حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا خَالِدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالَ حَدَّثَنِي غَالِبٌ الْقَطَّانُ، عَنْ بَكْرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ الْمُزَنِيِّ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كُنَّا إِذَا صَلَّيْنَا خَلْفَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالظَّهَائِرِ سَجَدْنَا عَلَى ثِيَابِنَا اتِّقَاءَ الْحَرِّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ . وَقَدْ رَوَى وَكِيعٌ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ خَالِدِ بْنِ عَبْدِ الرَّحْمَنِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺ ortida peshin chogʻining qizigʻida namoz oʻqiganimizda, issiqdan saqlanish uchun kiyimlarimiz ustiga sajda qilardik. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Bu bobda Jobir ibn Abdulloh va Ibn Abbosdan ham (rivoyat) bor. Vakeʼ bu hadisni Xolid ibn Abdurrahmondan rivoyat qilgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺ ортида пешин чоғининг қизиғида намоз ўқиганимизда, иссиқдан сақланиш учун кийимларимиз устига сажда қилардик. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Бу бобда Жобир ибн Абдуллоҳ ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоят) бор. Вакеъ бу ҳадисни Холид ибн Абдурраҳмондан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُسْلِمٍ، حَدَّثَنَا أَبُو ظِلاَلٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ صَلَّى الْغَدَاةَ فِي جَمَاعَةٍ ثُمَّ قَعَدَ يَذْكُرُ اللَّهَ حَتَّى تَطْلُعَ الشَّمْسُ ثُمَّ صَلَّى رَكْعَتَيْنِ كَانَتْ لَهُ كَأَجْرِ حَجَّةٍ وَعُمْرَةٍ " . قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " تَامَّةٍ تَامَّةٍ تَامَّةٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . قَالَ وَسَأَلْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ عَنْ أَبِي ظِلاَلٍ فَقَالَ هُوَ مُقَارِبُ الْحَدِيثِ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَاسْمُهُ هِلاَلٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim bomdod namozini jamoat bilan oʻqib, soʻng quyosh chiqquncha oʻtirgan holda Allohni zikr qilsa, keyin ikki rakat namoz oʻqisa, unga bir haj va bir umra savobi boʻladi», dedilar. (Rivoyat qiluvchi) dedi: Rasululloh ﷺ: «Toʻlaligicha, toʻlaligicha, toʻlaligicha», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. (Abu Iso) dedi: Men Muhammad ibn Ismoildan Abu Zilol haqida soʻradim, u: ‹U muqoribul-hadis (hadisi maqbulga yaqin)dir›, dedi. Muhammad: ‹Uning ismi Hilol›, dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким бомдод намозини жамоат билан ўқиб, сўнг қуёш чиққунча ўтирган ҳолда Аллоҳни зикр қилса, кейин икки ракат намоз ўқиса, унга бир ҳаж ва бир умра савоби бўлади», дедилар. (Ривоят қилувчи) деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Тўлалигича, тўлалигича, тўлалигича», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. (Абу Исо) деди: Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан Абу Зилол ҳақида сўрадим, у: ‹У муқорибул-ҳадис (ҳадиси мақбулга яқин)дир›, деди. Муҳаммад: ‹Унинг исми Ҳилол›, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو حَاتِمٍ، مُسْلِمُ بْنُ حَاتِمٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الأَنْصَارِيُّ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَلِيِّ بْنِ زَيْدٍ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ الْمُسَيَّبِ، قَالَ قَالَ أَنَسُ بْنُ مَالِكٍ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " يَا بُنَىَّ إِيَّاكَ وَالاِلْتِفَاتَ فِي الصَّلاَةِ فَإِنَّ الاِلْتِفَاتَ فِي الصَّلاَةِ هَلَكَةٌ فَإِنْ كَانَ لاَ بُدَّ فَفِي التَّطَوُّعِ لاَ فِي الْفَرِيضَةِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ menga: «Ey oʻgʻilcham, namozda oʻgirilib qarashdan saqlan, chunki namozda oʻgirilib qarash halokatdir. Agar muqarrar (qaramaslik) imkonsiz boʻlsa, u holda nafl namozda (qara), farzda emas», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ менга: «Эй ўғилчам, намозда ўгирилиб қарашдан сақлан, чунки намозда ўгирилиб қараш ҳалокатдир. Агар муқаррар (қарамаслик) имконсиз бўлса, у ҳолда нафл намозда (қара), фарзда эмас», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ شَرِيكٍ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى، عَنِ ابْنِ جَبْرٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " يُجْزِئُ فِي الْوُضُوءِ رِطْلاَنِ مِنْ مَاءٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ عَلَى هَذَا اللَّفْظِ . وَرَوَى شُعْبَةُ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَوَضَّأُ بِالْمَكُّوكِ وَيَغْتَسِلُ بِخَمْسَةِ مَكَاكِيَّ . وَرُوِيَ عَنْ سُفْيَانَ الثَّوْرِيِّ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عِيسَى عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ جَبْرٍ عَنْ أَنَسٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَتَوَضَّأُ بِالْمُدِّ وَيَغْتَسِلُ بِالصَّاعِ . وَهَذَا أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ شَرِيكٍ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Tahoratda ikki ritl suv kifoya qiladi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni shu lafz bilan faqat Sharik hadisidangina bilamiz. Shuʼba esa Abdulloh ibn Abdulloh ibn Jabrdan, u Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilib: «Nabiy ﷺ makkuk (idish) bilan tahorat qilar va besh makkuk bilan gʻusl qilar edilar», degan. Sufyon as-Savriydan ham Abdulloh ibn Iso orqali, Abdulloh ibn Jabrdan, Anasdan rivoyat qilinishicha: «Nabiy ﷺ bir mudd (suv) bilan tahorat qilar va bir soʼ bilan gʻusl qilar edilar.» Bu Sharik hadisidan sahihroqdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Таҳоратда икки ритл сув кифоя қилади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни шу лафз билан фақат Шарик ҳадисидангина биламиз. Шуъба эса Абдуллоҳ ибн Абдуллоҳ ибн Жабрдан, у Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилиб: «Набий ﷺ маккук (идиш) билан таҳорат қилар ва беш маккук билан ғусл қилар эдилар», деган. Суфён ас-Саврийдан ҳам Абдуллоҳ ибн Исо орқали, Абдуллоҳ ибн Жабрдан, Анасдан ривоят қилинишича: «Набий ﷺ бир мудд (сув) билан таҳорат қилар ва бир сў билан ғусл қилар эдилар.» Бу Шарик ҳадисидан саҳиҳроқдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ الْمُغِيرَةِ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ كُنَّا نَتَمَنَّى أَنْ يَأْتِيَ، الأَعْرَابِيُّ الْعَاقِلُ فَيَسْأَلَ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم وَنَحْنُ عِنْدَهُ فَبَيْنَا نَحْنُ عَلَى ذَلِكَ إِذْ أَتَاهُ أَعْرَابِيٌّ فَجَثَا بَيْنَ يَدَىِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ يَا مُحَمَّدُ إِنَّ رَسُولَكَ أَتَانَا فَزَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ اللَّهَ أَرْسَلَكَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَبِالَّذِي رَفَعَ السَّمَاءَ وَبَسَطَ الأَرْضَ وَنَصَبَ الْجِبَالَ آللَّهُ أَرْسَلَكَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا خَمْسَ صَلَوَاتٍ فِي الْيَوْمِ وَاللَّيْلَةِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا صَوْمَ شَهْرٍ فِي السَّنَةِ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا قَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا فِي أَمْوَالِنَا الزَّكَاةَ . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " صَدَقَ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَإِنَّ رَسُولَكَ زَعَمَ لَنَا أَنَّكَ تَزْعُمُ أَنَّ عَلَيْنَا الْحَجَّ إِلَى الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطَاعَ إِلَيْهِ سَبِيلاً . فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . قَالَ فَبِالَّذِي أَرْسَلَكَ آللَّهُ أَمَرَكَ بِهَذَا فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " نَعَمْ " . فَقَالَ وَالَّذِي بَعَثَكَ بِالْحَقِّ لاَ أَدَعُ مِنْهُنَّ شَيْئًا وَلاَ أُجَاوِزُهُنَّ . ثُمَّ وَثَبَ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " إِنْ صَدَقَ الأَعْرَابِيُّ دَخَلَ الْجَنَّةَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ أَنَسٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . سَمِعْتُ مُحَمَّدَ بْنَ إِسْمَاعِيلَ يَقُولُ قَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِقْهُ هَذَا الْحَدِيثِ أَنَّ الْقِرَاءَةَ عَلَى الْعَالِمِ وَالْعَرْضَ عَلَيْهِ جَائِزٌ مِثْلُ السَّمَاعِ . وَاحْتَجَّ بِأَنَّ الأَعْرَابِيَّ عَرَضَ عَلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَأَقَرَّ بِهِ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Biz aqlli bir aʼrobiy kelib, biz huzurida boʻlganimizda Nabiy ﷺdan (savol) soʻrashini orzu qilar edik. Biz shu holda turganimizda bir aʼrobiy keldi va Nabiy ﷺning oldilarida choʻkkalab oʻtirib: ‹Ey Muhammad, bizga elchingiz kelib, sen oʻzingni Alloh yuborgan deb daʼvo qilayotganingni aytdi›, dedi. Nabiy ﷺ: ‹Ha›, dedilar. U: ‹Osmonni koʻtargan, yerni yoygan va togʻlarni oʻrnatgan Zotga (qasamki), seni Alloh yuborganmi?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Ha›, dedilar. U: ‹Elchingiz bizga aytishicha, sen kechayu kunduzda bizning zimmamizda besh vaqt namoz bor deb daʼvo qilar emishsan?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Ha›, dedilar. U: ‹Seni yuborgan Zotga (qasamki), buni senga Alloh buyurganmi?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Ha›, dedilar. U: ‹Elchingiz bizga aytishicha, sen yiliga bir oy roʻza tutish bizning zimmamizda bor deb daʼvo qilar emishsan?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Rost aytdi›, dedilar. U: ‹Seni yuborgan Zotga (qasamki), buni senga Alloh buyurganmi?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Ha›, dedilar. U: ‹Elchingiz bizga aytishicha, sen mol-mulkimizda zakot bor deb daʼvo qilar emishsan?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Rost aytdi›, dedilar. U: ‹Seni yuborgan Zotga (qasamki), buni senga Alloh buyurganmi?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Ha›, dedilar. U: ‹Elchingiz bizga aytishicha, sen yoʻlga qodir boʻlgan kishiga Baytni (haj qilish) zimmamizda bor deb daʼvo qilar emishsan?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Ha›, dedilar. U: ‹Seni yuborgan Zotga (qasamki), buni senga Alloh buyurganmi?› dedi. Nabiy ﷺ: ‹Ha›, dedilar. Shunda u: ‹Seni haq bilan yuborgan Zotga qasamki, men bulardan birortasini tark etmayman va ularga (biror narsani) qoʻshmayman ham›, dedi-da, sakrab oʻrnidan turdi. Nabiy ﷺ: ‹Agar bu aʼrobiy rost soʻzlagan boʻlsa, jannatga kirdi›, dedilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir, Anasdan Nabiy ﷺning boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan. Men Muhammad ibn Ismoildan eshitdimki, u: «Baʼzi ilm ahli aytdi: bu hadisning fiqhi shuki, olimga qiroat qilib (oʻqib) berish va unga koʻrsatish, eshitish (samoʼ) singari joizdir», deydi. Buni shu bilan dalil qildiki, aʼrobiy Nabiy ﷺga (aytganlarini) koʻrsatdi (takror oʻqib berdi) va Nabiy ﷺ uni tasdiqladilar.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Биз ақлли бир аъробий келиб, биз ҳузурида бўлганимизда Набий ﷺдан (савол) сўрашини орзу қилар эдик. Биз шу ҳолда турганимизда бир аъробий келди ва Набий ﷺнинг олдиларида чўккалаб ўтириб: ‹Эй Муҳаммад, бизга элчингиз келиб, сен ўзингни Аллоҳ юборган деб даъво қилаётганингни айтди›, деди. Набий ﷺ: ‹Ҳа›, дедилар. У: ‹Осмонни кўтарган, ерни ёйган ва тоғларни ўрнатган Зотга (қасамки), сени Аллоҳ юборганми?› деди. Набий ﷺ: ‹Ҳа›, дедилар. У: ‹Элчингиз бизга айтишича, сен кечаю кундузда бизнинг зиммамизда беш вақт намоз бор деб даъво қилар эмишсан?› деди. Набий ﷺ: ‹Ҳа›, дедилар. У: ‹Сени юборган Зотга (қасамки), буни сенга Аллоҳ буюрганми?› деди. Набий ﷺ: ‹Ҳа›, дедилар. У: ‹Элчингиз бизга айтишича, сен йилига бир ой рўза тутиш бизнинг зиммамизда бор деб даъво қилар эмишсан?› деди. Набий ﷺ: ‹Рост айтди›, дедилар. У: ‹Сени юборган Зотга (қасамки), буни сенга Аллоҳ буюрганми?› деди. Набий ﷺ: ‹Ҳа›, дедилар. У: ‹Элчингиз бизга айтишича, сен мол-мулкимизда закот бор деб даъво қилар эмишсан?› деди. Набий ﷺ: ‹Рост айтди›, дедилар. У: ‹Сени юборган Зотга (қасамки), буни сенга Аллоҳ буюрганми?› деди. Набий ﷺ: ‹Ҳа›, дедилар. У: ‹Элчингиз бизга айтишича, сен йўлга қодир бўлган кишига Байтни (ҳаж қилиш) зиммамизда бор деб даъво қилар эмишсан?› деди. Набий ﷺ: ‹Ҳа›, дедилар. У: ‹Сени юборган Зотга (қасамки), буни сенга Аллоҳ буюрганми?› деди. Набий ﷺ: ‹Ҳа›, дедилар. Шунда у: ‹Сени ҳақ билан юборган Зотга қасамки, мен булардан бирортасини тарк этмайман ва уларга (бирор нарсани) қўшмайман ҳам›, деди-да, сакраб ўрнидан турди. Набий ﷺ: ‹Агар бу аъробий рост сўзлаган бўлса, жаннатга кирди›, дедилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир, Анасдан Набий ﷺнинг бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган. Мен Муҳаммад ибн Исмоилдан эшитдимки, у: «Баъзи илм аҳли айтди: бу ҳадиснинг фиқҳи шуки, олимга қироат қилиб (ўқиб) бериш ва унга кўрсатиш, эшитиш (самў) сингари жоиздир», дейди. Буни шу билан далил қилдики, аъробий Набий ﷺга (айтганларини) кўрсатди (такрор ўқиб берди) ва Набий ﷺ уни тасдиқладилар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ، عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " الْمُعْتَدِي فِي الصَّدَقَةِ كَمَانِعِهَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَأُمِّ سَلَمَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ تَكَلَّمَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ فِي سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ . وَهَكَذَا يَقُولُ اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ سَعْدِ بْنِ سِنَانٍ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . وَيَقُولُ عَمْرُو بْنُ الْحَارِثِ وَابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي حَبِيبٍ عَنْ سِنَانِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ أَنَسٍ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ وَالصَّحِيحُ سِنَانُ بْنُ سَعْدٍ . وَقَوْلُهُ " الْمُعْتَدِي فِي الصَّدَقَةِ كَمَانِعِهَا " يَقُولُ عَلَى الْمُعْتَدِي مِنَ الإِثْمِ كَمَا عَلَى الْمَانِعِ إِذَا مَنَعَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sadaqada haddan oshuvchi (uni adolatsiz yigʻuvchi) uni bermay turuvchi kabidir», dedilar. (Rovi) aytdi: Bu bobda Ibn Umar, Ummu Salama va Abu Hurayradan (ham hadis) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi bu vajhdan gʻaribdir. Ahmad ibn Hanbal Saʼd ibn Sinon haqida (tanqidiy) gapirgan. «Sadaqada haddan oshuvchi uni bermay turuvchi kabidir» degan soʻzning maʼnosi shuki: haddan oshuvchining ustidagi gunoh, xuddi (sadaqani) bermay turuvchi bermaganida uning ustidagi gunoh kabidir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Садақада ҳаддан ошувчи (уни