وَأَخْرَجَهُ عَبْدُ اَلرَّزَّاقِ بِإِسْنَادٍ صَحِيحٍ إِلَى اِبْنِ عَبَّاسٍ, مَوْقُوفًا عَلَيْهِ (1760) .
1 - رواه عبد الرزاق ( 4 / 481 / رقم 8548 ) عن ابن عيينة، عن عمرو بن دينار، عن أبي الشعثاء قال: حدثنا عين - يعني: عكرمة - عن ابن عباس قال: إن في المسلم اسم الله، فإن ذبح ونسي اسم الله، فليأكل، وإن ذبح المجوسي، وذكر اسم الله فلا تأكله. وصححه الحافظ في "الفتح" ( 9 / 624 ).
Buni Abdurrazzoq ham Ibn Abbosga sahih isnod bilan, unga mavquf holda chiqargan.Буни Абдурраззоқ ҳам Ибн Аббосга саҳиҳ иснод билан, унга мавқуф ҳолда чиқарган.
عَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا; { أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -عَقَّ عَنْ اَلْحَسَنِ وَالْحُسَيْنِ كَبْشًا كَبْشًا } رَوَاهُ أَبُو دَاوُدَ, وَصَحَّحَهُ اِبْنُ خُزَيْمَةَ, وَابْنُ اَلْجَارُودِ, وَعَبْدُ اَلْحَقّ ِ (1777) .
5 - صحيح. رواه أبو داود ( 2841 ) من طريق عبد الوارث، وابن الجارود، ( 911 ) من طريق محمد بن عمر العقدي. كلاهما عن أيوب، عن عكرمة، عن ابن عباس، به. قلت: وهذا سند صحيح لا مطعن فيه.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Hasan va Husayn uchun bittadan qoʻchqor aqiqa qildilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Ҳасан ва Ҳусайн учун биттадан қўчқор ақиқа қилдилар.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- أَنَّ اَلنَّبِيَّ - صلى الله عليه وسلم -قَالَ: { يُودَى اَلْمُكَاتَبُ بِقَدْرِ مَا عَتَقَ مِنْهُ دِيَةَ اَلْحُرِّ, وَبِقَدْرِ مَا رَقَّ مِنْهُ دِيَةَ اَلْعَبْدِ } رَوَاهُ أَحْمَدُ, وَأَبُو دَاوُدَ, وَالنَّسَائِيّ ُ 1 .
1 - صحيح. رواه أحمد (1 / 222- 223 و 226 و 260)، وأبو داود (4581)، والنسائي (8 / 46) واللفظ لأحمد.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Mukotabga ozod boʻlgan qismi miqdorida hurning diyati, qul boʻlib qolgan qismi miqdorida qulning diyati toʻlanadi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Мукотабга озод бўлган қисми миқдорида ҳурнинг дияти, қул бўлиб қолган қисми миқдорида қулнинг дияти тўланади», дедилар.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ أَيُّمَا أَمَةٍ وَلَدَتْ مِنْ سَيِّدِهَا, فَهِيَ حُرَّةٌ بَعْدَ مَوْتِهِ } أَخْرَجَهُ اِبْنُ مَاجَهْ, وَالْحَاكِمُ بِإِسْنَادٍ ضَعِيف ٍ 1 .
1 - ضعيف . رواه ابن ماجه (2515)، والحاكم (2 / 19).
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Qaysi bir choriya (kaniz) xojasidan bola tugʻsa, u (xojasi) oʻlganidan keyin ozoddir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Қайси бир чория (каниз) хожасидан бола туғса, у (хожаси) ўлганидан кейин озоддир», дедилар.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ إِذَا أَكَلَ أَحَدُكُمْ طَعَامًا, فَلَا يَمْسَحْ يَدَهُ, حَتَّى يَلْعَقَهَا, أَوْ يُلْعِقَهَا } مُتَّفَقٌ عَلَيْهِ. 1 .
1 - صحيح. رواه البخاري (5456)، ومسلم (2031)، وهو عند البخاري بدون لفظ: "طعاما" وفي رواية أخرى لمسلم" من الطعام".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sizlardan biringiz taom yeganida, qoʻlini yalamaguncha yoki (boshqasiga) yaladmaguncha uni artmasin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сизлардан бирингиз таом еганида, қўлини яламагунча ёки (бошқасига) яладмагунча уни артмасин», дедилар.
وَعَنِ اِبْنِ عَبَّاسٍ قَالَ: كُنْتُ خَلْفَ اَلنَّبِيِّ - صلى الله عليه وسلم -يَوْمًا, فَقَالَ: { يَا غُلَامُ! اِحْفَظِ اَللَّهَ يَحْفَظْكَ, اِحْفَظِ اَللَّهَ تَجِدْهُ تُجَاهَكَ, وَإِذَا سَأَلْتَ فَاسْأَلْ اَللَّهَ, وَإِذَا اِسْتَعَنْتَ فَاسْتَعِنْ بِاَللَّهِ } رَوَاهُ اَلتِّرْمِذِيُّ, وَقَالَ: حَسَنٌ صَحِيحٌ. 1 .
1 - صحيح. رواه الترمذي (2516)، وتمامه:" واعلم أن الأمة لو اجتمعت على أن ينفعوك بشيء لم ينفعوك إلا بشيء قد كتبه الله لك، ولو اجتمعوا على أن يضروك بشيء لم يضروك إلا بشيء قد كتبه الله عليك، رفعت الأقلام، وجفت الصحف".
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir kuni men Nabiy ﷺ ning ortlarida edim. U zot: «Ey bola! Allohni (Uning amrlarini) saqla, U seni saqlaydi. Allohni saqla, Uni oldingda topasan. Soʻraganingda Allohdan soʻra, yordam istaganingda Allohdan yordam ista», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир куни мен Набий ﷺ нинг ортларида эдим. У зот: «Эй бола! Аллоҳни (Унинг амрларини) сақла, У сени сақлайди. Аллоҳни сақла, Уни олдингда топасан. Сўраганингда Аллоҳдан сўра, ёрдам истаганингда Аллоҳдан ёрдам иста», дедилар.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ لَا تُمَارِ أَخَاكَ, وَلَا تُمَازِحْهُ, وَلَا تَعِدْهُ مَوْعِدًا فَتُخْلِفَهُ } أَخْرَجَهُ اَلتِّرْمِذِيُّ بِسَنَدٍ فِيهِ ضَعْفٌ. 1 .
1 - ضعيف. رواه الترمذي (1995) وفي سنده ليث بن أبي سليم.
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Birodaring bilan tortishma, unga hazil qilma va unga vaʼda berib, soʻng vaʼdangga xilof qilma», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Биродаринг билан тортишма, унга ҳазил қилма ва унга ваъда бериб, сўнг ваъдангга хилоф қилма», дедилар.
وَعَنْ اِبْنِ عَبَّاسٍ -رَضِيَ اَللَّهُ عَنْهُمَا- قَالَ: قَالَ رَسُولُ اَللَّهِ - صلى الله عليه وسلم -{ مَنْ تَسَمَّعَ حَدِيثَ قَوْمٍ, وَهُمْ لَهُ كَارِهُونَ, صُبَّ فِي أُذُنَيْهِ اَلْآنُكُ يَوْمَ اَلْقِيَامَةِ } يَعْنِي: اَلرَّصَاصَ. أَخْرَجَهُ اَلْبُخَارِيُّ. 1 .
1 - صحيح. رواه البخاري (7042) وأوله:" من تحلم بحلم لم يره كلف أن يعقد بين شعيرتين، ولن يفعل....." فذكر الحديث. وزاد:" ومن صور صورة، عذب، وكلف أن ينفخ فيها، وليس بنافخ".
Abdulloh ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bir qavmning gapiga — ular buni yoqtirmagan holda — quloq solsa, qiyomat kuni uning quloqlariga eritilgan qoʻrgʻoshin quyiladi», dedilar.Абдуллоҳ ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бир қавмнинг гапига — улар буни ёқтирмаган ҳолда — қулоқ солса, қиёмат куни унинг қулоқларига эритилган қўрғошин қуйилади», дедилар.
وَلَهُ شَوَاهِدُ مِنْهَا: حَدِيثُ اِبْنِ عَبَّاسٍ: عَنْ أَبِي دَاوُدَ . 1 وَمَجْمُوعُهَا يَقْتَضِي أَنَّهُ حَدِيثٌ حَسَنٌ . 2 .
1 - منكر كسابقه. رواه أبو داود، ولفظه:" لا تستروا الجدر، من نظر في كتاب أخيه بغير إذنه فإنما ينظر في النار، سلوا الله ببطون أكفكم، ولا تسألوه بظهورها، فإذا فرغتم فامسحوا بها وجوهكم". وقال أبو داود:" روى هذا الحديث من غير وجه عن محمد بن كعب، كلها واهية، وهذا الطريق أمثلها، وهو ضعيف -أيضا-"، وقال أبو حاتم في: العلل" (2 / 351): " هذا حديث منكر" .
2 - قلت: كيف، وقد تقدم تضعيف أبي داود للحديث، وإنكار أبي حاتم؟! بل قال البيهقي في" الكبرى" (2 / 212):" فأما مسح اليدين بالوجه عند الفراغ من الدعاء، فلست أحفظه عن أحد من السلف في دعاء القنوت، وإن كان يروى عن بعضهم في الدعاء خارج الصلاة، وقد روي فيه عن النبي -صلى الله عليه وسلم- حديث فيه ضعف"، وقد أنكره الإمام مالك- أي: مسح الوجه- وكرهه سفيان، ولم يسمع أحمد فيه بشيء".
Bu (hadis)ning shohidlari bor; ulardan biri — Abu Dovudda kelgan Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)ning hadisidir. Ularning barchasi (birga olinganda) bu hadis hasan ekanini koʻrsatadi.Бу (ҳадис)нинг шоҳидлари бор; улардан бири — Абу Довудда келган Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)нинг ҳадисидир. Уларнинг барчаси (бирга олинганда) бу ҳадис ҳасан эканини кўрсатади.
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Muhammad ibn Bashshor aytdi: Ibn Abu Adiy ham bizga soʻzlab berdi, u Saʼid ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor.Муҳаммад ибн Башшор айтди: Ибн Абу Адий ҳам бизга сўзлаб берди, у Саъид ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، قَالَ: أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي يَزِيدَ مُنْذُ سَبْعِينَ سَنَةً قَالَ: سَمِعْتُ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ: «مَا عَلِمْتُ رَسُولَ اللَّهِ ﷺ صَامَ يَوْمًا يَتَحَرَّى فَضْلَهُ عَلَى الْأَيَّامِ غَيْرَ يَوْمِ عَاشُورَاءَ، وَهَذَا الشَّهْرَ شَهْرَ رَمَضَانَ
Ubaydulloh ibn Abu Yazid aytdi: Men Ibn Abbosning: «Men Rasululloh ﷺning boshqa kunlardan afzalligini koʻzlab, Oshuro kunidan va mana bu oy — Ramazon oyidan boshqa bir kunda roʻza tutganlarini bilmayman», deganini eshitdim.Убайдуллоҳ ибн Абу Язид айтди: Мен Ибн Аббоснинг: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг бошқа кунлардан афзаллигини кўзлаб, Ошуро кунидан ва мана бу ой — Рамазон ойидан бошқа бир кунда рўза тутганларини билмайман», деганини эшитдим.
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، أَخْبَرَنِي عُبَيْدُ اللَّهِ، أَنَّهُ سَمِعَ ابْنَ عَبَّاسٍ يَقُولُ: «أَنَا مِمَّنْ قَدَّمَ النَّبِيُّ ﷺ لَيْلَةَ الْمُزْدَلِفَةِ فِي ضَعَفَةِ أَهْلِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: «Men Paygʻambar ﷺ Muzdalifa kechasi oʻz ahlining kuchsizlari qatorida oldin joʻnatgan kishilardanman».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: «Мен Пайғамбар ﷺ Муздалифа кечаси ўз аҳлининг кучсизлари қаторида олдин жўнатган кишиларданман».
حَدَّثَنَا سُفْيَانُ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ رُفَيْعٍ، قَالَ: دَخَلْتُ أَنَا وَشَدَّادُ بْنُ مَعْقِلٍ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ، فَقَالَ ابْنُ عَبَّاسٍ: «مَا تَرَكَ رَسُولُ اللَّهِ ﷺ إِلَّا مَا بَيْنَ هَذَيْنِ اللَّوْحَيْنِ» وَدَخَلْنَا عَلَى مُحَمَّدِ بْنِ عَلِيٍّ فَقَالَ مِثْلَ ذَلِكَ. قَالَ: وَكَانَ الْمُخْتَارُ يَقُولُ الْوَحْيُ
Abdulaziz ibn Rufayʼ aytdi: Men va Shaddod ibn Maʼqil Ibn Abbosning huzuriga kirdik. Ibn Abbos: «Rasululloh ﷺ mana shu ikki muqova orasidagidan boshqa hech narsa qoldirmaganlar», dedi. Soʻng biz Muhammad ibn Alining huzuriga kirdik, u ham xuddi shunday dedi. (Abdulaziz) aytdi: Muxtor esa vahiy (kelmoqda), der edi.Абдулазиз ибн Руфайъ айтди: Мен ва Шаддод ибн Маъқил Ибн Аббоснинг ҳузурига кирдик. Ибн Аббос: «Расулуллоҳ ﷺ мана шу икки муқова орасидагидан бошқа ҳеч нарса қолдирмаганлар», деди. Сўнг биз Муҳаммад ибн Алининг ҳузурига кирдик, у ҳам худди шундай деди. (Абдулазиз) айтди: Мухтор эса ваҳий (келмоқда), дер эди.
قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ وَحَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو .
Muhammad ibn Bashshor aytdi: Ibn Abu Adiy ham bizga soʻzlab berdi, u Saʼid ibn Abu Arubadan, u Qatodadan, u Ikrimadan, u Ibn Abbosdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshashini (rivoyat qildi). Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor.Муҳаммад ибн Башшор айтди: Ибн Абу Адий ҳам бизга сўзлаб берди, у Саъид ибн Абу Арубадан, у Қатодадан, у Икримадан, у Ибн Аббосдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшашини (ривоят қилди). Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор.
عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، قَالَ بَيْنَمَا جِبْرِيلُ قَاعِدٌ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم سَمِعَ نَقِيضًا مِنْ فَوْقِهِ فَرَفَعَ رَأْسَهُ فَقَالَ هَذَا بَابٌ مِنَ السَّمَاءِ فُتِحَ الْيَوْمَ لَمْ يُفْتَحْ قَطُّ إِلاَّ الْيَوْمَ فَنَزَلَ مِنْهُ مَلَكٌ فَقَالَ هَذَا مَلَكٌ نَزَلَ إِلَى الأَرْضِ لَمْ يَنْزِلْ قَطُّ إِلاَّ الْيَوْمَ فَسَلَّمَ وَقَالَ أَبْشِرْ بِنُورَيْنِ أُوتِيتَهُمَا لَمْ يُؤْتَهُمَا نَبِيٌّ قَبْلَكَ فَاتِحَةُ الْكِتَابِ وَخَوَاتِيمُ سُورَةِ الْبَقَرَةِ لَنْ تَقْرَأَ بِحَرْفٍ مِنْهُمَا إِلاَّ أُعْطِيتَهُ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Jibril Nabiy ﷺning huzurlarida oʻtirgan paytida ustidan bir gʻijirlash (eshik ochilish) ovozini eshitdi, soʻng boshini koʻtarib: «Bu — bugun ochilgan osmon eshigidir; u hech qachon ochilmagan, faqat bugun ochildi», dedi. Soʻng undan bir farishta tushib keldi, (Jibril): «Bu — yerga tushgan farishta; u hech qachon tushmagan, faqat bugun tushdi», dedi. (Farishta) salom berib dedi: «Senga berilgan ikki nur bilan suyungin; ular sendan oldingi hech bir paygʻambarga berilmagan: Fotihatul Kitob va Baqara surasining oxiri (oyatlari). Ulardan bir harfni oʻqimaysanki, magar senga (savobi) berilmasin».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Жибрил Набий ﷺнинг ҳузурларида ўтирган пайтида устидан бир ғижирлаш (эшик очилиш) овозини эшитди, сўнг бошини кўтариб: «Бу — бугун очилган осмон эшигидир; у ҳеч қачон очилмаган, фақат бугун очилди», деди. Сўнг ундан бир фаришта тушиб келди, (Жибрил): «Бу — ерга тушган фаришта; у ҳеч қачон тушмаган, фақат бугун тушди», деди. (Фаришта) салом бериб деди: «Сенга берилган икки нур билан суюнгин; улар сендан олдинги ҳеч бир пайғамбарга берилмаган: Фотиҳатул Китоб ва Бақара сурасининг охири (оятлари). Улардан бир ҳарфни ўқимайсанки, магар сенга (савоби) берилмасин».
عنِ ابنِ عبَّاسٍ ، قالَ : نزلتْ سورَةُ الأنعامِ بمَكَّةَ ليلًا جملةً ، حولَها سبعونَ ألفَ ملَكٍ يجأرونَ حولَها بالتَّسبيحِ.
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Anʼom surasi Makkada kechasi bir yoʻla nozil boʻldi; uning atrofida yetmish ming farishta tasbeh aytib, ovozlarini koʻtarib turar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Анъом сураси Маккада кечаси бир йўла нозил бўлди; унинг атрофида етмиш минг фаришта тасбеҳ айтиб, овозларини кўтариб турар эди.
عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْفَجْرِ يَوْمَ الْجُمُعَةِ ( الم * تَنْزِيلُ) السَّجْدَةُ وَ ( هَلْ أَتَى عَلَى الإِنْسَانِ حِينٌ مِنَ الدَّهْرِ) وَأَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْرَأُ فِي صَلاَةِ الْجُمُعَةِ سُورَةَ الْجُمُعَةِ وَالْمُنَافِقِينَ .
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ juma kuni bomdod namozida {Alif, Lom, Mim. (Bu Kitobning) nozil qilinishi} (Sajda surasi) va {Inson uchun shunday bir vaqt boʻldiki} (Inson surasi) ni oʻqir edilar; yana Nabiy ﷺ juma namozida Jumʼa surasi va Munofiqun surasini oʻqir edilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ жума куни бомдод намозида {Алиф, Лом, Мим. (Бу Китобнинг) нозил қилиниши} (Сажда сураси) ва {Инсон учун шундай бир вақт бўлдики} (Инсон сураси) ни ўқир эдилар; яна Набий ﷺ жума намозида Жумъа сураси ва Мунофиқун сурасини ўқир эдилар.
قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: (قل يا أيها الكافرون تعدل ربع القرآن).
Rasululloh ﷺ: «{Qul yaa ayyuhal-kaafiruun} Qurʼonning chorak qismiga teng boʻladi», dedilar.Расулуллоҳ ﷺ: «{Қул яа айюҳал-каафируун} Қуръоннинг чорак қисмига тенг бўлади», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُجَاهِدُ بْنُ مُوسَى ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ صَالِحٍ ، عَنْ أَبِي فَرْوَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، أَنَّهُ سَأَلَ كَعْبَ الْأَحْبَارِ : كَيْفَ تَجِدُ نَعْتَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي التَّوْرَاةِ؟، فَقَالَ كَعْبٌ : " نَجِدْهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ يُولَدُ بِمَكَّةَ ، وَيُهَاجِرُ إِلَى طَابَةَ ، وَيَكُونُ مُلْكُهُ بِالشَّامِ ، وَلَيْسَ بِفَحَّاشٍ، وَلَا صَخَّابٍ فِي الْأَسْوَاقِ، وَلَا يُكَافِئُ بِالسَّيِّئَةِ السَّيِّئَةَ، وَلَكِنْ يَعْفُو وَيَغْفِرُ، أُمَّتُهُ الْحَمَّادُونَ، يَحْمَدُونَ اللَّهَ فِي كُلِّ سَرَّاءَ، وَضَرَّاءَ وَيُكَبِّرُونَ اللَّهَ عَلَى كُلِّ نَجْدٍ، يُوَضِّئُونَ أَطْرَافَهُمْ، وَيَأْتَزِرُونَ فِي أَوْسَاطِهِمْ، يُصَفُّونَ فِي صَلاتِهِمْ كَمَا يُصَفُّونَ فِي قِتَالِهِمْ، دَوِيُّهُمْ فِي مَسَاجِدِهِمْ كَدَوِيِّ النَّحْلِ، يُسْمَعُ مُنَادِيهِمْ فِي جَوِّ السَّمَاءِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, u Kaʼb al-Ahborga: «Tavrotda Rasululloh ﷺning taʼrifini qanday topasan?» deb soʻradi. Kaʼb dedi: «Biz uni shunday topamiz: Muhammad ibn Abdulloh. U Makkada tugʻiladi, Tobaga hijrat qiladi, hukmronligi Shomda boʻladi. U fahsh soʻzli emas, bozorlarda baqiroq emas, yomonlikka yomonlik bilan javob qaytarmaydi, balki afv etadi va kechiradi. Uning ummati koʻp hamd aytuvchilardir; ular har qanday xursandchilikda ham, musibatda ham Allohga hamd aytadilar va har bir balandlikda Allohni ulugʻlab takbir aytadilar. Aʼzolarini yuvib tahorat oladilar, belbogʻlarini bellariga bogʻlaydilar. Namozlarida jangda saf tortganlaridek saf tortadilar. Masjidlaridagi gʻujʻurlari asalari gʻujʻuridek boʻladi. Ularning munodiysi osmon fazosida eshitiladi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, у Каъб ал-Аҳборга: «Тавротда Расулуллоҳ ﷺнинг таърифини қандай топасан?» деб сўради. Каъб деди: «Биз уни шундай топамиз: Муҳаммад ибн Абдуллоҳ. У Маккада туғилади, Тобага ҳижрат қилади, ҳукмронлиги Шомда бўлади. У фаҳш сўзли эмас, бозорларда бақироқ эмас, ёмонликка ёмонлик билан жавоб қайтармайди, балки афв этади ва кечиради. Унинг уммати кўп ҳамд айтувчилардир; улар ҳар қандай хурсандчиликда ҳам, мусибатда ҳам Аллоҳга ҳамд айтадилар ва ҳар бир баландликда Аллоҳни улуғлаб такбир айтадилар. Аъзоларини ювиб таҳорат оладилар, белбоғларини белларига боғлайдилар. Намозларида жангда саф тортганларидек саф тортадилар. Масжидларидаги ғужъурлари асалари ғужъуридек бўлади. Уларнинг мунодийси осмон фазосида эшитилади».
أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ فَرْقَدٍ السَّبَخِيِّ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، إِنَّ امْرَأَةً جَاءَتْ بِابْنٍ لَهَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَتْ : يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ ابْنِي بِهِ جُنُونٌ، وَإِنَّهُ يَأْخُذُهُ عِنْدَ غَدَائِنَا وَعَشَائِنَا فَيُخَبَّثُ عَلَيْنَا، " فَمَسَحَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ صَدْرَهُ، وَدَعَا فَثَعَّ ثَعَّةً، وَخَرَجَ مِنْ جَوْفِهِ مِثْلُ الْجِرْوِ الْأَسْوَدِ، فَسَعَى "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Bir ayol oʻgʻlini Rasululloh ﷺ huzuriga olib kelib: «Yo Rasululloh, oʻgʻlimda junun bor. U ertalabki va kechki taomimiz paytida uni tutadi va bizga yomonlik qiladi», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ uning koʻkragini siladilar va duo qildilar. U bir qusdi va ichidan qora kuchukchaga oʻxshagan bir narsa chiqib yugurib ketdi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Бир аёл ўғлини Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига олиб келиб: «Ё Расулуллоҳ, ўғлимда жунун бор. У эрталабки ва кечки таомимиз пайтида уни тутади ва бизга ёмонлик қилади», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ унинг кўкрагини силадилар ва дуо қилдилар. У бир қусди ва ичидан қора кучукчага ўхшаган бир нарса чиқиб югуриб кетди.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاق بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا جَرِيرٌ ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ أَبِي ظَبْيَانَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ : أَتَى رَجُلٌ مِنْ بَنِي عَامِرٍ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَلَا أُرِيكَ آيَةً "، قَالَ : بَلَى، قَالَ : " فَاذْهَبْ فَادْعُ تِلْكَ النَّخْلَةَ "، فَدَعَاهَا فَجَاءَتْ تَنْقُزُ بَيْنَ يَدَيْهِ، قَالَ : قُلْ لَهَا تَرْجِعْ، قَالَ لَهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " ارْجِعِي "، فَرَجَعَتْ حَتَّى عَادَتْ إِلَى مَكَانِهَا، فَقَالَ : يَا بَنِي عَامِرٍ، مَا رَأَيْتُ رَجُلًا كَالْيَوْمِ أَسْحَرَ مِنْهُ !
Ibn Abbos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Banu Omirdan bir kishi Rasululloh ﷺ huzuriga keldi. Rasululloh ﷺ: «Senga bir oyat koʻrsataymi?» dedilar. U: «Ha», dedi. U zot: «Bor, ana u xurmo daraxtini chaqir», dedilar. U uni chaqirdi, u sakrab u zotning oldiga keldi. Haligi kishi: «Unga qayt, deb ayting», dedi. Rasululloh ﷺ unga: «Qayt», dedilar. U qaytdi va oʻz joyiga bordi. Shunda haligi kishi: «Ey Banu Omir, men bugungidek sehrgarroq kishini koʻrmadim!» dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бану Омирдан бир киши Расулуллоҳ ﷺ ҳузурига келди. Расулуллоҳ ﷺ: «Сенга бир оят кўрсатайми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. У зот: «Бор, ана у хурмо дарахтини чақир», дедилар. У уни чақирди, у сакраб у зотнинг олдига келди. Ҳалиги киши: «Унга қайт, деб айтинг», деди. Расулуллоҳ ﷺ унга: «Қайт», дедилар. У қайтди ва ўз жойига борди. Шунда ҳалиги киши: «Эй Бану Омир, мен бугунгидек сеҳргарроқ кишини кўрмадим!» деди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ إِبْرَاهِيمَ ، حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ صَفْوَانَ ، عَنْ عَطَاءِ بْنِ السَّائِبِ ، عَنْ أَبِي الضُّحَى ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، قَالَ : دَعَا النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِلَالًا، فَطَلَبَ بِلَالٌ الْمَاءَ ثُمَّ جَاءَ، فَقَالَ : لَا وَاللَّهِ مَا وَجَدْتُ الْمَاءَ، فَقَالَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " فَهَلْ مِنْ شَنٍّ؟ " فَأَتَاهُ بِشَنٍّ، فَبَسَطَ كَفَّيْهِ فِيهِ فَانْبَعَثَتْ تَحْتَ يَدَيْهِ عَيْنٌ، قَالَ : فَكَانَ ابْنُ مَسْعُودٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ يَشْرَبُ، وَغَيْرُهُ يَتَوَضَّأُ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Bilolni chaqirdilar. Bilol suv qidirdi, soʻng kelib: «Yoʻq, vallohi, suv topmadim», dedi. Nabiy ﷺ: «Eski mesh bormi?» dedilar. U zotga bir eski mesh keltirdi. U zot kaftlarini uning ichiga qoʻydilar va qoʻllari ostidan bir buloq otilib chiqdi. Ibn Masʼud (roziyallohu anhu) ichar, boshqalar esa tahorat olar edi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Билолни чақирдилар. Билол сув қидирди, сўнг келиб: «Йўқ, валлоҳи, сув топмадим», деди. Набий ﷺ: «Эски меш борми?» дедилар. У зотга бир эски меш келтирди. У зот кафтларини унинг ичига қўйдилар ва қўллари остидан бир булоқ отилиб чиқди. Ибн Масъуд (розияллоҳу анҳу) ичар, бошқалар эса таҳорат олар эди.
أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ سَلَمَةَ ، عَنْ عَمَّارِ بْنِ أَبِي عَمَّارٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، أَنّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كَانَ : يَخْطُبُ إِلَى جِذْعٍ قَبْلَ أَنْ يَتَّخِذَ الْمِنْبَرَ، فَلَمَّا اتَّخَذَ الْمِنْبَرَ وَتَحَوَّلَ إِلَيْهِ، حَنَّ الْجِذْعُ، فَاحْتَضَنَهُ، فَسَكَنَ "، وَقَالَ : " لَوْ لَمْ أَحْتَضِنْهُ، لَحَنَّ إِلَى يَوْمِ الْقِيَامَةِ " ، أَخْبَرَنَا الْحَجَّاجُ بْنُ مِنْهَالٍ ، حَدَّثَنَا حَمَّادٌ ، عَنْ ثَابِتٍ ، عَنْ أَنَسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، بِمِثْلِهِ
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ minbar qilinishidan oldin bir xurmo tanasiga suyanib xutba qilar edilar. Minbar qilinib, u zot unga koʻchganlarida, tana nola qildi. U zot uni bagʻirlariga bosdilar va u tinchidi. Soʻng u zot: «Agar men uni bagʻrimga bosmaganimda, u qiyomat kunigacha nola qilardi», dedilar. Anas (roziyallohu anhu)dan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ минбар қилинишидан олдин бир хурмо танасига суяниб хутба қилар эдилар. Минбар қилиниб, у зот унга кўчганларида, тана нола қилди. У зот уни бағирларига босдилар ва у тинчиди. Сўнг у зот: «Агар мен уни бағримга босмаганимда, у қиёмат кунигача нола қиларди», дедилар. Анас (розияллоҳу анҳу)дан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган.
أَخْبَرَنَا إِسْحَاقُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ، أَخْبَرَنَا يَزِيدُ بْنُ أَبِي حَكِيمٍ، حَدَّثَنِي الْحَكَمُ بْنُ أَبَانَ، عَنْ عِكْرِمَةَ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ: " إِنَّ اللَّهَ فَضَّلَ مُحَمَّدًا ﷺ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ عَلَيْهِمْ السَّلامُ وَعَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ، فَقَالُوا: يَا ابْنَ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا، بِمَ فَضَّلَهُ عَلَى أَهْلِ السَّمَاءِ؟، قَالَ: إِنَّ اللَّهَ قَالَ لِأَهْلِ السَّمَاءِ # وَمَنْ يَقُلْ مِنْهُمْ إِنِّي إِلَهٌ مِنْ دُونِهِ فَذَلِكَ نَجْزِيهِ جَهَنَّمَ كَذَلِكَ نَجْزِي الظَّالِمِينَ سورة الأنبياء آية 29 #، وَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: # إِنَّا فَتَحْنَا لَكَ فَتْحًا مُبِينًا { 1 } لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَمَا تَأَخَّرَ سورة الفتح آية 1-2 #، قَالُوا: فَمَا فَضْلُهُ عَلَى الْأَنْبِيَاءِ عَلَيْهِمْ السَّلامُ؟ قَالَ: قَالَ اللَّهُ عز وجل: # وَمَا أَرْسَلْنَا مِنْ رَسُولٍ إِلا بِلِسَانِ قَوْمِهِ لِيُبَيِّنَ لَهُمْ سورة إبراهيم آية 4 #، وَقَالَ اللَّهُ عز وجل لِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ: # وَمَا أَرْسَلْنَاكَ إِلا كَافَّةً لِلنَّاسِ سورة سبأ آية 28 #، فَأَرْسَلَهُ إِلَى الْجِنِّ وَالْإِنْسِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Albatta, Alloh Muhammad ﷺni nabiylardan (alayhimussalom) va osmon ahlidan ustun qildi. Ular: «Ey Ibn Abbos, Alloh u zotni osmon ahlidan nima bilan ustun qildi?» dedilar. U dedi: Albatta, Alloh osmon ahliga: {Ulardan kim: Men Undan boʻlak ilohman, desa, biz uni jahannam bilan jazolaymiz. Zolimlarni ana shunday jazolaymiz} (Anbiyo, 29) dedi. Alloh taolo Muhammad ﷺga esa: {Albatta, Biz senga ochiq-oydin fath ato etdik. Alloh sening avvalgi va keyingi gunohlaringni magʻfirat qilishi uchun} (Fath, 1-2) dedi. Ular: «U zotning nabiylardan (alayhimussalom) ustunligi nimada?» dedilar. U dedi: Alloh: {Biz har bir elchini ularga bayon qilib berishi uchun oʻz qavmining tili bilan yubordik} (Ibrohim, 4) dedi. Alloh Muhammad ﷺga esa: {Biz seni faqat barcha odamlarga (elchi qilib) yubordik} (Sabaʼ, 28) dedi. Bas, Alloh u zotni jinlarga ham, insonlarga ham yubordi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Албатта, Аллоҳ Муҳаммад ﷺни набийлардан (алайҳимуссалом) ва осмон аҳлидан устун қилди. Улар: «Эй Ибн Аббос, Аллоҳ у зотни осмон аҳлидан нима билан устун қилди?» дедилар. У деди: Албатта, Аллоҳ осмон аҳлига: {Улардан ким: Мен Ундан бўлак илоҳман, деса, биз уни жаҳаннам билан жазолаймиз. Золимларни ана шундай жазолаймиз} (Анбиё, 29) деди. Аллоҳ таоло Муҳаммад ﷺга эса: {Албатта, Биз сенга очиқ-ойдин фатҳ ато этдик. Аллоҳ сенинг аввалги ва кейинги гуноҳларингни мағфират қилиши учун} (Фатҳ, 1-2) деди. Улар: «У зотнинг набийлардан (алайҳимуссалом) устунлиги нимада?» дедилар. У деди: Аллоҳ: {Биз ҳар бир элчини уларга баён қилиб бериши учун ўз қавмининг тили билан юбордик} (Иброҳим, 4) деди. Аллоҳ Муҳаммад ﷺга эса: {Биз сени фақат барча одамларга (элчи қилиб) юбордик} (Сабаъ, 28) деди. Бас, Аллоҳ у зотни жинларга ҳам, инсонларга ҳам юборди.
أَخْبَرَنَا عُبَيْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الْمَجِيدِ ، حَدَّثَنَا زَمْعَةُ ، عَنْ سَلَمَةَ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ : جَلَسَ نَاسٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَنْتَظِرُونَهُ فَخَرَجَ حَتَّى إِذَا دَنَا مِنْهُمْ، سَمِعَهُمْ يَتَذَاكَرُونَ، فَتَسَمَّعَ حَدِيثَهُمْ، فَإِذَا بَعْضُهُمْ، يَقُولُ : عَجَبًا إِنَّ اللَّهَ اتَّخَذَ مِنْ خَلْقِهِ خَلِيلًا، فَإِبْرَاهِيمُ خَلِيلُهُ، وَقَالَ آخَرُ : مَاذَا بِأَعْجَبَ مِنْ : # وَكَلَّمَ اللَّهُ مُوسَى تَكْلِيمًا سورة النساء آية 164 #، وَقَالَ آخَرُ : فَعِيسَى كَلِمَةُ اللَّهِ وَرُوحُهُ، وَقَالَ آخَرُ : وَآدَمُ اصْطَفَاهُ اللَّه، فَخَرَجَ عَلَيْهِمْ فَسَلَّمَ، وَقَالَ : " قَدْ سَمِعْتُ كَلَامَكُمْ وَعَجَبَكُمْ، إِنَّ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلُ اللَّهِ، وَهُوَ كَذَلِكَ، وَمُوسَى نَجِيُّهُ، وَهُوَ كَذَلِكَ، وَعِيسَى رُوحُهُ وَكَلِمَتُهُ، وَهُوَ كَذَلِكَ، وَآدَمُ اصْطَفَاهُ اللَّهُ تَعَالَى، وَهُوَ كَذَلِكَ، أَلَا وَأَنَا حَبِيبُ اللَّهِ، وَلَا فَخْرَ، وَأَنَا حَامِلُ لِوَاءِ الْحَمْدِ يَوْمَ الْقِيَامَةِ، وَلَا فَخْرُ وَأَنَا أَوَّلُ شَافِعٍ، وَأَوَّلُ مُشَفَّعٍ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَلَا فَخْرُ، وَأَنَا أَوَّلُ مَنْ يُحَرِّكُ بِحَلَقِ الْجَنَّةِ وَلَا فَخْرُ، فَيَفْتَحُ اللَّهُ فَيُدْخِلُنِيهَا وَمَعِي فُقَرَاءُ الْمُؤْمِنِينَ وَلَا فَخْرُ، وَأَنَا أَكْرَمُ الْأَوَّلِينَ وَالْآخِرِينَ عَلَى اللَّهِ، وَلَا فَخْرُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺning ashoblaridan baʼzi kishilar u zotni kutib oʻtirdilar. U zot chiqdilar va ularga yaqinlashganlarida, ularning soʻzlashayotganlarini eshitdilar va gaplariga quloq soldilar. Ulardan biri: «Qiziq, albatta, Alloh oʻz xalqidan bir xalil tutdi, Ibrohim Uning xalilidir», der edi. Boshqasi: «{Alloh Muso bilan haqiqiy kalom bilan gaplashdi} (Niso, 164) degandan ham qizigʻi bormi?» dedi. Yana biri: «Iso esa Allohning kalimasi va ruhidir», dedi. Boshqasi: «Odamni Alloh saralab oldi», dedi. Shunda u zot ularning oldiga chiqib salom berdilar va: «Men sizlarning soʻzlaringizni va hayratlaringizni eshitdim. Albatta, Ibrohim Allohning xalilidir va shundaydir; Muso Uning najiysidir va shundaydir; Iso Uning ruhi va kalimasidir va shundaydir; Odamni