حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا أَبِي، عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ، قَالَ وَحَدَّثَنِي حُسَيْنُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ، عَنْ عِكْرِمَةَ، مَوْلَى ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا أَرَادُوا أَنْ يَحْفِرُوا، لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَكَانَ أَبُو عُبَيْدَةَ بْنُ الْجَرَّاحِ يَضْرَحُ كَحَفْرِ أَهْلِ مَكَّةَ وَكَانَ أَبُو طَلْحَةَ زَيْدُ بْنُ سَهْلٍ يَحْفِرُ لِأَهْلِ الْمَدِينَةِ فَكَانَ يَلْحَدُ فَدَعَا الْعَبَّاسُ رَجُلَيْنِ فَقَالَ لِأَحَدِهِمَا اذْهَبْ إِلَى أَبِي عُبَيْدَةَ وَلِلْآخَرِ اذْهَبْ إِلَى أَبِي طَلْحَةَ اللَّهُمَّ خِرْ لِرَسُولِكَ قَالَ فَوَجَدَ صَاحِبُ أَبِي طَلْحَةَ أَبَا طَلْحَةَ فَجَاءَ بِهِ فَلَحَدَ لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U dedi: «Rasululloh ﷺga qabr qazimoqchi boʻlganlarida, Abu Ubayda ibn al-Jarroh Makka ahli qazigandek yorib qazir, Abu Talha Zayd ibn Sahl esa Madina ahli uchun lahad qilib qazir edi. Shunda Abbos ikki kishini chaqirib, biriga: ‹Abu Ubaydaning oldiga bor›, ikkinchisiga: ‹Abu Talhaning oldiga bor. Ey Alloh, Rasulingga xayrni ixtiyor qil›, dedi. Abu Talhaga yuborilgan kishi Abu Talhani topib keldi, u esa Rasululloh ﷺ uchun lahad qazidi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У деди: «Расулуллоҳ ﷺга қабр қазимоқчи бўлганларида, Абу Убайда ибн ал-Жарроҳ Макка аҳли қазигандек ёриб қазир, Абу Талҳа Зайд ибн Саҳл эса Мадина аҳли учун лаҳад қилиб қазир эди. Шунда Аббос икки кишини чақириб, бирига: ‹Абу Убайданинг олдига бор›, иккинчисига: ‹Абу Талҳанинг олдига бор. Эй Аллоҳ, Расулингга хайрни ихтиёр қил›, деди. Абу Талҳага юборилган киши Абу Талҳани топиб келди, у эса Расулуллоҳ ﷺ учун лаҳад қазиди».
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَمَّادٍ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنِ الْأَعْمَشِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ رَجَاءٍ، عَنْ عُمَيْرٍ، مَوْلَى الْعَبَّاسِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ لَمَّا قُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَاسْتُخْلِفَ أَبُو بَكْرٍ خَاصَمَ الْعَبَّاسُ عَلِيًّا فِي أَشْيَاءَ تَرَكَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ شَيْءٌ تَرَكَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُحَرِّكْهُ فَلَا أُحَرِّكُهُ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُمَرُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ فَقَالَ شَيْءٌ لَمْ يُحَرِّكْهُ أَبُو بَكْرٍ فَلَسْتُ أُحَرِّكُهُ قَالَ فَلَمَّا اسْتُخْلِفَ عُثْمَانُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اخْتَصَمَا إِلَيْهِ قَالَ فَأَسْكَتَ عُثْمَانُ وَنَكَسَ رَأْسَهُ قَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ فَخَشِيتُ أَنْ يَأْخُذَهُ فَضَرَبْتُ بِيَدِي بَيْنَ كَتِفَيْ الْعَبَّاسِ فَقُلْتُ يَا أَبَتِ أَقْسَمْتُ عَلَيْكَ إِلَّا سَلَّمْتَهُ لِعَلِيٍّ قَالَ فَسَلَّمَهُ لَهُ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ vafot etib, Abu Bakr xalifa boʻlganida, Abbos Ali bilan Rasululloh ﷺ qoldirgan baʼzi narsalar haqida bahslashdi. Abu Bakr (roziyallohu anhu): «Rasululloh ﷺ qoldirgan va oʻzgartirmagan narsani men ham oʻzgartirmayman», dedi. Umar xalifa boʻlganida, ular ikkovi bahslarini uning huzuriga olib bordilar. U: «Abu Bakr oʻzgartirmagan narsani men oʻzgartirmayman», dedi. Usmon (roziyallohu anhu) xalifa boʻlganida, ular bahslarini uning huzuriga olib bordilar. Usmon jim boʻlib, boshini quyi soldi. Ibn Abbos aytadi: Men uni (moldan mahrum) olib qoʻyishidan qoʻrqib, qoʻlim bilan Abbosning yelkalari orasiga urib: «Ey otajon, uni Aliga topshirishingni senga qasam qilib aytaman», dedim. Bas, u uni Aliga topshirdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ вафот этиб, Абу Бакр халифа бўлганида, Аббос Али билан Расулуллоҳ ﷺ қолдирган баъзи нарсалар ҳақида баҳслашди. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу): «Расулуллоҳ ﷺ қолдирган ва ўзгартирмаган нарсани мен ҳам ўзгартирмайман», деди. Умар халифа бўлганида, улар иккови баҳсларини унинг ҳузурига олиб бордилар. У: «Абу Бакр ўзгартирмаган нарсани мен ўзгартирмайман», деди. Усмон (розияллоҳу анҳу) халифа бўлганида, улар баҳсларини унинг ҳузурига олиб бордилар. Усмон жим бўлиб, бошини қуйи солди. Ибн Аббос айтади: Мен уни (молдан маҳрум) олиб қўйишидан қўрқиб, қўлим билан Аббоснинг елкалари орасига уриб: «Эй отажон, уни Алига топширишингни сенга қасам қилиб айтаман», дедим. Бас, у уни Алига топширди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَاحِدِ بْنُ زِيَادٍ، قَالَ حَدَّثَنَا عَاصِمُ بْنُ كُلَيْبٍ، قَالَ قَالَ أَبِي فَحَدَّثَنَا بِهِ ابْنُ عَبَّاسٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا قَالَ وَمَا أَعْجَبَكَ مِنْ ذَلِكَ كَانَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ إِذَا دَعَا الْأَشْيَاخَ مِنْ أَصْحَابِ مُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ دَعَانِي مَعَهُمْ فَقَالَ لَا تَتَكَلَّمْ حَتَّى يَتَكَلَّمُوا قَالَ فَدَعَانَا ذَاتَ يَوْمٍ أَوْ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي لَيْلَةِ الْقَدْرِ مَا قَدْ عَلِمْتُمْ فَالْتَمِسُوهَا فِي الْعَشْرِ الْأَوَاخِرِ وِتْرًا فَفِي أَيِّ الْوِتْرِ تَرَوْنَهَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar (roziyallohu anhu) Muhammad ﷺ ning ashoblaridan boʻlgan keksalarni chaqirganda, meni ham ular bilan chaqirar va: «Ular gapirmaguncha sen gapirma», der edi. Bir kuni yoki bir kechasi bizni chaqirib: «Rasululloh ﷺ Laylatul-qadr haqida siz bilgan narsani aytgan edilar. Uni oxirgi oʻn kunlikning toq kechalarida izlanglar. Toq kechalarning qaysinisida deb oʻylaysizlar?» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар (розияллоҳу анҳу) Муҳаммад ﷺ нинг ашобларидан бўлган кексаларни чақирганда, мени ҳам улар билан чақирар ва: «Улар гапирмагунча сен гапирма», дер эди. Бир куни ёки бир кечаси бизни чақириб: «Расулуллоҳ ﷺ Лайлатул-қадр ҳақида сиз билган нарсани айтган эдилар. Уни охирги ўн кунликнинг тоқ кечаларида изланглар. Тоқ кечаларнинг қайсинисида деб ўйлайсизлар?» деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ نَزَلَتْ هَذِهِ الْآيَةُ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُتَوَارٍ بِمَكَّةَ {وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ وَلَا تُخَافِتْ بِهَا} قَالَ كَانَ إِذَا صَلَّى بِأَصْحَابِهِ رَفَعَ صَوْتَهُ بِالْقُرْآنِ قَالَ فَلَمَّا سَمِعَ ذَلِكَ الْمُشْرِكُونَ سَبُّوا الْقُرْآنَ وَمَنْ أَنْزَلَهُ وَمَنْ جَاءَ بِهِ فَقَالَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ لِنَبِيِّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ {وَلَا تَجْهَرْ بِصَلَاتِكَ} أَيْ بِقِرَاءَتِكَ فَيَسْمَعَ الْمُشْرِكُونَ فَيَسُبُّوا الْقُرْآنَ {وَلَا تُخَافِتْ بِهَا} عَنْ أَصْحَابِكَ فَلَا تُسْمِعُهُمْ الْقُرْآنَ حَتَّى يَأْخُذُوهُ عَنْكَ وَابْتَغِ بَيْنَ ذَلِكَ سَبِيلًا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Makkada yashirinib yurgan paytda ushbu oyat nozil boʻldi: {Namozingda ovozingni koʻtarma va uni pasaytirib ham yubormagin} (Isro 110). U zot ﷺ sahobalariga namoz oʻqib berganlarida Qurʼonni ovoz chiqarib qiroat qilardilar. Mushriklar buni eshitganlarida Qurʼonni, uni nozil qilgan Zotni va uni olib kelgan kishini soʻka boshladilar. Shunda Alloh azza va jalla oʻz Nabiysiga ﷺ: {Namozingda ovozingni koʻtarma}, yaʼni qiroatingni koʻtarma, mushriklar eshitib Qurʼonni soʻkmasinlar, {uni pasaytirib ham yubormagin}, yaʼni sahobalaringdan pasaytirmagin, ular sendan olib olgunlaricha Qurʼonni ularga eshittir, shu ikkisining orasida bir yoʻl tut, dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Маккада яшириниб юрган пайтда ушбу оят нозил бўлди: {Намозингда овозингни кўтарма ва уни пасайтириб ҳам юбормагин} (Исро 110). У зот ﷺ саҳобаларига намоз ўқиб берганларида Қуръонни овоз чиқариб қироат қилардилар. Мушриклар буни эшитганларида Қуръонни, уни нозил қилган Зотни ва уни олиб келган кишини сўка бошладилар. Шунда Аллоҳ азза ва жалла ўз Набийсига ﷺ: {Намозингда овозингни кўтарма}, яъни қироатингни кўтарма, мушриклар эшитиб Қуръонни сўкмасинлар, {уни пасайтириб ҳам юбормагин}, яъни саҳобаларингдан пасайтирмагин, улар сендан олиб олгунларича Қуръонни уларга эшиттир, шу иккисининг орасида бир йўл тут, деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ، أَنْبَأَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ خَطَبَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَالَ هُشَيْمٌ مَرَّةً خَطَبَنَا فَحَمِدَ اللَّهَ تَعَالَى وَأَثْنَى عَلَيْهِ فَذَكَرَ الرَّجْمَ فَقَالَ لَا تُخْدَعُنَّ عَنْهُ فَإِنَّهُ حَدٌّ مِنْ حُدُودِ اللَّهِ تَعَالَى أَلَا إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ رَجَمَ وَرَجَمْنَا بَعْدَهُ وَلَوْلَا أَنْ يَقُولَ قَائِلُونَ زَادَ عُمَرُ فِي كِتَابِ اللَّهِ مَا لَيْسَ مِنْهُ لَكَتَبْتُهُ فِي نَاحِيَةٍ مِنْ الْمُصْحَفِ شَهِدَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَالَ هُشَيْمٌ مَرَّةً وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ عَوْفٍ وَفُلَانٌ وَفُلَانٌ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدْ رَجَمَ وَرَجَمْنَا مِنْ بَعْدِهِ أَلَا وَإِنَّهُ سَيَكُونُ مِنْ بَعْدِكُمْ قَوْمٌ يُكَذِّبُونَ بِالرَّجْمِ وَبِالدَّجَّالِ وَبِالشَّفَاعَةِ وَبِعَذَابِ الْقَبْرِ وَبِقَوْمٍ يُخْرَجُونَ مِنْ النَّارِ بَعْدَمَا امْتَحَشُوا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) bizga xutba qilib, Allohga hamd va sano aytdi, soʻng rajmni zikr qilib dedi: «Undan aldanib qolmanglar, chunki u Alloh taoloning hadlaridan bir haddir. Ogoh boʻlingki, Rasululloh ﷺ rajm qildilar, biz ham u zotdan keyin rajm qildik. Agar odamlar: ‹Umar Alloh kitobiga undan boʻlmagan narsani qoʻshdi›, deyishmaydigan boʻlsa edi, uni mushafning bir chetiga yozib qoʻyardim. Umar ibn al-Xattob, Abdurrahmon ibn Avf va falon-falon kishilar Rasululloh ﷺ rajm qilganliklariga va biz ham u zotdan keyin rajm qilganimizga guvohlik berdilar. Ogoh boʻlingki, sizlardan keyin rajmni, dajjolni, shafoatni, qabr azobini va doʻzaxdan kuygandan soʻng chiqariladigan qavmni yolgʻonga chiqaradigan bir qavm keladi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) бизга хутба қилиб, Аллоҳга ҳамд ва сано айтди, сўнг ражмни зикр қилиб деди: «Ундан алданиб қолманглар, чунки у Аллоҳ таолонинг ҳадларидан бир ҳаддир. Огоҳ бўлингки, Расулуллоҳ ﷺ ражм қилдилар, биз ҳам у зотдан кейин ражм қилдик. Агар одамлар: ‹Умар Аллоҳ китобига ундан бўлмаган нарсани қўшди›, дейишмайдиган бўлса эди, уни мушафнинг бир четига ёзиб қўярдим. Умар ибн ал-Хаттоб, Абдурраҳмон ибн Авф ва фалон-фалон кишилар Расулуллоҳ ﷺ ражм қилганликларига ва биз ҳам у зотдан кейин ражм қилганимизга гувоҳлик бердилар. Огоҳ бўлингки, сизлардан кейин ражмни, дажжолни, шафоатни, қабр азобини ва дўзахдан куйгандан сўнг чиқариладиган қавмни ёлғонга чиқарадиган бир қавм келади», деди.
حَدَّثَنَا عَفَّانُ، حَدَّثَنَا هَمَّامٌ، حَدَّثَنَا قَتَادَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ حَدَّثَنِي رِجَالٌ، مَرْضِيُّونَ فِيهِمْ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ وَقَالَ عَفَّانُ مَرَّةً شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا صَلَاةَ بَعْدَ صَلَاتَيْنِ بَعْدَ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ الشَّمْسُ
حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبَانُ حَدَّثَنَا قَتَادَةُ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمِثْلِ هَذَا شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) rivoyat qiladi: mening oldimda, ular orasida Umar (roziyallohu anhu) ham bor edi, roziligimga sazovor kishilar guvohlik berdilarki, Rasululloh ﷺ: «Ikki namozdan soʻng namoz oʻqilmaydi: bomdoddan keyin quyosh koʻtarilgunga qadar va asrdan keyin quyosh botgunga qadar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) ривоят қилади: менинг олдимда, улар орасида Умар (розияллоҳу анҳу) ҳам бор эди, розилигимга сазовор кишилар гувоҳлик бердиларки, Расулуллоҳ ﷺ: «Икки намоздан сўнг намоз ўқилмайди: бомдоддан кейин қуёш кўтарилгунга қадар ва асрдан кейин қуёш ботгунга қадар», дедилар.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، عَنْ يَحْيَى يَعْنِي ابْنَ سَعِيدٍ، عَنْ عُبَيْدِ بْنِ حُنَيْنٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ أَرَدْتُ أَنْ أَسْأَلَ، عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَمَا رَأَيْتُ مَوْضِعًا فَمَكَثْتُ سَنَتَيْنِ فَلَمَّا كُنَّا بِمَرِّ الظَّهْرَانِ وَذَهَبَ لِيَقْضِيَ حَاجَتَهُ فَجَاءَ وَقَدْ قَضَى حَاجَتَهُ فَذَهَبْتُ أَصُبُّ عَلَيْهِ مِنْ الْمَاءِ قُلْتُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ مَنْ الْمَرْأَتَانِ اللَّتَانِ تَظَاهَرَتَا عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ عَائِشَةُ وَحَفْصَةُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Umar (roziyallohu anhu)dan bir narsani soʻramoqchi edim, ammo qulay payt topmadim va ikki yil kutdim. Marruz Zahronda boʻlganimizda, u hojatini oʻtagani ketdi, soʻng hojatini oʻtab qaytdi. Men unga suv quya boshladim va: «Ey moʻminlar amiri, Rasulullohga ﷺ qarshi bir-birlariga yordamlashgan ikki ayol kimlar edi?» dedim. U: «Oisha va Hafsa (roziyallohu anhumo)», dedi. Zero Alloh taolo: {Agar (Nabiyning ikki xotini) ikkovingiz tavba qilsangizlar (bu siz uchun yaxshi boʻlur), chunki koʻngillaringiz haqdan ogʻib qolgan edi. Agar unga qarshi bir-birlaringizga yordamlashsangizlar, bas, albatta, uning yordamchisi Allohdir, Jibril va solih moʻminlar hamdir, undan keyin farishtalar ham unga yordamchidir}, degan (Tahrim 3).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Умар (розияллоҳу анҳу)дан бир нарсани сўрамоқчи эдим, аммо қулай пайт топмадим ва икки йил кутдим. Марруз Заҳронда бўлганимизда, у ҳожатини ўтагани кетди, сўнг ҳожатини ўтаб қайтди. Мен унга сув қуя бошладим ва: «Эй мўминлар амири, Расулуллоҳга ﷺ қарши бир-бирларига ёрдамлашган икки аёл кимлар эди?» дедим. У: «Оиша ва Ҳафса (розияллоҳу анҳумо)», деди. Зеро Аллоҳ таоло: {Агар (Набийнинг икки хотини) икковингиз тавба қилсангизлар (бу сиз учун яхши бўлур), чунки кўнгилларингиз ҳақдан оғиб қолган эди. Агар унга қарши бир-бирларингизга ёрдамлашсангизлар, бас, албатта, унинг ёрдамчиси Аллоҳдир, Жибрил ва солиҳ мўминлар ҳамдир, ундан кейин фаришталар ҳам унга ёрдамчидир}, деган (Таҳрим 3).
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ، حَدَّثَنَا سَعِيدٌ، وَعَبْدُ الْوَهَّابِ، عَنْ سَعِيدٍ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ أَنَّهُ قَالَ شَهِدَ عِنْدِي رِجَالٌ مَرْضِيُّونَ فِيهِمْ عُمَرُ وَأَرْضَاهُمْ عِنْدِي عُمَرُ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَى عَنْ صَلَاةٍ بَعْدَ صَلَاةِ الصُّبْحِ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ وَبَعْدَ الْعَصْرِ حَتَّى تَغْرُبَ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Huzurimda oʻzim rozi boʻlgan kishilar, ular ichida Umar ham bor edi, menga eng rozi boʻlganim esa Umar edi, guvohlik berdilarki, Rasululloh ﷺ subh namozidan soʻng quyosh chiqquniga qadar va asr namozidan soʻng quyosh botguniga qadar namoz oʻqishdan qaytardilar».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Ҳузуримда ўзим рози бўлган кишилар, улар ичида Умар ҳам бор эди, менга энг рози бўлганим эса Умар эди, гувоҳлик бердиларки, Расулуллоҳ ﷺ субҳ намозидан сўнг қуёш чиққунига қадар ва аср намозидан сўнг қуёш ботгунига қадар намоз ўқишдан қайтардилар».
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، حَدَّثَنَا عَوْفُ بْنُ أَبِي جَمِيلَةَ، حَدَّثَنِي يَزِيدُ الْفَارِسِيُّ، حَدَّثَنَا ابْنُ عَبَّاسٍ، قَالَ قُلْتُ لِعُثْمَانَ مَا حَمَلَكُمْ عَلَى أَنْ عَمَدْتُمْ إِلَى سُورَةِ الْأَنْفَالِ وَهِيَ مِنْ الْمَثَانِي وَإِلَى سُورَةِ بَرَاءَةٌ وَهِيَ مِنْ الْمِئِينَ فَقَرَنْتُمْ بَيْنَهُمَا وَلَمْ تَكْتُبُوا بَيْنَهُمَا سَطْرَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ فَوَضَعْتُمُوهَا فِي السَّبْعِ الطِّوَالِ فَمَا حَمَلَكُمْ عَلَى ذَلِكَ قَالَ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِمَّا يَأْتِي عَلَيْهِ الزَّمَانُ وَهُوَ يُنْزَلُ عَلَيْهِ مِنْ السُّوَرِ ذَوَاتِ الْعَدَدِ فَكَانَ إِذَا أُنْزِلَ عَلَيْهِ الشَّيْءُ دَعَا بَعْضَ مَنْ يَكْتُبُ لَهُ فَيَقُولُ ضَعُوا هَذِهِ فِي السُّورَةِ الَّتِي يُذْكَرُ فِيهَا كَذَا وَكَذَا وَإِذَا أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ الْآيَاتُ قَالَ ضَعُوا هَذِهِ الْآيَاتِ فِي السُّورَةِ الَّتِي يُذْكَرُ فِيهَا كَذَا وَكَذَا وَإِذَا أُنْزِلَتْ عَلَيْهِ الْآيَةُ قَالَ ضَعُوا هَذِهِ الْآيَةَ فِي السُّورَةِ الَّتِي يُذْكَرُ فِيهَا كَذَا وَكَذَا وَكَانَتْ سُورَةُ الْأَنْفَالِ مِنْ أَوَائِلِ مَا نَزَلَ بِالْمَدِينَةِ وَكَانَتْ سُورَةُ بَرَاءَةٌ مِنْ أَوَاخِرِ مَا أُنْزِلَ مِنْ الْقُرْآنِ قَالَ فَكَانَتْ قِصَّتُهَا شَبِيهًا بِقِصَّتِهَا فَظَنَنَّا أَنَّهَا مِنْهَا وَقُبِضَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُبَيِّنْ لَنَا أَنَّهَا مِنْهَا فَمِنْ أَجْلِ ذَلِكَ قَرَنْتُ بَيْنَهُمَا وَلَمْ أَكْتُبْ بَيْنَهُمَا سَطْرَ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ وَوَضَعْتُهَا فِي السَّبْعِ الطِّوَالِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Men Usmon ibn Affon (roziyallohu anhu)ga: «Sizlarni al-Anfol surasini — u masoniydan — va Baroat surasini — u miʼiyndan — bir-biriga qoʻshib, orasiga bismillahir-rohmanir-rohiym satrini yozmasdan, ularni yetti uzun sura qatoriga qoʻyishga nima majbur qildi? Nega bunday qildingiz?» dedim. U shunday dedi: «Baʼzan Rasululloh ﷺ ga sonli oyatlardan iborat suralar nozil qilinar edi. Bir narsa nozil boʻlsa, u zot oʻzlariga yozib beradigan kotiblardan birini chaqirib: ‹Buni falon-falon narsa zikr etilgan suraga qoʻyinglar›, der edilar. Bir necha oyat nozil boʻlsa: ‹Bu oyatlarni falon-falon narsa zikr etilgan suraga qoʻyinglar›, der edilar. Bir oyat nozil boʻlsa: ‹Bu oyatni falon-falon narsa zikr etilgan suraga qoʻyinglar›, der edilar. al-Anfol surasi Madinada nozil boʻlgan dastlabki suralardan boʻlib, Baroat surasi Qurʼonning oxirida nozil boʻlgan suralardan edi. Uning mazmuni buning mazmuniga oʻxshash edi, shuning uchun biz uni oʻshaning bir qismi deb oʻyladik. Rasululloh ﷺ uning oʻshaning bir qismi ekanini bizga aniq bayon qilmasdan vafot etdilar. Shu sababli men ularni bir-biriga qoʻshdim, orasiga bismillahir-rohmanir-rohiym satrini yozmadim va uni yetti uzun sura qatoriga qoʻydim.»Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Мен Усмон ибн Аффон (розияллоҳу анҳу)га: «Сизларни ал-Анфол сурасини — у масонийдан — ва Бароат сурасини — у миъийндан — бир-бирига қўшиб, орасига бисмиллаҳир-роҳманир-роҳийм сатрини ёзмасдан, уларни етти узун сура қаторига қўйишга нима мажбур қилди? Нега бундай қилдингиз?» дедим. У шундай деди: «Баъзан Расулуллоҳ ﷺ га сонли оятлардан иборат суралар нозил қилинар эди. Бир нарса нозил бўлса, у зот ўзларига ёзиб берадиган котиблардан бирини чақириб: ‹Буни фалон-фалон нарса зикр этилган сурага қўйинглар›, дер эдилар. Бир неча оят нозил бўлса: ‹Бу оятларни фалон-фалон нарса зикр этилган сурага қўйинглар›, дер эдилар. Бир оят нозил бўлса: ‹Бу оятни фалон-фалон нарса зикр этилган сурага қўйинглар›, дер эдилар. ал-Анфол сураси Мадинада нозил бўлган дастлабки суралардан бўлиб, Бароат сураси Қуръоннинг охирида нозил бўлган суралардан эди. Унинг мазмуни бунинг мазмунига ўхшаш эди, шунинг учун биз уни ўшанинг бир қисми деб ўйладик. Расулуллоҳ ﷺ унинг ўшанинг бир қисми эканини бизга аниқ баён қилмасдан вафот этдилар. Шу сабабли мен уларни бир-бирига қўшдим, орасига бисмиллаҳир-роҳманир-роҳийм сатрини ёзмадим ва уни етти узун сура қаторига қўйдим.»
حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ، حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْحَاقَ، حَدَّثَنِي مُحَمَّدُ بْنُ طَلْحَةَ بْنِ يَزِيدَ بْنِ رُكَانَةَ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ الْخَوْلَانِيِّ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ دَخَلَ عَلَيَّ عَلِيٌّ بَيْتِي فَدَعَا بِوَضُوءٍ فَجِئْتُهُ بِقَعْبٍ يَأْخُذُ الْمُدَّ أَوْ قَرِيبَهُ حَتَّى وُضِعَ بَيْنَ يَدَيْهِ وَقَدْ بَالَ فَقَالَ يَا ابْنَ عَبَّاسٍ أَلَا أَتَوَضَّأُ لَكَ وُضُوءَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قُلْتُ بَلَى فِدَاكَ أَبِي وَأُمِّي قَالَ فَوُضِعَ لَهُ إِنَاءٌ فَغَسَلَ يَدَيْهِ ثُمَّ مَضْمَضَ وَاسْتَنْشَقَ وَاسْتَنْثَرَ ثُمَّ أَخَذَ بِيَدَيْهِ فَصَكَّ بِهِمَا وَجْهَهُ وَأَلْقَمَ إِبْهَامَهُ مَا أَقْبَلَ مِنْ أُذُنَيْهِ قَالَ ثُمَّ عَادَ فِي مِثْلِ ذَلِكَ ثَلَاثًا ثُمَّ أَخَذَ كَفًّا مِنْ مَاءٍ بِيَدِهِ الْيُمْنَى فَأَفْرَغَهَا عَلَى نَاصِيَتِهِ ثُمَّ أَرْسَلَهَا تَسِيلُ عَلَى وَجْهِهِ ثُمَّ غَسَلَ يَدَهُ الْيُمْنَى إِلَى الْمِرْفَقِ ثَلَاثًا ثُمَّ يَدَهُ الْأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ ثُمَّ مَسَحَ بِرَأْسِهِ وَأُذُنَيْهِ مِنْ ظُهُورِهِمَا ثُمَّ أَخَذَ بِكَفَّيْهِ مِنْ الْمَاءِ فَصَكَّ بِهِمَا عَلَى قَدَمَيْهِ وَفِيهِمَا النَّعْلُ ثُمَّ قَلَبَهَا بِهَا ثُمَّ عَلَى الرِّجْلِ الْأُخْرَى مِثْلَ ذَلِكَ قَالَ فَقُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ قُلْتُ وَفِي النَّعْلَيْنِ قَالَ وَفِي النَّعْلَيْنِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Ali uyimga kirib, taharat suvi soʻradi. Men unga bir mudd yoki shunga yaqin suv sigʻadigan yogʻoch idishda suv keltirdim, u oldiga qoʻyildi. U bavl qilgan edi va: «Ey Ibn Abbos, senga Rasululloh ﷺ ning tahoratlaridek qilib koʻrsataymi?» dedi. Men: «Ha, otam-onam senga fido boʻlsin», dedim. Uning oldiga idish qoʻyildi, u ikki qoʻlini yuvdi, soʻng ogʻzini chaydi, burniga suv tortib qoqdi, soʻng ikki qoʻli bilan yuzini artdi va bosh barmogʻini qulogʻining old tomoniga tekizdi. Soʻng shu tarzda uch marta takrorladi. Soʻng oʻng qoʻli bilan bir hovuch suv olib, uni peshonasiga quydi va yuzi boʻylab oqishiga qoʻyib yubordi. Soʻng oʻng qoʻlini tirsagigacha uch marta yuvdi, soʻng chap qoʻlini ham shunday yuvdi. Soʻng boshini mash qildi va ikki qulogʻini orqasidan mash qildi. Soʻng ikki kaftiga suv olib, oyoqlariga urdi, ular kavush ichida edi, soʻng kavush bilan birga oyogʻini agʻdarib artdi, soʻng ikkinchi oyogʻini ham shunday qildi. Men: «Kavush ichidami?» dedim. U: «Kavush ichida», dedi. Men: «Kavush ichidami?» dedim. U: «Kavush ichida», dedi. Men: «Kavush ichidami?» dedim. U: «Kavush ichida», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Али уйимга кириб, таҳарат суви сўради. Мен унга бир мудд ёки шунга яқин сув сиғадиган ёғоч идишда сув келтирдим, у олдига қўйилди. У бавл қилган эди ва: «Эй Ибн Аббос, сенга Расулуллоҳ ﷺ нинг таҳоратларидек қилиб кўрсатайми?» деди. Мен: «Ҳа, отам-онам сенга фидо бўлсин», дедим. Унинг олдига идиш қўйилди, у икки қўлини ювди, сўнг оғзини чайди, бурнига сув тортиб қоқди, сўнг икки қўли билан юзини артди ва бош бармоғини қулоғининг олд томонига текизди. Сўнг шу тарзда уч марта такрорлади. Сўнг ўнг қўли билан бир ҳовуч сув олиб, уни пешонасига қуйди ва юзи бўйлаб оқишига қўйиб юборди. Сўнг ўнг қўлини тирсагигача уч марта ювди, сўнг чап қўлини ҳам шундай ювди. Сўнг бошини маш қилди ва икки қулоғини орқасидан маш қилди. Сўнг икки кафтига сув олиб, оёқларига урди, улар кавуш ичида эди, сўнг кавуш билан бирга оёғини ағдариб артди, сўнг иккинчи оёғини ҳам шундай қилди. Мен: «Кавуш ичидами?» дедим. У: «Кавуш ичида», деди. Мен: «Кавуш ичидами?» дедим. У: «Кавуш ичида», деди. Мен: «Кавуш ичидами?» дедим. У: «Кавуш ичида», деди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ إِسْحَاقَ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ يَعْنِي ابْنَ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا عُمَرُ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي حُسَيْنٍ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ، يَقُولُ وُضِعَ عُمَرُ بْنُ الْخَطَّابِ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ عَلَى سَرِيرِهِ فَتَكَنَّفَهُ النَّاسُ يَدْعُونَ وَيُصَلُّونَ قَبْلَ أَنْ يُرْفَعَ وَأَنَا فِيهِمْ فَلَمْ يَرُعْنِي إِلَّا رَجُلٌ قَدْ أَخَذَ بِمَنْكِبِي مِنْ وَرَائِي فَالْتَفَتُّ فَإِذَا هُوَ عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَتَرَحَّمَ عَلَى عُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ مَا خَلَّفْتَ أَحَدًا أَحَبَّ إِلَيَّ أَنْ أَلْقَى اللَّهَ تَعَالَى بِمِثْلِ عَمَلِهِ مِنْكَ وَايْمُ اللَّهِ إِنْ كُنْتُ لَأَظُنُّ لَيَجْعَلَنَّكَ اللَّهُ مَعَ صَاحِبَيْكَ وَذَلِكَ أَنِّي كُنْتُ أُكْثِرُ أَنْ أَسْمَعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ فَذَهَبْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَدَخَلْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَخَرَجْتُ أَنَا وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَإِنْ كُنْتُ لَأَظُنُّ لَيَجْعَلَنَّكَ اللَّهُ مَعَهُمَا.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: U shunday dedi: Umar ibn al-Xattob (roziyallohu anhu) soʻrisiga qoʻyilganida, jasadi koʻtarilishidan avval odamlar uning atrofini oʻrab, unga duo qilib va salavot aytib turishardi, men ham ular orasida edim. Meni birov orqamdan yelkamdan ushlab qolganidan boshqa hech narsa xavotirga solmadi. Oʻgirilsam, u Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) ekan. U Umar (roziyallohu anhu)ga rahmat tilab, soʻng dedi: «Sen shunday ish qoldirmaganki, ortingda seningdek amali bilan Alloh taoloni uchratishni orzu qiladiganimdan koʻra menga sevimliroq birov qoldirgan boʻlsang. Alloh nomiga qasamki, men Alloh seni ikki hamrohing bilan birga qiladi, deb oʻylardim. Chunki men Rasululloh ﷺning koʻp marta: ‹Men, Abu Bakr va Umar bordik›, ‹Men, Abu Bakr va Umar kirdik›, ‹Men, Abu Bakr va Umar chiqdik›, deganlarini eshitardim. Shu bois men Alloh seni albatta ular ikkovi bilan birga qiladi, deb oʻylardim».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: У шундай деди: Умар ибн ал-Хаттоб (розияллоҳу анҳу) сўрисига қўйилганида, жасади кўтарилишидан аввал одамлар унинг атрофини ўраб, унга дуо қилиб ва салавот айтиб туришарди, мен ҳам улар орасида эдим. Мени биров орқамдан елкамдан ушлаб қолганидан бошқа ҳеч нарса хавотирга солмади. Ўгирилсам, у Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) экан. У Умар (розияллоҳу анҳу)га раҳмат тилаб, сўнг деди: «Сен шундай иш қолдирмаганки, ортингда сенингдек амали билан Аллоҳ таолони учратишни орзу қиладиганимдан кўра менга севимлироқ биров қолдирган бўлсанг. Аллоҳ номига қасамки, мен Аллоҳ сени икки ҳамроҳинг билан бирга қилади, деб ўйлардим. Чунки мен Расулуллоҳ ﷺнинг кўп марта: ‹Мен, Абу Бакр ва Умар бордик›, ‹Мен, Абу Бакр ва Умар кирдик›, ‹Мен, Абу Бакр ва Умар чиқдик›, деганларини эшитардим. Шу боис мен Аллоҳ сени албатта улар иккови билан бирга қилади, деб ўйлардим».
حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ شُجَاعٍ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مُجَاهِدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَرْدَفَ أُسَامَةَ مِنْ عَرَفَاتٍ إِلَى جَمْعٍ وَأَرْدَفَ الْفَضْلَ مِنْ جَمْعٍ إِلَى مِنًى فَأَخْبَرَهُ بِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَزَلْ يُلَبِّي حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Arafotdan Jamʼga qadar Usomani ortlariga mingashtirdilar, Jamʼdan Minoga qadar esa Fazlni mingashtirdilar. (Fazl) unga xabar berdiki, Rasululloh ﷺ Jamratul-Aqabaga tosh otgunlariga qadar talbiya aytishda davom etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Арафотдан Жамъга қадар Усомани ортларига мингаштирдилар, Жамъдан Минога қадар эса Фазлни мингаштирдилар. (Фазл) унга хабар бердики, Расулуллоҳ ﷺ Жамратул-Ақабага тош отгунларига қадар талбия айтишда давом этдилар.
حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ الزُّبَيْرِيُّ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ أَوْ عَنِ الْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ أَوْ أَحَدِهِمَا عَنْ صَاحِبِهِ قَالَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَرَادَ أَنْ يَحُجَّ فَلْيَتَعَجَّلْ فَإِنَّهُ قَدْ تَضِلُّ الضَّالَّةُ وَيَمْرَضُ الْمَرِيضُ وَتَكُونُ الْحَاجَةُ
Nabiy ﷺ: «Kim haj qilishni iroda qilsa, shoshilsin. Chunki baʼzan yoʻqoladigan narsa yoʻqoladi, bemor kasal boʻlib qoladi va biror hojat yuz beradi», dedilar.Набий ﷺ: «Ким ҳаж қилишни ирода қилса, шошилсин. Чунки баъзан йўқоладиган нарса йўқолади, бемор касал бўлиб қолади ва бирор ҳожат юз беради», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا أَبُو إِسْرَائِيلَ الْعَبْسِيُّ عَنْ فُضَيْلِ بْنِ عَمْرٍو عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ الْفَضْلِ أَوْ أَحَدِهِمَا عَنِ الْآخَرِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَنْ أَرَادَ الْحَجَّ فَلْيَتَعَجَّلْ فَإِنَّهُ قَدْ يَمْرَضُ الْمَرِيضُ وَتَضِلُّ الضَّالَّةُ وَتَعْرِضُ الْحَاجَةُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim hajni iroda qilsa, uni tezlashtirsin. Chunki baʼzan bemor kasal boʻlib qoladi, ulov yoʻqolib qoladi va biror hojat yuz beradi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким ҳажни ирода қилса, уни тезлаштирсин. Чунки баъзан бемор касал бўлиб қолади, улов йўқолиб қолади ва бирор ҳожат юз беради», дедилар.
