حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ، عَنْ خَالِدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ سَعِيدِ بْنِ أَبِي هِلاَلٍ، عَنْ إِسْحَاقَ بْنِ عُمَرَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم صَلاَةً لِوَقْتِهَا الآخِرِ مَرَّتَيْنِ حَتَّى قَبَضَهُ اللَّهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ وَلَيْسَ إِسْنَادُهُ بِمُتَّصِلٍ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَالْوَقْتُ الأَوَّلُ مِنَ الصَّلاَةِ أَفْضَلُ . وَمِمَّا يَدُلُّ عَلَى فَضْلِ أَوَّلِ الْوَقْتِ عَلَى آخِرِهِ اخْتِيَارُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَأَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ فَلَمْ يَكُونُوا يَخْتَارُونَ إِلاَّ مَا هُوَ أَفْضَلُ وَلَمْ يَكُونُوا يَدَعُونَ الْفَضْلَ وَكَانُوا يُصَلُّونَ فِي أَوَّلِ الْوَقْتِ . قَالَ حَدَّثَنَا بِذَلِكَ أَبُو الْوَلِيدِ الْمَكِّيُّ عَنِ الشَّافِعِيِّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ Alloh u zotning jonini olguniga qadar hech qachon biror namozni oxirgi vaqtida ikki marta oʻqimaganlar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir, uning isnodi muttasil (uzluksiz) emas. Shofeiy aytdi: Namozning avvalgi vaqti afzalroqdir. Avvalgi vaqtning oxirgi vaqtdan afzalligiga dalolat qiladigan narsalardan biri — Nabiy ﷺning, Abu Bakr va Umarning (shuni) ixtiyor qilganlaridir; ular faqat afzal boʻlgan narsanigina ixtiyor qilar, fazilatni tark etmas va namozni avvalgi vaqtida oʻqir edilar. (Shofeiy) aytdi: Buni bizga Abu Valid al-Makkiy Shofeiydan aytib berdi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ Аллоҳ у зотнинг жонини олгунига қадар ҳеч қачон бирор намозни охирги вақтида икки марта ўқимаганлар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир, унинг исноди муттасил (узлуксиз) эмас. Шофеий айтди: Намознинг аввалги вақти афзалроқдир. Аввалги вақтнинг охирги вақтдан афзаллигига далолат қиладиган нарсалардан бири — Набий ﷺнинг, Абу Бакр ва Умарнинг (шуни) ихтиёр қилганларидир; улар фақат афзал бўлган нарсанигина ихтиёр қилар, фазилатни тарк этмас ва намозни аввалги вақтида ўқир эдилар. (Шофеий) айтди: Буни бизга Абу Валид ал-Маккий Шофеийдан айтиб берди.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَرَفَةَ، وَيَحْيَى بْنُ مُوسَى، قَالاَ حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ حَارِثَةَ بْنِ أَبِي الرِّجَالِ، عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا افْتَتَحَ الصَّلاَةَ قَالَ " سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ وَتَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَحَارِثَةُ قَدْ تُكُلِّمَ فِيهِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ . وَأَبُو الرِّجَالِ اسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ الْمَدِينِيُّ .
Hasan ibn Arafa va Yahyo ibn Muso bizga: «Abu Muoviya bizga Horisa ibn Abur-Rijoldan, u Amradan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi», deb aytdilar. U: «Paygʻambar ﷺ namozni boshlaganlarida: ‹Subhonaka-llohumma va bihamdika va taboraka-smuka va taolo jadduka va lo ilaha gʻayruk (Sen poksan, ey Alloh, va Senga hamd boʻlsin; isming muborakdir, ulugʻliging yuksakdir, Sendan oʻzga iloh yoʻqdir)› deyar edilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadisni biz Oishaning hadisidan faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Horisa hifzi (yodlash quvvati) tomonidan tanqid qilingan. Abur-Rijolning ismi Muhammad ibn Abdurrahmon al-Madiniydir.Ҳасан ибн Арафа ва Яҳё ибн Мусо бизга: «Абу Муовия бизга Ҳориса ибн Абур-Рижолдан, у Амрадан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди», деб айтдилар. У: «Пайғамбар ﷺ намозни бошлаганларида: ‹Субҳонака-ллоҳумма ва биҳамдика ва таборака-смука ва таоло жаддука ва ло илаҳа ғайрук (Сен поксан, эй Аллоҳ, ва Сенга ҳамд бўлсин; исминг муборакдир, улуғлигинг юксакдир, Сендан ўзга илоҳ йўқдир)› деяр эдилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадисни биз Оишанинг ҳадисидан фақат шу йўл билангина биламиз. Ҳориса ҳифзи (ёдлаш қуввати) томонидан танқид қилинган. Абур-Рижолнинг исми Муҳаммад ибн Абдурраҳмон ал-Мадинийдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَحْيَى النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا عَمْرُو بْنُ أَبِي سَلَمَةَ أَبُو حَفْصٍ التِّنِّيسِيُّ، عَنْ زُهَيْرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُسَلِّمُ فِي الصَّلاَةِ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً تِلْقَاءَ وَجْهِهِ يَمِيلُ إِلَى الشِّقِّ الأَيْمَنِ شَيْئًا . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَهْلِ بْنِ سَعْدٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَحَدِيثُ عَائِشَةَ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ زُهَيْرُ بْنُ مُحَمَّدٍ أَهْلُ الشَّأْمِ يَرْوُونَ عَنْهُ مَنَاكِيرَ وَرِوَايَةُ أَهْلِ الْعِرَاقِ عَنْهُ أَشْبَهُ وَأَصَحُّ . قَالَ مُحَمَّدٌ وَقَالَ أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ كَأَنَّ زُهَيْرَ بْنَ مُحَمَّدٍ الَّذِي كَانَ وَقَعَ عِنْدَهُمْ لَيْسَ هُوَ هَذَا الَّذِي يُرْوَى عَنْهُ بِالْعِرَاقِ كَأَنَّهُ رَجُلٌ آخَرُ قَلَبُوا اسْمَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَقَدْ قَالَ بِهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ فِي التَّسْلِيمِ فِي الصَّلاَةِ وَأَصَحُّ الرِّوَايَاتِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم تَسْلِيمَتَانِ وَعَلَيْهِ أَكْثَرُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَالتَّابِعِينَ وَمَنْ بَعْدَهُمْ . وَرَأَى قَوْمٌ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً فِي الْمَكْتُوبَةِ . قَالَ الشَّافِعِيُّ إِنْ شَاءَ سَلَّمَ تَسْلِيمَةً وَاحِدَةً وَإِنْ شَاءَ سَلَّمَ تَسْلِيمَتَيْنِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ namozda yuzlari roʻparasiga (qaratib), oʻng tomonga bir oz egilgan holda bir marta salom berar edilar. (Roviy) dedi: Bu bobda Sahl ibn Saʼddan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisini biz marfuʼ (yaʼni Nabiy ﷺga koʻtarilgan) holda faqat shu yoʻl bilangina bilamiz. Muhammad ibn Ismoil (Buxoriy) aytdi: Zuhayr ibn Muhammaddan shomliklar munkar (rivoyat)larni rivoyat qilishadi, iroqliklarning undan qilgan rivoyati esa (haqiqatga) yaqinroq va sahihroqdir. Muhammad aytdi: Ahmad ibn Hanbal: «Goʻyo ularning huzuriga tushgan Zuhayr ibn Muhammad Iroqda undan rivoyat qilinadigan kishining oʻzi emasdek; goʻyo u boshqa bir kishidir, ismini almashtirib qoʻyishgan», dedi. Abu Iso aytdi: Namozdagi salom haqida baʼzi ahli ilm shunga (qarab) aytishgan, ammo Nabiy ﷺdan rivoyatlarning eng sahihi ikki marta salom berishdir va Nabiy ﷺning sahobalaridan, tobeinlardan hamda ulardan keyingilardan boʻlgan koʻpchilik ahli ilm shunga (amal qiladi). Nabiy ﷺning sahobalaridan va boshqalardan boʻlgan bir qavm farz namozda bir marta salom berishni (joiz deb) koʻrishgan. Shofeiy: «Xohlasa bir marta salom beradi, xohlasa ikki marta salom beradi», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ намозда юзлари рўпарасига (қаратиб), ўнг томонга бир оз эгилган ҳолда бир марта салом берар эдилар. (Ровий) деди: Бу бобда Саҳл ибн Саъддан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадисини биз марфуъ (яъни Набий ﷺга кўтарилган) ҳолда фақат шу йўл билангина биламиз. Муҳаммад ибн Исмоил (Бухорий) айтди: Зуҳайр ибн Муҳаммаддан шомликлар мункар (ривоят)ларни ривоят қилишади, ироқликларнинг ундан қилган ривояти эса (ҳақиқатга) яқинроқ ва саҳиҳроқдир. Муҳаммад айтди: Аҳмад ибн Ҳанбал: «Гўё уларнинг ҳузурига тушган Зуҳайр ибн Муҳаммад Ироқда ундан ривоят қилинадиган кишининг ўзи эмасдек; гўё у бошқа бир кишидир, исмини алмаштириб қўйишган», деди. Абу Исо айтди: Намоздаги салом ҳақида баъзи аҳли илм шунга (қараб) айтишган, аммо Набий ﷺдан ривоятларнинг энг саҳиҳи икки марта салом беришдир ва Набий ﷺнинг саҳобаларидан, тобеинлардан ҳамда улардан кейингилардан бўлган кўпчилик аҳли илм шунга (амал қилади). Набий ﷺнинг саҳобаларидан ва бошқалардан бўлган бир қавм фарз намозда бир марта салом беришни (жоиз деб) кўришган. Шофеий: «Хоҳласа бир марта салом беради, хоҳласа икки марта салом беради», деди.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ، عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا سَلَّمَ لاَ يَقْعُدُ إِلاَّ مِقْدَارَ مَا يَقُولُ " اللَّهُمَّ أَنْتَ السَّلاَمُ وَمِنْكَ السَّلاَمُ تَبَارَكْتَ ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ " .
Oisha (roziyallohu anho) dedi: «Rasululloh ﷺ salom berganlaridan keyin faqat: ‹Allohumma antas-salaam va minkas-salaam, tabaarakta zal-jalaali val-ikraam› (Ey Alloh, Sen Salomsan (barcha nuqsondan poksan) va salomatlik Sendandir. Sen barakali boʻlding, ey ulugʻlik va karam Egasi) deb aytadigan vaqt miqdoridagina oʻtirar edilar».Оиша (розияллоҳу анҳо) деди: «Расулуллоҳ ﷺ салом берганларидан кейин фақат: ‹Аллоҳумма антас-салаам ва минкас-салаам, табааракта зал-жалаали вал-икраам› (Эй Аллоҳ, Сен Саломсан (барча нуқсондан поксан) ва саломатлик Сендандир. Сен баракали бўлдинг, эй улуғлик ва карам Эгаси) деб айтадиган вақт миқдоридагина ўтирар эдилар».
حَدَّثَنَا هَنَّادُ بْنُ السَّرِيِّ، حَدَّثَنَا مَرْوَانُ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْفَزَارِيُّ، وَأَبُو مُعَاوِيَةَ عَنْ عَاصِمٍ الأَحْوَلِ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ وَقَالَ " تَبَارَكْتَ يَا ذَا الْجَلاَلِ وَالإِكْرَامِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ ثَوْبَانَ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . وَالْمُغِيرَةِ بْنِ شُعْبَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى خَالِدٌ الْحَذَّاءُ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ حَدِيثِ عَائِشَةَ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ نَحْوَ حَدِيثِ عَاصِمٍ . وَقَدْ رُوِيَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ بَعْدَ التَّسْلِيمِ " لاَ إِلَهَ إِلاَّ اللَّهُ وَحْدَهُ لاَ شَرِيكَ لَهُ لَهُ الْمُلْكُ وَلَهُ الْحَمْدُ يُحْيِي وَيُمِيتُ وَهُوَ عَلَى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ اللَّهُمَّ لاَ مَانِعَ لِمَا أَعْطَيْتَ وَلاَ مُعْطِيَ لِمَا مَنَعْتَ وَلاَ يَنْفَعُ ذَا الْجَدِّ مِنْكَ الْجَدُّ " . وَرُوِيَ عَنْهُ أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ " سُبْحَانَ رَبِّكَ رَبِّ الْعِزَّةِ عَمَّا يَصِفُونَ وَسَلاَمٌ عَلَى الْمُرْسَلِينَ وَالْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ " .
Oisha (roziyallohu anho)dan bu isnod bilan shunga oʻxshash (hadis rivoyat qilinadi), faqat u: «Tabaarakta yaa zal-jalaali val-ikraam» (Sen barakali boʻlding, ey ulugʻlik va karam Egasi) dedi. (Roviy) dedi: Bu bobda Savbon, Ibn Umar, Ibn Abbos, Abu Said, Abu Hurayra va Mugʻiyra ibn Shuʼbadan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Xolid al-Hazzo bu hadisni Oishaning hadisidan, Abdulloh ibnul-Horisdan, Osimning hadisiga oʻxshatib rivoyat qilgan. Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadiki, u zot salomdan keyin: «Laa ilaaha illalloohu vahdahu laa shariyka lahu, lahul-mulku va lahul-hamdu, yuhyiy va yumiytu va huva alaa kulli shayʼin qodiyr. Allohumma laa maaniʼa limaa aʼtoyta va laa muʼtiya limaa manaʼta va laa yanfaʼu zal-jaddi minkal-jadd» (Allohdan oʻzga iloh yoʻq, U yolgʻizdir, Uning sherigi yoʻq. Mulk Uniki va hamd Unikidir, U tiriltiradi va oʻldiradi, U har narsaga qodirdir. Ey Alloh, Sen bergan narsani toʻsuvchi yoʻq va Sen toʻsgan narsani beruvchi yoʻq, boylik egasiga (uning) boyligi Sening (oldingda) foyda bermaydi) deb aytar edilar. Yana u zotdan rivoyat qilinadiki, u: «Subhaana rabbika rabbil-izzati ammaa yasifuun, va salaamun alal-mursaliyn, val-hamdu lillaahi rabbil-aalamiyn» (Izzat Egasi boʻlmish Robbing ular sifatlayotgan narsalardan pokdir. Va paygʻambarlarga salom boʻlsin. Va olamlarning Robbi boʻlmish Allohga hamd boʻlsin) deb aytar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан бу иснод билан шунга ўхшаш (ҳадис ривоят қилинади), фақат у: «Табааракта яа зал-жалаали вал-икраам» (Сен баракали бўлдинг, эй улуғлик ва карам Эгаси) деди. (Ровий) деди: Бу бобда Савбон, Ибн Умар, Ибн Аббос, Абу Саид, Абу Ҳурайра ва Муғийра ибн Шуъбадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Холид ал-Ҳаззо бу ҳадисни Оишанинг ҳадисидан, Абдуллоҳ ибнул-Ҳорисдан, Осимнинг ҳадисига ўхшатиб ривоят қилган. Набий ﷺдан ривоят қилинадики, у зот саломдан кейин: «Лаа илааҳа иллаллооҳу ваҳдаҳу лаа шарийка лаҳу, лаҳул-мулку ва лаҳул-ҳамду, юҳйий ва юмийту ва ҳува алаа кулли шайъин қодийр. Аллоҳумма лаа мааниъа лимаа аътойта ва лаа муътия лимаа манаъта ва лаа янфаъу зал-жадди минкал-жадд» (Аллоҳдан ўзга илоҳ йўқ, У ёлғиздир, Унинг шериги йўқ. Мулк Уники ва ҳамд Уникидир, У тирилтиради ва ўлдиради, У ҳар нарсага қодирдир. Эй Аллоҳ, Сен берган нарсани тўсувчи йўқ ва Сен тўсган нарсани берувчи йўқ, бойлик эгасига (унинг) бойлиги Сенинг (олдингда) фойда бермайди) деб айтар эдилар. Яна у зотдан ривоят қилинадики, у: «Субҳаана раббика раббил-иззати аммаа ясифуун, ва салаамун алал-мурсалийн, вал-ҳамду лиллааҳи раббил-ааламийн» (Иззат Эгаси бўлмиш Роббинг улар сифатлаётган нарсалардан покдир. Ва пайғамбарларга салом бўлсин. Ва оламларнинг Робби бўлмиш Аллоҳга ҳамд бўлсин) деб айтар эдилар.
حَدَّثَنَا هَارُونُ بْنُ إِسْحَاقَ الْهَمْدَانِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ سُلَيْمَانَ الْكِلاَبِيُّ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا نَعَسَ أَحَدُكُمْ وَهُوَ يُصَلِّي فَلْيَرْقُدْ حَتَّى يَذْهَبَ عَنْهُ النَّوْمُ فَإِنَّ أَحَدَكُمْ إِذَا صَلَّى وَهُوَ يَنْعَسُ لَعَلَّهُ يَذْهَبُ يَسْتَغْفِرُ فَيَسُبَّ نَفْسَهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ وَأَبِي هُرَيْرَةَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi. U dedi: Rasululloh ﷺ: «Biringiz namoz oʻqiyotgan paytda mudrab qolsa, uyqu undan ketguncha yotib uxlasin. Chunki biringiz mudrab turib namoz oʻqisa, ehtimol u istigʻfor aytmoqchi boʻlib (oʻrniga) oʻzini soʻkib qoʻyar», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Anas va Abu Hurayradan ham (rivoyatlar) bor. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади. У деди: Расулуллоҳ ﷺ: «Бирингиз намоз ўқиётган пайтда мудраб қолса, уйқу ундан кетгунча ётиб ухласин. Чунки бирингиз мудраб туриб намоз ўқиса, эҳтимол у истиғфор айтмоқчи бўлиб (ўрнига) ўзини сўкиб қўяр», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Анас ва Абу Ҳурайрадан ҳам (ривоятлар) бор. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا مَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، حَدَّثَنَا شَبَابَةُ بْنُ سَوَّارٍ، عَنْ شُعْبَةَ، عَنْ نُعَيْمِ بْنِ أَبِي هِنْدٍ، عَنْ أَبِي وَائِلٍ، عَنْ مَسْرُوقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ فِي مَرَضِهِ الَّذِي مَاتَ فِيهِ قَاعِدًا . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " إِذَا صَلَّى الإِمَامُ جَالِسًا فَصَلُّوا جُلُوسًا " . وَرُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم خَرَجَ فِي مَرَضِهِ وَأَبُو بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَصَلَّى إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ وَالنَّاسُ يَأْتَمُّونَ بِأَبِي بَكْرٍ وَأَبُو بَكْرٍ يَأْتَمُّ بِالنَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . وَرُوِيَ عَنْهَا أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ قَاعِدًا . وَرُوِيَ عَنْ أَنَسِ بْنِ مَالِكٍ أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم صَلَّى خَلْفَ أَبِي بَكْرٍ وَهُوَ قَاعِدٌ .
Mahmud ibn Gʻaylon bizga aytib berdi, Shaboba ibn Savvor bizga aytib berdi, u Shuʼbadan, u Nuaym ibn Abu Hinddan, u Abu Voildan, u Masruqdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qiladi. U: «Rasululloh ﷺ oʻzlari vafot etgan kasalliklarida Abu Bakrning ortida oʻtirgan holda namoz oʻqidilar», dedi. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahihdir. Oishadan Nabiy ﷺdan shunday rivoyat qilingan: u zot: «Imom oʻtirgan holda namoz oʻqisa, sizlar ham oʻtirib oʻqing», dedilar. Yana undan rivoyat qilinganki, Nabiy ﷺ kasalliklarida (uydan) chiqdilar, Abu Bakr esa odamlarga (imom boʻlib) namoz oʻqitayotgan edi; bas, u zot Abu Bakrning yonida namoz oʻqidilar, odamlar Abu Bakrga ergashar, Abu Bakr esa Nabiy ﷺga ergashar edi. Yana undan rivoyat qilinganki, Nabiy ﷺ Abu Bakrning ortida oʻtirgan holda namoz oʻqidilar. Yana Anas ibn Molikdan rivoyat qilinganki, Nabiy ﷺ Abu Bakrning ortida, oʻtirgan holda namoz oʻqidilar.Маҳмуд ибн Ғайлон бизга айтиб берди, Шабоба ибн Саввор бизга айтиб берди, у Шуъбадан, у Нуайм ибн Абу Ҳинддан, у Абу Воилдан, у Масруқдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилади. У: «Расулуллоҳ ﷺ ўзлари вафот этган касалликларида Абу Бакрнинг ортида ўтирган ҳолда намоз ўқидилар», деди. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳдир. Оишадан Набий ﷺдан шундай ривоят қилинган: у зот: «Имом ўтирган ҳолда намоз ўқиса, сизлар ҳам ўтириб ўқинг», дедилар. Яна ундан ривоят қилинганки, Набий ﷺ касалликларида (уйдан) чиқдилар, Абу Бакр эса одамларга (имом бўлиб) намоз ўқитаётган эди; бас, у зот Абу Бакрнинг ёнида намоз ўқидилар, одамлар Абу Бакрга эргашар, Абу Бакр эса Набий ﷺга эргашар эди. Яна ундан ривоят қилинганки, Набий ﷺ Абу Бакрнинг ортида ўтирган ҳолда намоз ўқидилар. Яна Анас ибн Моликдан ривоят қилинганки, Набий ﷺ Абу Бакрнинг ортида, ўтирган ҳолда намоз ўқидилар.
حَدَّثَنَا الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي جَالِسًا فَيَقْرَأُ وَهُوَ جَالِسٌ فَإِذَا بَقِيَ مِنْ قِرَاءَتِهِ قَدْرُ مَا يَكُونُ ثَلاَثِينَ أَوْ أَرْبَعِينَ آيَةً قَامَ فَقَرَأَ وَهُوَ قَائِمٌ ثُمَّ رَكَعَ وَسَجَدَ ثُمَّ صَنَعَ فِي الرَّكْعَةِ الثَّانِيَةِ مِثْلَ ذَلِكَ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Paygʻambar ﷺ oʻtirgan holda namoz oʻqir, oʻtirgan holda qiroat qilardilar. Qiroatlaridan oʻttiz yoki qirq oyatcha qolganda turib, tik turgan holda qiroat qilardilar, soʻng rukuʼ va sajda qilardilar, soʻng ikkinchi rakaatda ham shunday qilardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahih hadisdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Пайғамбар ﷺ ўтирган ҳолда намоз ўқир, ўтирган ҳолда қироат қилардилар. Қироатларидан ўттиз ёки қирқ оятча қолганда туриб, тик турган ҳолда қироат қилардилар, сўнг рукуъ ва сажда қилардилар, сўнг иккинчи ракаатда ҳам шундай қилардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ҳадисдир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا قَبِيصَةُ، عَنْ حَمَّادِ بْنِ سَلَمَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنِ ابْنِ سِيرِينَ، عَنْ صَفِيَّةَ ابْنَةِ الْحَارِثِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ تُقْبَلُ صَلاَةُ الْحَائِضِ إِلاَّ بِخِمَارٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو . وَقَوْلُهُ " الْحَائِضُ " . يَعْنِي الْمَرْأَةَ الْبَالِغَ يَعْنِي إِذَا حَاضَتْ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَالْعَمَلُ عَلَيْهِ عِنْدَ أَهْلِ الْعِلْمِ أَنَّ الْمَرْأَةَ إِذَا أَدْرَكَتْ فَصَلَّتْ وَشَيْءٌ مِنْ شَعْرِهَا مَكْشُوفٌ لاَ تَجُوزُ صَلاَتُهَا . وَهُوَ قَوْلُ الشَّافِعِيِّ قَالَ لاَ تَجُوزُ صَلاَةُ الْمَرْأَةِ وَشَيْءٌ مِنْ جَسَدِهَا مَكْشُوفٌ . قَالَ الشَّافِعِيُّ وَقَدْ قِيلَ إِنْ كَانَ ظَهْرُ قَدَمَيْهَا مَكْشُوفًا فَصَلاَتُهَا جَائِزَةٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ: ‹Hayz koʻradigan (ayol)ning namozi xumorsiz (boshni yopadigan roʻmolsiz) qabul boʻlmaydi›, dedilar», dedi. (Roviy) aytdi: Bu bobda Abdulloh ibn Amrdan ham (rivoyat) bor. «Hayz koʻradigan» degan soʻz balogʻatga yetgan, yaʼni hayz koʻrgan ayolni anglatadi. Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan hadisdir. Ilm ahlining oldida amal shunga muvofiq: ayol (balogʻatga) yetib, sochining bir qismi ochiq holda namoz oʻqisa, namozi joiz boʻlmaydi. Bu Shofeiyning soʻzidir; u: «Ayolning tanasidan bir narsa ochiq holda namozi joiz boʻlmaydi», dedi. Shofeiy aytdi: «Agar oyoqlarining usti ochiq boʻlsa, namozi joizdir», deyilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ: ‹Ҳайз кўрадиган (аёл)нинг намози хуморсиз (бошни ёпадиган рўмолсиз) қабул бўлмайди›, дедилар», деди. (Ровий) айтди: Бу бобда Абдуллоҳ ибн Амрдан ҳам (ривоят) бор. «Ҳайз кўрадиган» деган сўз балоғатга етган, яъни ҳайз кўрган аёлни англатади. Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан ҳадисдир. Илм аҳлининг олдида амал шунга мувофиқ: аёл (балоғатга) етиб, сочининг бир қисми очиқ ҳолда намоз ўқиса, намози жоиз бўлмайди. Бу Шофеийнинг сўзидир; у: «Аёлнинг танасидан бир нарса очиқ ҳолда намози жоиз бўлмайди», деди. Шофеий айтди: «Агар оёқларининг усти очиқ бўлса, намози жоиздир», дейилган.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ رَافِعٍ النَّيْسَابُورِيُّ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ سُلَيْمَانَ الرَّازِيُّ، حَدَّثَنَا الْمُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ، عَنْ عَطَاءٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنْ ثَابَرَ عَلَى ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً مِنَ السُّنَّةِ بَنَى اللَّهُ لَهُ بَيْتًا فِي الْجَنَّةِ أَرْبَعِ رَكَعَاتٍ قَبْلَ الظُّهْرِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَهَا وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْمَغْرِبِ وَرَكْعَتَيْنِ بَعْدَ الْعِشَاءِ وَرَكْعَتَيْنِ قَبْلَ الْفَجْرِ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أُمِّ حَبِيبَةَ وَأَبِي هُرَيْرَةَ وَأَبِي مُوسَى وَابْنِ عُمَرَ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَمُغِيرَةُ بْنُ زِيَادٍ قَدْ تَكَلَّمَ فِيهِ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ قِبَلِ حِفْظِهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kim sunnatdan oʻn ikki rakaatni doimiy oʻqishda sabot qilsa, Alloh unga jannatda bir uy bino qiladi: Peshindan oldin toʻrt rakaat, undan keyin ikki rakaat, shomdan keyin ikki rakaat, xufton (isho)dan keyin ikki rakaat va bomdoddan (fajrdan) oldin ikki rakaat», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Umm Habiba, Abu Hurayra, Abu Muso va Ibn Umardan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi shu yoʻldan gʻaribdir. Mugʻiyra ibn Ziyod haqida esa baʼzi ilm ahli uning hifzi (yodlash quvvati) tomonidan gapirishgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ким суннатдан ўн икки ракаатни доимий ўқишда сабот қилса, Аллоҳ унга жаннатда бир уй бино қилади: Пешиндан олдин тўрт ракаат, ундан кейин икки ракаат, шомдан кейин икки ракаат, хуфтон (ишо)дан кейин икки ракаат ва бомдоддан (фажрдан) олдин икки ракаат», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Умм Ҳабиба, Абу Ҳурайра, Абу Мусо ва Ибн Умардан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси шу йўлдан ғарибдир. Муғийра ибн Зиёд ҳақида эса баъзи илм аҳли унинг ҳифзи (ёдлаш қуввати) томонидан гапиришган.
حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ التِّرْمِذِيُّ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " رَكْعَتَا الْفَجْرِ خَيْرٌ مِنَ الدُّنْيَا وَمَا فِيهَا " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَلِيٍّ وَابْنِ عُمَرَ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ رَوَى أَحْمَدُ بْنُ حَنْبَلٍ عَنْ صَالِحِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ التِّرْمِذِيِّ حَدِيثَ عَائِشَةَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Bomdod (fajr)ning ikki rakaati dunyo va undagi narsalardan yaxshiroqdir», dedilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Ali, Ibn Umar va Ibn Abbosdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi hasan sahih hadisdir. Ahmad ibn Hanbal Solih ibn Abdulloh at-Termiziydan Oishaning hadisini rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Бомдод (фажр)нинг икки ракаати дунё ва ундаги нарсалардан яхшироқдир», дедилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Али, Ибн Умар ва Ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Аҳмад ибн Ҳанбал Солиҳ ибн Абдуллоҳ ат-Термизийдан Оишанинг ҳадисини ривоят қилган.
حَدَّثَنَا يُوسُفُ بْنُ عِيسَى الْمَرْوَزِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ، قَالَ سَمِعْتُ مَالِكَ بْنَ أَنَسٍ، عَنْ أَبِي النَّضْرِ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا صَلَّى رَكْعَتَىِ الْفَجْرِ فَإِنْ كَانَتْ لَهُ إِلَىَّ حَاجَةٌ كَلَّمَنِي وَإِلاَّ خَرَجَ إِلَى الصَّلاَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . وَقَدْ كَرِهَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمُ الْكَلاَمَ بَعْدَ طُلُوعِ الْفَجْرِ حَتَّى يُصَلِّيَ صَلاَةَ الْفَجْرِ إِلاَّ مَا كَانَ مِنْ ذِكْرِ اللَّهِ أَوْ مِمَّا لاَ بُدَّ مِنْهُ وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ bomdod (fajr)ning ikki rakaatini oʻqiganlaridan keyin, agar menda ehtiyojlari boʻlsa, men bilan gaplashar edilar, boʻlmasa namozga chiqib ketar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan sahih hadisdir. Paygʻambar ﷺning ashoblaridan va boshqalardan baʼzi ilm ahli bomdod (fajr) tongi otganidan keyin bomdod namozini oʻqigunga qadar gaplashishni — Allohni zikr qilish yoki muqarrar (zarur) boʻlgan narsadan boshqasini — makruh deb bilishgan. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ бомдод (фажр)нинг икки ракаатини ўқиганларидан кейин, агар менда эҳтиёжлари бўлса, мен билан гаплашар эдилар, бўлмаса намозга чиқиб кетар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан саҳиҳ ҳадисдир. Пайғамбар ﷺнинг ашобларидан ва бошқалардан баъзи илм аҳли бомдод (фажр) тонги отганидан кейин бомдод намозини ўқигунга қадар гаплашишни — Аллоҳни зикр қилиш ёки муқаррар (зарур) бўлган нарсадан бошқасини — макруҳ деб билишган. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَارِثِ بْنُ عُبَيْدِ اللَّهِ الْعَتَكِيُّ الْمَرْوَزِيُّ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ، عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ شَقِيقٍ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ إِذَا لَمْ يُصَلِّ أَرْبَعًا قَبْلَ الظُّهْرِ صَلاَّهُنَّ بَعْدَهُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ إِنَّمَا نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ ابْنِ الْمُبَارَكِ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رَوَاهُ قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ عَنْ شُعْبَةَ عَنْ خَالِدٍ الْحَذَّاءِ نَحْوَ هَذَا . وَلاَ نَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ عَنْ شُعْبَةَ غَيْرَ قَيْسِ بْنِ الرَّبِيعِ وَقَدْ رُوِيَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ أَبِي لَيْلَى عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم نَحْوُ هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Paygʻambar ﷺ peshindan oldin toʻrt (rakaat) oʻqimagan boʻlsalar, ularni undan keyin oʻqir edilar. Abu Iso aytdi: Bu hasan gʻarib hadisdir, biz uni faqat Ibn al-Muborakning hadisi sifatida shu yoʻldan bilamiz. Qays ibn ar-Rabiʼ uni Shuʼbadan, u Xolid al-Hazzodan shunga oʻxshash (qilib) rivoyat qilgan. Biz uni Shuʼbadan Qays ibn ar-Rabiʼdan boshqa biror kishi rivoyat qilganini bilmaymiz. Abdurrahmon ibn Abu Layloʼdan, u Paygʻambar ﷺdan ham shunga oʻxshashi rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Пайғамбар ﷺ пешиндан олдин тўрт (ракаат) ўқимаган бўлсалар, уларни ундан кейин ўқир эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳасан ғариб ҳадисдир, биз уни фақат Ибн ал-Муборакнинг ҳадиси сифатида шу йўлдан биламиз. Қайс ибн ар-Рабиъ уни Шуъбадан, у Холид ал-Ҳаззодан шунга ўхшаш (қилиб) ривоят қилган. Биз уни Шуъбадан Қайс ибн ар-Рабиъдан бошқа бирор киши ривоят қилганини билмаймиз. Абдурраҳмон ибн Абу Лайлўдан, у Пайғамбар ﷺдан ҳам шунга ўхшаши ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنُ بْنُ عِيسَى، حَدَّثَنَا مَالِكٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم كَانَ يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ إِحْدَى عَشْرَةَ رَكْعَةً يُوتِرُ مِنْهَا بِوَاحِدَةٍ فَإِذَا فَرَغَ مِنْهَا اضْطَجَعَ عَلَى شِقِّهِ الأَيْمَنِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinishicha, Rasululloh ﷺ kechasi oʻn bir rakaat oʻqir, ulardan bittasi bilan vitr qilar, undan boʻshagach, oʻng yonboshlariga yotar edilar.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинишича, Расулуллоҳ ﷺ кечаси ўн бир ракаат ўқир, улардан биттаси билан витр қилар, ундан бўшагач, ўнг ёнбошларига ётар эдилар.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا أَبُو الأَحْوَصِ، عَنِ الأَعْمَشِ، عَنْ إِبْرَاهِيمَ، عَنِ الأَسْوَدِ بْنِ يَزِيدَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُصَلِّي مِنَ اللَّيْلِ تِسْعَ رَكَعَاتٍ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَزَيْدِ بْنِ خَالِدٍ وَالْفَضْلِ بْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى حَدِيثُ عَائِشَةَ حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Hannod bizga aytib berdi: Abul Ahvas bizga Aʼmashdan, u Ibrohimdan, u al-Asvad ibn Yaziddan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi. U (Oisha) dedi: Nabiy ﷺ kechasi toʻqqiz rakaʼat namoz oʻqir edilar. (Abu Iso) aytdi: Bu bobda Abu Hurayra, Zayd ibn Xolid va al-Fazl ibn Abbosdan ham (rivoyatlar bor). Abu Iso aytdi: Oishaning hadisi bu yoʻnalishdan hasan gʻarib hadisdir.Ҳаннод бизга айтиб берди: Абул Аҳвас бизга Аъмашдан, у Иброҳимдан, у ал-Асвад ибн Язиддан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди. У (Оиша) деди: Набий ﷺ кечаси тўққиз ракаъат намоз ўқир эдилар. (Абу Исо) айтди: Бу бобда Абу Ҳурайра, Зайд ибн Холид ва ал-Фазл ибн Аббосдан ҳам (ривоятлар бор). Абу Исо айтди: Оишанинг ҳадиси бу йўналишдан ҳасан ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ، عَنْ قَتَادَةَ، عَنْ زُرَارَةَ بْنِ أَوْفَى، عَنْ سَعْدِ بْنِ هِشَامٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم إِذَا لَمْ يُصَلِّ مِنَ اللَّيْلِ - مَنَعَهُ مِنْ ذَلِكَ النَّوْمُ أَوْ غَلَبَتْهُ عَيْنَاهُ صَلَّى مِنَ النَّهَارِ ثِنْتَىْ عَشْرَةَ رَكْعَةً . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَسَعْدُ بْنُ هِشَامٍ هُوَ ابْنُ عَامِرٍ الأَنْصَارِيُّ وَهِشَامُ بْنُ عَامِرٍ هُوَ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . حَدَّثَنَا عَبَّاسٌ هُوَ ابْنُ عَبْدِ الْعَظِيمِ الْعَنْبَرِيُّ حَدَّثَنَا عَتَّابُ بْنُ الْمُثَنَّى عَنْ بَهْزِ بْنِ حَكِيمٍ قَالَ كَانَ زُرَارَةُ بْنُ أَوْفَى قَاضِيَ الْبَصْرَةِ وَكَانَ يَؤُمُّ فِي بَنِي قُشَيْرٍ فَقَرَأَ يَوْمًا فِي صَلاَةِ الصُّبْحِ: (فَإِذَا نُقِرَ فِي النَّاقُورِ * فَذَلِكَ يَوْمَئِذٍ يَوْمٌ عَسِيرٌ ) فَخَرَّ مَيِّتًا فَكُنْتُ فِيمَنِ احْتَمَلَهُ إِلَى دَارِهِ .
Qutayba bizga aytib berdi: Abu Avona bizga Qatodadan, u Zuroro ibn Avfodan, u Saʼd ibn Hishomdan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi. U (Oisha) dedi: Nabiy ﷺ kechasi namoz oʻqimay qolganlarida — buni uyqu toʻsib qoʻyganda yoki koʻzlari gʻolib kelganda — kunduzi oʻn ikki rakaʼat (namoz) oʻqir edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. Abu Iso aytdi: Saʼd ibn Hishom — bu Ibn Omir al-Ansoriydir, Hishom ibn Omir esa Nabiy ﷺning sahobalaridan biridir. Abbos — bu Ibn Abdulazim al-Anbariydir — bizga aytib berdi: Attob ibn al-Musanno bizga Bahz ibn Hakimdan rivoyat qilib aytdi: Zuroro ibn Avfo Basra qozisi edi va Banu Qushayrga imom boʻlardi. Bir kuni bomdod namozida: {Bas, qachon Soʼrda (Surnayda) dam urilsa * Oʻsha kun ogʻir kun boʻlur} (Muddassir 8-9) (oyatini) oʻqib, oʻlik holda yiqildi. Men uni uyiga koʻtarib olib borganlar orasida edim.Қутайба бизга айтиб берди: Абу Авона бизга Қатодадан, у Зуроро ибн Авфодан, у Саъд ибн Ҳишомдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди. У (Оиша) деди: Набий ﷺ кечаси намоз ўқимай қолганларида — буни уйқу тўсиб қўйганда ёки кўзлари ғолиб келганда — кундузи ўн икки ракаъат (намоз) ўқир эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. Абу Исо айтди: Саъд ибн Ҳишом — бу Ибн Омир ал-Ансорийдир, Ҳишом ибн Омир эса Набий ﷺнинг саҳобаларидан биридир. Аббос — бу Ибн Абдулазим ал-Анбарийдир — бизга айтиб берди: Аттоб ибн ал-Мусанно бизга Баҳз ибн Ҳакимдан ривоят қилиб айтди: Зуроро ибн Авфо Басра қозиси эди ва Бану Қушайрга имом бўларди. Бир куни бомдод намозида: {Бас, қачон Сўрда (Сурнайда) дам урилса * Ўша кун оғир кун бўлур} (Муддассир 8-9) (оятини) ўқиб, ўлик ҳолда йиқилди. Мен уни уйига кўтариб олиб борганлар орасида эдим.
حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرٍ، مُحَمَّدُ بْنُ نَافِعٍ الْبَصْرِيُّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الصَّمَدِ بْنُ عَبْدِ الْوَارِثِ، عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُسْلِمٍ الْعَبْدِيِّ، عَنْ أَبِي الْمُتَوَكِّلِ النَّاجِيِّ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَامَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم بِآيَةٍ مِنَ الْقُرْآنِ لَيْلَةً . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Abu Bakr Muhammad ibn Nofiʼ al-Basriy bizga aytib berdi: Abdussamad ibn Abdulvoris bizga Ismoil ibn Muslim al-Abdiydan, u Abul Mutavakkil an-Najiydan, u Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qildi. U (Oisha) dedi: Nabiy ﷺ bir kechani Qurʼondan (bir) oyat bilan (oʻqib) tik turdilar. Abu Iso aytdi: Bu bu yoʻnalishdan hasan gʻarib hadisdir.Абу Бакр Муҳаммад ибн Нофиъ ал-Басрий бизга айтиб берди: Абдуссамад ибн Абдулворис бизга Исмоил ибн Муслим ал-Абдийдан, у Абул Мутаваккил ан-Нажийдан, у Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилди. У (Оиша) деди: Набий ﷺ бир кечани Қуръондан (бир) оят билан (ўқиб) тик турдилар. Абу Исо айтди: Бу бу йўналишдан ҳасан ғариб ҳадисдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا أَبُو صَفْوَانَ، عَنْ يُونُسَ بْنِ يَزِيدَ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنِ ابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ وَعِمْرَانَ بْنِ حُصَيْنٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ لاَ يَصِحُّ لأَنَّ الزُّهْرِيَّ لَمْ يَسْمَعْ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ أَبِي سَلَمَةَ . قَالَ سَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ مِنْهُمْ مُوسَى بْنُ عُقْبَةَ وَابْنُ أَبِي عَتِيقٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَرْقَمَ عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . قَالَ مُحَمَّدٌ وَالْحَدِيثُ هُوَ هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Maʼsiyatda (Allohga itoatsizlikda) nazr boʻlmaydi va uning kafforati — qasam kafforatidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis sahih emas, chunki Zuhriy bu hadisni Abu Salamadan eshitmagan. (Abu Iso) dedi: Muhammadning shunday deganini eshitdim: Uni bir nechtasi, jumladan Muso ibn Uqba va Ibn Abu Atiq Zuhriydan, u Sulaymon ibn Arqamdan, u Yahyo ibn Abu Kasirdan, u Abu Salamadan, u Oishadan, u Nabiy ﷺdan rivoyat qilganlar. Muhammad: Hadis aslida shudir, dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Маъсиятда (Аллоҳга итоатсизликда) назр бўлмайди ва унинг каффорати — қасам каффоратидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис саҳиҳ эмас, чунки Зуҳрий бу ҳадисни Абу Саламадан эшитмаган. (Абу Исо) деди: Муҳаммаднинг шундай деганини эшитдим: Уни бир нечтаси, жумладан Мусо ибн Уқба ва Ибн Абу Атиқ Зуҳрийдан, у Сулаймон ибн Арқамдан, у Яҳё ибн Абу Касирдан, у Абу Саламадан, у Оишадан, у Набий ﷺдан ривоят қилганлар. Муҳаммад: Ҳадис аслида шудир, деди.
حَدَّثَنَا أَبُو إِسْمَاعِيلَ التِّرْمِذِيُّ، - وَاسْمُهُ مُحَمَّدُ بْنُ إِسْمَاعِيلَ بْنِ يُوسُفَ حَدَّثَنَا أَيُّوبُ بْنُ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، حَدَّثَنَا أَبُو بَكْرِ بْنُ أَبِي أُوَيْسٍ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، عَنْ مُوسَى بْنِ عُقْبَةَ، وَمُحَمَّدِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ أَبِي عَتِيقٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ أَرْقَمَ، عَنْ يَحْيَى بْنِ أَبِي كَثِيرٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ وَهُوَ أَصَحُّ مِنْ حَدِيثِ أَبِي صَفْوَانَ عَنْ يُونُسَ . وَأَبُو صَفْوَانَ هُوَ مَكِّيٌّ وَاسْمُهُ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ سَعِيدِ بْنِ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ مَرْوَانَ وَقَدْ رَوَى عَنْهُ الْحُمَيْدِيُّ وَغَيْرُ وَاحِدٍ مِنْ جِلَّةِ أَهْلِ الْحَدِيثِ . وَقَالَ قَوْمٌ مِنْ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةِ اللَّهِ وَكَفَّارَتُهُ كَفَّارَةُ يَمِينٍ . وَهُوَ قَوْلُ أَحْمَدَ وَإِسْحَاقَ وَاحْتَجَّا بِحَدِيثِ الزُّهْرِيِّ عَنْ أَبِي سَلَمَةَ عَنْ عَائِشَةَ . وَقَالَ بَعْضُ أَهْلِ الْعِلْمِ مِنْ أَصْحَابِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم وَغَيْرِهِمْ لاَ نَذْرَ فِي مَعْصِيَةٍ وَلاَ كَفَّارَةَ فِي ذَلِكَ . وَهُوَ قَوْلُ مَالِكٍ وَالشَّافِعِيِّ .
Oisha (roziyallohu anho)dan, Nabiy ﷺdan rivoyat qilinadi: U zot: «Allohga maʼsiyatda nazr boʻlmaydi va uning kafforati — qasam kafforatidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir va u Abu Safvonning Yunusdan (qilgan) rivoyatidan koʻra sahihroqdir. Abu Safvon — makkalik boʻlib, ismi Abdulloh ibn Said ibn Abdulmalik ibn Marvondir; undan Humaydiy va hadis ahlining ulugʻlaridan bir nechtasi rivoyat qilgan. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan bir qancha ilm ahli: «Allohga maʼsiyatda nazr boʻlmaydi, uning kafforati — qasam kafforatidir», deyishgan. Bu Ahmad va Ishoqning soʻzidir; ular Zuhriyning Abu Salamadan, uning Oishadan (qilgan) hadisi bilan hujjat keltirganlar. Nabiy ﷺning ashoblaridan va boshqalaridan boʻlgan baʼzi ilm ahli esa: «Maʼsiyatda nazr boʻlmaydi va unda kafforat ham yoʻq», deyishgan. Bu Molik va Shofiiyning soʻzidir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан, Набий ﷺдан ривоят қилинади: У зот: «Аллоҳга маъсиятда назр бўлмайди ва унинг каффорати — қасам каффоратидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир ва у Абу Сафвоннинг Юнусдан (қилган) ривоятидан кўра саҳиҳроқдир. Абу Сафвон — маккалик бўлиб, исми Абдуллоҳ ибн Саид ибн Абдулмалик ибн Марвондир; ундан Ҳумайдий ва ҳадис аҳлининг улуғларидан бир нечтаси ривоят қилган. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган бир қанча илм аҳли: «Аллоҳга маъсиятда назр бўлмайди, унинг каффорати — қасам каффоратидир», дейишган. Бу Аҳмад ва Ишоқнинг сўзидир; улар Зуҳрийнинг Абу Саламадан, унинг Оишадан (қилган) ҳадиси билан ҳужжат келтирганлар. Набий ﷺнинг ашобларидан ва бошқаларидан бўлган баъзи илм аҳли эса: «Маъсиятда назр бўлмайди ва унда каффорат ҳам йўқ», дейишган. Бу Молик ва Шофиийнинг сўзидир.
حَدَّثَنَا هَنَّادٌ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ، صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ وَكَانَ لَهُ شَعْرٌ فَوْقَ الْجُمَّةِ وَدُونَ الْوَفْرَةِ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . وَقَدْ رُوِيَ مِنْ غَيْرِ وَجْهٍ عَنْ عَائِشَةَ أَنَّهَا قَالَتْ كُنْتُ أَغْتَسِلُ أَنَا وَرَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنْ إِنَاءٍ وَاحِدٍ . وَلَمْ يَذْكُرُوا فِيهِ هَذَا الْحَرْفَ وَكَانَ لَهُ شَعْرٌ فَوْقَ الْجُمَّةِ وَدُونَ الْوَفْرَةِ . وَعَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ أَبِي الزِّنَادِ ثِقَةