бордир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا حَفْصُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ زَاذَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ ضَمْرَةَ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ وَاسْتَظْهَرَهُ فَأَحَلَّ حَلاَلَهُ وَحَرَّمَ حَرَامَهُ أَدْخَلَهُ اللَّهُ بِهِ الْجَنَّةَ وَشَفَّعَهُ فِي عَشَرَةٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِهِ كُلُّهُمْ وَجَبَتْ لَهُ النَّارُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَلَيْسَ إِسْنَادٌ صَحِيحٍ ‏.‏ وَحَفْصُ بْنُ سُلَيْمَانَ أَبُو عُمَرَ بَزَّازٌ كُوفِيٌّ يُضَعَّفُ فِي الْحَدِيثِ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Qurʼonni oʻqib, uni yod olib, uning halolini halol, haromini harom deb bilsa, Alloh uni shu sababli jannatga kiritadi va uning oʻz ahli baytidan oʻzlariga doʻzax vojib boʻlgan oʻn kishiga shafoatchi qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz va isnodi sahih emas. Hafs ibn Sulaymon Abu Umar Bazzoz Kufiy hadisda zaif sanaladi.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Қуръонни ўқиб, уни ёд олиб, унинг ҳалолини ҳалол, ҳаромини ҳаром деб билса, Аллоҳ уни шу сабабли жаннатга киритади ва унинг ўз аҳли байтидан ўзларига дўзах вожиб бўлган ўн кишига шафоатчи қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз ва исноди саҳиҳ эмас. Ҳафс ибн Сулаймон Абу Умар Баззоз Куфий ҳадисда заиф саналади.

حَدَّثَنَا عَبْدُ بْنُ حُمَيْدٍ، قَالَ حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ الْجُعْفِيُّ، قَالَ سَمِعْتُ حَمْزَةَ الزَّيَّاتَ، عَنْ أَبِي الْمُخْتَارِ الطَّائِيِّ، عَنِ ابْنِ أَخِي الْحَارِثِ الأَعْوَرِ، عَنِ الْحَارِثِ، قَالَ مَرَرْتُ فِي الْمَسْجِدِ فَإِذَا النَّاسُ يَخُوضُونَ فِي الأَحَادِيثِ فَدَخَلْتُ عَلَى عَلِيٍّ فَقُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ أَلاَ تَرَى أَنَّ النَّاسَ قَدْ خَاضُوا فِي الأَحَادِيثِ ‏.‏ قَالَ أَوَقَدْ فَعَلُوهَا قُلْتُ نَعَمْ ‏.‏ قَالَ أَمَا إِنِّي قَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ أَلاَ إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ فَقُلْتُ مَا الْمَخْرَجُ مِنْهَا يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ ‏"‏ كِتَابُ اللَّهِ فِيهِ نَبَأُ مَا كَانَ قَبْلَكُمْ وَخَبَرُ مَا بَعْدَكُمْ وَحُكْمُ مَا بَيْنَكُمْ هُوَ الْفَصْلُ لَيْسَ بِالْهَزْلِ مَنْ تَرَكَهُ مِنْ جَبَّارٍ قَصَمَهُ اللَّهُ وَمَنِ ابْتَغَى الْهُدَى فِي غَيْرِهِ أَضَلَّهُ اللَّهُ وَهُوَ حَبْلُ اللَّهِ الْمَتِينُ وَهُوَ الذِّكْرُ الْحَكِيمُ وَهُوَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِيمُ هُوَ الَّذِي لاَ تَزِيغُ بِهِ الأَهْوَاءُ وَلاَ تَلْتَبِسُ بِهِ الأَلْسِنَةُ وَلاَ يَشْبَعُ مِنْهُ الْعُلَمَاءُ وَلاَ يَخْلَقُ عَلَى كَثْرَةِ الرَّدِّ وَلاَ تَنْقَضِي عَجَائِبُهُ هُوَ الَّذِي لَمْ تَنْتَهِ الْجِنُّ إِذْ سَمِعَتْهُ حَتَّى قَالُوا ‏(‏إِنَّا سَمِعْنَا قُرْآنًا عَجَبًا * يَهْدِي إِلَى الرُّشْدِ فَآمَنَّا بِهِ ‏)‏ مَنْ قَالَ بِهِ صَدَقَ وَمَنْ عَمِلَ بِهِ أُجِرَ وَمَنْ حَكَمَ بِهِ عَدَلَ وَمَنْ دَعَا إِلَيْهِ هُدِيَ إِلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ ‏"‏ ‏.‏ خُذْهَا إِلَيْكَ يَا أَعْوَرُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ حَمْزَةَ الزًّيَّاتِ وَإِسْنَادُهُ مَجْهُولٌ ‏.‏ وَفِي حَدِيثِ الْحَارِثِ مَقَالٌ ‏.‏

Horis al-Aʼvardan rivoyat qilinadi: «Men masjidga oʻtib kelayotgan edim, odamlar (turli) gaplarga shoʻngʻib ketgan edilar. Shunda Ali (roziyallohu anhu)nikiga kirib: ‹Ey moʻminlar amiri! Odamlar gaplarga berilib ketganini koʻrmayapsizmi?› dedim. U: ‹Ular shuni qildilarmi?› dedi. Men: ‹Ha›, dedim. U dediki: ‹Albatta men Rasululloh ﷺning: «Ogoh boʻlinglar, fitna boʻladi», deganlarini eshitganman. Men: ‹Ey Allohning Rasuli, undan qutilish yoʻli nima?› dedim. U zot: «Allohning Kitobidir. Unda sizlardan oldingilarning xabari, sizlardan keyingilarning xabari va oranglardagi (ishlar)ning hukmi bordir. U haqni botildan ajratuvchidir, hazl emas. Qaysi bir zoʻravon uni tark etsa, Alloh uni sindiradi, kim undan boshqada hidoyat qidirsa, Alloh uni adashtiradi. U Allohning mustahkam arqonidir, u hikmatli zikrdir, u toʻgʻri yoʻldir. U shunday (kitob)ki, havoyi nafslar uni egib qoʻyolmaydi, tillar unda chalkashib ketmaydi, olimlar undan toʻymaydi, koʻp takrorlanishdan eskirmaydi, uning ajoyibotlari tugamaydi. U shunday (kitob)ki, jinlar uni eshitganda, toʻxtamasdan: {Albatta biz ajoyib bir Qurʼon eshitdik, u toʻgʻri yoʻlga hidoyat qiladi, bas, biz unga iymon keltirdik} (Jin 1-2), deyishdi. Kim u bilan soʻzlasa, rost soʻzlaydi, kim u bilan amal qilsa, ajr oladi, kim u bilan hukm qilsa, adolat qiladi, kim unga daʼvat qilsa, toʻgʻri yoʻlga hidoyat qilinadi», dedilar›. (Soʻng Ali:) ‹Buni oʻzingga ol, ey Aʼvar›, dedi». Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Hamza az-Zayyot hadisidangina bilamiz va isnodi notanishdir. Horisning hadisi haqida (tanqidiy) soʻz bor.Ҳорис ал-Аъвардан ривоят қилинади: «Мен масжидга ўтиб келаётган эдим, одамлар (турли) гапларга шўнғиб кетган эдилар. Шунда Али (розияллоҳу анҳу)никига кириб: ‹Эй мўминлар амири! Одамлар гапларга берилиб кетганини кўрмаяпсизми?› дедим. У: ‹Улар шуни қилдиларми?› деди. Мен: ‹Ҳа›, дедим. У дедики: ‹Албатта мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Огоҳ бўлинглар, фитна бўлади», деганларини эшитганман. Мен: ‹Эй Аллоҳнинг Расули, ундан қутилиш йўли нима?› дедим. У зот: «Аллоҳнинг Китобидир. Унда сизлардан олдингиларнинг хабари, сизлардан кейингиларнинг хабари ва оранглардаги (ишлар)нинг ҳукми бордир. У ҳақни ботилдан ажратувчидир, ҳазл эмас. Қайси бир зўравон уни тарк этса, Аллоҳ уни синдиради, ким ундан бошқада ҳидоят қидирса, Аллоҳ уни адаштиради. У Аллоҳнинг мустаҳкам арқонидир, у ҳикматли зикрдир, у тўғри йўлдир. У шундай (китоб)ки, ҳавойи нафслар уни эгиб қўёлмайди, тиллар унда чалкашиб кетмайди, олимлар ундан тўймайди, кўп такрорланишдан эскирмайди, унинг ажойиботлари тугамайди. У шундай (китоб)ки, жинлар уни эшитганда, тўхтамасдан: {Албатта биз ажойиб бир Қуръон эшитдик, у тўғри йўлга ҳидоят қилади, бас, биз унга иймон келтирдик} (Жин 1-2), дейишди. Ким у билан сўзласа, рост сўзлайди, ким у билан амал қилса, ажр олади, ким у билан ҳукм қилса, адолат қилади, ким унга даъват қилса, тўғри йўлга ҳидоят қилинади», дедилар›. (Сўнг Али:) ‹Буни ўзингга ол, эй Аъвар›, деди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Ҳамза аз-Зайёт ҳадисидангина биламиз ва исноди нотанишдир. Ҳориснинг ҳадиси ҳақида (танқидий) сўз бор.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ، أَنْبَأَنَا شُعْبَةُ، قَالَ أَخْبَرَنِي عَلْقَمَةُ بْنُ مَرْثَدٍ، قَالَ سَمِعْتُ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ، يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عَبْدِ الرَّحْمَنِ فَذَاكَ الَّذِي أَقْعَدَنِي مَقْعَدِي هَذَا ‏.‏ وَعَلَّمَ الْقُرْآنَ فِي زَمَنِ عُثْمَانَ حَتَّى بَلَغَ الْحَجَّاجَ بْنَ يُوسُفَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng yaxshilaringiz Qurʼonni oʻrganib, uni (boshqalarga) oʻrgatgan kishidir», dedilar. Abu Abdurrahmon aytdi: «Ana shu narsa meni shu oʻrnimda (taʼlim berishda) oʻtirgizib qoʻydi». U Usmon (roziyallohu anhu) zamonida, to Hajjoj ibn Yusuf (kelguniga) qadar Qurʼon oʻrgatdi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг яхшиларингиз Қуръонни ўрганиб, уни (бошқаларга) ўргатган кишидир», дедилар. Абу Абдурраҳмон айтди: «Ана шу нарса мени шу ўрнимда (таълим беришда) ўтиргизиб қўйди». У Усмон (розияллоҳу анҳу) замонида, то Ҳажжож ибн Юсуф (келгунига) қадар Қуръон ўргатди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ السَّرِيِّ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ السُّلَمِيِّ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ عَفَّانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُكُمْ - أَوْ أَفْضَلُكُمْ - مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ وَهَكَذَا رَوَى عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ عَنْ عُثْمَانَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَسُفْيَانُ لاَ يَذْكُرُ فِيهِ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ الْقَطَّانُ، هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُثْمَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم. حَدَّثَنَا بِذَلِكَ، مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ قَالَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ وَشُعْبَةَ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَهَكَذَا ذَكَرَهُ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ، وَشُعْبَةَ، غَيْرَ مَرَّةٍ عَنْ عَلْقَمَةَ بْنِ مَرْثَدٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ، عَنْ أَبِي عَبْدِ الرَّحْمَنِ، عَنْ عُثْمَانَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَأَصْحَابُ سُفْيَانَ لاَ يَذْكُرُونَ فِيهِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سَعْدِ بْنِ عُبَيْدَةَ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَهُوَ أَصَحُّ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ زَادَ شُعْبَةُ فِي إِسْنَادِ هَذَا الْحَدِيثِ سَعْدَ بْنَ عُبَيْدَةَ وَكَأَنَّ حَدِيثَ سُفْيَانَ أَشْبَهُ ‏.‏ قَالَ عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ قَالَ يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ مَا أَحَدٌ يَعْدِلُ عِنْدِي شُعْبَةَ وَإِذَا خَالَفَهُ سُفْيَانُ أَخَذْتُ بِقَوْلِ سُفْيَانَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى سَمِعْتُ أَبَا عَمَّارٍ يَذْكُرُ عَنْ وَكِيعٍ قَالَ قَالَ شُعْبَةُ سُفْيَانُ أَحْفَظُ مِنِّي وَمَا حَدَّثَنِي سُفْيَانُ عَنْ أَحَدٍ بِشَيْءٍ فَسَأَلْتُهُ إِلاَّ وَجَدْتُهُ كَمَا حَدَّثَنِي ‏.‏ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَسَعْدٍ ‏.‏

Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng yaxshilaringiz — yoki eng afzalingiz — Qurʼonni oʻrganib, uni (boshqalarga) oʻrgatgan kishidir», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Ali va Saʼddan ham (rivoyatlar) bor.Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг яхшиларингиз — ёки энг афзалингиз — Қуръонни ўрганиб, уни (бошқаларга) ўргатган кишидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Али ва Саъддан ҳам (ривоятлар) бор.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ، عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ خَيْرُكُمْ مَنْ تَعَلَّمَ الْقُرْآنَ وَعَلَّمَهُ ‏"‏ ‏.‏ وَهَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَلِيٍّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ إِسْحَاقَ ‏.‏

Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlarning eng yaxshilaringiz Qurʼonni oʻrganib, uni (boshqalarga) oʻrgatgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz Alining Paygʻambar ﷺdan (rivoyat qilgan) hadisi sifatida faqat Abdurrahmon ibn Ishoq hadisidangina bilamiz.Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизларнинг энг яхшиларингиз Қуръонни ўрганиб, уни (бошқаларга) ўргатган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз Алининг Пайғамбар ﷺдан (ривоят қилган) ҳадиси сифатида фақат Абдурраҳмон ибн Ишоқ ҳадисидангина биламиз.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ الْحَنَفِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا الضَّحَّاكُ بْنُ عُثْمَانَ، عَنْ أَيُّوبَ بْنِ مُوسَى، قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ كَعْبٍ الْقُرَظِيَّ، يَقُولُ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ مَسْعُودٍ، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَنْ قَرَأَ حَرْفًا مِنْ كِتَابِ اللَّهِ فَلَهُ بِهِ حَسَنَةٌ وَالْحَسَنَةُ بِعَشْرِ أَمْثَالِهَا لاَ أَقُولُ الم حَرْفٌ وَلَكِنْ أَلِفٌ حَرْفٌ وَلاَمٌ حَرْفٌ وَمِيمٌ حَرْفٌ ‏"‏ ‏.‏ وَيُرْوَى هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ وَرَوَاهُ أَبُو الأَحْوَصِ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ رَفَعَهُ بَعْضُهُمْ وَوَقَفَهُ بَعْضُهُمْ عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ سَمِعْتُ قُتَيْبَةَ بْنَ سَعِيدٍ يَقُولُ بَلَغَنِي أَنَّ مُحَمَّدَ بْنَ كَعْبٍ الْقُرَظِيَّ وُلِدَ فِي حَيَاةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَمُحَمَّدُ بْنُ كَعْبٍ يُكْنَى أَبَا حَمْزَةَ ‏.

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim Allohning Kitobidan bir harf oʻqisa, unga shu sababli bir yaxshilik (ajr) boʻladi, yaxshilik esa oʻn baravar (qaytariladi). Men ‹alif-lom-mim› bir harf demayman, balki alif bir harf, lom bir harf, mim bir harfdir», dedilar. Bu hadis Ibn Masʼuddan boshqa yoʻllar bilan ham rivoyat qilinadi. Uni Abul-Ahvas Ibn Masʼuddan rivoyat qilgan; baʼzilar uni marfuʼ (Paygʻambarga yetkazib), baʼzilar esa Ibn Masʼudga mavquf qilib rivoyat qilganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻl jihatidan hasan sahih gʻaribdir. Qutayba ibn Saidning shunday deganini eshitdim: «Menga yetishicha, Muhammad ibn Kaʼb al-Quraziy Paygʻambar ﷺ hayot vaqtlarida tugʻilgan ekan». Muhammad ibn Kaʼbning kunyasi Abu Hamzadir.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким Аллоҳнинг Китобидан бир ҳарф ўқиса, унга шу сабабли бир яхшилик (ажр) бўлади, яхшилик эса ўн баравар (қайтарилади). Мен ‹алиф-лом-мим› бир ҳарф демайман, балки алиф бир ҳарф, лом бир ҳарф, мим бир ҳарфдир», дедилар. Бу ҳадис Ибн Масъуддан бошқа йўллар билан ҳам ривоят қилинади. Уни Абул-Аҳвас Ибн Масъуддан ривоят қилган; баъзилар уни марфуъ (Пайғамбарга етказиб), баъзилар эса Ибн Масъудга мавқуф қилиб ривоят қилганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўл жиҳатидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Қутайба ибн Саиднинг шундай деганини эшитдим: «Менга етишича, Муҳаммад ибн Каъб ал-Қуразий Пайғамбар ﷺ ҳаёт вақтларида туғилган экан». Муҳаммад ибн Каъбнинг куняси Абу Ҳамзадир.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ، قَالَ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ خُنَيْسٍ، عَنْ لَيْثِ بْنِ أَبِي سُلَيْمٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ أَبِي أُمَامَةَ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا أَذِنَ اللَّهُ لِعَبْدٍ فِي شَيْءٍ أَفْضَلَ مِنْ رَكْعَتَيْنِ يُصَلِّيهِمَا وَإِنَّ الْبِرَّ لَيُذَرُّ عَلَى رَأْسِ الْعَبْدِ مَا دَامَ فِي صَلاَتِهِ وَمَا تَقَرَّبَ الْعِبَادُ إِلَى اللَّهِ بِمِثْلِ مَا خَرَجَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو النَّضْرِ يَعْنِي الْقُرْآنَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ وَبَكْرُ بْنُ خُنَيْسٍ قَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ ابْنُ الْمُبَارَكِ وَتَرَكَهُ فِي آخِرِ أَمْرِهِ ‏. وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْطَاةَ عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ ‏

Abu Umoma (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Alloh bir bandasiga oʻqigan ikki rakat namozdan afzalroq narsada izn bermagan. Banda namozida turgan ekan, uning boshiga yaxshilik sepilib turadi. Bandalar Allohga Undan chiqqan narsa (Qurʼon) misli biror narsa bilan yaqinlasha olmaydilar», dedilar. Abu Nazr: «Yaʼni Qurʼonni (nazarda tutadi)», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Bakr ibn Xunays haqida Ibnul-Muborak (tanqidiy) soʻz aytgan va umrining oxirida uni tark etgan. Bu hadis Zayd ibn Artoadan, u Jubayr ibn Nufayrdan, u Paygʻambar ﷺdan mursal tarzda ham rivoyat qilingan.Абу Умома (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Аллоҳ бир бандасига ўқиган икки ракат намоздан афзалроқ нарсада изн бермаган. Банда намозида турган экан, унинг бошига яхшилик сепилиб туради. Бандалар Аллоҳга Ундан чиққан нарса (Қуръон) мисли бирор нарса билан яқинлаша олмайдилар», дедилар. Абу Назр: «Яъни Қуръонни (назарда тутади)», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. Бакр ибн Хунайс ҳақида Ибнул-Муборак (танқидий) сўз айтган ва умрининг охирида уни тарк этган. Бу ҳадис Зайд ибн Артоадан, у Жубайр ибн Нуфайрдан, у Пайғамбар ﷺдан мурсал тарзда ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا بِذَلِكَ إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ مُعَاوِيَةَ، عَنِ الْعَلاَءِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ زَيْدِ بْنِ أَرْطَاةَ، عَنْ جُبَيْرِ بْنِ نُفَيْرٍ، قَالَ قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّكُمْ لَنْ تَرْجِعُوا إِلَى اللَّهِ بِأَفْضَلَ مِمَّا خَرَجَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ يَعْنِي الْقُرْآنَ ‏.‏

Jubayr ibn Nufayr (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Sizlar Allohga Undan chiqqan narsa (Qurʼon)dan afzalroq narsa bilan qaytmaysizlar», dedilar. Yaʼni Qurʼonni (nazarda tutadilar).Жубайр ибн Нуфайр (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Сизлар Аллоҳга Ундан чиққан нарса (Қуръон)дан афзалроқ нарса билан қайтмайсизлар», дедилар. Яъни Қуръонни (назарда тутадилар).

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ قَابُوسِ بْنِ أَبِي ظَبْيَانَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ الَّذِي لَيْسَ فِي جَوْفِهِ شَيْءٌ مِنَ الْقُرْآنِ كَالْبَيْتِ الْخَرِبِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta ichida (qalbida) Qurʼondan biror narsa boʻlmagan kishi vayron uy kabidir», dedilar. Bu hadis hasan sahihdir.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта ичида (қалбида) Қуръондан бирор нарса бўлмаган киши вайрон уй кабидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ وَأَبُو نُعَيْمٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ أَبِي النَّجُودِ، عَنْ زِرٍّ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يُقَالُ يَعْنِي لِصَاحِبِ الْقُرْآنِ اقْرَأْ وَارْتَقِ وَرَتِّلْ كَمَا كُنْتَ تُرَتِّلُ فِي الدُّنْيَا فَإِنَّ مَنْزِلَتَكَ عِنْدَ آخِرِ آيَةٍ تَقْرَأُ بِهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا بُنْدَارٌ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ عَاصِمٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qurʼon sohibiga: ‹Oʻqi va (darajalarga) koʻtaril, dunyoda tartil bilan oʻqiganingdek tartil bilan oʻqi. Chunki sening manziling (darajang) oʻqiyotgan oxirgi oyatingdadir›, deyiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қуръон соҳибига: ‹Ўқи ва (даражаларга) кўтарил, дунёда тартил билан ўқиганингдек тартил билан ўқи. Чунки сенинг манзилинг (даражанг) ўқиётган охирги оятингдадир›, дейилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ الْجَهْضَمِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، قَالَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمٍ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَجِيءُ الْقُرْآنُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ فَيَقُولُ يَا رَبِّ حَلِّهِ فَيُلْبَسَ تَاجَ الْكَرَامَةِ ثُمَّ يَقُولُ يَا رَبِّ زِدْهُ فَيُلْبَسَ حُلَّةَ الْكَرَامَةِ ثُمَّ يَقُولُ يَا رَبِّ ارْضَ عَنْهُ فَيَرْضَى عَنْهُ فَيُقَالُ لَهُ اقْرَأْ وَارْقَ وَيُزَادُ بِكُلِّ آيَةٍ حَسَنَةً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ ‏.‏ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَاصِمِ بْنِ بَهْدَلَةَ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، نَحْوَهُ وَلَمْ يَرْفَعْهُ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَهَذَا أَصَحُّ عِنْدَنَا مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الصَّمَدِ عَنْ شُعْبَةَ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ: «Qiyomat kuni Qurʼon kelib: ‹Ey Robbim, uni (qalbida saqlagan kishini) ziynatla›, deydi, shunda unga karomat toji kiydiriladi. Soʻng: ‹Ey Robbim, unga ziyoda qil›, deydi, shunda unga karomat libosi kiydiriladi. Soʻng: ‹Ey Robbim, undan rozi boʻl›, deydi, shunda (Alloh) undan rozi boʻladi. Soʻng unga: ‹Oʻqi va (darajalarga) koʻtaril›, deyiladi va har bir oyat bilan unga bir yaxshilik ziyoda qilinadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bizning nazdimizda bu (rivoyat) Abdussamadning Shuʼbadan (rivoyat qilgan) hadisidan koʻra sahihroqdir.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ: «Қиёмат куни Қуръон келиб: ‹Эй Роббим, уни (қалбида сақлаган кишини) зийнатла›, дейди, шунда унга каромат тожи кийдирилади. Сўнг: ‹Эй Роббим, унга зиёда қил›, дейди, шунда унга каромат либоси кийдирилади. Сўнг: ‹Эй Роббим, ундан рози бўл›, дейди, шунда (Аллоҳ) ундан рози бўлади. Сўнг унга: ‹Ўқи ва (даражаларга) кўтарил›, дейилади ва ҳар бир оят билан унга бир яхшилик зиёда қилинади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бизнинг наздимизда бу (ривоят) Абдуссамаднинг Шуъбадан (ривоят қилган) ҳадисидан кўра саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ بْنُ الْحَكَمِ الْوَرَّاقُ الْبَغْدَادِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ عُرِضَتْ عَلَىَّ أُجُورُ أُمَّتِي حَتَّى الْقَذَاةِ يُخْرِجُهَا الرَّجُلُ مِنَ الْمَسْجِدِ وَعُرِضَتْ عَلَىَّ ذُنُوبُ أَمَّتِي فَلَمْ أَرَ ذَنْبًا أَعْظَمَ مِنْ سُورَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ أَوْ آيَةٍ أُوتِيهَا رَجُلٌ ثُمَّ نَسِيَهَا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏ قَالَ وَذَاكَرْتُ بِهِ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ فَلَمْ يَعْرِفْهُ وَاسْتَغْرَبَهُ ‏.‏ قَالَ مُحَمَّدٌ وَلاَ أَعْرِفُ لِلْمُطَّلِبِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ حَنْطَبٍ سَمَاعًا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم إِلاَّ قَوْلَهُ حَدَّثَنِي مَنْ شَهِدَ خُطْبَةَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ وَسَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ يَقُولُ لاَ نَعْرِفُ لِلْمُطَّلِبِ سَمَاعًا مِنْ أَحَدٍ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ‏.‏ قَالَ عَبْدُ اللَّهِ وَأَنْكَرَ عَلِيُّ بْنُ الْمَدِينِيِّ أَنْ يَكُونَ الْمُطَّلِبُ سَمِعَ مِنْ أَنَسٍ ‏.‏

Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Menga ummatimning ajrlari koʻrsatildi, hatto kishi masjiddan chiqarib tashlaydigan xas-choʻp (uchun beriladigan ajr ham). Va menga ummatimning gunohlari koʻrsatildi, men Qurʼondan biror sura yoki oyatni kishiga ato etilib, soʻng uni unutib yuborganidan koʻra kattaroq gunohni koʻrmadim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. (Abu Iso) aytdi: Men buni Muhammad ibn Ismoilga (Buxoriyga) zikr qildim, u uni bilmadi va gʻarib sanadi. Muhammad aytdi: Men Muttalib ibn Abdulloh ibn Hantabning Paygʻambar ﷺ ashoblaridan birortasidan (bevosita) eshitganini bilmayman, faqat uning ‹Menga Paygʻambar ﷺning xutbasida hozir boʻlgan kishi soʻzlab berdi› degan soʻzidan boshqa. (Abu Iso) aytdi: Abdulloh ibn Abdurrahmonning: ‹Biz Muttalibning Paygʻambar ﷺ ashoblaridan birortasidan eshitganini bilmaymiz›, deganini eshitdim. Abdulloh aytdi: Ali ibn al-Madiniy Muttalibning Anasdan eshitganini inkor qildi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Менга умматимнинг ажрлари кўрсатилди, ҳатто киши масжиддан чиқариб ташлайдиган хас-чўп (учун бериладиган ажр ҳам). Ва менга умматимнинг гуноҳлари кўрсатилди, мен Қуръондан бирор сура ёки оятни кишига ато этилиб, сўнг уни унутиб юборганидан кўра каттароқ гуноҳни кўрмадим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўл билангина биламиз. (Абу Исо) айтди: Мен буни Муҳаммад ибн Исмоилга (Бухорийга) зикр қилдим, у уни билмади ва ғариб санади. Муҳаммад айтди: Мен Мутталиб ибн Абдуллоҳ ибн Ҳантабнинг Пайғамбар ﷺ ашобларидан бирортасидан (бевосита) эшитганини билмайман, фақат унинг ‹Менга Пайғамбар ﷺнинг хутбасида ҳозир бўлган киши сўзлаб берди› деган сўзидан бошқа. (Абу Исо) айтди: Абдуллоҳ ибн Абдурраҳмоннинг: ‹Биз Мутталибнинг Пайғамбар ﷺ ашобларидан бирортасидан эшитганини билмаймиз›, деганини эшитдим. Абдуллоҳ айтди: Али ибн ал-Мадиний Мутталибнинг Анасдан эшитганини инкор қилди.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ، قَالَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ خَيْثَمَةَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ عِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ، أَنَّهُ مَرَّ عَلَى قَارِىءٍ يَقْرَأُ ثُمَّ سَأَلَ فَاسْتَرْجَعَ ثُمَّ قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ قَرَأَ الْقُرْآنَ فَلْيَسْأَلِ اللَّهَ بِهِ فَإِنَّهُ سَيَجِيءُ أَقْوَامٌ يَقْرَءُونَ الْقُرْآنَ يَسْأَلُونَ بِهِ النَّاسَ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ مَحْمُودٌ هَذَا خَيْثَمَةُ الْبَصْرِيُّ الَّذِي رَوَى عَنْهُ جَابِرٌ الْجُعْفِيُّ وَلَيْسَ هُوَ خَيْثَمَةَ بْنَ عَبْدِ الرَّحْمَنِ وَخَيْثَمَةُ هَذَا شَيْخٌ بَصْرِيٌّ يُكْنَى أَبَا نَصْرٍ قَدْ رَوَى عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَحَادِيثَ وَقَدْ رَوَى جَابِرٌ الْجُعْفِيُّ عَنْ خَيْثَمَةَ هَذَا أَيْضًا أَحَادِيثَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِذَاكَ ‏.‏

Imron ibn Husayn (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U bir qoriyning yoniga oʻtdiki, u (Qurʼon) oʻqib boʻlgach soʻrab (tilanchilik qila boshladi). Shunda (Imron): «Innaa lillaahi va innaa ilayhi roojiʼuun», dedi va soʻng: «Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitganman: ‹Kim Qurʼon oʻqisa, u bilan Allohdan soʻrasin. Chunki yaqinda shunday qavmlar kelurki, ular Qurʼon oʻqib, u bilan odamlardan soʻraydilar (tilaydilar)›», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir, isnodi unchalik (kuchli) emas.Имрон ибн Ҳусайн (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У бир қорийнинг ёнига ўтдики, у (Қуръон) ўқиб бўлгач сўраб (тиланчилик қила бошлади). Шунда (Имрон): «Иннаа лиллааҳи ва иннаа илайҳи роожиъуун», деди ва сўнг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитганман: ‹Ким Қуръон ўқиса, у билан Аллоҳдан сўрасин. Чунки яқинда шундай қавмлар келурки, улар Қуръон ўқиб, у билан одамлардан сўрайдилар (тилайдилар)›», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир, исноди унчалик (кучли) эмас.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ الْوَاسِطِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو فَرْوَةَ، يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ عَنْ أَبِي الْمُبَارَكِ، عَنْ صُهَيْبٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ مَا آمَنَ بِالْقُرْآنِ مَنِ اسْتَحَلَّ مَحَارِمَهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ وَقَدْ خُولِفَ وَكِيعٌ فِي رِوَايَتِهِ ‏.‏ وَقَالَ مُحَمَّدٌ أَبُو فَرْوَةَ يَزِيدُ بْنُ سِنَانٍ الرُّهَاوِيُّ لَيْسَ بِحَدِيثِهِ بَأْسٌ إِلاَّ رِوَايَةَ ابْنِهِ مُحَمَّدٍ عَنْهُ فَإِنَّهُ يَرْوِي عَنْهُ مَنَاكِيرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ رَوَى مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَبِيهِ هَذَا الْحَدِيثَ فَزَادَ فِي هَذَا الإِسْنَادِ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنْ صُهَيْبٍ وَلاَ يُتَابَعُ مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ عَلَى رِوَايَتِهِ وَهُوَ ضَعِيفٌ وَأَبُو الْمُبَارَكِ رَجُلٌ مَجْهُولٌ ‏.‏

Suhayb (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qurʼon harom qilgan narsalarni halol sanagan kishi unga iymon keltirgan boʻlmaydi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadisning isnodi kuchli emas, Vakiʼga uning rivoyatida (boshqalar) muxolif boʻlganlar. Abu Mubaarak esa nomaʼlum (majhul) kishidir.Суҳайб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қуръон ҳаром қилган нарсаларни ҳалол санаган киши унга иймон келтирган бўлмайди», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадиснинг исноди кучли эмас, Вакиъга унинг ривоятида (бошқалар) мухолиф бўлганлар. Абу Мубаарак эса номаълум (мажҳул) кишидир.

حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، قَالَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ عَيَّاشٍ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ كَثِيرِ بْنِ مُرَّةَ الْحَضْرَمِيِّ، عَنْ عُقْبَةَ بْنِ عَامِرٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ الْجَاهِرُ بِالْقُرْآنِ كَالْجَاهِرِ بِالصَّدَقَةِ وَالْمُسِرُّ بِالْقُرْآنِ كَالْمُسِرِّ بِالصَّدَقَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَمَعْنَى هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الَّذِي يُسِرُّ بِقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ أَفْضَلُ مِنَ الَّذِي يَجْهَرُ بِقِرَاءَةِ الْقُرْآنِ لأَنَّ صَدَقَةَ السِّرِّ أَفْضَلُ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ صَدَقَةِ الْعَلاَنِيَةِ وَإِنَّمَا مَعْنَى هَذَا عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ لِكَىْ يَأْمَنَ الرَّجُلُ مِنَ الْعُجُبِ لأَنَّ الَّذِي يُسِرُّ الْعَمَلَ لاَ يُخَافُ عَلَيْهِ الْعُجْبُ مَا يُخَافُ عَلَيْهِ مِنْ عَلاَنِيَتِهِ ‏.‏

Uqba ibn Omir (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺning shunday deganlarini eshitdim: «Qurʼonni ovoz chiqarib oʻqigan kishi sadaqani oshkora qilgan kishiga oʻxshaydi, Qurʼonni ichida (yashirin) oʻqigan kishi esa sadaqani yashirin qilgan kishiga oʻxshaydi». Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Bu hadisning maʼnosi shuki, Qurʼonni yashirin oʻqigan kishi uni ovoz chiqarib oʻqigan kishidan afzaldir. Chunki ilm ahli nazdida yashirin sadaqa oshkora sadaqadan afzaldir. Ilm ahli nazdida buning maʼnosi — kishi ujbdan (oʻziga maftunlikdan) omon boʻlishi uchundir; zero amalni yashirin qilgan kishi haqida, oshkora qilgan kishidan qoʻrqilganchalik ujbdan qoʻrqilmaydi.Уқба ибн Омир (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деганларини эшитдим: «Қуръонни овоз чиқариб ўқиган киши садақани ошкора қилган кишига ўхшайди, Қуръонни ичида (яширин) ўқиган киши эса садақани яширин қилган кишига ўхшайди». Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Бу ҳадиснинг маъноси шуки, Қуръонни яширин ўқиган киши уни овоз чиқариб ўқиган кишидан афзалдир. Чунки илм аҳли наздида яширин садақа ошкора садақадан афзалдир. Илм аҳли наздида бунинг маъноси — киши ужбдан (ўзига мафтунликдан) омон бўлиши учундир; зеро амални яширин қилган киши ҳақида, ошкора қилган кишидан қўрқилганчалик ужбдан қўрқилмайди.

حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، قَالَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي لُبَابَةَ، قَالَ قَالَتْ عَائِشَةُ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم لاَ يَنَامُ حَتَّى يَقْرَأَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَالزُّمَرَ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏ وَأَبُو لُبَابَةَ شَيْخٌ بَصْرِيٌّ قَدْ رَوَى عَنْهُ حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ غَيْرَ حَدِيثٍ وَيُقَالُ اسْمُهُ مَرْوَانُ ‏.‏ أَخْبَرَنِي بِذَلِكَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ فِي كِتَابِ التَّارِيخِ ‏.‏

Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Banu Isroil (Isro) va Zumar suralarini oʻqimaguncha uxlamas edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Lubaaba basralik shayxdir, undan Hammod ibn Zayd bir nechta hadis rivoyat qilgan. Uning ismi Marvon deyiladi. Buni menga Muhammad ibn Ismoil «Taʼrix» kitobida xabar berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Бану Исроил (Исро) ва Зумар сураларини ўқимагунча ухламас эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Лубааба басралик шайхдир, ундан Ҳаммод ибн Зайд бир нечта ҳадис ривоят қилган. Унинг исми Марвон дейилади. Буни менга Муҳаммад ибн Исмоил «Таърих» китобида хабар берди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا بَقِيَّةُ بْنُ الْوَلِيدِ، عَنْ بَحِيرِ بْنِ سَعْدٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ مَعْدَانَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي بِلاَلٍ، عَنْ عِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ، أَنَّهُ حَدَّثَهُ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ الْمُسَبِّحَاتِ قَبْلَ أَنْ يَرْقُدَ وَيَقُولُ ‏"‏ إِنَّ فِيهِنَّ آيَةً خَيْرٌ مِنْ أَلْفِ آيَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Irbod ibn Soriya (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uxlashdan oldin Musabbihotlarni (tasbeh bilan boshlanuvchi suralarni) oʻqir va: «Albatta, ularning ichida mingta oyatdan yaxshiroq bir oyat bordir», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir.Ирбод ибн Сория (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ухлашдан олдин Мусаббиҳотларни (тасбеҳ билан бошланувчи сураларни) ўқир ва: «Албатта, уларнинг ичида мингта оятдан яхшироқ бир оят бордир», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، قَالَ حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا خَالِدُ بْنُ طَهْمَانَ أَبُو الْعَلاَءِ الْخَفَّافُ، قَالَ حَدَّثَنِي نَافِعُ بْنُ أَبِي نَافِعٍ، عَنْ مَعْقِلِ بْنِ يَسَارٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ قَالَ حِينَ يُصْبِحُ ثَلاَثَ مَرَّاتٍ أَعُوذُ بِاللَّهِ السَّمِيعِ الْعَلِيمِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ وَقَرَأَ ثَلاَثَ آيَاتٍ مِنْ آخِرِ سُورَةِ الْحَشْرِ وَكَّلَ اللَّهُ بِهِ سَبْعِينَ أَلْفَ مَلَكٍ يُصَلُّونَ عَلَيْهِ حَتَّى يُمْسِيَ وَإِنْ مَاتَ فِي ذَلِكَ الْيَوْمِ مَاتَ شَهِيدًا وَمَنْ قَالَهَا حِينَ يُمْسِي كَانَ بِتِلْكَ الْمَنْزِلَةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Maʼqil ibn Yasor (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi: U zot: «Kim tongga kirganda uch marta ‹Aʼuuzu billaahis-Samiiʼil-Aliimi minash-shaytoonir-rojiim› desa va Hashr surasining oxiridan uch oyatni oʻqisa, Alloh unga yetmish ming farishtani vakil qiladiki, ular kun botgunicha unga salavot aytadilar. Agar u oʻsha kuni vafot etsa, shahid boʻlib oʻladi. Kim buni oqshomga kirganda aytsa, u ham xuddi shu martabada boʻladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Маъқил ибн Ясор (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади: У зот: «Ким тонгга кирганда уч марта ‹Аъуузу биллааҳис-Самииъил-Алиими минаш-шайтоонир-рожиим› деса ва Ҳашр сурасининг охиридан уч оятни ўқиса, Аллоҳ унга етмиш минг фариштани вакил қиладики, улар кун ботгунича унга салавот айтадилар. Агар у ўша куни вафот этса, шаҳид бўлиб ўлади. Ким буни оқшомга кирганда айтса, у ҳам худди шу мартабада бўлади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ، أَنَّهُ سَأَلَ أُمَّ سَلَمَةَ زَوْجَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم عَنْ قِرَاءَةِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَصَلاَتِهِ فَقَالَتْ مَا لَكُمْ وَصَلاَتَهُ كَانَ يُصَلِّي ثُمَّ يَنَامُ قَدْرَ مَا صَلَّى ثُمَّ يُصَلِّي قَدْرَ مَا نَامَ ثُمَّ يَنَامُ قَدْرَ مَا صَلَّى حَتَّى يُصْبِحَ ثُمَّ نَعَتَتْ قِرَاءَتَهُ فَإِذَا هِيَ تَنْعَتُ قِرَاءَةً مُفَسَّرَةً حَرْفًا حَرْفًا ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ لَيْثِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ يَعْلَى بْنِ مَمْلَكٍ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ ‏.‏ وَقَدْ رَوَى ابْنُ جُرَيْجٍ هَذَا الْحَدِيثَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ عَنْ أُمِّ سَلَمَةَ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُقَطِّعُ قِرَاءَتَهُ ‏.‏ وَحَدِيثُ لَيْثِ أَصَحُّ ‏.‏

Yaʼlo ibn Mamlak (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadiki, u Nabiy ﷺning zavjalari Ummu Salamadan u zotning qiroatlari va namozlari haqida soʻradi. Shunda u: «Sizlarga u zotning namozlari qayoqda! U zot namoz oʻqir, soʻng oʻqigani miqdoricha uxlar, soʻng uxlagani miqdoricha namoz oʻqir, soʻng oʻqigani miqdoricha uxlar — to tonggacha shu zaylda davom etardilar», dedi. Soʻng u zotning qiroatlarini vasf qildi va uni har bir harfini ravshan ajratib oʻqiydigan qiroat sifatida taʼrifladi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih gʻaribdir, biz uni faqat Lays ibn Saʼdning Ibn Abu Mulaykadan, u Yaʼlo ibn Mamlakdan, u Ummu Salamadan qilgan rivoyati orqaligina bilamiz. Ibn Jurayj bu hadisni Ibn Abu Mulaykadan, u Ummu Salamadan: «Nabiy ﷺ qiroatlarini (boʻlib-boʻlib) ajratib oʻqirdilar», deb rivoyat qilgan. Laysning hadisi esa sahihroqdir.Яъло ибн Мамлак (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинадики, у Набий ﷺнинг завжалари Умму Саламадан у зотнинг қироатлари ва намозлари ҳақида сўради. Шунда у: «Сизларга у зотнинг намозлари қаёқда! У зот намоз ўқир, сўнг ўқигани миқдорича ухлар, сўнг ухлагани миқдорича намоз ўқир, сўнг ўқигани миқдорича ухлар — то тонггача шу зайлда давом этардилар», деди. Сўнг у зотнинг қироатларини васф қилди ва уни ҳар бир ҳарфини равшан ажратиб ўқийдиган қироат сифатида таърифлади. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир, биз уни фақат Лайс ибн Саъднинг Ибн Абу Мулайкадан, у Яъло ибн Мамлакдан, у Умму Саламадан қилган ривояти орқалигина биламиз. Ибн Журайж бу ҳадисни Ибн Абу Мулайкадан, у Умму Саламадан: «Набий ﷺ қироатларини (бўлиб-бўлиб) ажратиб ўқирдилар», деб ривоят қилган. Лайснинг ҳадиси эса саҳиҳроқдир.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، قَالَ حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ مُعَاوِيَةَ بْنِ صَالِحٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي قَيْسٍ، هُوَ رَجُلٌ بَصْرِيٌّ قَالَ سَأَلْتُ عَائِشَةَ عَنْ وِتْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَيْفَ كَانَ يُوتِرُ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ أَوْ مِنْ آخِرِهِ فَقَالَتْ كُلُّ ذَلِكَ قَدْ كَانَ يَصْنَعُ رُبَّمَا أَوْتَرَ مِنْ أَوَّلِ اللَّيْلِ وَرُبَّمَا أَوْتَرَ مِنْ آخِرِهِ ‏.‏ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ فِي الأَمْرِ سَعَةً فَقُلْتُ كَيْفَ كَانَتْ قِرَاءَتُهُ أَكَانَ يُسِرُّ بِالْقِرَاءَةِ أَمْ يَجْهَرُ قَالَتْ كُلُّ ذَلِكَ كَانَ يَفْعَلُ قَدْ كَانَ رُبَّمَا أَسَرَّ وَرُبَّمَا جَهَرَ قَالَ فَقُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ فِي الأَمْرِ سَعَةً قَالَ قُلْتُ فَكَيْفَ كَانَ يَصْنَعُ فِي الْجَنَابَةِ أَكَانَ يَغْتَسِلُ قَبْلَ أَنْ يَنَامَ أَمْ يَنَامُ قَبْلَ أَنْ يَغْتَسِلَ قَالَتْ كُلُّ ذَلِكَ قَدْ كَانَ يَفْعَلُ فَرُبَّمَا اغْتَسَلَ فَنَامَ وَرُبَّمَا تَوَضَّأَ فَنَامَ قُلْتُ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي جَعَلَ فِي الأَمْرِ سَعَةً ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Abu Qays (rahimahulloh) — u basralik kishidir — aytadi: Men Oisha (roziyallohu anho)dan Rasululloh ﷺning vitri haqida soʻradim: «U zot vitrni qanday oʻqir edilar — kechaning avvalidami yoki oxiridami?» Shunda u: «Buning hammasini qilardilar — baʼzan kechaning avvalida vitr oʻqir, baʼzan oxirida vitr oʻqir edilar», dedi. Men: «Bu ishda kenglik qilib qoʻygan Allohga hamd boʻlsin», dedim. Soʻng: «U zotning qiroatlari qanday edi — qiroatni yashirin oʻqirmidilar yoki ovoz chiqarib?» dedim. U: «Buning hammasini qilardilar — baʼzan yashirin oʻqir, baʼzan ovoz chiqarib oʻqir edilar», dedi. Men: «Bu ishda kenglik qilib qoʻygan Allohga hamd boʻlsin», dedim. Soʻng: «Janobat (holatida) qanday qilardilar — uxlashdan oldin gʻusl qilarmidilar yoki gʻusldan oldin uxlarmidilar?» dedim. U: «Buning hammasini qilardilar — baʼzan gʻusl qilib soʻng uxlar, baʼzan tahorat qilib soʻng uxlar edilar», dedi. Men: «Bu ishda kenglik qilib qoʻygan Allohga hamd boʻlsin», dedim. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Абдуллоҳ ибн Абу Қайс (раҳимаҳуллоҳ) — у басралик кишидир — айтади: Мен Оиша (розияллоҳу анҳо)дан Расулуллоҳ ﷺнинг витри ҳақида сўрадим: «У зот витрни қандай ўқир эдилар — кечанинг аввалидами ёки охиридами?» Шунда у: «Бунинг ҳаммасини қилардилар — баъзан кечанинг аввалида витр ўқир, баъзан охирида витр ўқир эдилар», деди. Мен: «Бу ишда кенглик қилиб қўйган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедим. Сўнг: «У зотнинг қироатлари қандай эди — қироатни яширин ўқирмидилар ёки овоз чиқариб?» дедим. У: «Бунинг ҳаммасини қилардилар — баъзан яширин ўқир, баъзан овоз чиқариб ўқир эдилар», деди. Мен: «Бу ишда кенглик қилиб қўйган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедим. Сўнг: «Жанобат (ҳолатида) қандай қилардилар — ухлашдан олдин ғусл қилармидилар ёки ғуслдан олдин ухлармидилар?» дедим. У: «Бунинг ҳаммасини қилардилар — баъзан ғусл қилиб сўнг ухлар, баъзан таҳорат қилиб сўнг ухлар эдилар», деди. Мен: «Бу ишда кенглик қилиб қўйган Аллоҳга ҳамд бўлсин», дедим. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ كَثِيرٍ، قَالَ أَخْبَرَنَا إِسْرَائِيلُ، قَالَ حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ سَالِمِ بْنِ أَبِي الْجَعْدِ، عَنْ جَابِرٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعْرِضُ نَفْسَهُ بِالْمَوْقِفِ فَقَالَ ‏"‏ أَلاَ رَجُلٌ يَحْمِلُنِي إِلَى قَوْمِهِ فَإِنَّ قُرَيْشًا قَدْ مَنَعُونِي أَنْ أُبَلِّغَ كَلاَمَ رَبِّي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ ‏.‏

Jobir ibn Abdulloh (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ (haj) mavsumida oʻzlarini (odamlarga) taqdim qilib: «Meni qavmiga olib boradigan bir kishi yoʻqmi? Zero Quraysh meni Robbimning kalomini yetkazishimdan toʻsdilar», der edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻarib sahihdir.Жобир ибн Абдуллоҳ (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ (ҳаж) мавсумида ўзларини (одамларга) тақдим қилиб: «Мени қавмига олиб борадиган бир киши йўқми? Зеро Қурайш мени Роббимнинг каломини етказишимдан тўсдилар», дер эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғариб саҳиҳдир.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، قَالَ حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ عَبَّادٍ الْعَبْدِيُّ، قَالَ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْحَسَنِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ الْهَمْدَانِيُّ، عَنْ عَمْرِو بْنِ قَيْسٍ، عَنْ عَطِيَّةَ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَقُولُ الرَّبُّ عَزَّ وَجَلَّ مَنْ شَغَلَهُ الْقُرْآنُ عَنْ ذِكْرِي وَ مَسْأَلَتِي أَعْطَيْتُهُ أَفْضَلَ مَا أُعْطِي السَّائِلِينَ وَفَضْلُ كَلاَمِ اللَّهِ عَلَى سَائِرِ الْكَلاَمِ كَفَضْلِ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ ‏"‏ ‏.‏ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Robb azza va jalla aytadi: ‹Kimni Qurʼon Meni zikr qilishdan va Mendan soʻrashdan band qilib qoʻysa, Men unga soʻrovchilarga beradiganimning eng afzalini ataman›. Allohning kalomining boshqa barcha kalomdan ustunligi Allohning Oʻz xalqidan ustunligi kabidir», dedilar. Bu hadis hasan gʻaribdir.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Робб азза ва жалла айтади: ‹Кимни Қуръон Мени зикр қилишдан ва Мендан сўрашдан банд қилиб қўйса, Мен унга сўровчиларга берадиганимнинг энг афзалини атаман›. Аллоҳнинг каломининг бошқа барча каломдан устунлиги Аллоҳнинг Ўз халқидан устунлиги кабидир», дедилар. Бу ҳадис ҳасан ғарибдир.