حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا نَافِعُ بْنُ عُمَرَ عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ قَالَ كَتَبَ إِلَيَّ ابْنُ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَوْ أَنَّ النَّاسَ أُعْطُوا بِدَعْوَاهُمْ ادَّعَى نَاسٌ مِنْ النَّاسِ دِمَاءَ نَاسٍ وَأَمْوَالَهُمْ وَلَكِنَّ الْيَمِينَ عَلَى الْمُدَّعَى عَلَيْهِ
Ibn Abu Mulayka aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) menga yozib yubordiki, Rasululloh ﷺ: «Agar odamlarga daʼvolariga koʻra berilganda edi, baʼzi odamlar (boshqa) odamlarning qonlari va mollarini daʼvo qilgan boʻlardilar. Lekin qasam daʼvo qilinuvchi (javobgar) zimmasidadir», dedilar.Ибн Абу Мулайка айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) менга ёзиб юбордики, Расулуллоҳ ﷺ: «Агар одамларга даъволарига кўра берилганда эди, баъзи одамлар (бошқа) одамларнинг қонлари ва молларини даъво қилган бўлардилар. Лекин қасам даъво қилинувчи (жавобгар) зиммасидадир», дедилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ أَرْقَمِ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَمَاتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَلَمْ يُوصِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ vasiyat qilmagan holda vafot etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ васият қилмаган ҳолда вафот этдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُتِيَ بِقَصْعَةٍ مِنْ ثَرِيدٍ فَقَالَ كُلُوا مِنْ حَوْلِهَا وَلَا تَأْكُلُوا مِنْ وَسْطِهَا فَإِنَّ الْبَرَكَةَ تَنْزِلُ فِي وَسْطِهَا قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ مِنْ جَوَانِبِهَا أَوْ مِنْ حَافَتَيْهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ga sarid solingan bir katta tovoq keltirildi. Shunda u zot: «Uning atrofidan yenglar, oʻrtasidan yemanglar; chunki baraka uning oʻrtasiga tushadi», dedilar. Ibn Jaʼfar: «Uning yon tomonlaridan — yoki ikki chetidan», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ га сарид солинган бир катта товоқ келтирилди. Шунда у зот: «Унинг атрофидан енглар, ўртасидан еманглар; чунки барака унинг ўртасига тушади», дедилар. Ибн Жаъфар: «Унинг ён томонларидан — ёки икки четидан», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ أَبِي عَوَانَةَ عَنْ مُوسَى بْنِ أَبِي عَائِشَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ فِي قَوْلِهِ {لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ} قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُعَالِجُ مِنْ التَّنْزِيلِ شِدَّةً فَكَانَ يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ قَالَ فَقَالَ لِي ابْنُ عَبَّاسٍ أَنَا أُحَرِّكُ شَفَتَيَّ كَمَا كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُحَرِّكُ وَقَالَ لِي سَعِيدٌ أَنَا أُحَرِّكُ كَمَا رَأَيْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يُحَرِّكُ شَفَتَيْهِ فَأَنْزَلَ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ {لَا تُحَرِّكْ بِهِ لِسَانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ إِنَّ عَلَيْنَا جَمْعَهُ وَقُرْآنَهُ} قَالَ جَمْعَهُ فِي صَدْرِكَ ثُمَّ نَقْرَؤُهُ {فَإِذَا قَرَأْنَاهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ} فَاسْتَمِعْ لَهُ وَأَنْصِتْ {ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنَا بَيَانَهُ} فَكَانَ بَعْدَ ذَلِكَ إِذَا انْطَلَقَ جِبْرِيلُ قَرَأَهُ كَمَا أَقْرَأَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan Alloh taoloning {Uni shoshilib (olish) uchun tilingni qimirlatma} degan soʻzi haqida rivoyat qilinadi. U dedi: Nabiy ﷺ vahiy (nozil boʻlishi)dan qattiq mashaqqat tortar va lablarini qimirlatar edilar. (Said) aytdi: Ibn Abbos menga: «Men lablarimni Rasululloh ﷺ qimirlatganlaridek qimirlataman», dedi. Said ham menga: «Men Ibn Abbosning lablarini qimirlatganini koʻrganimdek qimirlataman», dedi. Bas, Alloh azza va jalla: {Uni shoshilib (olish) uchun tilingni qimirlatma. Albatta, uni jamlash va oʻqitish Bizning zimmamizdadir} (oyatini) nozil qildi. (Ibn Abbos): «Uni koʻkragingda jamlash, soʻng uni oʻqishing (Bizning zimmamizda)», dedi. {Bas, qachon Biz uni oʻqisak, uning qiroatiga ergash} — «unga quloq sol va jim tur». {Soʻng, albatta, uni bayon qilish Bizning zimmamizdadir}. Bundan keyin Jibril ketsa, u zot uni (Jibril) qanday oʻqitgan boʻlsa, shunday oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан Аллоҳ таолонинг {Уни шошилиб (олиш) учун тилингни қимирлатма} деган сўзи ҳақида ривоят қилинади. У деди: Набий ﷺ ваҳий (нозил бўлиши)дан қаттиқ машаққат тортар ва лабларини қимирлатар эдилар. (Саид) айтди: Ибн Аббос менга: «Мен лабларимни Расулуллоҳ ﷺ қимирлатганларидек қимирлатаман», деди. Саид ҳам менга: «Мен Ибн Аббоснинг лабларини қимирлатганини кўрганимдек қимирлатаман», деди. Бас, Аллоҳ азза ва жалла: {Уни шошилиб (олиш) учун тилингни қимирлатма. Албатта, уни жамлаш ва ўқитиш Бизнинг зиммамиздадир} (оятини) нозил қилди. (Ибн Аббос): «Уни кўкрагингда жамлаш, сўнг уни ўқишинг (Бизнинг зиммамизда)», деди. {Бас, қачон Биз уни ўқисак, унинг қироатига эргаш} — «унга қулоқ сол ва жим тур». {Сўнг, албатта, уни баён қилиш Бизнинг зиммамиздадир}. Бундан кейин Жибрил кетса, у зот уни (Жибрил) қандай ўқитган бўлса, шундай ўқир эдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنِ الْحَسَنِ الْعُرَنِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَدَّمَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أُغَيْلِمَةَ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَلَى حُمُرَاتِنَا لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ فَجَعَلَ يَلْطَحُ أَفْخَاذَنَا وَيَقُولُ أَبَنِيَّ لَا تَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ لَا إِخَالُ أَحَدًا يَرْمِي حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ biz — Abdulmuttalib oʻgʻillarining yosh bolalarini Muzdalifa kechasi eshaklarimizga mindirib oldinroq joʻnatdilar va sonlarimizga sekin urib: «Ey bolalarim, quyosh chiqmaguncha jamraga tosh otmanglar», der edilar. Ibn Abbos: «Quyosh chiqmaguncha birov tosh otadi deb oʻylamayman», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ биз — Абдулмутталиб ўғилларининг ёш болаларини Муздалифа кечаси эшакларимизга миндириб олдинроқ жўнатдилар ва сонларимизга секин уриб: «Эй болаларим, қуёш чиқмагунча жамрага тош отманглар», дер эдилар. Ибн Аббос: «Қуёш чиқмагунча биров тош отади деб ўйламайман», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سَلَمَةَ عَنِ الْحَسَنِ يَعْنِي الْعُرَنِيَّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ جَدْيًا سَقَطَ بَيْنَ يَدَيْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يُصَلِّي فَلَمْ يَقْطَعْ صَلَاتَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namoz oʻqiyotgan paytlarida u zotning oldilariga bir uloq tushib qoldi, u zot esa namozlarini uzmadilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқиётган пайтларида у зотнинг олдиларига бир улоқ тушиб қолди, у зот эса намозларини узмадилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سَلَمَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَبِتُّ عِنْدَ خَالَتِي مَيْمُونَةَ فَقَامَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلِ فَأَتَى حَاجَتَهُ ثُمَّ غَسَلَ وَجْهَهُ وَيَدَيْهِ ثُمَّ قَامَ فَأَتَى الْقِرْبَةَ فَأَطْلَقَ شِنَاقَهَا ثُمَّ تَوَضَّأَ وُضُوءًا بَيْنَ الْوُضُوءَيْنِ لَمْ يُكْثِرْ وَقَدْ أَبْلَغَ ثُمَّ قَامَ فَصَلَّى فَقُمْتُ فَتَمَطَّأْتُ كَرَاهِيَةَ أَنْ يَرَى أَنِّي كُنْتُ أَرْتَقِبُهُ فَتَوَضَّأْتُ فَقَامَ يُصَلِّي فَقُمْتُ عَنْ يَسَارِهِ فَأَخَذَنِي بِأُذُنِي فَأَدَارَنِي عَنْ يَمِينِهِ فَتَتَامَّتْ صَلَاةُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ اللَّيْلِ ثَلَاثَ عَشْرَةَ رَكْعَةً ثُمَّ اضْطَجَعَ فَنَامَ حَتَّى نَفَخَ وَكَانَ إِذَا نَامَ نَفَخَ فَأَتَاهُ بِلَالٌ فَآذَنَهُ بِالصَّلَاةِ فَقَامَ فَصَلَّى وَلَمْ يَتَوَضَّأْ وَكَانَ يَقُولُ فِي دُعَائِهِ اللَّهُمَّ اجْعَلْ فِي قَلْبِي نُورًا وَفِي بَصَرِي نُورًا وَفِي سَمْعِي نُورًا وَعَنْ يَمِينِي نُورًا وَعَنْ يَسَارِي نُورًا وَمِنْ فَوْقِي نُورًا وَمِنْ تَحْتِي نُورًا وَمِنْ أَمَامِي نُورًا وَمِنْ خَلْفِي نُورًا وَأَعْظِمْ لِي نُورًا قَالَ كُرَيْبٌ وَسَبْعٌ فِي التَّابُوتِقَالَ فَلَقِيتُ بَعْضَ وَلَدِ الْعَبَّاسِ فَحَدَّثَنِي بِهِنَّ فَذَكَرَ عَصَبِي وَلَحْمِي وَدَمِي وَشَعْرِي وَبَشَرِي قَالَ وَذَكَرَ خَصْلَتَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men xolam Maymunaning huzurida tunadim. Rasululloh ﷺ kechasi turib, hojatlarini bajardilar, soʻng yuzlarini va qoʻllarini yuvdilar. Soʻng turib, mesh (suv idishi) oldiga keldilar-da, uning bogʻichini yechdilar, soʻng ikki taharatning oʻrtasidagi (oʻrtacha) taharat qildilar — koʻp (suv ishlatmadilar), ammo (taharatni) mukammal qildilar. Soʻng turib namoz oʻqidilar. Men ham turdim-da, u zot meni oʻzlarini kuzatib turganimni bilib qolishlarini yoqtirmay kerishdim, soʻng taharat qildim. U zot turib namoz oʻqidilar, men u zotning chap tomonlarida turdim. Shunda u zot qulogʻimdan ushlab, meni oʻng tomonlariga aylantirib oʻtkazdilar. Rasululloh ﷺ ning tundagi namozlari oʻn uch rakaatga toʻldi. Soʻng yonboshlab uxladilar, hatto pishqirdilar — u zot uxlasalar pishqirar edilar. Soʻng Bilol kelib, u zotni namozdan ogohlantirdi. U zot turib namoz oʻqidilar, taharat qilmadilar. U zotning duolarida (shu soʻzlar) bor edi: «Allohim, qalbimga nur, koʻzimga nur, qulogʻimga nur, oʻngimga nur, chapimga nur, ustimga nur, ostimga nur, oldimga nur, ortimga nur qil va men uchun nurni ulkan qil». Kurayb dedi: Va sandiqda yetta (soʻz ham bor edi). (Roviy) aytdi: Soʻng men Abbosning farzandlaridan biriga uchrashdim, u menga ularni soʻzlab berdi va paylarim, goʻshtim, qonim, sochim va terimni zikr qildi. (Roviy) aytdi: Yana ikki xislatni zikr qildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен холам Маймунанинг ҳузурида тунадим. Расулуллоҳ ﷺ кечаси туриб, ҳожатларини бажардилар, сўнг юзларини ва қўлларини ювдилар. Сўнг туриб, меш (сув идиши) олдига келдилар-да, унинг боғичини ечдилар, сўнг икки таҳаратнинг ўртасидаги (ўртача) таҳарат қилдилар — кўп (сув ишлатмадилар), аммо (таҳаратни) мукаммал қилдилар. Сўнг туриб намоз ўқидилар. Мен ҳам турдим-да, у зот мени ўзларини кузатиб турганимни билиб қолишларини ёқтирмай керишдим, сўнг таҳарат қилдим. У зот туриб намоз ўқидилар, мен у зотнинг чап томонларида турдим. Шунда у зот қулоғимдан ушлаб, мени ўнг томонларига айлантириб ўтказдилар. Расулуллоҳ ﷺ нинг тундаги намозлари ўн уч ракаатга тўлди. Сўнг ёнбошлаб ухладилар, ҳатто пишқирдилар — у зот ухласалар пишқирар эдилар. Сўнг Билол келиб, у зотни намоздан огоҳлантирди. У зот туриб намоз ўқидилар, таҳарат қилмадилар. У зотнинг дуоларида (шу сўзлар) бор эди: «Аллоҳим, қалбимга нур, кўзимга нур, қулоғимга нур, ўнгимга нур, чапимга нур, устимга нур, остимга нур, олдимга нур, ортимга нур қил ва мен учун нурни улкан қил». Курайб деди: Ва сандиқда етта (сўз ҳам бор эди). (Ровий) айтди: Сўнг мен Аббоснинг фарзандларидан бирига учрашдим, у менга уларни сўзлаб берди ва пайларим, гўштим, қоним, сочим ва теримни зикр қилди. (Ровий) айтди: Яна икки хислатни зикр қилди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍأَنَّ امْرَأَةً رَفَعَتْ صَبِيًّا لَهَا فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ بِمِثْلِهِ
Kuraybdan rivoyat qilinadiki, bir ayol oʻzining bolasini koʻtarib: «Yo Rasululloh! Buning ham haji boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar. Abdurrahmon bizga soʻzlab berdi: Sufyon bizga Muhammad ibn Uqbadan, u Kuraybdan, u Ibn Abbosdan shunga oʻxshashini soʻzlab berdi.Курайбдан ривоят қилинадики, бир аёл ўзининг боласини кўтариб: «Ё Расулуллоҳ! Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. У зот: «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар. Абдурраҳмон бизга сўзлаб берди: Суфён бизга Муҳаммад ибн Уқбадан, у Курайбдан, у Ибн Аббосдан шунга ўхшашини сўзлаб берди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنِ التَّمِيمِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَوَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُرَى بَيَاضُ إِبْطَيْهِ إِذَا سَجَدَقَالَ أَبُو عَبْد الرَّحْمَنِ سَمِعْت أَبِي يَقُولُ كَانَ شُعْبَةُ يَتَفَقَّدُ أَصْحَابَ الْحَدِيثِ فَقَالَ يَوْمًا مَا فَعَلَ ذَلِكَ الْغُلَامُ الْجَمِيلُ يَعْنِي شَبَابَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ sajda qilganlarida qoʻltiqlarining oqligi koʻrinar edi. Abu Abdurrahmon aytdi: Otamning shunday deganini eshitdim: Shuʼba hadis ahlini kuzatib turardi. Bir kuni u: «Anavi chiroyli yigit nima qildi?» dedi — yaʼni Shabobani (nazarda tutdi).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ сажда қилганларида қўлтиқларининг оқлиги кўринар эди. Абу Абдурраҳмон айтди: Отамнинг шундай деганини эшитдим: Шуъба ҳадис аҳлини кузатиб турарди. Бир куни у: «Анави чиройли йигит нима қилди?» деди — яъни Шабобани (назарда тутди).
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ زَيْدِ بْنِ أَسْلَمَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ وَعْلَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَسَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ أَيُّمَا إِهَابٍ دُبِغَ فَقَدْ طَهُرَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ ni: «Qaysi teri oshlansa, u pok boʻlibdi», deganlarini eshitdim.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ ни: «Қайси тери ошланса, у пок бўлибди», деганларини эшитдим.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ حَبِيبٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَبَّى حَتَّى رَمَى الْجَمْرَةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ Jamraga tosh otguncha talbiya aytdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ Жамрага тош отгунча талбия айтдилар.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ حَازِمٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ هُرْمُزَ قَالَكَتَبَ نَجْدَةُ بْنُ عَامِرٍ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ يَسْأَلُهُ عَنْ أَشْيَاءَ فَشَهِدْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ حِينَ قَرَأَ كِتَابَهُ وَحِينَ كَتَبَ جَوَابَهُ فَكَتَبَ إِلَيْهِ إِنَّكَ سَأَلْتَنِي وَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ وَسَأَلْتَ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْتُلُ مِنْ صِبْيَانِ الْمُشْرِكِينَ أَحَدًا وَإِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمْ يَكُنْ يَقْتُلُ مِنْهُمْ أَحَدًا وَأَنْتَ فَلَا تَقْتُلْ مِنْهُمْ أَحَدًا إِلَّا أَنْ تَكُونَ تَعْلَمُ مِنْهُمْ مَا عَلِمَ الْخَضِرُ مِنْ الْغُلَامِ حِينَ قَتَلَهُ
Yazid ibn Hurmuz aytdi: Najda ibn Omir Ibn Abbosga bir necha narsani soʻrab xat yozdi. Men Ibn Abbosning huzurida — u (Najdaning) xatini oʻqigan va javobini yozgan paytda — hozir edim. U unga: «Sen mendan soʻrabsan», deb yozdi — va hadisni zikr qildi. (Yazid) aytdi: (Ibn Abbos yozdi): «Yana Rasululloh ﷺ mushriklarning bolalaridan birortasini oʻldirarmidilar deb soʻrabsan. Rasululloh ﷺ ulardan birortasini oʻldirmas edilar; sen ham ulardan birortasini oʻldirma, faqat sen ulardan Xizr oʻzi oʻldirgan oʻgʻil bola haqida bilgan narsani bilsanggina (boshqa gap)».Язид ибн Ҳурмуз айтди: Нажда ибн Омир Ибн Аббосга бир неча нарсани сўраб хат ёзди. Мен Ибн Аббоснинг ҳузурида — у (Нажданинг) хатини ўқиган ва жавобини ёзган пайтда — ҳозир эдим. У унга: «Сен мендан сўрабсан», деб ёзди — ва ҳадисни зикр қилди. (Язид) айтди: (Ибн Аббос ёзди): «Яна Расулуллоҳ ﷺ мушрикларнинг болаларидан бирортасини ўлдирармидилар деб сўрабсан. Расулуллоҳ ﷺ улардан бирортасини ўлдирмас эдилар; сен ҳам улардан бирортасини ўлдирма, фақат сен улардан Хизр ўзи ўлдирган ўғил бола ҳақида билган нарсани билсанггина (бошқа гап)».
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ أَبِي رَزِينٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَلَمَّا نَزَلَتْ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ عَلِمَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ قَدْ نُعِيَتْ إِلَيْهِ نَفْسُهُ فَقِيلَ إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ السُّورَةَ كُلَّهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: {Izo jaa nasrullohi val-fath} nozil boʻlganida, Nabiy ﷺ oʻzlarining ajallari ularga xabar qilinganini bildilar. Va: {Izo jaa nasrulloh} — surasi butunlay (nozil boʻldi), deyildi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: {Изо жаа насруллоҳи вал-фатҳ} нозил бўлганида, Набий ﷺ ўзларининг ажаллари уларга хабар қилинганини билдилар. Ва: {Изо жаа насруллоҳ} — сураси бутунлай (нозил бўлди), дейилди.
حَدَّثَنَا أَبُو أَحْمَدَ وَأَبُو نُعَيْمٍ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ إِبْرَاهِيمَ بْنِ عُقْبَةَ عَنْ كُرَيْبٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ امْرَأَةً رَفَعَتْ صَبِيًّا لَهَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَتْ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلِهَذَا حَجٌّ قَالَ نَعَمْ وَلَكِ أَجْرٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, bir ayol Nabiy ﷺ ga oʻzining bolasini koʻtarib: «Yo Rasululloh! Buning ham haji boʻladimi?» dedi. U zot: «Ha, senga esa ajr (bor)», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, бир аёл Набий ﷺ га ўзининг боласини кўтариб: «Ё Расулуллоҳ! Бунинг ҳам ҳажи бўладими?» деди. У зот: «Ҳа, сенга эса ажр (бор)», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْمَسْعُودِيُّ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَدَّمَ ضَعَفَةَ أَهْلِهِ مِنْ جَمْعٍ وَقَالَ لَا تَرْمُوا الْجَمْرَةَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ ahlining zaif kishilarini Jamʼdan oldinroq joʻnatdilar va: «Quyosh chiqmaguncha jamraga tosh otmanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ аҳлининг заиф кишиларини Жамъдан олдинроқ жўнатдилар ва: «Қуёш чиқмагунча жамрага тош отманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ قَالَا حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ سَلَمَةَ بْنِ كُهَيْلٍ عَنِ الْحَسَنِ الْعُرَنِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَإِذَا رَمَيْتُمْ الْجَمْرَةَ فَقَدْ حَلَّ لَكُمْ كُلُّ شَيْءٍ إِلَّا النِّسَاءَ قَالَ فَقَالَ رَجُلٌ وَالطِّيبُ قَالَ عَبْدُ الرَّحْمَنِ فَقَالَ لَهُ رَجُلٌ يَا أَبَا الْعَبَّاسِ فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ أَمَّا أَنَا فَقَدْ رَأَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يُضَمِّخُ رَأْسَهُ بِالْمِسْكِ أَفَطِيبٌ ذَاكَ أَمْ لَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Jamraga tosh otsangiz, ayollardan boshqa hamma narsa sizga halol boʻldi». (Roviy) aytdi: Shunda bir kishi: «Xushboʻylik-chi?» dedi. Abdurrahmon (rivoyatida): Unga bir kishi: «Ey Abul-Abbos!» dedi. Shunda Ibn Abbos: «Menga kelsak, men Rasululloh ﷺ boshlarini mushk bilan yogʻlaganlarini koʻrganman. Bu xushboʻylik boʻladimi yoki yoʻqmi?» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Жамрага тош отсангиз, аёллардан бошқа ҳамма нарса сизга ҳалол бўлди». (Ровий) айтди: Шунда бир киши: «Хушбўйлик-чи?» деди. Абдурраҳмон (ривоятида): Унга бир киши: «Эй Абул-Аббос!» деди. Шунда Ибн Аббос: «Менга келсак, мен Расулуллоҳ ﷺ бошларини мушк билан ёғлаганларини кўрганман. Бу хушбўйлик бўладими ёки йўқми?» деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيِّ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَوَقَّتَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لِأَهْلِ الْمَشْرِقِ الْعَقِيقَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ mashriq (sharq) ahli uchun al-Aqiqni miqot qilib belgiladilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ машриқ (шарқ) аҳли учун ал-Ақиқни миқот қилиб белгиладилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ أَبِي حَسَّانَ الْأَعْرَجِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَمَّا أَتَى ذَا الْحُلَيْفَةِ أَحْرَمَ بِالْحَجِّ وَأَشْعَرَ هَدْيَهُ فِي شِقِّ السَّنَامِ الْأَيْمَنِ وَأَمَاطَ عَنْهُ الدَّمَ وَقَلَّدَ نَعْلَيْنِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ Zul-Hulayfaga kelganlarida haj bilan ehromga kirdilar va hadylarini oʻrkachining oʻng tomonidan belgiladilar, undan qonni ketkazdilar hamda unga ikkita choriq osib qoʻydilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ Зул-Ҳулайфага келганларида ҳаж билан эҳромга кирдилар ва ҳадйларини ўркачининг ўнг томонидан белгиладилар, ундан қонни кетказдилар ҳамда унга иккита чориқ осиб қўйдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ عَنْ أَبِيهِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نِعْمَتَانِ مَغْبُونٌ فِيهِمَا كَثِيرٌ مِنْ النَّاسِ الْفَرَاغُ وَالصِّحَّةُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Ikki neʼmat borki, ularda odamlarning koʻpchiligi aldanib qoladi — boʻsh vaqt va sihat-salomatlik», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Икки неъмат борки, уларда одамларнинг кўпчилиги алданиб қолади — бўш вақт ва сиҳат-саломатлик», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَمْرِو بْنِ مُرَّةَ عَنْ أَبِي الْبَخْتَرِيِّ قَالَتَرَاءَيْنَا هِلَالَ رَمَضَانَ بِذَاتِ عِرْقٍ فَأَرْسَلْنَا رَجُلًا إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ فَسَأَلَهُ فَقَالَ إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَدَّهُ إِلَى رُؤْيَتِهِ
Abul-Baxtariy aytdi: Biz Zoti Irqda Ramazon hilolini koʻrdik va Ibn Abbosning huzuriga bir kishini yubordik, u undan soʻradi. Shunda u: «Albatta, Rasululloh ﷺ uni koʻrilishigacha uzaytirdilar», dedi.Абул-Бахтарий айтди: Биз Зоти Ирқда Рамазон ҳилолини кўрдик ва Ибн Аббоснинг ҳузурига бир кишини юбордик, у ундан сўради. Шунда у: «Албатта, Расулуллоҳ ﷺ уни кўрилишигача узайтирдилар», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ شُعْبَةَ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَخَرَجَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ الْمَدِينَةِ صَائِمًا فِي شَهْرِ رَمَضَانَ فَلَمَّا أَتَى قُدَيْدًا أَفْطَرَ فَلَمْ يَزَلْ مُفْطِرًا حَتَّى دَخَلَ مَكَّةَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ Ramazon oyida roʻzador holda Madinadan chiqdilar. Qudaydga yetganlarida roʻzalarini ochdilar va Makkaga kirgunlaricha roʻzasiz davom etdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ Рамазон ойида рўзадор ҳолда Мадинадан чиқдилар. Қудайдга етганларида рўзаларини очдилар ва Маккага киргунларича рўзасиз давом этдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنْ صَالِحٍ مَوْلَى التَّوْأَمَةِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّهُمْ تَمَارَوْا فِي صَوْمِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ عَرَفَةَ فَأَرْسَلَتْ أُمُّ الْفَضْلِ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلَبَنٍ فَشَرِبَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, ular Nabiy ﷺ ning Arafa kuni roʻza tutgan-tutmaganlari haqida bahslashib qolishdi. Shunda Ummul-Fazl Nabiy ﷺ ga sut yubordi, u zot esa uni ichdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, улар Набий ﷺ нинг Арафа куни рўза тутган-тутмаганлари ҳақида баҳслашиб қолишди. Шунда Уммул-Фазл Набий ﷺ га сут юборди, у зот эса уни ичдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَمُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ مِقْسَمٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ احْتَجَمَقَالَ وَكِيعٌ بِالْقَاحُوحَةِ وَهُوَ صَائِمٌ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ roʻzador holda hijoma (qon) oldirdilar. Vakiʼ: «Qohuhada», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ рўзадор ҳолда ҳижома (қон) олдирдилар. Вакиъ: «Қоҳуҳада», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا حَاجِبُ بْنُ عُمَرَ سَمِعَهُ مِنَ الْحَكَمِ بْنِ الْأَعْرَجِ قَالَانْتَهَيْتُ إِلَى ابْنِ عَبَّاسٍ وَهُوَ مُتَوَسِّدٌ رِدَاءَهُ فِي زَمْزَمَ فَقُلْتُ أَخْبِرْنِي عَنْ عَاشُورَاءَ أَيُّ يَوْمٍ أَصُومُهُ فَقَالَ إِذَا رَأَيْتَ هِلَالَ الْمُحَرَّمِ فَاعْدُدْ فَأَصْبِحْ مِنْ التَّاسِعَةِ صَائِمًا قَالَ قُلْتُ أَكَذَاكَ كَانَ يَصُومُهُ مُحَمَّدٌ عَلَيْهِ الصَّلَاة وَالسَّلَامُ قَالَ نَعَمْ
Hakam ibn al-Aʼraj (rahimahulloh) aytdi: Men Ibn Abbosning oldiga bordim, u Zamzam (qudugʻi) yonida ridosini yostiq qilib yotgan edi. Men: «Menga Oshuro haqida xabar bergin — qaysi kuni roʻza tutay?» dedim. U: «Muharram hilolini koʻrganingda sanab bor, soʻng toʻqqizinchi kuni roʻzador boʻlib tongni qarshi ol», dedi. Men: «Muhammad ﷺ shunday roʻza tutarmidilar?» dedim. U: «Ha», dedi.Ҳакам ибн ал-Аъраж (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Мен Ибн Аббоснинг олдига бордим, у Замзам (қудуғи) ёнида ридосини ёстиқ қилиб ётган эди. Мен: «Менга Ошуро ҳақида хабар бергин — қайси куни рўза тутай?» дедим. У: «Муҳаррам ҳилолини кўрганингда санаб бор, сўнг тўққизинчи куни рўзадор бўлиб тонгни қарши ол», деди. Мен: «Муҳаммад ﷺ шундай рўза тутармидилар?» дедим. У: «Ҳа», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ عَبَّاسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُمَيْرٍ مَوْلًى لِابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَئِنْ بَقِيتُ إِلَى قَابِلٍ لَأَصُومَنَّ الْيَوْمَ التَّاسِعَ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Agar kelasi yilgacha yashab qolsam, albatta toʻqqizinchi kunni ham roʻza tutaman», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Агар келаси йилгача яшаб қолсам, албатта тўққизинчи кунни ҳам рўза тутаман», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَأْكُلُوا الطَّعَامَ مِنْ فَوْقِهِ وَكُلُوا مِنْ جَوَانِبِهِ فَإِنَّ الْبَرَكَةَ تَنْزِلُ مِنْ فَوْقِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Taomni ustidan yemanglar, uning yon tomonlaridan yenglar; chunki baraka uning ustidan tushadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Таомни устидан еманглар, унинг ён томонларидан енглар; чунки барака унинг устидан тушади», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَا حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ عَدِيِّ بْنِ ثَابِتٍ قَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَتَّخِذُوا شَيْئًا فِيهِ الرُّوحُ غَرَضًا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Joni bor narsani nishon qilib olmanglar», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жони бор нарсани нишон қилиб олманглар», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ وَعَبْدُ الرَّزَّاقِ قَالَ أَخْبَرَنَا الثَّوْرِيُّ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ لَا تَتَّخِذُوا شَيْئًا فِيهِ الرُّوحُ غَرَضًا قَالَ عَبْدُ الرَّزَّاقِ نَهَى أَنْ يُتَّخَذَ شَيْئًا فِيهِ الرُّوحُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Joni bor narsani nishon qilib olmanglar», dedilar. Abdurrazzoq: «Joni bor narsa (nishon qilib) olinishidan qaytardilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Жони бор нарсани нишон қилиб олманглар», дедилар. Абдурраззоқ: «Жони бор нарса (нишон қилиб) олинишидан қайтардилар», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ إِسْرَائِيلَ عَنْ جَابِرٍ عَنْ أَبِي الضُّحَى عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَمَلَهُ وَحَمَلَ أَخَاهُ هَذَا قُدَّامَهُ وَهَذَا خَلْفَهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ uni va uning akasini (ulovga) mindirdilar: birini oldilariga, ikkinchisini ortlariga (oʻtqazdilar).Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ уни ва унинг акасини (уловга) миндирдилар: бирини олдиларига, иккинчисини ортларига (ўтқаздилар).
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنِ الْحَكَمِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍأَنَّ الصَّعْبَ بْنَ جَثَّامَةَ أَهْدَى إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ عَجُزَ حِمَارٍ يَقْطُرُ دَمًا وَهُوَ مُحْرِمٌ فَرَدَّهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Saʼb ibn Jassoma Rasululloh ﷺ ihromda boʻlganlarida u zotga qon tomib turgan eshak sonini hadya qildi. U zot uni unga qaytardilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Саъб ибн Жассома Расулуллоҳ ﷺ иҳромда бўлганларида у зотга қон томиб турган эшак сонини ҳадя қилди. У зот уни унга қайтардилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا جَعْفَرُ بْنُ بُرْقَانَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ الْأَصَمِّ سَمِعْتُ مِنْهُ قَالَذُكِرَ عِنْدَ ابْنِ عَبَّاسٍ الضَّبُّ فَقَالَ رَجُلٌ مِنْ جُلَسَائِهِ أُتِيَ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ يُحِلَّهُ وَلَمْ يُحَرِّمْهُ فَقَالَ بِئْسَ مَا تَقُولُونَ إِنَّمَا بُعِثَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مُحِلًّا وَمُحَرِّمًا جَاءَتْ أُمُّ حُفَيْدٍ بِنْتُ الْحَارِثِ تَزُورُ أُخْتَهَا مَيْمُونَةَ بِنْتَ الْحَارِثِ وَمَعَهَا طَعَامٌ فِيهِ لَحْمُ ضَبٍّ فَجَاءَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْدَمَا اغْتَبَقَ فَقُرِّبَ إِلَيْهِ فَقِيلَ لَهُ إِنَّ فِيهِ لَحْمَ ضَبٍّ فَكَفَّ يَدَهُ فَأَكَلَهُ مَنْ عِنْدَهُ وَلَوْ كَانَ حَرَامًا نَهَاهُمْ عَنْهُ وَقَالَ لَيْسَ بِأَرْضِنَا وَنَحْنُ نَعَافُهُ
Ibn Abbosning huzurida kaltakesak (zabb) zikr qilindi. Shunda uning suhbatdoshlaridan bir kishi: «U Rasululloh ﷺga keltirilgan edi, u zot uni halol ham qilmadilar, harom ham qilmadilar», dedi. Ibn Abbos: «Sizlar aytayotgan gap qanday yomon! Rasululloh ﷺ halol qiluvchi va harom qiluvchi qilib yuborilganlar. Ummu Hufayd binti Horis singlisi Maymuna binti Horisni yoʻqlab keldi, uning yonida ichida kaltakesak goʻshti bor taom bor edi. Rasululloh ﷺ kechki ichimliklarini ichganlaridan keyin keldilar va (taom) u zotga yaqinlashtirildi. U zotga: ‹Bunda kaltakesak goʻshti bor›, deyildi. Shunda u zot qoʻllarini tortdilar, huzurlaridagilar esa uni yedilar. Agar u harom boʻlganida, u zot ularni undan qaytargan boʻlar edilar. U zot: ‹U bizning yurtimizda yoʻq, biz undan jirkanamiz›, dedilar», dedi.Ибн Аббоснинг ҳузурида калтакесак (забб) зикр қилинди. Шунда унинг суҳбатдошларидан бир киши: «У Расулуллоҳ ﷺга келтирилган эди, у зот уни ҳалол ҳам қилмадилар, ҳаром ҳам қилмадилар», деди. Ибн Аббос: «Сизлар айтаётган гап қандай ёмон! Расулуллоҳ ﷺ ҳалол қилувчи ва ҳаром қилувчи қилиб юборилганлар. Умму Ҳуфайд бинти Ҳорис синглиси Маймуна бинти Ҳорисни йўқлаб келди, унинг ёнида ичида калтакесак гўшти бор таом бор эди. Расулуллоҳ ﷺ кечки ичимликларини ичганларидан кейин келдилар ва (таом) у зотга яқинлаштирилди. У зотга: ‹Бунда калтакесак гўшти бор›, дейилди. Шунда у зот қўлларини тортдилар, ҳузурларидагилар эса уни едилар. Агар у ҳаром бўлганида, у зот уларни ундан қайтарган бўлар эдилар. У зот: ‹У бизнинг юртимизда йўқ, биз ундан жирканамиз›, дедилар», деди.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ عِكْرِمَةَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ هَذِهِ وَهَذِهِ سَوَاءٌ ضَمَّ بَيْنَ إِبْهَامِهِ وَخِنْصَرِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bu va bu tengdir», dedilar — u zot bosh barmoqlari bilan jimjiloqlarini birlashtirdilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бу ва бу тенгдир», дедилар — у зот бош бармоқлари билан жимжилоқларини бирлаштирдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ وَأَبُو عَامِرٍ قَالَا حَدَّثَنَا هِشَامٌ عَنْ قَتَادَةَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْعَائِدُ فِي هِبَتِهِ كَالْعَائِدِ فِي قَيْئِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Hadyasini qaytarib oluvchi qusugʻiga qaytuvchi kabidir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳадясини қайтариб олувчи қусуғига қайтувчи кабидир», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ مَالِكِ بْنِ أَنَسٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْفَضْلِ عَنْ نَافِعِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الْأَيِّمُ أَوْلَى بِنَفْسِهَا مِنْ وَلِيِّهَا وَالْبِكْرُ تُسْتَأْمَرُ فِي نَفْسِهَا قَالَ وَصُمَاتُهَا إِقْرَارُهَا
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Eri yoʻq ayol oʻzi haqida valiysidan koʻra haqliroqdir, bokira qizdan esa maslahat soʻraladi», dedilar. U (roviy) aytdi: «Uning jim turishi — rozilikidir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Эри йўқ аёл ўзи ҳақида валийсидан кўра ҳақлироқдир, бокира қиздан эса маслаҳат сўралади», дедилар. У (ровий) айтди: «Унинг жим туриши — розиликидир».
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سَلَمَةَ عَنْ عِمْرَانَ أَبِي الْحَكَمِ السُّلَمِيِّ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَقَالَتْ قُرَيْشٌ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ادْعُ لَنَا رَبَّكَ يُصْبِحْ لَنَا الصَّفَا ذَهَبَةً فَإِنْ أَصْبَحَتْ ذَهَبَةً اتَّبَعْنَاكَ وَعَرَفْنَا أَنَّ مَا قُلْتَ كَمَا قُلْتَ فَسَأَلَ رَبَّهُ عَزَّ وَجَلَّ فَأَتَاهُ جِبْرِيلُ فَقَالَ إِنْ شِئْتَ أَصْبَحَتْ لَهُمْ هَذِهِ الصَّفَا ذَهَبَةً فَمَنْ كَفَرَ مِنْهُمْ بَعْدَ ذَلِكَ عَذَّبْتُهُ عَذَابًا لَا أُعَذِّبُهُ أَحَدًا مِنْ الْعَالَمِينَ وَإِنْ شِئْتَ فَتَحْنَا لَهُمْ أَبْوَابَ التَّوْبَةِ قَالَ يَا رَبِّ لَا بَلْ افْتَحْ لَهُمْ أَبْوَابَ التَّوْبَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Quraysh Nabiy ﷺga: «Biz uchun Robbingga duo qil, Safo biz uchun oltin boʻlib qolsin. Agar oltin boʻlsa, senga ergashamiz va sen aytgan narsa oʻzing aytganingdek ekanini bilamiz», dedi. Shunda u zot Robbi azza va jalladan soʻradilar. Bas, Jibril kelib: «Agar xohlasang, bu Safo ular uchun oltin boʻladi; soʻng ulardan kim shundan keyin kufr keltirsa, Men uni olamlardan hech kimni azoblamagan azob bilan azoblayman. Agar xohlasang, ularga tavba eshiklarini ochamiz», dedi. U zot: «Yo Robbim, yoʻq, balki ularga tavba eshiklarini ochgin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Қурайш Набий ﷺга: «Биз учун Роббингга дуо қил, Сафо биз учун олтин бўлиб қолсин. Агар олтин бўлса, сенга эргашамиз ва сен айтган нарса ўзинг айтганингдек эканини биламиз», деди. Шунда у зот Робби азза ва жалладан сўрадилар. Бас, Жибрил келиб: «Агар хоҳласанг, бу Сафо улар учун олтин бўлади; сўнг улардан ким шундан кейин куфр келтирса, Мен уни оламлардан ҳеч кимни азобламаган азоб билан азоблайман. Агар хоҳласанг, уларга тавба эшикларини очамиз», деди. У зот: «Ё Роббим, йўқ, балки уларга тавба эшикларини очгин», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي بِشْرٍ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَجَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّ أُخْتِي نَذَرَتْ أَنْ تَحُجَّ وَقَدْ مَاتَتْ قَالَ أَرَأَيْتَ لَوْ كَانَ عَلَيْهَا دَيْنٌ أَكُنْتَ تَقْضِيهِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَاللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَحَقُّ بِالْوَفَاءِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Bir kishi Nabiy ﷺ oldiga kelib: «Singlim haj qilishni nazr qilgan edi, u vafot etdi», dedi. U zot: «Aytgin-chi, agar uning zimmasida qarz boʻlganida, sen uni toʻlarmiding?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Alloh tabaraka va taolo (haqqi) ado qilinishga haqliroqdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Бир киши Набий ﷺ олдига келиб: «Синглим ҳаж қилишни назр қилган эди, у вафот этди», деди. У зот: «Айтгин-чи, агар унинг зиммасида қарз бўлганида, сен уни тўлармидинг?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Аллоҳ табарака ва таоло (ҳаққи) адо қилинишга ҳақлироқдир», дедилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَشَهِدْتُ الْعِيدَ مَعَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَبَدَءُوا بِالصَّلَاةِ قَبْلَ الْخُطْبَةِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Men Nabiy ﷺ, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo) bilan birga hayitda hozir boʻldim. Ular xutbadan oldin namoz bilan boshlar edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Мен Набий ﷺ, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо) билан бирга ҳайитда ҳозир бўлдим. Улар хутбадан олдин намоз билан бошлар эдилар.
حَدَّثَنَا وَكِيعٌ عَنْ سُفْيَانَ قَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ الرَّحْمَنِ بْنَ عَابِسٍ قَالَ سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ قَالَخَرَجَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَوْمَ عِيدٍ وَلَوْلَا مَكَانِي مِنْهُ مَا شَهِدْتُهُ مِنْ الصِّغَرِ فَأَتَى دَارَ كَثِيرِ بْنِ الصَّلْتِ فَصَلَّى رَكْعَتَيْنِ قَالَ ثُمَّ خَطَبَ وَأَمَرَ بِالصَّدَقَةِ قَالَ وَلَمْ يَذْكُرْ أَذَانًا وَلَا إِقَامَةً
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Nabiy ﷺ hayit kuni chiqdilar — agar u zotga yaqinligim boʻlmaganida, kichikligim sababli men unda hozir boʻlmagan boʻlar edim. U zot Kasir ibn as-Salt uyi (yoniga) kelib, ikki rakaat namoz oʻqidilar. Soʻng xutba qildilar va sadaqaga buyurdilar. U (roviy): «Na azon, na iqoma zikr qilinmadi», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Набий ﷺ ҳайит куни чиқдилар — агар у зотга яқинлигим бўлмаганида, кичиклигим сабабли мен унда ҳозир бўлмаган бўлар эдим. У зот Касир ибн ас-Салт уйи (ёнига) келиб, икки ракаат намоз ўқидилар. Сўнг хутба қилдилар ва садақага буюрдилар. У (ровий): «На азон, на иқома зикр қилинмади», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْوَلِيدِ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنِ ابْنِ جُرَيْجٍ عَنِ الْحَسَنِ بْنِ مُسْلِمٍ عَنْ طَاوُسٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ قَالَصَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ خَطَبَ وَأَبُو بَكْرٍ وَعُمَرُ وَعُثْمَانُ فِي الْعِيدِ بِغَيْرِ أَذَانٍ وَلَا إِقَامَةٍ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ namoz oʻqidilar, soʻng xutba qildilar; Abu Bakr, Umar va Usmon ham (shunday qildilar) — hayitda azonsiz va iqomasiz.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ намоз ўқидилар, сўнг хутба қилдилар; Абу Бакр, Умар ва Усмон ҳам (шундай қилдилар) — ҳайитда азонсиз ва иқомасиз.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ سُلَيْمَانُ عَنْ مُسْلِمٍ الْبَطِينِ عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍعَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ مَا مِنْ الْأَيَّامِ أَيَّامٌ الْعَمَلُ فِيهِ أَفْضَلُ مِنْ هَذِهِ الْأَيَّامِ قِيلَ وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ قَالَ وَلَا الْجِهَادُ فِي سَبِيلِ اللَّهِ إِلَّا رَجُلٌ خَرَجَ بِنَفْسِهِ وَمَالِهِ فَلَمْ يَرْجِعْ بِشَيْءٍ مِنْهُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi. U zot: «Kunlar orasida amal qilish mana bu kunlardagidan afzalroq boʻlgan kunlar yoʻqdir», dedilar. «Alloh yoʻlidagi jihod ham-a?» deyildi. U zot: «Alloh yoʻlidagi jihod ham. Faqat oʻzi va moli bilan chiqib, ulardan hech narsa bilan qaytmagan kishigina bundan mustasno», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади. У зот: «Кунлар орасида амал қилиш мана бу кунлардагидан афзалроқ бўлган кунлар йўқдир», дедилар. «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам-а?» дейилди. У зот: «Аллоҳ йўлидаги жиҳод ҳам. Фақат ўзи ва моли билан чиқиб, улардан ҳеч нарса билан қайтмаган кишигина бундан мустасно», дедилар.