حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ حُذَيْفَةَ، قَالَ قَامَ فِينَا رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَائِمًا فَمَا تَرَكَ شَيْئًا يَكُونُ فِي مَقَامِهِ ذَلِكَ إِلَى قِيَامِ السَّاعَةِ إِلاَّ حَدَّثَهُ حَفِظَهُ مَنْ حَفِظَهُ وَنَسِيَهُ مَنْ نَسِيَهُ قَدْ عَلِمَهُ أَصْحَابُهُ هَؤُلاَءِ وَإِنَّهُ لَيَكُونُ مِنْهُ الشَّىْءُ فَأَذْكُرُهُ كَمَا يَذْكُرُ الرَّجُلُ وَجْهَ الرَّجُلِ إِذَا غَابَ عَنْهُ ثُمَّ إِذَا رَآهُ عَرَفَهُ ‏.‏

Huzayfa (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ oramizda tik turib (xutba qildilar) va oʻsha turishlarida qiyomat qoyim boʻlguniga qadar boʻladigan hech bir narsani aytmasdan qoldirmadilar. Uni yodda saqlagan saqladi, unutgan unutdi. U zotning mana shu sahobalari uni bilishar edi. Darhaqiqat, ulardan biror narsa yuz beradi va men uni — xuddi bir kishi boshqa bir kishining yuzini, undan gʻoyib boʻlgan vaqtda (eslagani kabi), soʻng uni koʻrganida tanib olgani kabi — eslab qolaman.Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ орамизда тик туриб (хутба қилдилар) ва ўша туришларида қиёмат қойим бўлгунига қадар бўладиган ҳеч бир нарсани айтмасдан қолдирмадилар. Уни ёдда сақлаган сақлади, унутган унутди. У зотнинг мана шу саҳобалари уни билишар эди. Дарҳақиқат, улардан бирор нарса юз беради ва мен уни — худди бир киши бошқа бир кишининг юзини, ундан ғойиб бўлган вақтда (эслагани каби), сўнг уни кўрганида таниб олгани каби — эслаб қоламан.

حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الْحَفَرِيُّ، عَنْ بَدْرِ بْنِ عُثْمَانَ، عَنْ عَامِرٍ، عَنْ رَجُلٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ يَكُونُ فِي هَذِهِ الأُمَّةِ أَرْبَعُ فِتَنٍ فِي آخِرِهَا الْفَنَاءُ ‏"‏ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Bu ummatda toʻrtta fitna boʻladi, ularning oxirgisida halokat boʻladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Бу умматда тўртта фитна бўлади, уларнинг охиргисида ҳалокат бўлади», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عُثْمَانَ بْنِ سَعِيدٍ الْحِمْصِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَالِمٍ، حَدَّثَنِي الْعَلاَءُ بْنُ عُتْبَةَ، عَنْ عُمَيْرِ بْنِ هَانِئٍ الْعَنْسِيِّ، قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عُمَرَ، يَقُولُ كُنَّا قُعُودًا عِنْدَ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ الْفِتَنَ فَأَكْثَرَ فِي ذِكْرِهَا حَتَّى ذَكَرَ فِتْنَةَ الأَحْلاَسِ فَقَالَ قَائِلٌ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَمَا فِتْنَةُ الأَحْلاَسِ قَالَ ‏"‏ هِيَ هَرَبٌ وَحَرْبٌ ثُمَّ فِتْنَةُ السَّرَّاءِ دَخَنُهَا مِنْ تَحْتِ قَدَمَىْ رَجُلٍ مِنْ أَهْلِ بَيْتِي يَزْعُمُ أَنَّهُ مِنِّي وَلَيْسَ مِنِّي وَإِنَّمَا أَوْلِيَائِيَ الْمُتَّقُونَ ثُمَّ يَصْطَلِحُ النَّاسُ عَلَى رَجُلٍ كَوَرِكٍ عَلَى ضِلَعٍ ثُمَّ فِتْنَةُ الدُّهَيْمَاءِ لاَ تَدَعُ أَحَدًا مِنْ هَذِهِ الأُمَّةِ إِلاَّ لَطَمَتْهُ لَطْمَةً فَإِذَا قِيلَ انْقَضَتْ تَمَادَتْ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا حَتَّى يَصِيرَ النَّاسُ إِلَى فُسْطَاطَيْنِ فُسْطَاطِ إِيمَانٍ لاَ نِفَاقَ فِيهِ وَفُسْطَاطِ نِفَاقٍ لاَ إِيمَانَ فِيهِ فَإِذَا كَانَ ذَاكُمْ فَانْتَظِرُوا الدَّجَّالَ مِنْ يَوْمِهِ أَوْ مِنْ غَدِهِ ‏"‏ ‏.‏

Umayr ibn Honi al-Ansiy aytadi: Men Abdulloh ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning shunday deyayotganini eshitdim: Biz Rasululloh ﷺning huzurlarida oʻtirgan edik, u zot fitnalarni zikr qildilar va ularni koʻp zikr qildilar, hatto «ahlos» (uy fitnasi)ni ham zikr qildilar. Shunda bir kishi: «Ey Rasululloh, ahlos fitnasi nima?» dedi. U zot: «U qochish va urushdir. Soʻng saroʼ (farogʻat) fitnasi boʻladi, uning tutuni mening ahli baytimdan boʻlgan, oʻzini mendan deb daʼvo qiladigan, holbuki u mendan emas, — chunki mening doʻstlarim faqat taqvodorlardir, — bir kishining ikki tovoni ostidan (koʻtariladi). Soʻng odamlar bir kishi atrofida — son suyagi qovurgʻa ustida (turgani kabi nomuvofiq holda) — kelishadilar. Soʻng duhaymo (qora) fitna boʻladi: u bu ummatdan birortasini bir tarsaki urmay qoʻymaydi. ‹Tamom boʻldi› deyilganida, u yana davom etadi. Unda kishi ertalab moʻmin boʻlsa, kechqurun kofir boʻlib qoladi. Hatto odamlar ikki chodirga boʻlinadilar: bittasi — ichida nifoq boʻlmagan iymon chodiri, ikkinchisi — ichida iymon boʻlmagan nifoq chodiri. Bu boʻlganida, oʻsha kuni yoki ertasiga Dajjolni kuting», dedilar.Умайр ибн Ҳони ал-Ансий айтади: Мен Абдуллоҳ ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг шундай деяётганини эшитдим: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларида ўтирган эдик, у зот фитналарни зикр қилдилар ва уларни кўп зикр қилдилар, ҳатто «аҳлос» (уй фитнаси)ни ҳам зикр қилдилар. Шунда бир киши: «Эй Расулуллоҳ, аҳлос фитнаси нима?» деди. У зот: «У қочиш ва урушдир. Сўнг сарў (фароғат) фитнаси бўлади, унинг тутуни менинг аҳли байтимдан бўлган, ўзини мендан деб даъво қиладиган, ҳолбуки у мендан эмас, — чунки менинг дўстларим фақат тақводорлардир, — бир кишининг икки товони остидан (кўтарилади). Сўнг одамлар бир киши атрофида — сон суяги қовурға устида (тургани каби номувофиқ ҳолда) — келишадилар. Сўнг дуҳаймо (қора) фитна бўлади: у бу умматдан бирортасини бир тарсаки урмай қўймайди. ‹Тамом бўлди› дейилганида, у яна давом этади. Унда киши эрталаб мўмин бўлса, кечқурун кофир бўлиб қолади. Ҳатто одамлар икки чодирга бўлинадилар: биттаси — ичида нифоқ бўлмаган иймон чодири, иккинчиси — ичида иймон бўлмаган нифоқ чодири. Бу бўлганида, ўша куни ёки эртасига Дажжолни кутинг», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي مَرْيَمَ، أَخْبَرَنَا ابْنُ فَرُّوخَ، أَخْبَرَنِي أُسَامَةُ بْنُ زَيْدٍ، أَخْبَرَنِي ابْنٌ لِقَبِيصَةَ بْنِ ذُؤَيْبٍ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ حُذَيْفَةُ بْنُ الْيَمَانِ وَاللَّهِ مَا أَدْرِي أَنَسِيَ أَصْحَابِي أَمْ تَنَاسَوْا وَاللَّهِ مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ قَائِدِ فِتْنَةٍ إِلَى أَنْ تَنْقَضِيَ الدُّنْيَا يَبْلُغُ مَنْ مَعَهُ ثَلاَثَمِائَةٍ فَصَاعِدًا إِلاَّ قَدْ سَمَّاهُ لَنَا بِاسْمِهِ وَاسْمِ أَبِيهِ وَاسْمِ قَبِيلَتِهِ ‏.‏

Qabisa ibn Zuʼaybning oʻgʻli otasidan rivoyat qiladi: Huzayfa ibn al-Yamon (roziyallohu anhu) shunday dedi: Vallohi, bilmadim, sheriklarim unutib qoʻyishdimi yoki oʻzlarini unutgandek koʻrsatishyaptimi. Vallohi, Rasululloh ﷺ dunyo tugaguniga qadar, izdoshlari uch yuz va undan koʻproq boʻlgan biror fitna boshligʻini — uning ismini, otasining ismini va qabilasining ismini bizga aytmasdan — qoldirmadilar.Қабиса ибн Зуъайбнинг ўғли отасидан ривоят қилади: Ҳузайфа ибн ал-Ямон (розияллоҳу анҳу) шундай деди: Валлоҳи, билмадим, шерикларим унутиб қўйишдими ёки ўзларини унутгандек кўрсатишяптими. Валлоҳи, Расулуллоҳ ﷺ дунё тугагунига қадар, издошлари уч юз ва ундан кўпроқ бўлган бирор фитна бошлиғини — унинг исмини, отасининг исмини ва қабиласининг исмини бизга айтмасдан — қолдирмадилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ سُبَيْعِ بْنِ خَالِدٍ، قَالَ أَتَيْتُ الْكُوفَةَ فِي زَمَنِ فُتِحَتْ تُسْتَرُ أَجْلُبُ مِنْهَا بِغَالاً فَدَخَلْتُ الْمَسْجِدَ فَإِذَا صَدْعٌ مِنَ الرِّجَالِ وَإِذَا رَجُلٌ جَالِسٌ تَعْرِفُ إِذَا رَأَيْتَهُ أَنَّهُ مِنْ رِجَالِ أَهْلِ الْحِجَازِ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا فَتَجَهَّمَنِي الْقَوْمُ وَقَالُوا أَمَا تَعْرِفُ هَذَا هَذَا حُذَيْفَةُ بْنُ الْيَمَانِ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ حُذَيْفَةُ إِنَّ النَّاسَ كَانُوا يَسْأَلُونَ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم عَنِ الْخَيْرِ وَكُنْتُ أَسْأَلُهُ عَنِ الشَّرِّ فَأَحْدَقَهُ الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ فَقَالَ إِنِّي قَدْ أَرَى الَّذِي تُنْكِرُونَ إِنِّي قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ هَذَا الْخَيْرَ الَّذِي أَعْطَانَا اللَّهُ أَيَكُونُ بَعْدَهُ شَرٌّ كَمَا كَانَ قَبْلَهُ قَالَ ‏"‏ نَعَمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا الْعِصْمَةُ مِنْ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ السَّيْفُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ ثُمَّ مَاذَا يَكُونُ قَالَ ‏"‏ إِنْ كَانَ لِلَّهِ خَلِيفَةٌ فِي الأَرْضِ فَضَرَبَ ظَهْرَكَ وَأَخَذَ مَالَكَ فَأَطِعْهُ وَإِلاَّ فَمُتْ وَأَنْتَ عَاضٌّ بِجِذْلِ شَجَرَةٍ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا قَالَ ‏"‏ ثُمَّ يَخْرُجُ الدَّجَّالُ مَعَهُ نَهْرٌ وَنَارٌ فَمَنْ وَقَعَ فِي نَارِهِ وَجَبَ أَجْرُهُ وَحُطَّ وِزْرُهُ وَمَنْ وَقَعَ فِي نَهْرِهِ وَجَبَ وِزْرُهُ وَحُطَّ أَجْرُهُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ ثُمَّ مَاذَا قَالَ ‏"‏ ثُمَّ هِيَ قِيَامُ السَّاعَةِ ‏"‏ ‏.‏

Subayʼ ibn Xolid aytadi: Men Tustar fath qilingan zamonda Kufaga keldim, undan xachirlar olib kelmoqchi edim. Masjidga kirsam, oʻrta boʻyli bir guruh kishilar bor ekan, ular orasida bir kishi oʻtirgan edi — uni koʻrsang, Hijoz ahlidan ekanini bilib olar eding. Men: «Bu kim?» dedim. Shunda jamoat menga qovogʻini soldi va: «Sen buni tanimaysanmi? Bu — Huzayfa ibn al-Yamon, Rasululloh ﷺning sahobalari», dedilar. Soʻng Huzayfa dedi: Odamlar Rasululloh ﷺdan yaxshilik haqida soʻrar edilar, men esa u zotdan yomonlik haqida soʻrar edim. Shunda jamoat koʻzlarini unga tikdilar. U dedi: Men sizlar inkor qilayotgan narsani koʻryapman. Men: «Ey Rasululloh, Alloh bizga ato qilgan bu yaxshilikdan keyin, undan oldin boʻlganidek yomonlik boʻladimi?» dedim. U zot: «Ha», dedilar. Men: «Undan saqlanish nimada?» dedim. U zot: «Qilichda», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, undan keyin nima boʻladi?» dedim. U zot: «Agar yer yuzida Allohning xalifasi boʻlsa, u sening yelkangga ursa va molingni olsa ham, unga itoat qil. Aks holda, daraxtning toʻngʻagini tishlab turgan holingda oʻl», dedilar. Men: «Soʻng nima boʻladi?» dedim. U zot: «Soʻng Dajjol chiqadi, u bilan birga bir daryo va bir olov boʻladi. Kim uning oloviga tushsa, ajri vojib boʻladi va gunohi tushiriladi; kim uning daryosiga tushsa, gunohi vojib boʻladi va ajri tushib ketadi», dedilar. Men: «Soʻng nima boʻladi?» dedim. U zot: «Soʻng qiyomat qoyim boʻlishidir», dedilar.Субайъ ибн Холид айтади: Мен Тустар фатҳ қилинган замонда Куфага келдим, ундан хачирлар олиб келмоқчи эдим. Масжидга кирсам, ўрта бўйли бир гуруҳ кишилар бор экан, улар орасида бир киши ўтирган эди — уни кўрсанг, Ҳижоз аҳлидан эканини билиб олар эдинг. Мен: «Бу ким?» дедим. Шунда жамоат менга қовоғини солди ва: «Сен буни танимайсанми? Бу — Ҳузайфа ибн ал-Ямон, Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари», дедилар. Сўнг Ҳузайфа деди: Одамлар Расулуллоҳ ﷺдан яхшилик ҳақида сўрар эдилар, мен эса у зотдан ёмонлик ҳақида сўрар эдим. Шунда жамоат кўзларини унга тикдилар. У деди: Мен сизлар инкор қилаётган нарсани кўряпман. Мен: «Эй Расулуллоҳ, Аллоҳ бизга ато қилган бу яхшиликдан кейин, ундан олдин бўлганидек ёмонлик бўладими?» дедим. У зот: «Ҳа», дедилар. Мен: «Ундан сақланиш нимада?» дедим. У зот: «Қиличда», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, ундан кейин нима бўлади?» дедим. У зот: «Агар ер юзида Аллоҳнинг халифаси бўлса, у сенинг елкангга урса ва молингни олса ҳам, унга итоат қил. Акс ҳолда, дарахтнинг тўнғагини тишлаб турган ҳолингда ўл», дедилар. Мен: «Сўнг нима бўлади?» дедим. У зот: «Сўнг Дажжол чиқади, у билан бирга бир дарё ва бир олов бўлади. Ким унинг оловига тушса, ажри вожиб бўлади ва гуноҳи туширилади; ким унинг дарёсига тушса, гуноҳи вожиб бўлади ва ажри тушиб кетади», дедилар. Мен: «Сўнг нима бўлади?» дедим. У зот: «Сўнг қиёмат қойим бўлишидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ خَالِدٍ الْيَشْكُرِيِّ، بِهَذَا الْحَدِيثِ قَالَ قُلْتُ بَعْدَ السَّيْفِ قَالَ ‏"‏ بَقِيَّةٌ عَلَى أَقْذَاءٍ وَهُدْنَةٌ عَلَى دَخَنٍ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ سَاقَ الْحَدِيثَ قَالَ كَانَ قَتَادَةُ يَضَعُهُ عَلَى الرِّدَّةِ الَّتِي فِي زَمَنِ أَبِي بَكْرٍ ‏"‏ عَلَى أَقْذَاءٍ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ قَذَى ‏.‏ ‏"‏ وَهُدْنَةٌ ‏"‏ ‏.‏ يَقُولُ صُلْحٌ ‏"‏ عَلَى دَخَنٍ ‏"‏ ‏.‏ عَلَى ضَغَائِنَ ‏.‏

Xolid ibn Xolid al-Yashkuriydan ushbu hadis (boshqa sanad bilan) rivoyat qilinadi. U: Men: «Qilichdan keyin (nima boʻladi)?» dedim. U zot: «Gʻuborli (xira) qoldiq va yomon niyat ustidagi soxta sulh», dedilar, deydi. Soʻng hadisni davom ettirdi. Qatoda buni Abu Bakr (roziyallohu anhu) zamonidagi riddat (murtadlik)ka tatbiq qilar edi. «Ala aqzo» — yaʼni qazo (gʻubor, xaslar) deydi. «Hudna» — yaʼni sulh deydi. «Ala daxan» — yomon niyatlar (kek) ustida demoqdir.Холид ибн Холид ал-Яшкурийдан ушбу ҳадис (бошқа санад билан) ривоят қилинади. У: Мен: «Қиличдан кейин (нима бўлади)?» дедим. У зот: «Ғуборли (хира) қолдиқ ва ёмон ният устидаги сохта сулҳ», дедилар, дейди. Сўнг ҳадисни давом эттирди. Қатода буни Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) замонидаги риддат (муртадлик)ка татбиқ қилар эди. «Ала ақзо» — яъни қазо (ғубор, хаслар) дейди. «Ҳудна» — яъни сулҳ дейди. «Ала дахан» — ёмон ниятлар (кек) устида демоқдир.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ الْقَعْنَبِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ، - يَعْنِي ابْنَ الْمُغِيرَةِ - عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ نَصْرِ بْنِ عَاصِمٍ اللَّيْثِيِّ، قَالَ أَتَيْنَا الْيَشْكُرِيَّ فِي رَهْطٍ مِنْ بَنِي لَيْثٍ فَقَالَ مَنِ الْقَوْمُ فَقُلْنَا بَنُو لَيْثٍ أَتَيْنَاكَ نَسْأَلُكَ عَنْ حَدِيثِ حُذَيْفَةَ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ بَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ شَرٌّ قَالَ ‏"‏ فِتْنَةٌ وَشَرٌّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ بَعْدَ هَذَا الشَّرِّ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ يَا حُذَيْفَةُ تَعَلَّمْ كِتَابَ اللَّهِ وَاتَّبِعْ مَا فِيهِ ‏"‏ ‏.‏ ثَلاَثَ مِرَارٍ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ بَعْدَ هَذَا الشَّرِّ خَيْرٌ قَالَ ‏"‏ هُدْنَةٌ عَلَى دَخَنٍ وَجَمَاعَةٌ عَلَى أَقْذَاءٍ فِيهَا أَوْ فِيهِمْ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ الْهُدْنَةُ عَلَى الدَّخَنِ مَا هِيَ قَالَ ‏"‏ لاَ تَرْجِعُ قُلُوبُ أَقْوَامٍ عَلَى الَّذِي كَانَتْ عَلَيْهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَبَعْدَ هَذَا الْخَيْرِ شَرٌّ قَالَ ‏"‏ فِتْنَةٌ عَمْيَاءُ صَمَّاءُ عَلَيْهَا دُعَاةٌ عَلَى أَبْوَابِ النَّارِ فَإِنْ تَمُتْ يَا حُذَيْفَةُ وَأَنْتَ عَاضٌّ عَلَى جِذْلٍ خَيْرٌ لَكَ مِنْ أَنْ تَتَّبِعَ أَحَدًا مِنْهُمْ ‏"‏ ‏.‏

Nasr ibn Osim al-Laysiy aytadi: Biz Banu Lays qavmidan bir guruh boʻlib al-Yashkuriyning oldiga keldik. U: «Bu qaysi qavm?» dedi. Biz: «Banu Lays. Senga Huzayfaning hadisi haqida soʻragani keldik», dedik. Shunda u hadisni zikr qildi va dedi: Men: «Ey Rasululloh, bu yaxshilikdan keyin yomonlik boʻladimi?» dedim. U zot: «Fitna va yomonlik (boʻladi)», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, bu yomonlikdan keyin yaxshilik boʻladimi?» dedim. U zot: «Ey Huzayfa, Allohning Kitobini oʻrgan va undagi narsalarga ergash», dedilar. Buni uch marta (takrorladilar). Men: «Ey Rasululloh, bu yomonlikdan keyin yaxshilik boʻladimi?» dedim. U zot: «Yomon niyat ustidagi soxta sulh va ularda (yoki unda) gʻubor boʻlgan jamoat (boʻladi)», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, yomon niyat ustidagi sulh nima?» dedim. U zot: «Bir qavmlarning qalblari, avval qanday boʻlgan boʻlsa, oʻsha holatiga qaytmaydi», dedilar. Men: «Ey Rasululloh, bu yaxshilikdan keyin yomonlik boʻladimi?» dedim. U zot: «Koʻr va kar fitna boʻladi, uning ustida jahannam eshiklariga (chorlovchi) daʼvatchilar boʻladi. Ey Huzayfa, agar sen bir toʻngʻakni tishlab turgan holingda oʻlsang, bu sen ulardan birortasiga ergashganingdan koʻra yaxshiroqdir», dedilar.Наср ибн Осим ал-Лайсий айтади: Биз Бану Лайс қавмидан бир гуруҳ бўлиб ал-Яшкурийнинг олдига келдик. У: «Бу қайси қавм?» деди. Биз: «Бану Лайс. Сенга Ҳузайфанинг ҳадиси ҳақида сўрагани келдик», дедик. Шунда у ҳадисни зикр қилди ва деди: Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу яхшиликдан кейин ёмонлик бўладими?» дедим. У зот: «Фитна ва ёмонлик (бўлади)», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу ёмонликдан кейин яхшилик бўладими?» дедим. У зот: «Эй Ҳузайфа, Аллоҳнинг Китобини ўрган ва ундаги нарсаларга эргаш», дедилар. Буни уч марта (такрорладилар). Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу ёмонликдан кейин яхшилик бўладими?» дедим. У зот: «Ёмон ният устидаги сохта сулҳ ва уларда (ёки унда) ғубор бўлган жамоат (бўлади)», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, ёмон ният устидаги сулҳ нима?» дедим. У зот: «Бир қавмларнинг қалблари, аввал қандай бўлган бўлса, ўша ҳолатига қайтмайди», дедилар. Мен: «Эй Расулуллоҳ, бу яхшиликдан кейин ёмонлик бўладими?» дедим. У зот: «Кўр ва кар фитна бўлади, унинг устида жаҳаннам эшикларига (чорловчи) даъватчилар бўлади. Эй Ҳузайфа, агар сен бир тўнғакни тишлаб турган ҳолингда ўлсанг, бу сен улардан бирортасига эргашганингдан кўра яхшироқдир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ، حَدَّثَنَا أَبُو التَّيَّاحِ، عَنْ صَخْرِ بْنِ بَدْرٍ الْعِجْلِيِّ، عَنْ سُبَيْعِ بْنِ خَالِدٍ، بِهَذَا الْحَدِيثِ عَنْ حُذَيْفَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ فَإِنْ لَمْ تَجِدْ يَوْمَئِذٍ خَلِيفَةً فَاهْرَبْ حَتَّى تَمُوتَ فَإِنْ تَمُتْ وَأَنْتَ عَاضٌّ ‏"‏ ‏.‏ وَقَالَ فِي آخِرِهِ قَالَ قُلْتُ فَمَا يَكُونُ بَعْدَ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ لَوْ أَنَّ رَجُلاً نَتَجَ فَرَسًا لَمْ تُنْتَجْ حَتَّى تَقُومَ السَّاعَةُ ‏"‏ ‏.‏

Subayʼ ibn Xoliddan, Huzayfa (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan ushbu hadis (boshqa sanad bilan) rivoyat qilinadi. Bu rivoyatda: U zot: «Agar oʻsha kunlarda xalifa topmasang, oʻlguningcha qoch. Agar (daraxt toʻngʻagini) tishlab turgan holingda oʻlsang (yaxshiroqdir)», dedilar. Va uning oxirida: Men: «Bundan keyin nima boʻladi?» dedim. U zot: «Agar bir kishi biyani (urgʻochi otni) qulunlatmoqchi boʻlsa, qiyomat qoyim boʻlguniga qadar u qulunlamaydi», dedilar, deyiladi.Субайъ ибн Холиддан, Ҳузайфа (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ушбу ҳадис (бошқа санад билан) ривоят қилинади. Бу ривоятда: У зот: «Агар ўша кунларда халифа топмасанг, ўлгунингча қоч. Агар (дарахт тўнғагини) тишлаб турган ҳолингда ўлсанг (яхшироқдир)», дедилар. Ва унинг охирида: Мен: «Бундан кейин нима бўлади?» дедим. У зот: «Агар бир киши бияни (урғочи отни) қулунлатмоқчи бўлса, қиёмат қойим бўлгунига қадар у қулунламайди», дедилар, дейилади.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا الأَعْمَشُ، عَنْ زَيْدِ بْنِ وَهْبٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ رَبِّ الْكَعْبَةِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ مَنْ بَايَعَ إِمَامًا فَأَعْطَاهُ صَفْقَةَ يَدِهِ وَثَمَرَةَ قَلْبِهِ فَلْيُطِعْهُ مَا اسْتَطَاعَ فَإِنْ جَاءَ آخَرُ يُنَازِعُهُ فَاضْرِبُوا رَقَبَةَ الآخَرِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ أَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ سَمِعَتْهُ أُذُنَاىَ وَوَعَاهُ قَلْبِي ‏.‏ قُلْتُ هَذَا ابْنُ عَمِّكَ مُعَاوِيَةُ يَأْمُرُنَا أَنْ نَفْعَلَ وَنَفْعَلَ ‏.‏ قَالَ أَطِعْهُ فِي طَاعَةِ اللَّهِ وَاعْصِهِ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ: «Kim bir imomga bayʼat qilib, unga qoʻlini bersa va qalbining mevasini (ixlosini) bersa, imkoni boricha unga itoat qilsin. Agar boshqa bir kishi kelib, unga daʼvogarlik qilsa, u boshqasining boʻynini chopinglar», dedilar. (Abdurrahmon aytadi:) Men: «Sen buni Rasululloh ﷺdan eshitganmisan?» dedim. U: «Buni quloqlarim eshitdi va qalbim yodida saqladi», dedi. Men: «Bu sening amakingning oʻgʻli Muoviya bizga undoq qil, bundoq qil deb buyuryapti», dedim. U: «Allohga itoat qilishda unga itoat qil, Allohga osiylik qilishda esa unga osiylik qil», dedi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ: «Ким бир имомга байъат қилиб, унга қўлини берса ва қалбининг мевасини (ихлосини) берса, имкони борича унга итоат қилсин. Агар бошқа бир киши келиб, унга даъвогарлик қилса, у бошқасининг бўйнини чопинглар», дедилар. (Абдурраҳмон айтади:) Мен: «Сен буни Расулуллоҳ ﷺдан эшитганмисан?» дедим. У: «Буни қулоқларим эшитди ва қалбим ёдида сақлади», деди. Мен: «Бу сенинг амакингнинг ўғли Муовия бизга ундоқ қил, бундоқ қил деб буюряпти», дедим. У: «Аллоҳга итоат қилишда унга итоат қил, Аллоҳга осийлик қилишда эса унга осийлик қил», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ مُوسَى، عَنْ شَيْبَانَ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ أَبِي صَالِحٍ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ وَيْلٌ لِلْعَرَبِ مِنْ شَرٍّ قَدِ اقْتَرَبَ أَفْلَحَ مَنْ كَفَّ يَدَهُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Yaqinlashib kelgan yomonlikdan arablar holiga voy! Kim qoʻlini (yomonlikdan) tiyib olsa, najot topibdi», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Яқинлашиб келган ёмонликдан араблар ҳолига вой! Ким қўлини (ёмонликдан) тийиб олса, нажот топибди», дедилар.

قَالَ أَبُو دَاوُدَ حُدِّثْتُ عَنِ ابْنِ وَهْبٍ، قَالَ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَرَ، عَنْ نَافِعٍ، عَنِ ابْنِ عُمَرَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُوشِكُ الْمُسْلِمُونَ أَنْ يُحَاصَرُوا إِلَى الْمَدِينَةِ حَتَّى يَكُونَ أَبْعَدُ مَسَالِحِهِمْ سَلاَحَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Dovud aytadi: Menga Ibn Vahbdan rivoyat qilindi. U: Bizga Jarir ibn Hozim, Ubaydulloh ibn Umardan, u Nofeʼdan, u Ibn Umar (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi, dedi. Ibn Umar dedi: Rasululloh ﷺ: «Yaqinda musulmonlar Madinaga qadar qamal qilinishadi, hatto ularning eng uzoq chegara qoʻrgʻonlari Saloh boʻlib qoladi», dedilar.Абу Довуд айтади: Менга Ибн Ваҳбдан ривоят қилинди. У: Бизга Жарир ибн Ҳозим, Убайдуллоҳ ибн Умардан, у Нофеъдан, у Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди, деди. Ибн Умар деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Яқинда мусулмонлар Мадинага қадар қамал қилинишади, ҳатто уларнинг энг узоқ чегара қўрғонлари Салоҳ бўлиб қолади», дедилар.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، عَنْ عَنْبَسَةَ، عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، قَالَ وَسَلاَحُ قَرِيبٌ مِنْ خَيْبَرَ ‏.‏

az-Zuhriy (rahimahulloh) aytadi: Saloh — Xaybarga yaqin (joydir).аз-Зуҳрий (раҳимаҳуллоҳ) айтади: Салоҳ — Хайбарга яқин (жойдир).

حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ حَرْبٍ، وَمُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنْ أَبِي قِلاَبَةَ، عَنْ أَبِي أَسْمَاءَ، عَنْ ثَوْبَانَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ زَوَى لِيَ الأَرْضَ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ إِنَّ رَبِّي زَوَى لِيَ الأَرْضَ فَرَأَيْتُ مَشَارِقَهَا وَمَغَارِبَهَا وَإِنَّ مُلْكَ أُمَّتِي سَيَبْلُغُ مَا زُوِيَ لِي مِنْهَا وَأُعْطِيتُ الْكَنْزَيْنِ الأَحْمَرَ وَالأَبْيَضَ وَإِنِّي سَأَلْتُ رَبِّي لأُمَّتِي أَنْ لاَ يُهْلِكَهَا بِسَنَةٍ بِعَامَّةٍ وَلاَ يُسَلِّطَ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ سِوَى أَنْفُسِهِمْ فَيَسْتَبِيحَ بَيْضَتَهُمْ وَإِنَّ رَبِّي قَالَ لِي يَا مُحَمَّدُ إِنِّي إِذَا قَضَيْتُ قَضَاءً فَإِنَّهُ لاَ يُرَدُّ وَلاَ أُهْلِكُهُمْ بِسَنَةٍ بِعَامَّةٍ وَلاَ أُسَلِّطُ عَلَيْهِمْ عَدُوًّا مِنْ سِوَى أَنْفُسِهِمْ فَيَسْتَبِيحَ بَيْضَتَهُمْ وَلَوِ اجْتَمَعَ عَلَيْهِمْ مَنْ بَيْنَ أَقْطَارِهَا أَوْ قَالَ بِأَقْطَارِهَا حَتَّى يَكُونَ بَعْضُهُمْ يُهْلِكُ بَعْضًا وَحَتَّى يَكُونَ بَعْضُهُمْ يَسْبِي بَعْضًا وَإِنَّمَا أَخَافُ عَلَى أُمَّتِي الأَئِمَّةَ الْمُضِلِّينَ وَإِذَا وُضِعَ السَّيْفُ فِي أُمَّتِي لَمْ يُرْفَعْ عَنْهَا إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَلاَ تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى تَلْحَقَ قَبَائِلُ مِنْ أُمَّتِي بِالْمُشْرِكِينَ وَحَتَّى تَعْبُدَ قَبَائِلُ مِنْ أُمَّتِي الأَوْثَانَ وَإِنَّهُ سَيَكُونُ فِي أُمَّتِي كَذَّابُونَ ثَلاَثُونَ كُلُّهُمْ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ وَأَنَا خَاتَمُ النَّبِيِّينَ لاَ نَبِيَّ بَعْدِي وَلاَ تَزَالُ طَائِفَةٌ مِنْ أُمَّتِي عَلَى الْحَقِّ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ ابْنُ عِيسَى ‏"‏ ظَاهِرِينَ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ اتَّفَقَا ‏"‏ لاَ يَضُرُّهُمْ مَنْ خَالَفَهُمْ حَتَّى يَأْتِيَ أَمْرُ اللَّهِ ‏"‏ ‏.‏

Savbon (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Alloh taolo men uchun yerni yigʻib-toʻpladi», dedilar, yoki: «Robbim men uchun yerni yigʻib-toʻpladi, shunda men uning sharqlarini ham, gʻarblarini ham koʻrdim. Ummatimning mulki men uchun yigʻilgan joygacha yetadi. Menga ikki xazina — qizil va oq (xazina) berildi. Men Robbimdan ummatim uchun, ularni umumiy qahatchilik bilan halok qilmasligini va oʻzlaridan boʻlmagan, ularning butun jamoasini qiyratadigan bir dushmanni ularga hokim qilmasligini soʻradim. Robbim menga dedi: ‹Ey Muhammad, men bir hukmni hukm qilsam, u qaytarilmaydi. Men ularni umumiy qahatchilik bilan halok qilmayman va ularga oʻzlaridan boʻlmagan, ularning butun jamoasini qiyratadigan dushmanni hokim qilmayman, garchi yerning barcha tomonlaridan ularga (dushmanlar) yigʻilsa ham. Faqat ularning baʼzilari baʼzilarini halok qiladi, baʼzilari baʼzilarini asir oladi›. Men ummatim haqida (eng) qoʻrqadigan narsam — yoʻldan ozdiruvchi imomlardir. Ummatim ichida qilich ishlatilsa, qiyomat kunigacha undan koʻtarilmaydi. Ummatimdan baʼzi qabilalar mushriklarga qoʻshilmaguncha va ummatimdan baʼzi qabilalar butlarga ibodat qilmaguncha, qiyomat qoyim boʻlmaydi. Ummatim ichida oʻttizta kazzob boʻladi, ularning har biri oʻzini paygʻambar deb daʼvo qiladi. Holbuki, men paygʻambarlarning xotamiman, mendan keyin paygʻambar yoʻq. Ummatimdan bir toifa doimo haq ustida (boʻladi)», dedilar. Ibn Iso (rivoyatida): «(haq ustida) gʻolib boʻlgan holda» dedi. Soʻng ikkalasi (rivoyatda) muvofiq boʻlishdi: «Allohning amri (qiyomat) kelguniga qadar, ularga muxolif boʻlganlar zarar yetkaza olmaydi».Савбон (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ таоло мен учун ерни йиғиб-тўплади», дедилар, ёки: «Роббим мен учун ерни йиғиб-тўплади, шунда мен унинг шарқларини ҳам, ғарбларини ҳам кўрдим. Умматимнинг мулки мен учун йиғилган жойгача етади. Менга икки хазина — қизил ва оқ (хазина) берилди. Мен Роббимдан умматим учун, уларни умумий қаҳатчилик билан ҳалок қилмаслигини ва ўзларидан бўлмаган, уларнинг бутун жамоасини қийратадиган бир душманни уларга ҳоким қилмаслигини сўрадим. Роббим менга деди: ‹Эй Муҳаммад, мен бир ҳукмни ҳукм қилсам, у қайтарилмайди. Мен уларни умумий қаҳатчилик билан ҳалок қилмайман ва уларга ўзларидан бўлмаган, уларнинг бутун жамоасини қийратадиган душманни ҳоким қилмайман, гарчи ернинг барча томонларидан уларга (душманлар) йиғилса ҳам. Фақат уларнинг баъзилари баъзиларини ҳалок қилади, баъзилари баъзиларини асир олади›. Мен умматим ҳақида (энг) қўрқадиган нарсам — йўлдан оздирувчи имомлардир. Умматим ичида қилич ишлатилса, қиёмат кунигача ундан кўтарилмайди. Умматимдан баъзи қабилалар мушрикларга қўшилмагунча ва умматимдан баъзи қабилалар бутларга ибодат қилмагунча, қиёмат қойим бўлмайди. Умматим ичида ўттизта каззоб бўлади, уларнинг ҳар бири ўзини пайғамбар деб даъво қилади. Ҳолбуки, мен пайғамбарларнинг хотамиман, мендан кейин пайғамбар йўқ. Умматимдан бир тоифа доимо ҳақ устида (бўлади)», дедилар. Ибн Исо (ривоятида): «(ҳақ устида) ғолиб бўлган ҳолда» деди. Сўнг иккаласи (ривоятда) мувофиқ бўлишди: «Аллоҳнинг амри (қиёмат) келгунига қадар, уларга мухолиф бўлганлар зарар етказа олмайди».

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَوْفٍ الطَّائِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنِي أَبِي، - قَالَ ابْنُ عَوْفٍ وَقَرَأْتُ فِي أَصْلِ إِسْمَاعِيلَ - قَالَ حَدَّثَنِي ضَمْضَمٌ، عَنْ شُرَيْحٍ، عَنْ أَبِي مَالِكٍ، - يَعْنِي الأَشْعَرِيَّ - قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ اللَّهَ أَجَارَكُمْ مِنْ ثَلاَثِ خِلاَلٍ أَنْ لاَ يَدْعُوَ عَلَيْكُمْ نَبِيُّكُمْ فَتَهْلِكُوا جَمِيعًا وَأَنْ لاَ يَظْهَرَ أَهْلُ الْبَاطِلِ عَلَى أَهْلِ الْحَقِّ وَأَنْ لاَ تَجْتَمِعُوا عَلَى ضَلاَلَةٍ ‏"‏ ‏.‏

Abu Molik al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Alloh sizlarni uch narsadan asradi: paygʻambaringiz sizlarga qargʻish duo qilmasligi — aks holda hammangiz halok boʻlar edingiz; botil ahli haq ahli ustidan gʻolib boʻlmasligi; va sizlar bir adashuv (zalolat) ustida birlashmasligingiz», dedilar.Абу Молик ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Аллоҳ сизларни уч нарсадан асради: пайғамбарингиз сизларга қарғиш дуо қилмаслиги — акс ҳолда ҳаммангиз ҳалок бўлар эдингиз; ботил аҳли ҳақ аҳли устидан ғолиб бўлмаслиги; ва сизлар бир адашув (залолат) устида бирлашмаслигингиз», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سُلَيْمَانَ الأَنْبَارِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ رِبْعِيِّ بْنِ حِرَاشٍ، عَنِ الْبَرَاءِ بْنِ نَاجِيَةَ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ تَدُورُ رَحَى الإِسْلاَمِ لِخَمْسٍ وَثَلاَثِينَ أَوْ سِتٍّ وَثَلاَثِينَ أَوْ سَبْعٍ وَثَلاَثِينَ فَإِنْ يَهْلِكُوا فَسَبِيلُ مَنْ هَلَكَ وَإِنْ يَقُمْ لَهُمْ دِينُهُمْ يَقُمْ لَهُمْ سَبْعِينَ عَامًا ‏"‏ ‏.‏ قَالَ قُلْتُ أَمِمَّا بَقِيَ أَوْ مِمَّا مَضَى قَالَ ‏"‏ مِمَّا مَضَى ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ مَنْ قَالَ خِرَاشٍ فَقَدْ أَخْطَأَ ‏.‏

Abdulloh ibn Masʼud (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan rivoyat qiladi. U zot ﷺ: «Islom tegirmoni oʻttiz besh yoki oʻttiz olti yoki oʻttiz yetti yil aylanadi. Agar ular halok boʻlsalar, undan oldin halok boʻlganlarning yoʻlini tutgan boʻladilar. Agar dinlari ular uchun barqaror tursa, ular uchun yetmish yil barqaror turadi», dedilar. (Ibn Masʼud) aytadi: «Men: ‹Bu (yetmish yil) qolganidanmi yoki oʻtganidanmi?› deb soʻradim. U zot ﷺ: ‹Oʻtganidan›, dedilar». Abu Dovud aytadi: Kim (roviyning ismini) ‹Xiroʻsh› desa, xato qilibdi.Абдуллоҳ ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан ривоят қилади. У зот ﷺ: «Ислом тегирмони ўттиз беш ёки ўттиз олти ёки ўттиз етти йил айланади. Агар улар ҳалок бўлсалар, ундан олдин ҳалок бўлганларнинг йўлини тутган бўладилар. Агар динлари улар учун барқарор турса, улар учун етмиш йил барқарор туради», дедилар. (Ибн Масъуд) айтади: «Мен: ‹Бу (етмиш йил) қолганиданми ёки ўтганиданми?› деб сўрадим. У зот ﷺ: ‹Ўтганидан›, дедилар». Абу Довуд айтади: Ким (ровийнинг исмини) ‹Хирўш› деса, хато қилибди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ صَالِحٍ، حَدَّثَنَا عَنْبَسَةُ، حَدَّثَنِي يُونُسُ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، قَالَ حَدَّثَنِي حُمَيْدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَنَّ أَبَا هُرَيْرَةَ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَتَقَارَبُ الزَّمَانُ وَيَنْقُصُ الْعِلْمُ وَتَظْهَرُ الْفِتَنُ وَيُلْقَى الشُّحُّ وَيَكْثُرُ الْهَرْجُ ‏"‏ ‏.‏ قِيلَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيَّةُ هُوَ قَالَ ‏"‏ الْقَتْلُ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Zamon yaqinlashadi, ilm kamayadi, fitnalar zohir boʻladi, baxillik (odamlarning qalbiga) solinadi va harj koʻpayadi», dedilar. «Yo Rasululloh, u (harj) nima?» deb soʻraldi. U zot ﷺ: «Qatl, qatldir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Замон яқинлашади, илм камаяди, фитналар зоҳир бўлади, бахиллик (одамларнинг қалбига) солинади ва ҳарж кўпаяди», дедилар. «Ё Расулуллоҳ, у (ҳарж) нима?» деб сўралди. У зот ﷺ: «Қатл, қатлдир», дедилар.

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ عُثْمَانَ الشَّحَّامِ، قَالَ حَدَّثَنِي مُسْلِمُ بْنُ أَبِي بَكْرَةَ، عَنْ أَبِيهِ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ يَكُونُ الْمُضْطَجِعُ فِيهَا خَيْرًا مِنَ الْجَالِسِ وَالْجَالِسُ خَيْرًا مِنَ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ خَيْرًا مِنَ الْمَاشِي وَالْمَاشِي خَيْرًا مِنَ السَّاعِي ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا تَأْمُرُنِي قَالَ ‏"‏ مَنْ كَانَتْ لَهُ إِبِلٌ فَلْيَلْحَقْ بِإِبِلِهِ وَمَنْ كَانَتْ لَهُ غَنَمٌ فَلْيَلْحَقْ بِغَنَمِهِ وَمَنْ كَانَتْ لَهُ أَرْضٌ فَلْيَلْحَقْ بِأَرْضِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فَمَنْ لَمْ يَكُنْ لَهُ شَىْءٌ مِنْ ذَلِكَ قَالَ ‏"‏ فَلْيَعْمِدْ إِلَى سَيْفِهِ فَلْيَضْرِبْ بِحَدِّهِ عَلَى حَرَّةٍ ثُمَّ لِيَنْجُ مَا اسْتَطَاعَ النَّجَاءَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Bakra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi. U aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bir fitna boʻladiki, unda yotgan kishi oʻtirgandan koʻra yaxshiroq, oʻtirgan kishi turgandan koʻra yaxshiroq, turgan kishi yurgandan koʻra yaxshiroq, yurgan kishi yugurgandan koʻra yaxshiroq boʻladi», dedilar. (Abu Bakra): «Yo Rasululloh, menga nima buyurasiz?» dedi. U zot ﷺ: «Kimning tuyasi boʻlsa, tuyasiga qoʻshilsin; kimning qoʻyi boʻlsa, qoʻyiga qoʻshilsin; kimning yeri boʻlsa, yeriga qoʻshilsin», dedilar. (Abu Bakra): «Bulardan birortasi yoʻq kishi-chi?» dedi. U zot ﷺ: «Qilichini olib, uning tigʻini toshga ursin (sindirsin), soʻng qutula olsa qutulsin», dedilar.Абу Бакра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади. У айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бир фитна бўладики, унда ётган киши ўтиргандан кўра яхшироқ, ўтирган киши тургандан кўра яхшироқ, турган киши юргандан кўра яхшироқ, юрган киши югургандан кўра яхшироқ бўлади», дедилар. (Абу Бакра): «Ё Расулуллоҳ, менга нима буюрасиз?» деди. У зот ﷺ: «Кимнинг туяси бўлса, туясига қўшилсин; кимнинг қўйи бўлса, қўйига қўшилсин; кимнинг ери бўлса, ерига қўшилсин», дедилар. (Абу Бакра): «Булардан бирортаси йўқ киши-чи?» деди. У зот ﷺ: «Қиличини олиб, унинг тиғини тошга урсин (синдирсин), сўнг қутула олса қутулсин», дедилар.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ خَالِدٍ الرَّمْلِيُّ، حَدَّثَنَا مُفَضَّلٌ، عَنْ عَيَّاشٍ، عَنْ بُكَيْرٍ، عَنْ بُسْرِ بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ حُسَيْنِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الأَشْجَعِيِّ، أَنَّهُ سَمِعَ سَعْدَ بْنَ أَبِي وَقَّاصٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْحَدِيثِ قَالَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَرَأَيْتَ إِنْ دَخَلَ عَلَىَّ بَيْتِي وَبَسَطَ يَدَهُ لِيَقْتُلَنِي قَالَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كُنْ كَابْنَىْ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏ وَتَلاَ يَزِيدُ ‏{‏ لَئِنْ بَسَطْتَ إِلَىَّ يَدَكَ ‏}‏ الآيَةَ ‏.‏

Saʼd ibn Abu Vaqqos (roziyallohu anhu) Nabiy ﷺdan shu hadisda rivoyat qiladi. U aytadi: «Men: ‹Yo Rasululloh, agar (biror kishi) uyimga kirib, meni oʻldirish uchun menga qoʻl uzatsa, nima deysiz?› dedim. Rasululloh ﷺ: ‹Odamning ikki oʻgʻlidan biri kabi boʻl›, dedilar». Yazid (ibn Xolid): {Agar sen meni oʻldirish uchun menga qoʻl choʻzsang} degan oyatni tilovat qildi. (Moida 28)Саъд ибн Абу Ваққос (розияллоҳу анҳу) Набий ﷺдан шу ҳадисда ривоят қилади. У айтади: «Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, агар (бирор киши) уйимга кириб, мени ўлдириш учун менга қўл узатса, нима дейсиз?› дедим. Расулуллоҳ ﷺ: ‹Одамнинг икки ўғлидан бири каби бўл›, дедилар». Язид (ибн Холид): {Агар сен мени ўлдириш учун менга қўл чўзсанг} деган оятни тиловат қилди. (Моида 28)

حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ عُثْمَانَ، حَدَّثَنَا أَبِي، حَدَّثَنَا شِهَابُ بْنُ خِرَاشٍ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ غَزْوَانَ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ رَاشِدٍ الْجَزَرِيِّ، عَنْ سَالِمٍ، حَدَّثَنِي عَمْرُو بْنُ وَابِصَةَ الأَسَدِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، وَابِصَةَ، عَنِ ابْنِ مَسْعُودٍ، قَالَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ فَذَكَرَ بَعْضَ حَدِيثِ أَبِي بَكْرَةَ قَالَ ‏"‏ قَتْلاَهَا كُلُّهُمْ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ فِيهِ قُلْتُ مَتَى ذَلِكَ يَا ابْنَ مَسْعُودٍ قَالَ تِلْكَ أَيَّامُ الْهَرْجِ حَيْثُ لاَ يَأْمَنُ الرَّجُلُ جَلِيسَهُ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي إِنْ أَدْرَكَنِي ذَلِكَ الزَّمَانُ قَالَ تَكُفُّ لِسَانَكَ وَيَدَكَ وَتَكُونُ حِلْسًا مِنْ أَحْلاَسِ بَيْتِكَ ‏.‏ فَلَمَّا قُتِلَ عُثْمَانُ طَارَ قَلْبِي مَطَارَهُ فَرَكِبْتُ حَتَّى أَتَيْتُ دِمَشْقَ فَلَقِيتُ خُرَيْمَ بْنَ فَاتِكٍ فَحَدَّثْتُهُ فَحَلَفَ بِاللَّهِ الَّذِي لاَ إِلَهَ إِلاَّ هُوَ لَسَمِعَهُ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَمَا حَدَّثَنِيهِ ابْنُ مَسْعُودٍ ‏.‏

Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) aytadi: Men Rasululloh ﷺni shunday deganlarini eshitdim, soʻng (rovi) Abu Bakraning hadisidagidek baʼzi qismini zikr qildi. U zot ﷺ: «Uning (fitnaning) oʻldirilganlari hammasi doʻzaxdadir», dedilar. (Vobisa) aytadi: Men: «Bu qachon boʻladi, ey Ibn Masʼud?» dedim. U: «U harj kunlaridir, oʻshanda kishi oʻzining yonidagi hamsuhbatidan ham omon boʻlmaydi», dedi. Men: «Agar oʻsha zamonga yetsam, menga nima buyurasiz?» dedim. U: «Tilingni va qoʻlingni tiyasan hamda uyingning bir boʻyrasi kabi (uyingda) qolasan», dedi. Usmon (roziyallohu anhu) oʻldirilgach, qalbim oʻz oʻrnidan uchib ketdi, shunda men minib, Damashqqa kelguncha yoʻl bosdim. Xuraym ibn Fotik bilan uchrashib, unga (buni) soʻzlab berdim. U Oʻzidan boshqa iloh boʻlmagan Allohga qasam ichib, buni Rasululloh ﷺdan Ibn Masʼud menga soʻzlab bergandek eshitganini aytdi.Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) айтади: Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деганларини эшитдим, сўнг (рови) Абу Бакранинг ҳадисидагидек баъзи қисмини зикр қилди. У зот ﷺ: «Унинг (фитнанинг) ўлдирилганлари ҳаммаси дўзахдадир», дедилар. (Вобиса) айтади: Мен: «Бу қачон бўлади, эй Ибн Масъуд?» дедим. У: «У ҳарж кунларидир, ўшанда киши ўзининг ёнидаги ҳамсуҳбатидан ҳам омон бўлмайди», деди. Мен: «Агар ўша замонга етсам, менга нима буюрасиз?» дедим. У: «Тилингни ва қўлингни тиясан ҳамда уйингнинг бир бўйраси каби (уйингда) қоласан», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу) ўлдирилгач, қалбим ўз ўрнидан учиб кетди, шунда мен миниб, Дамашққа келгунча йўл босдим. Хурайм ибн Фотик билан учрашиб, унга (буни) сўзлаб бердим. У Ўзидан бошқа илоҳ бўлмаган Аллоҳга қасам ичиб, буни Расулуллоҳ ﷺдан Ибн Масъуд менга сўзлаб бергандек эшитганини айтди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ سَعِيدٍ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ جُحَادَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ ثَرْوَانَ، عَنْ هُزَيْلٍ، عَنْ أَبِي مُوسَى الأَشْعَرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ بَيْنَ يَدَىِ السَّاعَةِ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي فَكَسِّرُوا قِسِيَّكُمْ وَقَطِّعُوا أَوْتَارَكُمْ وَاضْرِبُوا سُيُوفَكُمْ بِالْحِجَارَةِ فَإِنْ دُخِلَ - يَعْنِي عَلَى أَحَدٍ مِنْكُمْ - فَلْيَكُنْ كَخَيْرِ ابْنَىْ آدَمَ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, Qiyomat oldidan zulmat tunining boʻlaklari kabi fitnalar boʻladi. Unda kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi; kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi. Unda oʻtirgan kishi turgandan koʻra yaxshiroq, yurgan kishi yugurgandan koʻra yaxshiroqdir. Bas, kamonlaringizni sindiringlar, ipaklaringizni (kamon torlaringizni) uzinglar va qilichlaringizni toshga uringlar (sindiringlar). Agar (sizlardan birortangizning uyiga) kirilsa, u Odamning ikki oʻgʻlidan yaxshirogʻi kabi boʻlsin», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, Қиёмат олдидан зулмат тунининг бўлаклари каби фитналар бўлади. Унда киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади; кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади. Унда ўтирган киши тургандан кўра яхшироқ, юрган киши югургандан кўра яхшироқдир. Бас, камонларингизни синдиринглар, ипакларингизни (камон торларингизни) узинглар ва қиличларингизни тошга уринглар (синдиринглар). Агар (сизлардан бирортангизнинг уйига) кирилса, у Одамнинг икки ўғлидан яхшироғи каби бўлсин», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ رَقَبَةَ بْنِ مَصْقَلَةَ، عَنْ عَوْنِ بْنِ أَبِي جُحَيْفَةَ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، - يَعْنِي ابْنَ سَمُرَةَ - قَالَ كُنْتُ آخِذًا بِيَدِ ابْنِ عُمَرَ فِي طَرِيقٍ مِنْ طُرُقِ الْمَدِينَةِ إِذْ أَتَى عَلَى رَأْسٍ مَنْصُوبٍ فَقَالَ شَقِيَ قَاتِلُ هَذَا ‏.‏ فَلَمَّا مَضَى قَالَ وَمَا أَرَى هَذَا إِلاَّ قَدْ شَقِيَ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ مَنْ مَشَى إِلَى رَجُلٍ مِنْ أُمَّتِي لِيَقْتُلَهُ فَلْيَقُلْ هَكَذَا فَالْقَاتِلُ فِي النَّارِ وَالْمَقْتُولُ فِي الْجَنَّةِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُمَيْرٍ أَوْ سُمَيْرَةَ وَرَوَاهُ لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ عَنْ عَوْنٍ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ سُمَيْرَةَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ قَالَ لِي الْحَسَنُ بْنُ عَلِيٍّ حَدَّثَنَا أَبُو الْوَلِيدِ - يَعْنِي بِهَذَا الْحَدِيثِ - عَنْ أَبِي عَوَانَةَ وَقَالَ هُوَ فِي كِتَابِي ابْنُ سَبْرَةَ وَقَالُوا سَمُرَةَ وَقَالُوا سُمَيْرَةَ هَذَا كَلاَمُ أَبِي الْوَلِيدِ ‏.‏

Abdurrahmon ibn Samura aytadi: Men Madina yoʻllaridan biri (boʻ)ylab Ibn Umar (roziyallohu anhumo)ning qoʻlidan ushlab borayotgan edim. Shunda u (sanchib) tikib qoʻyilgan bir bosh oldiga keldi-da: «Buni oʻldirgan kishi badbaxt boʻlibdi», dedi. (U yerdan) oʻtgach: «Men buni (oʻldirilganni) badbaxt boʻlibdi, deb hisoblamayman. Men Rasululloh ﷺni shunday deganlarini eshitganman: ‹Kim ummatimdan bir kishini oʻldirish uchun unga (qarab) yursa, u mana shunday desin (oʻzini himoya qilsin); oʻldiruvchi doʻzaxda, oʻldirilgan esa jannatdadir›», dedi. Abu Dovud aytadi: Buni Savriy Abdurrahmon ibn Sumayr yoki Sumayradan rivoyat qildi; Lays ibn Abu Sulaym esa Avndan, u Abdurrahmon ibn Sumayradan rivoyat qildi. Abu Dovud aytadi: Menga Hasan ibn Ali aytdi: Bizga Abul-Valid — yaʼni shu hadisni — Abu Avonadan (rivoyat qilib) aytdi va: «U kitobimda Ibn Sabra (deb yozilgan), (boshqalar) Samura dedilar, (yana baʼzilar) Sumayra dedilar», dedi. Bu Abul-Validning soʻzidir.Абдурраҳмон ибн Самура айтади: Мен Мадина йўлларидан бири (бў)йлаб Ибн Умар (розияллоҳу анҳумо)нинг қўлидан ушлаб бораётган эдим. Шунда у (санчиб) тикиб қўйилган бир бош олдига келди-да: «Буни ўлдирган киши бадбахт бўлибди», деди. (У ердан) ўтгач: «Мен буни (ўлдирилганни) бадбахт бўлибди, деб ҳисобламайман. Мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деганларини эшитганман: ‹Ким умматимдан бир кишини ўлдириш учун унга (қараб) юрса, у мана шундай десин (ўзини ҳимоя қилсин); ўлдирувчи дўзахда, ўлдирилган эса жаннатдадир›», деди. Абу Довуд айтади: Буни Саврий Абдурраҳмон ибн Сумайр ёки Сумайрадан ривоят қилди; Лайс ибн Абу Сулайм эса Авндан, у Абдурраҳмон ибн Сумайрадан ривоят қилди. Абу Довуд айтади: Менга Ҳасан ибн Али айтди: Бизга Абул-Валид — яъни шу ҳадисни — Абу Авонадан (ривоят қилиб) айтди ва: «У китобимда Ибн Сабра (деб ёзилган), (бошқалар) Самура дедилар, (яна баъзилар) Сумайра дедилар», деди. Бу Абул-Валиднинг сўзидир.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَبِي عِمْرَانَ الْجَوْنِيِّ، عَنِ الْمُشَعَّثِ بْنِ طَرِيفٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الصَّامِتِ، عَنْ أَبِي ذَرٍّ، قَالَ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ يَا رَسُولَ اللَّهِ وَسَعْدَيْكَ ‏.‏ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فِيهِ ‏"‏ كَيْفَ أَنْتَ إِذَا أَصَابَ النَّاسَ مَوْتٌ يَكُونُ الْبَيْتُ فِيهِ بِالْوَصِيفِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ أَوْ قَالَ مَا خَارَ اللَّهُ لِي وَرَسُولُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلَيْكَ بِالصَّبْرِ ‏"‏ ‏.‏ أَوْ قَالَ ‏"‏ تَصْبِرُ ‏"‏ ‏.‏ ثُمَّ قَالَ لِي ‏"‏ يَا أَبَا ذَرٍّ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ لَبَّيْكَ وَسَعْدَيْكَ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ كَيْفَ أَنْتَ إِذَا رَأَيْتَ أَحْجَارَ الزَّيْتِ قَدْ غَرِقَتْ بِالدَّمِ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ مَا خَارَ اللَّهُ لِي وَرَسُولُهُ ‏.‏ قَالَ ‏"‏ عَلَيْكَ بِمَنْ أَنْتَ مِنْهُ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَفَلاَ آخُذُ سَيْفِي وَأَضَعُهُ عَلَى عَاتِقِي قَالَ ‏"‏ شَارَكْتَ الْقَوْمَ إِذًا ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَمَا تَأْمُرُنِي قَالَ ‏"‏ تَلْزَمُ بَيْتَكَ ‏"‏ ‏.‏ قُلْتُ فَإِنْ دُخِلَ عَلَىَّ بَيْتِي قَالَ ‏"‏ فَإِنْ خَشِيتَ أَنْ يَبْهَرَكَ شُعَاعُ السَّيْفِ فَأَلْقِ ثَوْبَكَ عَلَى وَجْهِكَ يَبُوءُ بِإِثْمِكَ وَإِثْمِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لَمْ يَذْكُرِ الْمُشَعَّثَ فِي هَذَا الْحَدِيثِ غَيْرُ حَمَّادِ بْنِ زَيْدٍ ‏.‏

Abu Zarr (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey Abu Zarr!» dedilar. Men: «Labbay, yo Rasululloh, xizmatingizga doim shayman», dedim. Soʻng (rovi) hadisni zikr qildi. Unda u zot ﷺ: «Odamlarga shunday oʻlim yetganda, bir uy (qabr) bir qulning bahosiga (sotiladigan) boʻlsa, sen qanday boʻlasan?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biluvchidir», dedim — yoki: «Alloh va Uning Rasuli men uchun nimani ixtiyor qilgan boʻlsalar (shuni qilaman)», dedim. U zot ﷺ: «Sabr qilishing lozim», dedilar — yoki: «Sabr qilasan», dedilar. Soʻng menga: «Ey Abu Zarr!» dedilar. Men: «Labbay, xizmatingizga shayman», dedim. U zot ﷺ: «Ahjaruz-Zayt (degan joyni) qonga gʻarq boʻlganini koʻrsang, qanday boʻlasan?» dedilar. Men: «Alloh va Uning Rasuli men uchun nimani ixtiyor qilgan boʻlsalar (shuni qilaman)», dedim. U zot ﷺ: «Oʻzing kimdan (qaysi qavmdan) boʻlsang, shularga (qoʻshilishing) lozim», dedilar. Men: «Yo Rasululloh, qilichimni olib, yelkamga qoʻymaymanmi (jangga chiqmaymanmi)?» dedim. U zot ﷺ: «U holda qavmga sherik boʻlgan boʻlasan», dedilar. Men: «Unda menga nima buyurasiz?» dedim. U zot ﷺ: «Uyingda qol», dedilar. Men: «Agar uyimga kirilsa-chi?» dedim. U zot ﷺ: «Agar qilich shuʼlasi (yaltirashi) seni qoʻrqitishidan xavfsirasang, kiyimingni yuzingga tashla (ham qarshilik koʻrsatma); u (qotil) sening gunohingni va oʻz gunohini koʻtarib ketadi», dedilar. Abu Dovud aytadi: Bu hadisda Mushaʼʼasni Hammod ibn Zayddan boshqa hech kim zikr qilmadi.Абу Зарр (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй Абу Зарр!» дедилар. Мен: «Лаббай, ё Расулуллоҳ, хизматингизга доим шайман», дедим. Сўнг (рови) ҳадисни зикр қилди. Унда у зот ﷺ: «Одамларга шундай ўлим етганда, бир уй (қабр) бир қулнинг баҳосига (сотиладиган) бўлса, сен қандай бўласан?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билувчидир», дедим — ёки: «Аллоҳ ва Унинг Расули мен учун нимани ихтиёр қилган бўлсалар (шуни қиламан)», дедим. У зот ﷺ: «Сабр қилишинг лозим», дедилар — ёки: «Сабр қиласан», дедилар. Сўнг менга: «Эй Абу Зарр!» дедилар. Мен: «Лаббай, хизматингизга шайман», дедим. У зот ﷺ: «Аҳжаруз-Зайт (деган жойни) қонга ғарқ бўлганини кўрсанг, қандай бўласан?» дедилар. Мен: «Аллоҳ ва Унинг Расули мен учун нимани ихтиёр қилган бўлсалар (шуни қиламан)», дедим. У зот ﷺ: «Ўзинг кимдан (қайси қавмдан) бўлсанг, шуларга (қўшилишинг) лозим», дедилар. Мен: «Ё Расулуллоҳ, қиличимни олиб, елкамга қўймайманми (жангга чиқмайманми)?» дедим. У зот ﷺ: «У ҳолда қавмга шерик бўлган бўласан», дедилар. Мен: «Унда менга нима буюрасиз?» дедим. У зот ﷺ: «Уйингда қол», дедилар. Мен: «Агар уйимга кирилса-чи?» дедим. У зот ﷺ: «Агар қилич шуъласи (ялтираши) сени қўрқитишидан хавфсирасанг, кийимингни юзингга ташла (ҳам қаршилик кўрсатма); у (қотил) сенинг гуноҳингни ва ўз гуноҳини кўтариб кетади», дедилар. Абу Довуд айтади: Бу ҳадисда Мушаъъасни Ҳаммод ибн Зайддан бошқа ҳеч ким зикр қилмади.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى بْنِ فَارِسٍ، حَدَّثَنَا عَفَّانُ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، حَدَّثَنَا عَاصِمٌ الأَحْوَلُ، عَنْ أَبِي كَبْشَةَ، قَالَ سَمِعْتُ أَبَا مُوسَى، يَقُولُ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّ بَيْنَ أَيْدِيكُمْ فِتَنًا كَقِطَعِ اللَّيْلِ الْمُظْلِمِ يُصْبِحُ الرَّجُلُ فِيهَا مُؤْمِنًا وَيُمْسِي كَافِرًا وَيُمْسِي مُؤْمِنًا وَيُصْبِحُ كَافِرًا الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ فِيهَا خَيْرٌ مِنَ الْمَاشِي وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنَ السَّاعِي ‏"‏ ‏.‏ قَالُوا فَمَا تَأْمُرُنَا قَالَ ‏"‏ كُونُوا أَحْلاَسَ بُيُوتِكُمْ ‏"‏ ‏.‏

Abu Muso al-Ashʼariy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sizlarning oldingizda zulmat tunining boʻlaklari kabi fitnalar boʻladi. Unda kishi ertalab moʻmin boʻlib, kechqurun kofir boʻlib qoladi; kechqurun moʻmin boʻlib, ertalab kofir boʻlib qoladi. Unda oʻtirgan kishi turgandan koʻra yaxshiroq, turgan kishi yurgandan koʻra yaxshiroq, yurgan kishi yugurgandan koʻra yaxshiroqdir», dedilar. (Odamlar): «Bizga nima buyurasiz?» dedilar. U zot ﷺ: «Uylaringizning boʻyralari boʻlib (uyda) qolinglar», dedilar.Абу Мусо ал-Ашъарий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, сизларнинг олдингизда зулмат тунининг бўлаклари каби фитналар бўлади. Унда киши эрталаб мўмин бўлиб, кечқурун кофир бўлиб қолади; кечқурун мўмин бўлиб, эрталаб кофир бўлиб қолади. Унда ўтирган киши тургандан кўра яхшироқ, турган киши юргандан кўра яхшироқ, юрган киши югургандан кўра яхшироқдир», дедилар. (Одамлар): «Бизга нима буюрасиз?» дедилар. У зот ﷺ: «Уйларингизнинг бўйралари бўлиб (уйда) қолинглар», дедилар.

حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْحَسَنِ الْمِصِّيصِيُّ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، - يَعْنِي ابْنَ مُحَمَّدٍ - حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، قَالَ حَدَّثَنِي مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ، أَنَّ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ جُبَيْرٍ، حَدَّثَهُ عَنْ أَبِيهِ، عَنِ الْمِقْدَادِ بْنِ الأَسْوَدِ، قَالَ ايْمُ اللَّهِ لَقَدْ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِنَّ السَّعِيدَ لَمَنْ جُنِّبَ الْفِتَنَ إِنَّ السَّعِيدَ لَمَنْ جُنِّبَ الْفِتَنَ إِنَّ السَّعِيدَ لَمَنْ جُنِّبَ الْفِتَنَ وَلَمَنِ ابْتُلِيَ فَصَبَرَ فَوَاهًا ‏"‏ ‏.‏

Miqdod ibn al-Asvad (roziyallohu anhu) aytadi: Allohga qasam, men Rasululloh ﷺni shunday deganlarini eshitdim: «Albatta, baxtli kishi fitnalardan chetlatilgan kishidir; albatta, baxtli kishi fitnalardan chetlatilgan kishidir; albatta, baxtli kishi fitnalardan chetlatilgan kishidir. Va (fitnaga) duchor boʻlib, sabr qilgan kishi-chi, naqadar (yaxshi)!»Миқдод ибн ал-Асвад (розияллоҳу анҳу) айтади: Аллоҳга қасам, мен Расулуллоҳ ﷺни шундай деганларини эшитдим: «Албатта, бахтли киши фитналардан четлатилган кишидир; албатта, бахтли киши фитналардан четлатилган кишидир; албатта, бахтли киши фитналардан четлатилган кишидир. Ва (фитнага) дучор бўлиб, сабр қилган киши-чи, нақадар (яхши)!»

حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ شُعَيْبِ بْنِ اللَّيْثِ، حَدَّثَنِي ابْنُ وَهْبٍ، حَدَّثَنِي اللَّيْثُ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، قَالَ قَالَ خَالِدُ بْنُ أَبِي عِمْرَانَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْبَيْلَمَانِيِّ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ هُرْمُزَ، عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ سَتَكُونُ فِتْنَةٌ صَمَّاءُ بَكْمَاءُ عَمْيَاءُ مَنْ أَشْرَفَ لَهَا اسْتَشْرَفَتْ لَهُ وَإِشْرَافُ اللِّسَانِ فِيهَا كَوُقُوعِ السَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Hurayra (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Kar, soqov va koʻr (qiladigan) bir fitna boʻladi. Kim unga qarab intilsa, u ham unga (qarab) intiladi. Unda tilni (yomonlikka) choʻzish qilich urgan kabidir», dedilar.Абу Ҳурайра (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Кар, соқов ва кўр (қиладиган) бир фитна бўлади. Ким унга қараб интилса, у ҳам унга (қараб) интилади. Унда тилни (ёмонликка) чўзиш қилич урган кабидир», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، حَدَّثَنَا لَيْثٌ، عَنْ طَاوُسٍ، عَنْ رَجُلٍ، يُقَالُ لَهُ زِيَادٌ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ إِنَّهَا سَتَكُونُ فِتْنَةٌ تَسْتَنْظِفُ الْعَرَبَ قَتْلاَهَا فِي النَّارِ اللِّسَانُ فِيهَا أَشَدُّ مِنْ وَقْعِ السَّيْفِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ رَوَاهُ الثَّوْرِيُّ عَنْ لَيْثٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ الأَعْجَمِ ‏.‏

Abdulloh ibn Amr (roziyallohu anhumo) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, bir fitna boʻladiki, u arablarni supurib tashlaydi (qirib yuboradi); uning oʻldirilganlari doʻzaxdadir. Unda til qilich urishidan ham qattiqroqdir», dedilar. Abu Dovud aytadi: Buni Savriy Laysdan, u Tovusdan, u al-Aʼjamdan rivoyat qildi.Абдуллоҳ ибн Амр (розияллоҳу анҳумо) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, бир фитна бўладики, у арабларни супуриб ташлайди (қириб юборади); унинг ўлдирилганлари дўзахдадир. Унда тил қилич уришидан ҳам қаттиқроқдир», дедилар. Абу Довуд айтади: Буни Саврий Лайсдан, у Товусдан, у ал-Аъжамдан ривоят қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى بْنِ الطَّبَّاعِ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْقُدُّوسِ، قَالَ زِيَادٌ سِيمِينْ كُوشْ ‏.‏

Abdulloh ibn Abdulquddus oʻz rivoyatida zikr qildi: «Ziyod — Simin Kush (yaʼni oq quloqli) (deb atalardi)».Абдуллоҳ ибн Абдулқуддус ўз ривоятида зикр қилди: «Зиёд — Симин Куш (яъни оқ қулоқли) (деб аталарди)».

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مَسْلَمَةَ، عَنْ مَالِكٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي صَعْصَعَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ يُوشِكُ أَنْ يَكُونَ خَيْرُ مَالِ الْمُسْلِمِ غَنَمًا يَتْبَعُ بِهَا شَعَفَ الْجِبَالِ وَمَوَاقِعَ الْقَطْرِ يَفِرُّ بِدِينِهِ مِنَ الْفِتَنِ ‏"‏ ‏.‏

Abu Said al-Xudriy (roziyallohu anhu) aytadi: Rasululloh ﷺ: «Yaqinda musulmonning eng yaxshi moli qoʻy boʻladigan vaqt yaqinlashadi; u (kishi) qoʻyini ergashtirib togʻ choʻqqilarini va yomgʻir tushadigan joylarni (koʻzlab) yuradi, dinini fitnalardan (saqlab) qochiradi», dedilar.Абу Саид ал-Худрий (розияллоҳу анҳу) айтади: Расулуллоҳ ﷺ: «Яқинда мусулмоннинг энг яхши моли қўй бўладиган вақт яқинлашади; у (киши) қўйини эргаштириб тоғ чўққиларини ва ёмғир тушадиган жойларни (кўзлаб) юради, динини фитналардан (сақлаб) қочиради», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو كَامِلٍ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ أَيُّوبَ، وَيُونُسَ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنِ الأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ، قَالَ خَرَجْتُ وَأَنَا أُرِيدُ، - يَعْنِي فِي الْقِتَالِ - فَلَقِيَنِي أَبُو بَكْرَةَ فَقَالَ ارْجِعْ فَإِنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ إِذَا تَوَاجَهَ الْمُسْلِمَانِ بِسَيْفَيْهِمَا فَالْقَاتِلُ وَالْمَقْتُولُ فِي النَّارِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَذَا الْقَاتِلُ فَمَا بَالُ الْمَقْتُولِ قَالَ ‏"‏ إِنَّهُ أَرَادَ قَتْلَ صَاحِبِهِ ‏"‏ ‏.‏

Abul Komil bizga Hammod ibn Zayddan, u Ayyub va Yunusdan, ular Hasandan, u Ahnaf ibn Qaysdan rivoyat qildi. U: «Men (jangda qatnashishni) niyat qilib chiqdim. Shunda meni Abu Bakra (roziyallohu anhu) uchratib qoldi va: ‹Qaytgin! Chunki men Rasululloh ﷺ: ʼIkki musulmon oʻz qilichlari bilan bir-biriga roʻbaroʻ kelsa, oʻldirgan ham, oʻldirilgan ham doʻzaxda boʻladiʼ, deganlarini eshitganman›, dedi. Men: ‹Yo Rasululloh, mana bu oʻldirgan kishi (uning doʻzaxda boʻlishi maʼlum), ammo oʻldirilganning holi nima boʻldi?›, dedim. U zot ﷺ: ‹U ham oʻz birodarini oʻldirishni iroda qilgan edi›, dedilar», dedi.Абул Комил бизга Ҳаммод ибн Зайддан, у Айюб ва Юнусдан, улар Ҳасандан, у Аҳнаф ибн Қайсдан ривоят қилди. У: «Мен (жангда қатнашишни) ният қилиб чиқдим. Шунда мени Абу Бакра (розияллоҳу анҳу) учратиб қолди ва: ‹Қайтгин! Чунки мен Расулуллоҳ ﷺ: ъИкки мусулмон ўз қиличлари билан бир-бирига рўбарў келса, ўлдирган ҳам, ўлдирилган ҳам дўзахда бўладиъ, деганларини эшитганман›, деди. Мен: ‹Ё Расулуллоҳ, мана бу ўлдирган киши (унинг дўзахда бўлиши маълум), аммо ўлдирилганнинг ҳоли нима бўлди?›, дедим. У зот ﷺ: ‹У ҳам ўз биродарини ўлдиришни ирода қилган эди›, дедилар», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُتَوَكِّلِ الْعَسْقَلاَنِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ الْحَسَنِ، بِإِسْنَادِهِ وَمَعْنَاهُ مُخْتَصَرًا ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ لِمُحَمَّدٍ - يَعْنِي ابْنَ الْمُتَوَكِّلِ - أَخٌ ضَعِيفٌ يُقَالُ لَهُ الْحُسَيْنُ ‏.‏

Muhammad ibn al-Mutavakkil al-Asqaloniy bizga Abdurazzoqdan, u Maʼmardan, u Ayyubdan, u Hasandan oʻsha isnod bilan va shu maʼnoda qisqartirib (yuqoridagi hadisni) rivoyat qildi. Abu Dovud aytdi: Muhammadning — yaʼni ibn al-Mutavakkilning — Husayn deb ataladigan zaif bir akasi bor edi.Муҳаммад ибн ал-Мутаваккил ал-Асқалоний бизга Абдураззоқдан, у Маъмардан, у Айюбдан, у Ҳасандан ўша иснод билан ва шу маънода қисқартириб (юқоридаги ҳадисни) ривоят қилди. Абу Довуд айтди: Муҳаммаднинг — яъни ибн ал-Мутаваккилнинг — Ҳусайн деб аталадиган заиф бир акаси бор эди.

حَدَّثَنَا مُؤَمَّلُ بْنُ الْفَضْلِ الْحَرَّانِيُّ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ شُعَيْبٍ، عَنْ خَالِدِ بْنِ دِهْقَانَ، قَالَ كُنَّا فِي غَزْوَةِ الْقُسْطَنْطِينِيَّةِ بِذُلُقْيَةَ فَأَقْبَلَ رَجُلٌ مِنْ أَهْلِ فِلَسْطِينَ - مِنْ أَشْرَافِهِمْ وَخِيَارِهِمْ يَعْرِفُونَ ذَلِكَ لَهُ يُقَالُ لَهُ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومِ بْنِ شَرِيكٍ الْكِنَانِيُّ - فَسَلَّمَ عَلَى عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي زَكَرِيَّا وَكَانَ يَعْرِفُ لَهُ حَقَّهُ قَالَ لَنَا خَالِدٌ فَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي زَكَرِيَّا قَالَ سَمِعْتُ أُمَّ الدَّرْدَاءِ تَقُولُ سَمِعْتُ أَبَا الدَّرْدَاءِ يَقُولُ سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ ‏"‏ كُلُّ ذَنْبٍ عَسَى اللَّهُ أَنْ يَغْفِرَهُ إِلاَّ مَنْ مَاتَ مُشْرِكًا أَوْ مُؤْمِنٌ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ‏"‏ ‏.‏ فَقَالَ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومٍ سَمِعْتُ مَحْمُودَ بْنَ الرَّبِيعِ يُحَدِّثُ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ أَنَّهُ سَمِعَهُ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ ‏"‏ مَنْ قَتَلَ مُؤْمِنًا فَاعْتَبَطَ بِقَتْلِهِ لَمْ يَقْبَلِ اللَّهُ مِنْهُ صَرْفًا وَلاَ عَدْلاً ‏"‏ ‏.‏ قَالَ لَنَا خَالِدٌ ثُمَّ حَدَّثَنِي ابْنُ أَبِي زَكَرِيَّا عَنْ أُمِّ الدَّرْدَاءِ عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ ‏"‏ لاَ يَزَالُ الْمُؤْمِنُ مُعْنِقًا صَالِحًا مَا لَمْ يُصِبْ دَمًا حَرَامًا فَإِذَا أَصَابَ دَمًا حَرَامًا بَلَّحَ ‏"‏ ‏.‏ وَحَدَّثَ هَانِئُ بْنُ كُلْثُومٍ عَنْ مَحْمُودِ بْنِ الرَّبِيعِ عَنْ عُبَادَةَ بْنِ الصَّامِتِ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِثْلَهُ سَوَاءً ‏.‏

Muammal ibn al-Fazl al-Harroniy bizga Muhammad ibn Shuaybdan, u Xolid ibn Dihqondan rivoyat qildi. U aytdi: «Biz Konstantiniyya gʻazotida Zuluqyada edik. Shunda Falastin ahlidan — ularning ashroflari va eng yaxshilaridan biri boʻlmish, buni ular ham eʼtirof etadigan, Honi ibn Kulsum ibn Sharik al-Kinoniy deb ataladigan bir kishi keldi-da, Abdulloh ibn Abu Zakariyyoga salom berdi. U esa uning haqqini taniydigan kishi edi». Xolid bizga aytdi: Abdulloh ibn Abu Zakariyyo bizga rivoyat qilib aytdi: Men Ummud-Dardoning shunday deganini eshitdim: Men Abud-Dardo (roziyallohu anhu)ning shunday deganini eshitdim: Men Rasululloh ﷺning: «Allohning shirk keltirgan holda oʻlgan kishi yoki bir moʻminni qasddan oʻldirgan moʻmindan boshqa har bir gunohni magʻfirat qilishi umid qilinadi», deganlarini eshitdim. Shunda Honi ibn Kulsum: Men Mahmud ibn ar-Rabiʼning Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u esa Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib aytganini eshitdim: U zot ﷺ: «Kim bir moʻminni oʻldirib, uning qonidan rohatlansa, Alloh undan na tavbasini, na fidyasini qabul qiladi», dedilar, dedi. Xolid bizga aytdi: Soʻngra ibn Abu Zakariyyo menga Ummud-Dardodan, u Abud-Dardo (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib aytdi: Rasululloh ﷺ: «Moʻmin haromni — qonni toʻkmaguncha, doimo yengil va solih boʻlib turaveradi. Qachon harom qonni toʻksa, (yaxshilikdan) toʻxtab qoladi», dedilar. Honi ibn Kulsum ham Mahmud ibn ar-Rabiʼdan, u Uboda ibn as-Somit (roziyallohu anhu)dan, u Rasululloh ﷺdan xuddi shunga oʻxshash rivoyat qildi.Муаммал ибн ал-Фазл ал-Ҳарроний бизга Муҳаммад ибн Шуайбдан, у Холид ибн Диҳқондан ривоят қилди. У айтди: «Биз Константинийя ғазотида Зулуқяда эдик. Шунда Фаластин аҳлидан — уларнинг ашрофлари ва энг яхшиларидан бири бўлмиш, буни улар ҳам эътироф этадиган, Ҳони ибн Кулсум ибн Шарик ал-Киноний деб аталадиган бир киши келди-да, Абдуллоҳ ибн Абу Закарийёга салом берди. У эса унинг ҳаққини танийдиган киши эди». Холид бизга айтди: Абдуллоҳ ибн Абу Закарийё бизга ривоят қилиб айтди: Мен Уммуд-Дардонинг шундай деганини эшитдим: Мен Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)нинг шундай деганини эшитдим: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳнинг ширк келтирган ҳолда ўлган киши ёки бир мўминни қасддан ўлдирган мўминдан бошқа ҳар бир гуноҳни мағфират қилиши умид қилинади», деганларини эшитдим. Шунда Ҳони ибн Кулсум: Мен Маҳмуд ибн ар-Рабиънинг Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у эса Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб айтганини эшитдим: У зот ﷺ: «Ким бир мўминни ўлдириб, унинг қонидан роҳатланса, Аллоҳ ундан на тавбасини, на фидясини қабул қилади», дедилар, деди. Холид бизга айтди: Сўнгра ибн Абу Закарийё менга Уммуд-Дардодан, у Абуд-Дардо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Мўмин ҳаромни — қонни тўкмагунча, доимо енгил ва солиҳ бўлиб тураверади. Қачон ҳаром қонни тўкса, (яхшиликдан) тўхтаб қолади», дедилар. Ҳони ибн Кулсум ҳам Маҳмуд ибн ар-Рабиъдан, у Убода ибн ас-Сомит (розияллоҳу анҳу)дан, у Расулуллоҳ ﷺдан худди шунга ўхшаш ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَمْرٍو، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُبَارَكٍ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ خَالِدٍ، أَوْ غَيْرُهُ قَالَ قَالَ خَالِدُ بْنُ دِهْقَانَ سَأَلْتُ يَحْيَى بْنَ يَحْيَى الْغَسَّانِيَّ عَنْ قَوْلِهِ ‏"‏ اعْتَبَطَ بِقَتْلِهِ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ الَّذِينَ يُقَاتِلُونَ فِي الْفِتْنَةِ فَيَقْتُلُ أَحَدُهُمْ فَيَرَى أَنَّهُ عَلَى هُدًى لاَ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ - يَعْنِي - مِنْ ذَلِكَ ‏.‏ قَالَ أَبُو دَاوُدَ وَقَالَ فَاعْتَبَطَ يَصُبُّ دَمَهُ صَبًّا ‏.‏

Abdurahmon ibn Amr bizga Muhammad ibn Muborakdan, u Sadaqa ibn Xolid yoki boshqasidan rivoyat qildi. U aytdi: Xolid ibn Dihqon aytdi: Men Yahyo ibn Yahyo al-Gʻassoniydan uning «iʼtabata bi qatlihi» (uning qonidan rohatlandi) degan soʻzi haqida soʻradim. U: «Bu fitna paytida jang qiladigan, oʻzini toʻgʻri yoʻlda deb hisoblab birovni oʻldiradigan va shu sababdan Allohdan magʻfirat soʻramaydigan kishilardir», dedi. Abu Dovud aytdi: «faʼtabata» — qonni sharillatib toʻkdi, degani, dedi.Абдураҳмон ибн Амр бизга Муҳаммад ибн Муборакдан, у Садақа ибн Холид ёки бошқасидан ривоят қилди. У айтди: Холид ибн Диҳқон айтди: Мен Яҳё ибн Яҳё ал-Ғассонийдан унинг «иътабата би қатлиҳи» (унинг қонидан роҳатланди) деган сўзи ҳақида сўрадим. У: «Бу фитна пайтида жанг қиладиган, ўзини тўғри йўлда деб ҳисоблаб бировни ўлдирадиган ва шу сабабдан Аллоҳдан мағфират сўрамайдиган кишилардир», деди. Абу Довуд айтди: «фаътабата» — қонни шариллатиб тўкди, дегани, деди.

حَدَّثَنَا مُسْلِمُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ إِسْحَاقَ، عَنْ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ مُجَالِدِ بْنِ عَوْفٍ، أَنَّ خَارِجَةَ بْنَ زَيْدٍ، قَالَ سَمِعْتُ زَيْدَ بْنَ ثَابِتٍ، فِي هَذَا الْمَكَانِ يَقُولُ أُنْزِلَتْ هَذِهِ الآيَةُ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا ‏}‏ بَعْدَ الَّتِي فِي الْفُرْقَانِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ بِسِتَّةِ أَشْهُرٍ ‏.‏

Muslim ibn Ibrohim bizga Hammoddan, u Abdurahmon ibn Ishoqdan, u Abuz-Zinoddan, u Mujolid ibn Avfdan rivoyat qildi: Xorija ibn Zayd aytdi: Men Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)ning aynan shu joyda shunday deganini eshitdim: {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, uning jazosi unda abadiy qoladigan jahannamdir} degan bu oyat Furqon surasidagi {Ular Alloh bilan birga boshqa bir ilohga ibodat qilmaydilar va Alloh harom qilgan jonni — haq (yoʻli) bilan boʻlmasa — oʻldirmaydilar} degan oyatdan olti oy keyin nozil boʻldi.Муслим ибн Иброҳим бизга Ҳаммоддан, у Абдураҳмон ибн Ишоқдан, у Абуз-Зиноддан, у Мужолид ибн Авфдан ривоят қилди: Хорижа ибн Зайд айтди: Мен Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)нинг айнан шу жойда шундай деганини эшитдим: {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси унда абадий қоладиган жаҳаннамдир} деган бу оят Фурқон сурасидаги {Улар Аллоҳ билан бирга бошқа бир илоҳга ибодат қилмайдилар ва Аллоҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (йўли) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар} деган оятдан олти ой кейин нозил бўлди.

حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ، عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، أَوْ حَدَّثَنِي الْحَكَمُ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، قَالَ سَأَلْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ فَقَالَ لَمَّا نَزَلَتِ الَّتِي فِي الْفُرْقَانِ ‏{‏ وَالَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلاَ يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلاَّ بِالْحَقِّ ‏}‏ قَالَ مُشْرِكُو أَهْلِ مَكَّةَ قَدْ قَتَلْنَا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ وَدَعَوْنَا مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَأَتَيْنَا الْفَوَاحِشَ ‏.‏ فَأَنْزَلَ اللَّهُ ‏{‏ إِلاَّ مَنْ تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلاً صَالِحًا فَأُولَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ ‏}‏ فَهَذِهِ لأُولَئِكَ قَالَ وَأَمَّا الَّتِي فِي النِّسَاءِ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ الآيَةُ قَالَ الرَّجُلُ إِذَا عَرَفَ شَرَائِعَ الإِسْلاَمِ ثُمَّ قَتَلَ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ لاَ تَوْبَةَ لَهُ ‏.‏ فَذَكَرْتُ هَذَا لِمُجَاهِدٍ فَقَالَ إِلاَّ مَنْ نَدِمَ ‏.‏

Yusuf ibn Muso bizga Jarirdan, u Mansurdan, u Said ibn Jubayrdan — yoki menga Hakam Said ibn Jubayrdan rivoyat qildi. U aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan soʻradim. U: «Furqon surasidagi {Ular Alloh bilan birga boshqa bir ilohga ibodat qilmaydilar va Alloh harom qilgan jonni — haq (yoʻli) bilan boʻlmasa — oʻldirmaydilar} degan oyat nozil boʻlganida, Makka mushriklari: ‹Biz Alloh harom qilgan jonni oʻldirgan edik, Alloh bilan birga boshqa ilohga ibodat qilgan edik va fohisha ishlarni qilgan edik›, dedilar. Shunda Alloh: {Magar tavba qilib, iymon keltirgan va solih amal qilgan kishilar bundan mustasno. Ana oʻshalarning yomonliklarini Alloh yaxshiliklarga aylantiradi} oyatini nozil qildi. Bas, bu oyat oʻshalar haqidadir», dedi. U aytdi: «Niso surasidagi {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, uning jazosi jahannamdir} degan oyatga kelsak, — kishi Islom shariatlarini bilgach, soʻngra bir moʻminni qasddan oʻldirsa, uning jazosi jahannamdir, unga tavba yoʻq», dedi. Men buni Mujohidga aytdim. U: «Magar nadomat chekkan kishi bundan mustasno», dedi.Юсуф ибн Мусо бизга Жарирдан, у Мансурдан, у Саид ибн Жубайрдан — ёки менга Ҳакам Саид ибн Жубайрдан ривоят қилди. У айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан сўрадим. У: «Фурқон сурасидаги {Улар Аллоҳ билан бирга бошқа бир илоҳга ибодат қилмайдилар ва Аллоҳ ҳаром қилган жонни — ҳақ (йўли) билан бўлмаса — ўлдирмайдилар} деган оят нозил бўлганида, Макка мушриклари: ‹Биз Аллоҳ ҳаром қилган жонни ўлдирган эдик, Аллоҳ билан бирга бошқа илоҳга ибодат қилган эдик ва фоҳиша ишларни қилган эдик›, дедилар. Шунда Аллоҳ: {Магар тавба қилиб, иймон келтирган ва солиҳ амал қилган кишилар бундан мустасно. Ана ўшаларнинг ёмонликларини Аллоҳ яхшиликларга айлантиради} оятини нозил қилди. Бас, бу оят ўшалар ҳақидадир», деди. У айтди: «Нисо сурасидаги {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир} деган оятга келсак, — киши Ислом шариатларини билгач, сўнгра бир мўминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир, унга тавба йўқ», деди. Мен буни Мужоҳидга айтдим. У: «Магар надомат чеккан киши бундан мустасно», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا حَجَّاجٌ، عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ، حَدَّثَنِي يَعْلَى، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، فِي هَذِهِ الْقِصَّةِ فِي ‏{‏ الَّذِينَ لاَ يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ ‏}‏ أَهْلُ الشِّرْكِ قَالَ وَنَزَلَ ‏{‏ يَا عِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ ‏}‏ ‏.‏

Ahmad ibn Ibrohim bizga Hajjojdan, u Ibn Jurayjdan rivoyat qildi: Menga Yaʼlo Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan shu qissa haqida rivoyat qildi: {Ular Alloh bilan birga boshqa bir ilohga ibodat qilmaydilar} degan oyat shirk ahli haqidadir. U aytdi: {Ey oʻz jonlariga zulm qilishda haddan oshib ketgan bandalarim!} oyati ham nozil boʻldi.Аҳмад ибн Иброҳим бизга Ҳажжождан, у Ибн Журайждан ривоят қилди: Менга Яъло Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан шу қисса ҳақида ривоят қилди: {Улар Аллоҳ билан бирга бошқа бир илоҳга ибодат қилмайдилар} деган оят ширк аҳли ҳақидадир. У айтди: {Эй ўз жонларига зулм қилишда ҳаддан ошиб кетган бандаларим!} ояти ҳам нозил бўлди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنِ الْمُغِيرَةِ بْنِ النُّعْمَانِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا ‏}‏ قَالَ مَا نَسَخَهَا شَىْءٌ ‏.‏

Ahmad ibn Hanbal bizga Abdurahmondan, u Sufyondan, u Mugʻiyra ibn an-Nuʼmondan, u Said ibn Jubayrdan, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qildi. U {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa} oyati haqida: «Uni hech narsa bekor qilmagan (nasx qilmagan)», dedi.Аҳмад ибн Ҳанбал бизга Абдураҳмондан, у Суфёндан, у Муғийра ибн ан-Нуъмондан, у Саид ибн Жубайрдан, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилди. У {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса} ояти ҳақида: «Уни ҳеч нарса бекор қилмаган (насх қилмаган)», деди.

حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ يُونُسَ، حَدَّثَنَا أَبُو شِهَابٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ التَّيْمِيِّ، عَنْ أَبِي مِجْلَزٍ، فِي قَوْلِهِ ‏{‏ وَمَنْ يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُتَعَمِّدًا فَجَزَاؤُهُ جَهَنَّمُ ‏}‏ قَالَ هِيَ جَزَاؤُهُ فَإِنْ شَاءَ اللَّهُ أَنْ يَتَجَاوَزَ عَنْهُ فَعَلَ ‏.‏

Ahmad ibn Yunus bizga Abu Shihobdan, u Sulaymon at-Taymiydan, u Abu Mijlazdan rivoyat qildi. U {Kim bir moʻminni qasddan oʻldirsa, uning jazosi jahannamdir} oyati haqida: «Bu uning jazosidir. Ammo Alloh undan oʻtishni xohlasa, (shunday) qiladi», dedi.Аҳмад ибн Юнус бизга Абу Шиҳобдан, у Сулаймон ат-Таймийдан, у Абу Мижлаздан ривоят қилди. У {Ким бир мўминни қасддан ўлдирса, унинг жазоси жаҳаннамдир} ояти ҳақида: «Бу унинг жазосидир. Аммо Аллоҳ ундан ўтишни хоҳласа, (шундай) қилади», деди.

حَدَّثَنَا مُسَدَّدٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، سَلاَّمُ بْنُ سُلَيْمٍ عَنْ مَنْصُورٍ، عَنْ هِلاَلِ بْنِ يِسَافٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ زَيْدٍ، قَالَ كُنَّا عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَذَكَرَ فِتْنَةً فَعَظَّمَ أَمْرَهَا فَقُلْنَا أَوْ قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ لَئِنْ أَدْرَكَتْنَا هَذِهِ لَتُهْلِكَنَّا ‏.‏ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ كَلاَّ إِنَّ بِحَسْبِكُمُ الْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏ قَالَ سَعِيدٌ فَرَأَيْتُ إِخْوَانِي قُتِلُوا ‏.‏

Musaddad bizga Abul Ahvas Sallom ibn Sulaymdan, u Mansurdan, u Hilol ibn Yasofdan, u Said ibn Zayd (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: «Biz Nabiy ﷺning huzurlarida edik. U zot fitnani zikr qilib, uning ishini ulugʻ qilib koʻrsatdilar. Biz — yoki ular: ‹Yo Rasululloh, agar bu (fitna) bizga yetib kelsa, bizni halok qiladi!›, dedik. Shunda Rasululloh ﷺ: ‹Yoʻq, sizlarga oʻldirilishingizning oʻzi yetarlidir›, dedilar». Said aytdi: «Soʻng men birodarlarimning oʻldirilganini koʻrdim».Мусаддад бизга Абул Аҳвас Саллом ибн Сулаймдан, у Мансурдан, у Ҳилол ибн Ясофдан, у Саид ибн Зайд (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: «Биз Набий ﷺнинг ҳузурларида эдик. У зот фитнани зикр қилиб, унинг ишини улуғ қилиб кўрсатдилар. Биз — ёки улар: ‹Ё Расулуллоҳ, агар бу (фитна) бизга етиб келса, бизни ҳалок қилади!›, дедик. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: ‹Йўқ, сизларга ўлдирилишингизнинг ўзи етарлидир›, дедилар». Саид айтди: «Сўнг мен биродарларимнинг ўлдирилганини кўрдим».

حَدَّثَنَا عُثْمَانُ بْنُ أَبِي شَيْبَةَ، حَدَّثَنَا كَثِيرُ بْنُ هِشَامٍ، حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي بُرْدَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ أَبِي مُوسَى، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ‏"‏ أُمَّتِي هَذِهِ أُمَّةٌ مَرْحُومَةٌ لَيْسَ عَلَيْهَا عَذَابٌ فِي الآخِرَةِ عَذَابُهَا فِي الدُّنْيَا الْفِتَنُ وَالزَّلاَزِلُ وَالْقَتْلُ ‏"‏ ‏.‏

Usmon ibn Abu Shayba bizga Kasir ibn Hishomdan, u al-Masʼudiydan, u Said ibn Abu Burdadan, u otasidan, u Abu Muso (roziyallohu anhu)dan rivoyat qildi. U aytdi: Rasululloh ﷺ: «Mening mana bu ummatim rahm qilingan ummatdir. Unga oxiratda azob yoʻq. Uning azobi dunyodadir: fitnalar, zilzilalar va oʻldirilishdir», dedilar.Усмон ибн Абу Шайба бизга Касир ибн Ҳишомдан, у ал-Масъудийдан, у Саид ибн Абу Бурдадан, у отасидан, у Абу Мусо (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилди. У айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Менинг мана бу умматим раҳм қилинган умматдир. Унга охиратда азоб йўқ. Унинг азоби дунёдадир: фитналар, зилзилалар ва ўлдирилишдир», дедилар.