адолатсиз йиғувчи) уни бермай турувчи кабидир», дедилар. (Рови) айтди: Бу бобда Ибн Умар, Умму Салама ва Абу Ҳурайрадан (ҳам ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси бу важҳдан ғарибдир. Аҳмад ибн Ҳанбал Саъд ибн Синон ҳақида (танқидий) гапирган. «Садақада ҳаддан ошувчи уни бермай турувчи кабидир» деган сўзнинг маъноси шуки: ҳаддан ошувчининг устидаги гуноҳ, худди (садақани) бермай турувчи бермаганида унинг устидаги гуноҳ кабидир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا مُوسَى بْنُ إِسْمَاعِيلَ، حَدَّثَنَا صَدَقَةُ بْنُ مُوسَى، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ سُئِلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم أَىُّ الصَّوْمِ أَفْضَلُ بَعْدَ رَمَضَانَ فَقَالَ " شَعْبَانُ لِتَعْظِيمِ رَمَضَانَ " . قِيلَ فَأَىُّ الصَّدَقَةِ أَفْضَلُ قَالَ " صَدَقَةٌ فِي رَمَضَانَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ . وَصَدَقَةُ بْنُ مُوسَى لَيْسَ عِنْدَهُمْ بِذَاكَ الْقَوِيِّ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺdan Ramazondan keyin qaysi roʻza afzal, deb soʻraldi. U zot: «Ramazonni ulugʻlash uchun Shaʼbon (oyidagi roʻza)», dedilar. «Qaysi sadaqa afzal?» deyildi. U zot: «Ramazondagi sadaqa», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir. Sadaqa ibn Muso ularning nazdida unchalik kuchli (rovi) emas.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺдан Рамазондан кейин қайси рўза афзал, деб сўралди. У зот: «Рамазонни улуғлаш учун Шаъбон (ойидаги рўза)», дедилар. «Қайси садақа афзал?» дейилди. У зот: «Рамазондаги садақа», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир. Садақа ибн Мусо уларнинг наздида унчалик кучли (рови) эмас.
حَدَّثَنَا عُقْبَةُ بْنُ مُكْرَمٍ الْعَمِّيُّ الْبَصْرِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عِيسَى الْخَزَّازُ الْبَصْرِيُّ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِنَّ الصَّدَقَةَ لَتُطْفِئُ غَضَبَ الرَّبِّ وَتَدْفَعُ مِيتَةَ السُّوءِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Albatta, sadaqa Rabbning gʻazabini oʻchiradi va yomon oʻlimni daf etadi», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻnalishdan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Албатта, садақа Раббнинг ғазабини ўчиради ва ёмон ўлимни даф этади», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўналишдан ҳасан ғарибдир.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ جَعْفَرٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّهُ قَالَ آلَى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ نِسَائِهِ شَهْرًا فَأَقَامَ فِي مَشْرُبَةٍ تِسْعًا وَعِشْرِينَ يَوْمًا قَالُوا يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّكَ آلَيْتَ شَهْرًا فَقَالَ " الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ ayollaridan bir oy (yaqinlashmaslikka) qasam ichdilar va bir balandlik (xonada) yigirma toʻqqiz kun turdilar. (Sahobalar): ‹Ey Rasululloh, siz bir oyga qasam ichgan edingiz-ku?› dedilar. Shunda u zot: ‹Oy yigirma toʻqqiz (kun)dir›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ аёлларидан бир ой (яқинлашмасликка) қасам ичдилар ва бир баландлик (хонада) йигирма тўққиз кун турдилар. (Саҳобалар): ‹Эй Расулуллоҳ, сиз бир ойга қасам ичган эдингиз-ку?› дедилар. Шунда у зот: ‹Ой йигирма тўққиз (кун)дир›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُمَرَ بْنِ عَلِيٍّ الْمُقَدَّمِيُّ، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ عَامِرٍ، حَدَّثَنَا شُعْبَةُ، عَنْ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ وَجَدَ تَمْرًا فَلْيُفْطِرْ عَلَيْهِ وَمَنْ لاَ فَلْيُفْطِرْ عَلَى مَاءٍ فَإِنَّ الْمَاءَ طَهُورٌ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ لاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ شُعْبَةَ مِثْلَ هَذَا غَيْرَ سَعِيدِ بْنِ عَامِرٍ وَهُوَ حَدِيثٌ غَيْرُ مَحْفُوظٍ وَلاَ نَعْلَمُ لَهُ أَصْلاً مِنْ حَدِيثِ عَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ عَنْ أَنَسٍ . وَقَدْ رَوَى أَصْحَابُ شُعْبَةَ هَذَا الْحَدِيثَ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنِ الرَّبَابِ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَهُوَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ سَعِيدِ بْنِ عَامِرٍ . وَهَكَذَا رَوَوْا عَنْ شُعْبَةَ عَنْ عَاصِمٍ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنْ سَلْمَانَ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ شُعْبَةُ عَنِ الرَّبَابِ . وَالصَّحِيحُ مَا رَوَاهُ سُفْيَانُ الثَّوْرِيُّ وَابْنُ عُيَيْنَةَ وَغَيْرُ وَاحِدٍ عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ عَنْ حَفْصَةَ بِنْتِ سِيرِينَ عَنِ الرَّبَابِ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ . وَابْنُ عَوْنٍ يَقُولُ عَنْ أُمِّ الرَّائِحِ بِنْتِ صُلَيْعٍ عَنْ سَلْمَانَ بْنِ عَامِرٍ . وَالرَّبَابُ هِيَ أُمُّ الرَّائِحِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim xurmo topsa, u bilan iftor qilsin, kim topmasa, suv bilan iftor qilsin, chunki suv pokdir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Salmon ibn Omirdan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisini Shuʼbadan, Said ibn Omirdan boshqa hech kim bu (shaklda) rivoyat qilganini bilmaymiz. U mahfuz boʻlmagan hadisdir, biz unga Abdulaziz ibn Suhaybdan, u Anasdan (qilingan) rivoyat orqali hech qanday asl (manba) ham bilmaymiz. Shuʼbaning ashoblari bu hadisni Shuʼbadan, u Osim al-Ahvaldan, u Hafsa binti Sirindan, u Robobdan, u Salmon ibn Omirdan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar — bu Said ibn Omirning hadisidan sahihroqdir. Shuningdek ular Shuʼbadan, u Osimdan, u Hafsa binti Sirindan, u Salmondan (deb) rivoyat qilib, Shuʼba bunda Robobni zikr qilmagan. Sahih (rivoyat) esa Sufyon as-Savriy, Ibn Uyayna va boshqa bir nechalar Osim al-Ahvaldan, u Hafsa binti Sirindan, u Robobdan, u Salmon ibn Omirdan rivoyat qilgan (hadis)dir. Ibn Avn esa Ummur-Roih binti Sulayʼdan, u Salmon ibn Omirdan (deb) aytadi. Robob — bu Ummur-Roihning (oʻzi)dir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким хурмо топса, у билан ифтор қилсин, ким топмаса, сув билан ифтор қилсин, чунки сув покдир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Салмон ибн Омирдан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадисини Шуъбадан, Саид ибн Омирдан бошқа ҳеч ким бу (шаклда) ривоят қилганини билмаймиз. У маҳфуз бўлмаган ҳадисдир, биз унга Абдулазиз ибн Суҳайбдан, у Анасдан (қилинган) ривоят орқали ҳеч қандай асл (манба) ҳам билмаймиз. Шуъбанинг ашоблари бу ҳадисни Шуъбадан, у Осим ал-Аҳвалдан, у Ҳафса бинти Сириндан, у Робобдан, у Салмон ибн Омирдан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар — бу Саид ибн Омирнинг ҳадисидан саҳиҳроқдир. Шунингдек улар Шуъбадан, у Осимдан, у Ҳафса бинти Сириндан, у Салмондан (деб) ривоят қилиб, Шуъба бунда Робобни зикр қилмаган. Саҳиҳ (ривоят) эса Суфён ас-Саврий, Ибн Уяйна ва бошқа бир нечалар Осим ал-Аҳвалдан, у Ҳафса бинти Сириндан, у Робобдан, у Салмон ибн Омирдан ривоят қилган (ҳадис)дир. Ибн Авн эса Уммур-Роиҳ бинти Сулайъдан, у Салмон ибн Омирдан (деб) айтади. Робоб — бу Уммур-Роиҳнинг (ўзи)дир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، أَخْبَرَنَا جَعْفَرُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ ثَابِتٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ " كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُفْطِرُ قَبْلَ أَنْ يُصَلِّيَ عَلَى رُطَبَاتٍ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ رُطَبَاتٌ فَتُمَيْرَاتٍ فَإِنْ لَمْ تَكُنْ تُمَيْرَاتٌ حَسَا حَسَوَاتٍ مِنْ مَاءٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَرُوِيَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُفْطِرُ فِي الشِّتَاءِ عَلَى تَمَرَاتٍ وَفِي الصَّيْفِ عَلَى الْمَاءِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ namoz oʻqishdan oldin bir necha dona yangi xurmo bilan iftor qilar edilar. Agar yangi xurmo boʻlmasa, quruq xurmo bilan, agar quruq xurmo ham boʻlmasa, bir necha qultum suv ichib (iftor qilar) edilar.» Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Abu Iso aytdi: Rasululloh ﷺ qishda quruq xurmolar bilan, yozda esa suv bilan iftor qilar edilar, deb ham rivoyat qilingan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ намоз ўқишдан олдин бир неча дона янги хурмо билан ифтор қилар эдилар. Агар янги хурмо бўлмаса, қуруқ хурмо билан, агар қуруқ хурмо ҳам бўлмаса, бир неча қултум сув ичиб (ифтор қилар) эдилар.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Абу Исо айтди: Расулуллоҳ ﷺ қишда қуруқ хурмолар билан, ёзда эса сув билан ифтор қилар эдилар, деб ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا أَبُو دَاوُدَ الطَّيَالِسِيُّ، حَدَّثَنَا هِشَامٌ الدَّسْتَوَائِيُّ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، عَنْ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ، قَالَ تَسَحَّرْنَا مَعَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم ثُمَّ قُمْنَا إِلَى الصَّلاَةِ . قَالَ قُلْتُ كَمْ كَانَ قَدْرُ ذَلِكَ قَالَ قَدْرُ خَمْسِينَ آيَةً .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Biz Nabiy ﷺ bilan saharlik yedik, soʻng namozga turdik.» (Anas) aytdi: Men: «Bu (orada) qancha vaqt boʻlgan edi?» dedim. U: «Ellik oyat (oʻqilgudek) miqdorida», dedi.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У айтди: «Биз Набий ﷺ билан саҳарлик едик, сўнг намозга турдик.» (Анас) айтди: Мен: «Бу (орада) қанча вақт бўлган эди?» дедим. У: «Эллик оят (ўқилгудек) миқдорида», деди.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا وَكِيعٌ، عَنْ هِشَامٍ، بِنَحْوِهِ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ قَدْرُ قِرَاءَةِ خَمْسِينَ آيَةً . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ حُذَيْفَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ زَيْدِ بْنِ ثَابِتٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَبِهِ يَقُولُ الشَّافِعِيُّ وَأَحْمَدُ وَإِسْحَاقُ اسْتَحَبُّوا تَأْخِيرَ السُّحُورِ .
Zayd ibn Sobit (roziyallohu anhu)dan (boshqa isnod bilan) shunga oʻxshash rivoyat qilinadi, faqat unda: «Ellik oyat oʻqish miqdorida», deyilgan. (Roviy) aytdi: Bu bobda Huzayfadan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Zayd ibn Sobitning hadisi hasan sahihdir. Shofeiy, Ahmad va Ishoq ham shunga koʻra aytib, saharlikni kechiktirishni mustahab sanaganlar.Зайд ибн Собит (розияллоҳу анҳу)дан (бошқа иснод билан) шунга ўхшаш ривоят қилинади, фақат унда: «Эллик оят ўқиш миқдорида», дейилган. (Ровий) айтди: Бу бобда Ҳузайфадан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Зайд ибн Собитнинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Шофеий, Аҳмад ва Ишоқ ҳам шунга кўра айтиб, саҳарликни кечиктиришни мустаҳаб санаганлар.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، وَعَبْدِ الْعَزِيزِ بْنِ صُهَيْبٍ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " تَسَحَّرُوا فَإِنَّ فِي السُّحُورِ بَرَكَةً " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ وَجَابِرِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَعَمْرِو بْنِ الْعَاصِ وَالْعِرْبَاضِ بْنِ سَارِيَةَ وَعُتْبَةَ بْنِ عَبْدٍ وَأَبِي الدَّرْدَاءِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Saharlik yenglar, chunki saharlikda baraka bordir», dedilar. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Abdulloh ibn Masʼud, Jobir ibn Abdulloh, Ibn Abbos, Amr ibn al-Os, Irboz ibn Soriya, Utba ibn Abd va Abud-Dardodan ham (hadis bor). Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahihdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Саҳарлик енглар, чунки саҳарликда барака бордир», дедилар. (Ровий) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Абдуллоҳ ибн Масъуд, Жобир ибн Абдуллоҳ, Ибн Аббос, Амр ибн ал-Ос, Ирбоз ибн Сория, Утба ибн Абд ва Абуд-Дардодан ҳам (ҳадис бор). Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ وَاصِلٍ الْكُوفِيُّ، حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَطِيَّةَ، حَدَّثَنَا أَبُو عَاتِكَةَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ جَاءَ رَجُلٌ إِلَى النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فَقَالَ اشْتَكَتْ عَيْنِي أَفَأَكْتَحِلُ وَأَنَا صَائِمٌ قَالَ " نَعَمْ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي رَافِعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ لَيْسَ إِسْنَادُهُ بِالْقَوِيِّ وَلاَ يَصِحُّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم فِي هَذَا الْبَابِ شَيْءٌ . وَأَبُو عَاتِكَةَ يُضَعَّفُ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْكُحْلِ لِلصَّائِمِ فَكَرِهَهُ بَعْضُهُمْ وَهُوَ قَوْلُ سُفْيَانَ وَابْنِ الْمُبَارَكِ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَرَخَّصَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي الْكُحْلِ لِلصَّائِمِ وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Paygʻambar ﷺning oldilariga kelib: «Koʻzim ogʻriyapti, roʻzador holimda surma tortsam boʻladimi?», dedi. U zot: «Ha», dedilar. Abu Iso aytdi: Anas hadisining isnodi qaviy emas va bu bobda Paygʻambar ﷺdan biror narsa sahih boʻlmagan. Abu Otika zaif sanaladi. Ahli ilm roʻzador uchun surma masalasida ixtilof qilganlar: baʼzilari uni makruh sanaganlar, bu Sufyon, Ibn Muborak, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Baʼzi ahli ilm esa roʻzador uchun surmaga ruxsat berdilar, bu Shofiʼiyning soʻzidir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Бир киши Пайғамбар ﷺнинг олдиларига келиб: «Кўзим оғрияпти, рўзадор ҳолимда сурма тортсам бўладими?», деди. У зот: «Ҳа», дедилар. Абу Исо айтди: Анас ҳадисининг исноди қавий эмас ва бу бобда Пайғамбар ﷺдан бирор нарса саҳиҳ бўлмаган. Абу Отика заиф саналади. Аҳли илм рўзадор учун сурма масаласида ихтилоф қилганлар: баъзилари уни макруҳ санаганлар, бу Суфён, Ибн Муборак, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Баъзи аҳли илм эса рўзадор учун сурмага рухсат бердилар, бу Шофиъийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا نَصْرُ بْنُ عَلِيٍّ، حَدَّثَنَا بِشْرُ بْنُ الْمُفَضَّلِ، وَخَالِدُ بْنُ الْحَارِثِ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي عَرُوبَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُوَاصِلُوا " . قَالُوا فَإِنَّكَ تُوَاصِلُ يَا رَسُولَ اللَّهِ . قَالَ " إِنِّي لَسْتُ كَأَحَدِكُمْ إِنَّ رَبِّي يُطْعِمُنِي وَيَسْقِينِي " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَعَائِشَةَ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَبَشِيرِ ابْنِ الْخَصَاصِيَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَالْعَمَلُ عَلَى هَذَا عِنْدَ بَعْضِ أَهْلِ الْعِلْمِ كَرِهُوا الْوِصَالَ فِي الصِّيَامِ . وَرُوِيَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ أَنَّهُ كَانَ يُوَاصِلُ الأَيَّامَ وَلاَ يُفْطِرُ .
Anas (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Visol (ketma-ket, iftorsiz) roʻza tutmanglar», dedilar. Ular: «Lekin oʻzingiz visol roʻza tutasiz-ku, yo Rasululloh?» — deyishdi. U zot: «Men sizlardan biringizga oʻxshamayman; albatta Robbim meni taomlantiradi va meni sugʻoradi», dedilar. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahihdir. Baʼzi ilm ahli huzurida shunga amal qilinadi — ular roʻzada visolni makruh sanaganlar. Abdulloh ibn Zubayrdan esa u kunlab visol qilib, iftor qilmagani rivoyat qilingan.Анас (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Висол (кетма-кет, ифторсиз) рўза тутманглар», дедилар. Улар: «Лекин ўзингиз висол рўза тутасиз-ку, ё Расулуллоҳ?» — дейишди. У зот: «Мен сизлардан бирингизга ўхшамайман; албатта Роббим мени таомлантиради ва мени суғоради», дедилар. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Баъзи илм аҳли ҳузурида шунга амал қилинади — улар рўзада висолни макруҳ санаганлар. Абдуллоҳ ибн Зубайрдан эса у кунлаб висол қилиб, ифтор қилмагани ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عَدِيٍّ، قَالَ أَنْبَأَنَا حُمَيْدٌ الطَّوِيلُ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، قَالَ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يَعْتَكِفُ فِي الْعَشْرِ الأَوَاخِرِ مِنْ رَمَضَانَ فَلَمْ يَعْتَكِفْ عَامًا فَلَمَّا كَانَ فِي الْعَامِ الْمُقْبِلِ اعْتَكَفَ عِشْرِينَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ حَدِيثِ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ . وَاخْتَلَفَ أَهْلُ الْعِلْمِ فِي الْمُعْتَكِفِ إِذَا قَطَعَ اعْتِكَافَهُ قَبْلَ أَنْ يُتِمَّهُ عَلَى مَا نَوَى فَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِذَا نَقَضَ اعْتِكَافَهُ وَجَبَ عَلَيْهِ الْقَضَاءُ . وَاحْتَجُّوا بِالْحَدِيثِ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ مِنِ اعْتِكَافِهِ فَاعْتَكَفَ عَشْرًا مِنْ شَوَّالٍ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ إِنْ لَمْ يَكُنْ عَلَيْهِ نَذْرُ اعْتِكَافٍ أَوْ شَيْءٌ أَوْجَبَهُ عَلَى نَفْسِهِ وَكَانَ مُتَطَوِّعًا فَخَرَجَ فَلَيْسَ عَلَيْهِ أَنْ يَقْضِيَ إِلاَّ أَنْ يُحِبَّ ذَلِكَ اخْتِيَارًا مِنْهُ وَلاَ يَجِبُ ذَلِكَ عَلَيْهِ . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ . قَالَ الشَّافِعِيُّ فَكُلُّ عَمَلٍ لَكَ أَنْ لاَ تَدْخُلَ فِيهِ فَإِذَا دَخَلْتَ فِيهِ فَخَرَجْتَ مِنْهُ فَلَيْسَ عَلَيْكَ أَنْ تَقْضِيَ إِلاَّ الْحَجَّ وَالْعُمْرَةَ . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ Ramazonning oxirgi oʻn kunligida iʼtikof oʻtirardilar. Bir yili iʼtikof oʻtirmadilar, keyingi yili boʻlganda esa yigirma (kun) iʼtikof oʻtirdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis Anas ibn Molik hadisidan hasan sahih gʻaribdir. Iʼtikof oʻtirgan kishi niyat qilganini bajarib boʻlmasdan iʼtikofini uzib qoʻysa (nima boʻlishi) haqida ilm ahli ixtilof qilgan. Baʼzi ilm ahli: iʼtikofini buzsa, qazosini bajarish vojib boʻladi, deyishgan va Nabiy ﷺ iʼtikofidan chiqib, Shavvolda oʻn kun iʼtikof oʻtirganlari haqidagi hadisni dalil qilishgan. Bu Molikning soʻzidir. Baʼzilari esa: agar uning zimmasida iʼtikof nazri yoki oʻziga vojib qilib olgan biror narsa boʻlmay, nafl (iʼtikof) oʻtirgan boʻlsa-yu chiqib ketsa, qazosini bajarish vojib emas, faqat oʻz ixtiyori bilan xohlasa (bajarsa boʻladi), deyishgan. Bu Shofiʼiyning soʻzidir. Shofiʼiy: kirmasliging ixtiyoringda boʻlgan har bir amalga kirsang-u soʻng undan chiqsang, qazosini bajarish vojib emas, faqat haj va umradan boshqa, dedi. Bu bobda Abu Hurayradan ham (rivoyat) bor.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ Рамазоннинг охирги ўн кунлигида иътикоф ўтирардилар. Бир йили иътикоф ўтирмадилар, кейинги йили бўлганда эса йигирма (кун) иътикоф ўтирдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис Анас ибн Молик ҳадисидан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Иътикоф ўтирган киши ният қилганини бажариб бўлмасдан иътикофини узиб қўйса (нима бўлиши) ҳақида илм аҳли ихтилоф қилган. Баъзи илм аҳли: иътикофини бузса, қазосини бажариш вожиб бўлади, дейишган ва Набий ﷺ иътикофидан чиқиб, Шавволда ўн кун иътикоф ўтирганлари ҳақидаги ҳадисни далил қилишган. Бу Моликнинг сўзидир. Баъзилари эса: агар унинг зиммасида иътикоф назри ёки ўзига вожиб қилиб олган бирор нарса бўлмай, нафл (иътикоф) ўтирган бўлса-ю чиқиб кетса, қазосини бажариш вожиб эмас, фақат ўз ихтиёри билан хоҳласа (бажарса бўлади), дейишган. Бу Шофиъийнинг сўзидир. Шофиъий: кирмаслигинг ихтиёрингда бўлган ҳар бир амалга кирсанг-у сўнг ундан чиқсанг, қазосини бажариш вожиб эмас, фақат ҳаж ва умрадан бошқа, деди. Бу бобда Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоят) бор.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا حَمَّادُ بْنُ زَيْدٍ، عَنْ حُمَيْدٍ، عَنْ أَنَسٍ، قَالَ سَمِعْتُ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم يَقُولُ " لَبَّيْكَ بِعُمْرَةٍ وَحَجَّةٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عُمَرَ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ ذَهَبَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ إِلَى هَذَا . وَاخْتَارُوهُ مِنْ أَهْلِ الْكُوفَةِ وَغَيْرِهِمْ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Nabiy ﷺning: «Labbayka bi-umratin va hajjatin» (Mana men umra va haj bilan keldim) deb aytayotganlarini eshitdim. (Roviy) aytdi: Bu bobda Umar va Imron ibn Husayndan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih hadisdir. Baʼzi ilm ahli shunga (amal qilishga) ketishgan va kufaliklar hamda boshqalardan (baʼzilar) buni ixtiyor qilishgan.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Набий ﷺнинг: «Лаббайка би-умратин ва ҳажжатин» (Мана мен умра ва ҳаж билан келдим) деб айтаётганларини эшитдим. (Ровий) айтди: Бу бобда Умар ва Имрон ибн Ҳусайндан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Баъзи илм аҳли шунга (амал қилишга) кетишган ва куфаликлар ҳамда бошқалардан (баъзилар) буни ихтиёр қилишган.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ أَنَسٍ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم رَأَى رَجُلاً يَسُوقُ بَدَنَةً فَقَالَ لَهُ " ارْكَبْهَا " . فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّهَا بَدَنَةٌ . قَالَ لَهُ فِي الثَّالِثَةِ أَوْ فِي الرَّابِعَةِ " ارْكَبْهَا وَيْحَكَ " . أَوْ " وَيْلَكَ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ أَنَسٍ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَخَّصَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ فِي رُكُوبِ الْبَدَنَةِ إِذَا احْتَاجَ إِلَى ظَهْرِهَا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ وَأَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ . وَقَالَ بَعْضُهُمْ لاَ يَرْكَبُ مَا لَمْ يُضْطَرَّ إِلَيْهَا .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: «Nabiy ﷺ qurbonlik tuyasini haydab borayotgan bir kishini koʻrib qoldilar va unga: ‹Unga min›, dedilar. U: ‹Yo Rasululloh, bu qurbonlik tuyasi-ku›, dedi. U zot uchinchi yoki toʻrtinchi marotaba unga: ‹Unga min, voy senga!› yoki ‹Holingga voy!›, dedilar.» (Rovi) aytdi: Bu bobda Ali, Abu Hurayra va Jobir (roziyallohu anhum)dan ham (hadis) bor. Abu Iso aytdi: Anasning hadisi hasan sahih hadisdir. Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan bir guruh ilm ahli qurbonlik tuyasining ustiga minishga, agar uning ustiga ehtiyoj tushsa, ruxsat berishgan. Bu Shofeʼiy, Ahmad va Ishoqning soʻzidir. Ularning baʼzilari esa: «Zaruratga uchramaguncha unga minmaydi», dedi.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: «Набий ﷺ қурбонлик туясини ҳайдаб бораётган бир кишини кўриб қолдилар ва унга: ‹Унга мин›, дедилар. У: ‹Ё Расулуллоҳ, бу қурбонлик туяси-ку›, деди. У зот учинчи ёки тўртинчи маротаба унга: ‹Унга мин, вой сенга!› ёки ‹Ҳолингга вой!›, дедилар.» (Рови) айтди: Бу бобда Али, Абу Ҳурайра ва Жобир (розияллоҳу анҳум)дан ҳам (ҳадис) бор. Абу Исо айтди: Анаснинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган бир гуруҳ илм аҳли қурбонлик туясининг устига минишга, агар унинг устига эҳтиёж тушса, рухсат беришган. Бу Шофеъий, Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир. Уларнинг баъзилари эса: «Заруратга учрамагунча унга минмайди», деди.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عَبْدِ الصَّمَدِ بْنِ عَبْدِ الْوَارِثِ، حَدَّثَنِي أَبِي، حَدَّثَنَا سَلِيمُ بْنُ حَيَّانَ، قَالَ سَمِعْتُ مَرْوَانَ الأَصْفَرَ، عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ، أَنَّ عَلِيًّا، قَدِمَ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْيَمَنِ فَقَالَ " بِمَ أَهْلَلْتَ " . قَالَ أَهْلَلْتُ بِمَا أَهَلَّ بِهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم . قَالَ " لَوْلاَ أَنَّ مَعِي هَدْيًا لأَحْلَلْتُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Anas ibn Molik (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Ali Yamandan Rasululloh ﷺ huzurlariga keldi. U zot: «Nimaga niyat qilib ehrom bogʻlading?» dedilar. U: «Rasululloh ﷺ nimaga ehrom bogʻlagan boʻlsalar, men ham shunga ehrom bogʻladim», dedi. U zot: «Agar yonimda hadiy (qurbonlik) boʻlmaganida, ehromdan chiqar edim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan gʻaribdir.Анас ибн Молик (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Али Ямандан Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келди. У зот: «Нимага ният қилиб эҳром боғладинг?» дедилар. У: «Расулуллоҳ ﷺ нимага эҳром боғлаган бўлсалар, мен ҳам шунга эҳром боғладим», деди. У зот: «Агар ёнимда ҳадий (қурбонлик) бўлмаганида, эҳромдан чиқар эдим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан ғарибдир.