أَنْبَأَنَا أَبُو عَلِيٍّ الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُذْهِبِ الْوَاعِظُ قَالَ أَنْبَأَنَا أَبُو بَكْرٍ أَحْمَدُ بْنُ جَعْفَرِ بْنِ حِمْدَانَ بْنِ مَالِكٍ قِرَاءَةً عَلَيْهِ حَدَّثَنَا أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ عَبْد اللَّهِ بْن أَحْمَد بْن مُحَمَّد بْن حَنْبَلٍ حَدَّثَنِي أَبِي مِنْ كِتَابِهِ حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا عَاصِمٌ الْأَحْوَلُ وَمُغِيرَةُ عَنِ الشَّعْبِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شَرِبَ مِنْ زَمْزَمَ وَهُوَ قَائِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Zamzam suvidan tik turgan holda ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Замзам сувидан тик турган ҳолда ичдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا أَجْلَحُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا قَالَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا شَاءَ اللَّهُ وَشِئْتَ فَقَالَ لَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجَعَلْتَنِي وَاللَّهَ عَدْلًا بَلْ مَا شَاءَ اللَّهُ وَحْدَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir kishi Nabiy ﷺga: «Alloh xohlagan va siz xohlagan (narsa boʻldi)», dedi. Shunda Nabiy ﷺ unga: «Meni Allohga teng qilib qoʻydingmi? Yoʻq, balki yolgʻiz Alloh xohlagan (narsa boʻladi)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир киши Набий ﷺга: «Аллоҳ хоҳлаган ва сиз хоҳлаган (нарса бўлди)», деди. Шунда Набий ﷺ унга: «Мени Аллоҳга тенг қилиб қўйдингми? Йўқ, балки ёлғиз Аллоҳ хоҳлаган (нарса бўлади)», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ خَالِدٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍمَسَحَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَأْسِي وَدَعَا لِي بِالْحِكْمَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ boshimni siladilar va menga hikmat (berilishini) soʻrab duo qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ бошимни силадилар ва менга ҳикмат (берилишини) сўраб дуо қилдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ حَدَّثَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ طَافَ بِالْبَيْتِ وَهُوَ عَلَى بَعِيرِهِ وَاسْتَلَمَ الْحَجَرَ بِمِحْجَنٍ كَانَ مَعَهُ قَالَ وَأَتَى السِّقَايَةَ فَقَالَ اسْقُونِي فَقَالُوا إِنَّ هَذَا يَخُوضُهُ النَّاسُ وَلَكِنَّا نَأْتِيكَ بِهِ مِنْ الْبَيْتِ فَقَالَ لَا حَاجَةَ لِي فِيهِ اسْقُونِي مِمَّا يَشْرَبُ مِنْهُ النَّاسُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ tuyalarida boʻlgan holda Baytni tavof qildilar va oʻzlari bilan boʻlgan egri asso bilan Hajarga istilom qildilar. (Rovyi) aytdi: Soʻng u zot siqoyaning oldiga kelib: «Menga ichiringlar», dedilar. Ular: «Bunga odamlarning qoʻli tekkan, biz sizga uydan keltiraylik», dedilar. U zot: «Menga uning hojati yoʻq, menga odamlar ichadigan narsadan ichiringlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ туяларида бўлган ҳолда Байтни тавоф қилдилар ва ўзлари билан бўлган эгри ассо билан Ҳажарга истилом қилдилар. (Ровйи) айтди: Сўнг у зот сиқоянинг олдига келиб: «Менга ичиринглар», дедилар. Улар: «Бунга одамларнинг қўли теккан, биз сизга уйдан келтирайлик», дедилар. У зот: «Менга унинг ҳожати йўқ, менга одамлар ичадиган нарсадан ичиринглар», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَيْسَ الْخَبَرُ كَالْمُعَايَنَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eshitish koʻz bilan koʻrish kabi emas», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эшитиш кўз билан кўриш каби эмас», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا أَبُو بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ لَيْلَةً عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ بِنْتِ الْحَارِثِ وَرَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عِنْدَهَا فِي لَيْلَتِهَا فَقَامَ يُصَلِّي مِنْ اللَّيْلِ فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ لِأُصَلِّيَ بِصَلَاتِهِ قَالَ فَأَخَذَ بِذُؤَابَةٍ كَانَتْ لِي أَوْ بِرَأْسِي حَتَّى جَعَلَنِي عَنْ يَمِينِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men bir kechani xolam Maymuna binti Horisning huzurida tunadim, oʻsha kechasi Rasululloh ﷺ ham uning huzurida edilar. U zot kechasi namoz oʻqishga turdilar, men esa u zotning namozlariga ergashib oʻqish uchun chap tomonlarida turdim. (Rovyi) aytdi: Shunda u zot mening kokilimdan — yoki boshimdan — ushlab, meni oʻng tomonlariga oʻtkazdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен бир кечани холам Маймуна бинти Ҳориснинг ҳузурида тунадим, ўша кечаси Расулуллоҳ ﷺ ҳам унинг ҳузурида эдилар. У зот кечаси намоз ўқишга турдилар, мен эса у зотнинг намозларига эргашиб ўқиш учун чап томонларида турдим. (Ровйи) айтди: Шунда у зот менинг кокилимдан — ёки бошимдан — ушлаб, мени ўнг томонларига ўтказдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا خَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا خُيِّرَتْ بَرِيرَةُ رَأَيْتُ زَوْجَهَا يَتْبَعُهَا فِي سِكَكِ الْمَدِينَةِ وَدُمُوعُهُ تَسِيلُ عَلَى لِحْيَتِهِ فَكُلِّمَ الْعَبَّاسُ لِيُكَلِّمَ فِيهِ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِبَرِيرَةَ إِنَّهُ زَوْجُكِ فَقَالَتْ تَأْمُرُنِي بِهِ يَا رَسُولَ اللَّهِ قَالَ إِنَّمَا أَنَا شَافِعٌ قَالَ فَخَيَّرَهَا فَاخْتَارَتْ نَفْسَهَا وَكَانَ عَبْدًا لِآلِ الْمُغِيرَةِ يُقَالُ لَهُ مُغِيثٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bariraga ixtiyor berilganida, men uning erini Madina koʻchalarida uning ortidan ergashib yurganini, koʻz yoshlari soqoliga oqib tushayotganini koʻrdim. Shunda Abbosga gapirildi — u Nabiy ﷺga uning haqida soʻz aytsin, deb. Rasululloh ﷺ Bariraga: «Axir u sening eringdir», dedilar. U: «Yo Rasululloh, menga uni buyuryapsizmi?» dedi. U zot: «Men faqat shafoatchiman», dedilar. (Rovyi) aytdi: Soʻng u zot unga ixtiyor berdilar, u esa oʻzini ixtiyor qildi. U (eri) Mugʻira oilasining quli boʻlib, unga Mugʻis deyilardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Барирага ихтиёр берилганида, мен унинг эрини Мадина кўчаларида унинг ортидан эргашиб юрганини, кўз ёшлари соқолига оқиб тушаётганини кўрдим. Шунда Аббосга гапирилди — у Набий ﷺга унинг ҳақида сўз айтсин, деб. Расулуллоҳ ﷺ Барирага: «Ахир у сенинг эрингдир», дедилар. У: «Ё Расулуллоҳ, менга уни буюряпсизми?» деди. У зот: «Мен фақат шафоатчиман», дедилар. (Ровйи) айтди: Сўнг у зот унга ихтиёр бердилар, у эса ўзини ихтиёр қилди. У (эри) Муғира оиласининг қули бўлиб, унга Муғис дейиларди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَنْ ذَرَارِيِّ الْمُشْرِكِينَ فَقَالَ اللَّهُ أَعْلَمُ بِمَا كَانُوا عَامِلِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺdan mushriklarning zurriyotlari toʻgʻrisida soʻralganda, u zot: «Alloh ularning nima amal qilishlarini eng yaxshi biluvchidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺдан мушрикларнинг зурриётлари тўғрисида сўралганда, у зот: «Аллоҳ уларнинг нима амал қилишларини энг яхши билувчидир», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ زَيْدٍ عَنْ يُوسُفَ بْنِ مِهْرَانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقُبِضَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ ابْنُ خَمْسٍ وَسِتِّينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ oltmish besh yoshlarida vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ олтмиш беш ёшларида вафот этдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَالطَّعَامُ الَّذِي نَهَى عَنْهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُبَاعَ حَتَّى يُقْبَضَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ وَأَحْسَبُ كُلَّ شَيْءٍ مِثْلَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ qaytargan taom — qoʻlga olib bitirilmaguncha sotilishi qaytarilgan taomdir. Ibn Abbos: «Men har bir narsani ham shunga oʻxshash deb oʻylayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ қайтарган таом — қўлга олиб битирилмагунча сотилиши қайтарилган таомдир. Ибн Аббос: «Мен ҳар бир нарсани ҳам шунга ўхшаш деб ўйлайман», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا عَمْرُو بْنُ دِينَارٍ عَنْ جَابِرِ بْنِ زَيْدٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَطَبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَقَالَ إِذَا لَمْ يَجِدْ الْمُحْرِمُ إِزَارًا فَلْيَلْبَسْ السَّرَاوِيلَ وَإِذَا لَمْ يَجِدْ النَّعْلَيْنِ فَلْيَلْبَسْ الْخُفَّيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ xutba qilib: «Muhrim izor topmasa, ishton kiysin; kovush topmasa, makisi kiysin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ хутба қилиб: «Муҳрим изор топмаса, иштон кийсин; ковуш топмаса, макиси кийсин», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ قَالَ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَ وَهُوَ مُحْرِمٌ صَائِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ ehromda va roʻzador boʻlgan holatlarida hijoma qildirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ эҳромда ва рўзадор бўлган ҳолатларида ҳижома қилдирдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا أَبُو بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَجُلًا كَانَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَوَقَصَتْهُ نَاقَتُهُ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَمَاتَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ اغْسِلُوهُ بِمَاءٍ وَسِدْرٍ وَكَفِّنُوهُ فِي ثَوْبَيْهِ وَلَا تَمَسُّوهُ بِطِيبٍ وَلَا تُخَمِّرُوا رَأْسَهُ فَإِنَّهُ يُبْعَثُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ مُلَبِّيًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Nabiy ﷺ bilan birga edi. U ehromda boʻlgani holda tuyasi uni yiqitib boʻynini sindirdi va u vafot etdi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Uni suv va sidr bilan yuvinglar, ikki kiyimiga kafanlanglar, unga xushboʻylik surtmanglar va boshini yopmanglar. Chunki u qiyomat kuni talbiya aytgan holda tiriltiriladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир киши Набий ﷺ билан бирга эди. У эҳромда бўлгани ҳолда туяси уни йиқитиб бўйнини синдирди ва у вафот этди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Уни сув ва сидр билан ювинглар, икки кийимига кафанланглар, унга хушбўйлик суртманглар ва бошини ёпманглар. Чунки у қиёмат куни талбия айтган ҳолда тирилтирилади», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا عَوْفٌ عَنْ زِيَادِ بْنِ حُصَيْنٍ عَنْ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَدَاةَ جَمْعٍ هَلُمَّ الْقُطْ لِي فَلَقَطْتُ لَهُ حَصَيَاتٍ مِنْ حَصَى الْخَذْفِ فَلَمَّا وَضَعَهُنَّ فِي يَدِهِ قَالَ نَعَمْ بِأَمْثَالِ هَؤُلَاءِ وَإِيَّاكُمْ وَالْغُلُوَّ فِي الدِّينِ فَإِنَّمَا هَلَكَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ بِالْغُلُوِّ فِي الدِّينِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Jamʼ tongida menga: «Kel, menga (toshcha) terib ber», dedilar. Men u zotga xazf toshchalaridan bir necha toshcha terib berdim. Ularni u zotning qoʻllariga qoʻyganimda: «Ha, mana shular kabisi bilan (otinglar). Dinda gʻuluvdan saqlaninglar, chunki sizlardan oldingilar dinda gʻuluv qilgani sababli halok boʻlganlar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Жамъ тонгида менга: «Кел, менга (тошча) териб бер», дедилар. Мен у зотга хазф тошчаларидан бир неча тошча териб бердим. Уларни у зотнинг қўлларига қўйганимда: «Ҳа, мана шулар кабиси билан (отинглар). Динда ғулувдан сақланинглар, чунки сизлардан олдингилар динда ғулув қилгани сабабли ҳалок бўлганлар», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ مَنْصُورٍ عَنِ ابْنِ سِيرِينَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَافَرَ مِنْ الْمَدِينَةِ لَا يَخَافُ إِلَّا اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ رَكْعَتَيْنِ حَتَّى رَجَعَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Madinadan Aziz va Jalil Allohdan boʻlak hech kimdan qoʻrqmagan holda safarga chiqdilar va qaytib kelgunlariga qadar ikki rakaat, ikki rakaatdan oʻqidilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Мадинадан Азиз ва Жалил Аллоҳдан бўлак ҳеч кимдан қўрқмаган ҳолда сафарга чиқдилар ва қайтиб келгунларига қадар икки ракаат, икки ракаатдан ўқидилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا دَاوُدُ بْنُ أَبِي هِنْدٍ عَنِ أَبِي الْعَالِيَةِ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَرَّ بِوَادِي الْأَزْرَقِ فَقَالَ أَيُّ وَادٍ هَذَا قَالُوا هَذَا وَادِي الْأَزْرَقِ فَقَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى مُوسَى عَلَيْهِ السَّلَام وَهُوَ هَابِطٌ مِنْ الثَّنِيَّةِ وَلَهُ جُؤَارٌ إِلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ بِالتَّلْبِيَةِ حَتَّى أَتَى عَلَى ثَنِيَّةِ هَرْشَاءَ فَقَالَ أَيُّ ثَنِيَّةٍ هَذِهِ قَالُوا ثَنِيَّةُ هَرْشَاءَ قَالَ كَأَنِّي أَنْظُرُ إِلَى يُونُسَ بْنِ مَتَّى عَلَى نَاقَةٍ حَمْرَاءَ جَعْدَةٍ عَلَيْهِ جُبَّةٌ مِنْ صُوفٍ خِطَامُ نَاقَتِهِ خُلْبَةٌ قَالَ هُشَيْمٌ يَعْنِي لِيفٌ وَهُوَ يُلَبِّي
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ Azraq vodiysidan oʻtayotib: «Bu qaysi vodiy?» dedilar. Ular: «Bu — Azraq vodiysi», dedilar. U zot: «Men goʻyo Muso alayhissalomga qarab turgandekman — u dovondan tushib kelmoqda va talbiya bilan Aziz va Jalil Allohga ovoz chiqarib nido qilmoqda», dedilar. Soʻng u zot Harshoʻ dovoniga yetdilar va: «Bu qaysi dovon?» dedilar. Ular: «Harshoʻ dovoni», dedilar. U zot: «Men goʻyo Yunus ibn Mattoga qarab turgandekman — u qizil, baquvvat bir tuyada, egnida jundan jubba, tuyasining jilovi tola arqondan, talbiya aytib bormoqda», dedilar. Hushaym: «Yaʼni xurmo tolasi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ Азрақ водийсидан ўтаётиб: «Бу қайси водий?» дедилар. Улар: «Бу — Азрақ водийси», дедилар. У зот: «Мен гўё Мусо алайҳиссаломга қараб тургандекман — у довондан тушиб келмоқда ва талбия билан Азиз ва Жалил Аллоҳга овоз чиқариб нидо қилмоқда», дедилар. Сўнг у зот Ҳаршў довонига етдилар ва: «Бу қайси довон?» дедилар. Улар: «Ҳаршў довони», дедилар. У зот: «Мен гўё Юнус ибн Маттога қараб тургандекман — у қизил, бақувват бир туяда, эгнида жундан жубба, туясининг жилови тола арқондан, талбия айтиб бормоқда», дедилар. Ҳушайм: «Яъни хурмо толаси», деди.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا أَصْحَابُنَا مِنْهُمْ شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي حَسَّانَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَشْعَرَ بَدَنَتَهُ مِنْ الْجَانِبِ الْأَيْمَنِ ثُمَّ سَلَتَ الدَّمَ عَنْهَا وَقَلَّدَهَا نَعْلَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ qurbonlik tuyalarining oʻng tomonini (belgi qilib) qonatdilar, soʻng undan qonni artdilar va uning boʻyniga ikkita choriq taqdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ қурбонлик туяларининг ўнг томонини (белги қилиб) қонатдилар, сўнг ундан қонни артдилар ва унинг бўйнига иккита чориқ тақдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَنْبَأَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ الصَّعْبَ بْنَ جَثَّامَةَ الْأَسْدِيَّ أَهْدَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رِجْلَ حِمَارِ وَحْشٍ وَهُوَ مُحْرِمٌ فَرَدَّهُ وَقَالَ إِنَّا مُحْرِمُونَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Saʼb ibn Jassoma al-Asadiy Rasululloh ﷺga yovvoyi eshakning bir oyogʻini hadya qildi, u zot esa ehromda edilar. Bas, u zot uni qaytardilar va: «Biz ehromdamiz», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Саъб ибн Жассома ал-Асадий Расулуллоҳ ﷺга ёввойи эшакнинг бир оёғини ҳадя қилди, у зот эса эҳромда эдилар. Бас, у зот уни қайтардилар ва: «Биз эҳромдамиз», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا مَنْصُورٌ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَمَّنْ حَلَقَ قَبْلَ أَنْ يَذْبَحَ وَنَحْوِ ذَلِكَ فَجَعَلَ يَقُولُ لَا حَرَجَ لَا حَرَجَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan soʻyishdan oldin sochini oldirgan va shunga oʻxshash (ish qilgan) kishi haqida soʻralganda, u zot: «Zarari yoʻq, zarari yoʻq», deb turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан сўйишдан олдин сочини олдирган ва шунга ўхшаш (иш қилган) киши ҳақида сўралганда, у зот: «Зарари йўқ, зарари йўқ», деб турдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا خَالِدٌ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَاعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سُئِلَ عَمَّنْ قَدَّمَ مِنْ نُسُكِهِ شَيْئًا قَبْلَ شَيْءٍ فَجَعَلَ يَقُولُ لَا حَرَجَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan hajning amallaridan birini boshqasidan oldin qilib qoʻygan kishi haqida soʻralganda, u zot: «Zarari yoʻq», deb turdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан ҳажнинг амалларидан бирини бошқасидан олдин қилиб қўйган киши ҳақида сўралганда, у зот: «Зарари йўқ», деб турдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُحَلِّقِينَ فَقَالَ رَجُلٌ وَلِلْمُقَصِّرِينَ فَقَالَ اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِلْمُحَلِّقِينَ فَقَالَ الرَّجُلُ وَلِلْمُقَصِّرِينَ فَقَالَ فِي الثَّالِثَةِ أَوْ الرَّابِعَةِ وَلِلْمُقَصِّرِينَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ: «Allohim, sochini oldirganlarni magʻfirat qil», dedilar. Bir kishi: «Sochini qisqartirganlarni ham», dedi. U zot: «Allohim, sochini oldirganlarni magʻfirat qil», dedilar. U kishi yana: «Sochini qisqartirganlarni ham», dedi. Uchinchisida yoki toʻrtinchisida u zot: «Sochini qisqartirganlarni ham», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳим, сочини олдирганларни мағфират қил», дедилар. Бир киши: «Сочини қисқартирганларни ҳам», деди. У зот: «Аллоҳим, сочини олдирганларни мағфират қил», дедилар. У киши яна: «Сочини қисқартирганларни ҳам», деди. Учинчисида ёки тўртинчисида у зот: «Сочини қисқартирганларни ҳам», дедилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ عَنْ عَطَاءٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَفَاضَ مِنْ عَرَفَاتٍ وَرِدْفُهُ أُسَامَةُ وَأَفَاضَ مِنْ جَمْعٍ وَرِدْفُهُ الْفَضْلُ بْنُ عَبَّاسٍ قَالَ وَلَبَّى حَتَّى رَمَى جَمْرَةَ الْعَقَبَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Arafotdan qaytdilar, ortlarida Usoma mingashgan edi; Jamʼdan ham qaytdilar, ortlarida Fazl ibn Abbos mingashgan edi. (Rovyi) aytdi: U zot Jamratul-Aqabaga tosh otgunlariga qadar talbiya aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Арафотдан қайтдилар, ортларида Усома мингашган эди; Жамъдан ҳам қайтдилар, ортларида Фазл ибн Аббос мингашган эди. (Ровйи) айтди: У зот Жамратул-Ақабага тош отгунларига қадар талбия айтдилар.
حَدَّثَنَا هُشَيْمٌ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً رَكِبَتْ الْبَحْرَ فَنَذَرَتْ إِنْ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنْجَاهَا أَنْ تَصُومَ شَهْرًا فَأَنْجَاهَا اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَلَمْ تَصُمْ حَتَّى مَاتَتْ فَجَاءَتْ قَرَابَةٌ لَهَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَذَكَرَتْ ذَلِكَ لَهُ فَقَالَ صُومِي
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol dengiz safariga chiqdi va Alloh taboraka va taolo uni qutqarsa, bir oy roʻza tutishni nazr qildi. Aziz va Jalil Alloh uni qutqardi, biroq u roʻza tutmasdan vafot etdi. Shunda uning bir qarindoshi Nabiy ﷺning huzurlariga kelib, buni u zotga aytdi. U zot: «Roʻza tut», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл денгиз сафарига чиқди ва Аллоҳ таборака ва таоло уни қутқарса, бир ой рўза тутишни назр қилди. Азиз ва Жалил Аллоҳ уни қутқарди, бироқ у рўза тутмасдан вафот этди. Шунда унинг бир қариндоши Набий ﷺнинг ҳузурларига келиб, буни у зотга айтди. У зот: «Рўза тут», дедилар.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الطُّفَاوِيُّ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ مُوسَى بْنِ سَلَمَةَ قَالَكُنَّا مَعَ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمَكَّةَ فَقُلْتُ إِنَّا إِذَا كُنَّا مَعَكُمْ صَلَّيْنَا أَرْبَعًا وَإِذَا رَجَعْنَا إِلَى رِحَالِنَا صَلَّيْنَا رَكْعَتَيْنِ قَالَ تِلْكَ سُنَّةُ أَبِي الْقَاسِمِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ
Muso ibn Salama aytdi: Biz Makkada Ibn Abbos bilan birga edik. Men: «Biz sizlar bilan boʻlganimizda toʻrt rakaat oʻqiymiz, oʻz manzilimizga qaytganimizda esa ikki rakaat oʻqiymiz», dedim. U: «Bu Abul Qosim ﷺning sunnatlaridir», dedi.Мусо ибн Салама айтди: Биз Маккада Ибн Аббос билан бирга эдик. Мен: «Биз сизлар билан бўлганимизда тўрт ракаат ўқиймиз, ўз манзилимизга қайтганимизда эса икки ракаат ўқиймиз», дедим. У: «Бу Абул Қосим ﷺнинг суннатларидир», деди.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَنَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ يُتَّخَذَ ذُو الرُّوحِ غَرَضًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ jonli narsani nishon qilib olishdan qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ жонли нарсани нишон қилиб олишдан қайтардилар.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ يَعْنِي ابْنَ يُوسُفَ عَنْ شَرِيكٍ عَنْ خُصَيْفٍ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَسَفَتِ الشَّمْسُ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَصْحَابُهُ فَقَرَأَ سُورَةً طَوِيلَةً ثُمَّ رَكَعَ ثُمَّ رَفَعَ رَأْسَهُ فَقَرَأَ ثُمَّ رَكَعَ وَسَجَدَ سَجْدَتَيْنِ ثُمَّ قَامَ فَقَرَأَ وَرَكَعَ ثُمَّ سَجَدَ سَجْدَتَيْنِ أَرْبَعَ رَكَعَاتٍ وَأَرْبَعَ سَجَدَاتٍ فِي رَكْعَتَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Quyosh tutildi. Shunda Rasululloh ﷺ va sahobalari (namozga) turdilar. U zot uzun bir sura oʻqidilar, soʻng rukuʼ qildilar, soʻng boshlarini koʻtarib yana oʻqidilar, soʻng rukuʼ qildilar va ikki sajda qildilar. Soʻng turib oʻqidilar va rukuʼ qildilar, soʻng ikki sajda qildilar — ikki rakaatda toʻrt rukuʼ va toʻrt sajda boʻldi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Қуёш тутилди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ва саҳобалари (намозга) турдилар. У зот узун бир сура ўқидилар, сўнг рукуъ қилдилар, сўнг бошларини кўтариб яна ўқидилар, сўнг рукуъ қилдилар ва икки сажда қилдилар. Сўнг туриб ўқидилар ва рукуъ қилдилар, сўнг икки сажда қилдилар — икки ракаатда тўрт рукуъ ва тўрт сажда бўлди.