Alloh taolo saralab oldi va shundaydir. Ogoh boʻlinglarki, men Allohning habibiman va faxrlanish yoʻq; men qiyomat kuni hamd bayrogʻini koʻtaruvchiman va faxrlanish yoʻq; men qiyomat kuni birinchi shafoat qiluvchi va shafoati birinchi qabul qilinuvchiman va faxrlanish yoʻq; men jannat halqalarini birinchi boʻlib qoqaman va faxrlanish yoʻq — bas, Alloh ochadi va meni unga kiritadi, men bilan birga moʻminlarning faqirlari boʻladi va faxrlanish yoʻq; men avvalgilar va keyingilarning Alloh huzurida eng karamlisiman va faxrlanish yoʻq», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺнинг ашобларидан баъзи кишилар у зотни кутиб ўтирдилар. У зот чиқдилар ва уларга яқинлашганларида, уларнинг сўзлашаётганларини эшитдилар ва гапларига қулоқ солдилар. Улардан бири: «Қизиқ, албатта, Аллоҳ ўз халқидан бир халил тутди, Иброҳим Унинг халилидир», дер эди. Бошқаси: «{Аллоҳ Мусо билан ҳақиқий калом билан гаплашди} (Нисо, 164) дегандан ҳам қизиғи борми?» деди. Яна бири: «Исо эса Аллоҳнинг калимаси ва руҳидир», деди. Бошқаси: «Одамни Аллоҳ саралаб олди», деди. Шунда у зот уларнинг олдига чиқиб салом бердилар ва: «Мен сизларнинг сўзларингизни ва ҳайратларингизни эшитдим. Албатта, Иброҳим Аллоҳнинг халилидир ва шундайдир; Мусо Унинг нажийсидир ва шундайдир; Исо Унинг руҳи ва калимасидир ва шундайдир; Одамни Аллоҳ таоло саралаб олди ва шундайдир. Огоҳ бўлингларки, мен Аллоҳнинг ҳабибиман ва фахрланиш йўқ; мен қиёмат куни ҳамд байроғини кўтарувчиман ва фахрланиш йўқ; мен қиёмат куни биринчи шафоат қилувчи ва шафоати биринчи қабул қилинувчиман ва фахрланиш йўқ; мен жаннат ҳалқаларини биринчи бўлиб қоқаман ва фахрланиш йўқ — бас, Аллоҳ очади ва мени унга киритади, мен билан бирга мўминларнинг фақирлари бўлади ва фахрланиш йўқ; мен аввалгилар ва кейингиларнинг Аллоҳ ҳузурида энг карамлисиман ва фахрланиш йўқ», дедилар.
أَخْبَرَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ الْمُنْذِرِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ أَبِي الثَابِتٍ الزُّهْرِيُّ ، حَدَّثَنِي إِسْمَاعِيل بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنُ أَخِي مُوسَى ، عَنْ عَمِّهِ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ ، عَنْ كُرَيْبٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، قَالَ : كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " أَفْلَجَ الثَّنِيَّتَيْنِ، إِذَا تَكَلَّمَ رُئِيَ كَالنُّورِ يَخْرُجُ مِنْ بَيْنِ ثَنَايَاهُ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺning oldingi ikki tishlari orasi ochiq edi. U zot gapirganlarida, tishlari orasidan nur chiqayotgandek koʻrinardi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺнинг олдинги икки тишлари ораси очиқ эди. У зот гапирганларида, тишлари орасидан нур чиқаётгандек кўринарди.
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ عَبَّادِ بْنِ الْعَوَّامِ ، عَنْ هِلَالِ بْنِ خَبَّابٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ ، قَالَ : لَمَّا نَزَلَتْ ( إِذَا جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ ) دَعَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَاطِمَةَ ، فَقَالَ : " قَدْ نُعِيَتْ إِلَيَّ نَفْسِي "، فَبَكَتْ، فَقَالَ : " لَا تَبْكِي، فَإِنَّكِ أَوَّلُ أَهْلِي لِحَاقًا بِي "، فَضَحِكَتْ، فَرَآهَا بَعْضُ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْنَ : يَا فَاطِمَةُ ، رَأَيْنَاكِ بَكَيْتِ ثُمَّ ضَحِكْتِ؟، قَالَتْ : إِنَّهُ أَخْبَرَنِي أَنَّهُ قَدْ نُعِيَتْ إِلَيْهِ نَفْسُهُ فَبَكَيْتُ، فَقَالَ لِي : " لَا تَبْكِي فَإِنَّكِ أَوَّلُ أَهْلِي لَاحِقٌ بِي "، فَضَحِكْتُ، وَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " جَاءَ نَصْرُ اللَّهِ وَالْفَتْحُ، وَجَاءَ أَهْلُ الْيَمَنِ : هُمْ أَرَقُّ أَفْئِدَةً، وَالْإِيمَانُ يَمَانٍ، وَالْحِكْمَةُ يَمَانِيَةٌ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: {Allohning nusrati va gʻalabasi kelganda} (Nasr, 1) degan oyat nozil boʻlganda, Rasululloh ﷺ Fotimani chaqirib: «Menga oʻlimim xabar qilindi», dedilar. Shunda u yigʻladi. U zot: «Yigʻlama, chunki sen ahlimdan menga birinchi boʻlib qoʻshiluvchisan», dedilar. Shunda u kuldi. Nabiy ﷺning ayollaridan baʼzilari uni koʻrib qolib: «Yo Fotima, seni yigʻlaganingni, soʻng kulganingni koʻrdik», deyishdi. U: «U zot menga oʻzlarining oʻlimlari xabar qilinganini aytdilar, shuning uchun men yigʻladim. Soʻng menga: ‹Yigʻlama, chunki sen ahlimdan menga birinchi boʻlib qoʻshiluvchisan›, dedilar, shunda men kuldim», dedi. Rasululloh ﷺ: «Allohning nusrati va gʻalabasi keldi, Yaman ahli ham keldi — ular qalblari eng nozik kishilardir. Iymon yamanlik, hikmat yamanlikdir», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: {Аллоҳнинг нусрати ва ғалабаси келганда} (Наср, 1) деган оят нозил бўлганда, Расулуллоҳ ﷺ Фотимани чақириб: «Менга ўлимим хабар қилинди», дедилар. Шунда у йиғлади. У зот: «Йиғлама, чунки сен аҳлимдан менга биринчи бўлиб қўшилувчисан», дедилар. Шунда у кулди. Набий ﷺнинг аёлларидан баъзилари уни кўриб қолиб: «Ё Фотима, сени йиғлаганингни, сўнг кулганингни кўрдик», дейишди. У: «У зот менга ўзларининг ўлимлари хабар қилинганини айтдилар, шунинг учун мен йиғладим. Сўнг менга: ‹Йиғлама, чунки сен аҳлимдан менга биринчи бўлиб қўшилувчисан›, дедилар, шунда мен кулдим», деди. Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳнинг нусрати ва ғалабаси келди, Яман аҳли ҳам келди — улар қалблари энг нозик кишилардир. Иймон яманлик, ҳикмат яманликдир», дедилар.
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِي شَيْبَةَ، ، حَدَّثَنَا ابْنُ فُضَيْلٍ ، عَنْ عَطَاءٍ ، عَنْ سَعِيدٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، قَالَ : " مَا رَأَيْتُ قَوْمًا كَانُوا خَيْرًا مِنْ أَصْحَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، مَا سَأَلُوهُ إِلَّا عَنْ ثَلَاثَ عَشْرَةَ مَسْأَلَةً حَتَّى قُبِضَ، كُلُّهُنَّ، فِي الْقُرْآنِ مِنْهُنَّ، # يَسْأَلُونَكَ عَنِ الشَّهْرِ الْحَرَامِ سورة البقرة آية 217 #، وَ # وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الْمَحِيضِ سورة البقرة آية 222 #، قَالَ : مَا كَانُوا يَسْأَلُونَ إِلَّا عَمَّا يَنْفَعُهُمْ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Men Rasululloh ﷺning ashoblaridan yaxshiroq qavmni koʻrmadim. Ular u zot vafot etgunlaricha u zotdan atigi oʻn uchta masala haqida soʻradilar, xolos; ularning hammasi Qurʼonda (bor). Ular orasida {Sendan harom oy haqida soʻraydilar} (Baqara surasi, 217) va {Sendan hayz haqida soʻraydilar} (Baqara surasi, 222) (oyatlari bor)». U: «Ular faqat oʻzlariga foyda beradigan narsa haqidagina soʻrardilar», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Мен Расулуллоҳ ﷺнинг ашобларидан яхшироқ қавмни кўрмадим. Улар у зот вафот этгунларича у зотдан атиги ўн учта масала ҳақида сўрадилар, холос; уларнинг ҳаммаси Қуръонда (бор). Улар орасида {Сендан ҳаром ой ҳақида сўрайдилар} (Бақара сураси, 217) ва {Сендан ҳайз ҳақида сўрайдилар} (Бақара сураси, 222) (оятлари бор)». У: «Улар фақат ўзларига фойда берадиган нарса ҳақидагина сўрардилар», деди.
أَخْبَرَنَا أَبُو نُعَيْمٍ ، حَدَّثَنَا زَمْعَةُ بْنُ صَالِحٍ ، عَنْ عُثْمَانَ بْنِ حَاضِرٍ الْأَزْدِيِّ ، قَالَ : دَخَلْتُ عَلَى ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، فَقُلْتُ : أَوْصِنِي، فَقَالَ : نَعَمْ، " عَلَيْكَ بِتَقْوَى اللَّهِ، وَالِاسْتِقَامَةِ، اتَّبِعْ وَلَا تَبْتَدِعْ "
Usmon ibn Hozir al-Azdiy aytdi: Men Ibn Abbos (roziyallohu anhu)ning huzuriga kirdim va: «Menga vasiyat qiling», dedim. U: «Ha. Allohga taqvo qilishing va istiqomatda boʻlishing lozim. Ergash, bidʼat qilma», dedi.Усмон ибн Ҳозир ал-Аздий айтди: Мен Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу)нинг ҳузурига кирдим ва: «Менга васият қилинг», дедим. У: «Ҳа. Аллоҳга тақво қилишинг ва истиқоматда бўлишинг лозим. Эргаш, бидъат қилма», деди.
حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْحَكَمِ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، عَنْ عَمْرِو بْنِ مَيْمُونٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، قَالَ : سَأَلْتُهُ عَنْ رَجُلٍ أَدْرَكَهُ رَمَضَانَانِ، فَقَالَ : أَكَانَ أَوْ لَمْ يَكُنْ؟، قَالَ : لَمْ يَكُنْ بَعْدُ، فَقَالَ : اتْرُكْ بَلِيَّتَهُ حَتَّى تَنْزِلَ، قَالَ : فَدَلَسْنَا لَهُ رَجُلًا، فَقَالَ : قَدْ كَانَ، فَقَالَ " يُطْعِمُ عَنْ الْأَوَّلِ مِنْهُمَا ثَلَاثِينَ مِسْكِينًا، لِكُلِّ يَوْمٍ مِسْكِينٌ "
Amr ibn Maymun otasidan rivoyat qildi, u Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan (rivoyat qilib) aytdi: Men undan ikki ramazonga yetgan kishi haqida soʻradim. U: «Bu boʻlganmi yoki boʻlmaganmi?» dedi. U: «Hali boʻlmagan», dedi. U: «Uning balosini tushgunicha qoʻy», dedi. (Roviy) aytdi: Shunda biz unga bir kishini yashirincha yubordik; u: «Bu boʻlgan», dedi. Shunda u: «Ularning birinchisi uchun oʻttiz miskinga taom bersin, har bir kunga bir miskin», dedi.Амр ибн Маймун отасидан ривоят қилди, у Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан (ривоят қилиб) айтди: Мен ундан икки рамазонга етган киши ҳақида сўрадим. У: «Бу бўлганми ёки бўлмаганми?» деди. У: «Ҳали бўлмаган», деди. У: «Унинг балосини тушгунича қўй», деди. (Ровий) айтди: Шунда биз унга бир кишини яширинча юбордик; у: «Бу бўлган», деди. Шунда у: «Уларнинг биринчиси учун ўттиз мискинга таом берсин, ҳар бир кунга бир мискин», деди.
أَخْبَرَنَا أَبُو الْمُغِيرَةِ، حَدَّثَنَا الْأَوْزَاعِيُّ، عَنْ عَبْدَةَ بْنِ أَبِي لُبَابَةَ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ: " مَنْ أَحْدَثَ رَأْيًا لَيْسَ فِي كِتَابِ اللَّهِ، وَلَمْ تَمْضِ بِهِ سُنَّةٌ مِنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، لَمْ يَدْرِ عَلَى مَا هُوَ مِنْهُ إِذَا لَقِيَ اللَّهَ عز وجل "
Ibn Abbos (roziyallohu anhu) aytdi: «Kim Allohning Kitobida boʻlmagan va Rasululloh ﷺdan sunnat oʻtmagan bir raʼyni paydo qilsa, Alloh azza va jallaga yoʻliqqanida oʻzi qanday holatda ekanini bilmaydi».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ким Аллоҳнинг Китобида бўлмаган ва Расулуллоҳ ﷺдан суннат ўтмаган бир раъйни пайдо қилса, Аллоҳ азза ва жаллага йўлиққанида ўзи қандай ҳолатда эканини билмайди».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ أَحْمَدَ ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ أَبِي سِنَانٍ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ : " مَنْ أَفْتَى بِفُتْيَا يُعَمَّى عَلَيْهَا، فَإِثْمُهَا عَلَيْه "
Ibn Abbos (roziyallohu anhu) aytdi: «Kim oʻziga ravshan boʻlmagan narsada fatvo bersa, uning gunohi oʻz zimmasidadir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ким ўзига равшан бўлмаган нарсада фатво берса, унинг гуноҳи ўз зиммасидадир».
أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُحَمَّدٍ ، حَدَّثَنَا ابْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي يَزِيدَ ، قَالَ : كَانَ ابْنُ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ " إِذَا سُئِلَ عَنْ الْأَمْرِ فَكَانَ فِي الْقُرْآنِ، أَخْبَرَ بِهِ، وَإِنْ لَمْ يَكُنْ فِي الْقُرْآنِ وَكَانَ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، أَخْبَرَ بِهِ، فَإِنْ لَمْ يَكُنْ، فَعَنْ أَبِي بَكْرٍ، وَعُمَرَ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا فَإِنْ لَمْ يَكُنْ، قَالَ فِيهِ بِرَأْيِهِ "
Ubaydulloh ibn Abu Yazid aytdi: Ibn Abbos (roziyallohu anhu) bir ish haqida soʻralganda, agar u Qurʼonda boʻlsa, u bilan xabar berar edi; agar Qurʼonda boʻlmay, Rasululloh ﷺdan boʻlsa, u bilan xabar berar edi; agar u ham boʻlmasa, Abu Bakr va Umar (roziyallohu anhumo)dan (xabar berar edi); agar u ham boʻlmasa, bu haqda oʻz raʼyi bilan aytar edi.Убайдуллоҳ ибн Абу Язид айтди: Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу) бир иш ҳақида сўралганда, агар у Қуръонда бўлса, у билан хабар берар эди; агар Қуръонда бўлмай, Расулуллоҳ ﷺдан бўлса, у билан хабар берар эди; агар у ҳам бўлмаса, Абу Бакр ва Умар (розияллоҳу анҳумо)дан (хабар берар эди); агар у ҳам бўлмаса, бу ҳақда ўз раъйи билан айтар эди.
أَخْبَرَنَا سَعِيدُ بْنُ سُلَيْمَانَ ، عَنْ إِسْمَاعِيل بْنِ جَعْفَرٍ ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، قَالَ : قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ : " مَنْ يُرِدْ اللَّهُ بِهِ خَيْرًا، يُفَقِّهْهُ فِي الدِّينِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Alloh kimga yaxshilikni iroda qilsa, uni dinda faqih qiladi», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Аллоҳ кимга яхшиликни ирода қилса, уни динда фақиҳ қилади», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عِيسَى ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ ، عَنْ عَبْدِ الْأَعْلَى ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " مَنْ كَذَبَ عَلَيَّ مُتَعَمِّدًا، فَلْيَتَبَوَّأْ مَقْعَدَهُ مِنْ النَّارِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Kim ataylab men haqimda yolgʻon gapirsa, doʻzaxdan joyini tayyorlab qoʻyaversin», dedilar.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Ким атайлаб мен ҳақимда ёлғон гапирса, дўзахдан жойини тайёрлаб қўяверсин», дедилар.
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّلْتِ ، حَدَّثَنَا أَبُو كُدَيْنَةَ ، عَنْ قَابُوسَ ، عَنْ أَبِيهِ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ : " هَلْ تَدْرُونَ مَا ذَهَابُ الْعِلْمِ؟، قُلْنَا : لَا، قَالَ : ذَهَابُ الْعُلَمَاءِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Ilmning ketishi nima ekanini bilasizlarmi?» Biz: «Yoʻq», dedik. U: «Ulamolarning ketishidir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Илмнинг кетиши нима эканини биласизларми?» Биз: «Йўқ», дедик. У: «Уламоларнинг кетишидир», деди.
أَخْبَرَنَا هَارُونُ بْنُ مُعَاوِيَةَ ، عَنْ حَفْصِ بْنِ غِيَاثٍ ، قَالَ : سَمِعْتُ ابْنَ جُرَيْجٍ يَذْكُرُ عَمَّنْ حَدَّثَهُ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَالَ : " تَدَارُسُ الْعِلْمِ سَاعَةً مِنْ اللَّيْلِ، خَيْرٌ مِنْ إِحْيَائِهَا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Kechaning bir soatini ilmni oʻzaro mudorasa qilib oʻtkazish, uni (butun kechani) ibodat bilan tiriltirishdan yaxshiroqdir».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Кечанинг бир соатини илмни ўзаро мудораса қилиб ўтказиш, уни (бутун кечани) ибодат билан тирилтиришдан яхшироқдир».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ حُمَيْدٍ ، حَدَّثَنَا إِبْرَاهِيمُ بْنُ مُخْتَارٍ ، حَدَّثَنَا عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ ، عَنْ عِكْرِمَةَ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا : # إِنَّمَا يَخْشَى اللَّهَ مِنْ عِبَادِهِ الْعُلَمَاءُ سورة فاطر آية 28 #، قَالَ : " مَنْ خَشِيَ اللَّهَ فَهُوَ عَالِمٌ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) {Albatta, Allohdan bandalari ichida faqat olimlargina qoʻrqur} (Fotir surasi 28) oyati haqida: «Kim Allohdan qoʻrqsa, u olimdir», dedi.Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) {Албатта, Аллоҳдан бандалари ичида фақат олимларгина қўрқур} (Фотир сураси 28) ояти ҳақида: «Ким Аллоҳдан қўрқса, у олимдир», деди.
أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيل بْنُ أَبَانَ ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ ، عَنْ لَيْثٍ ، عَنْ طَاوُسٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُ، قَال : " مَنْهُومَانِ لَا يَشْبَعَانِ : طَالِبُ عِلْمٍ، وَطَالِبُ دُنْيَا "
Ibn Abbos (roziyallohu anhu) aytdi: «Ikki ochkoʻz toʻymaydi: ilm talabgori va dunyo talabgori».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳу) айтди: «Икки очкўз тўймайди: илм талабгори ва дунё талабгори».
أَخْبَرَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُيَيْنَةَ ، عَنْ أَبِي إِسْحَاق الْفَزَارِيِّ ، عَنْ الْأَعْمَشِ ، عَنْ شِمْرِ بْنِ عَطِيَّةَ ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ جُبَيْرٍ ، عَنْ ابْنِ عَبَّاسٍ رَضِيَ اللهُ عَنْهُمَا، قَالَ : " مُعَلِّمُ الْخَيْرِ يَسْتَغْفِرُ لَهُ كُلُّ شَيْءٍ، حَتَّى الْحُوتُ فِي الْبَحْرِ "
Ibn Abbos (roziyallohu anhumo) aytdi: «Yaxshilikni oʻrgatuvchi uchun har bir narsa istigʻfor aytadi, hatto dengizdagi baliq ham».Ибн Аббос (розияллоҳу анҳумо) айтди: «Яхшиликни ўргатувчи учун ҳар бир нарса истиғфор айтади, ҳатто денгиздаги балиқ ҳам».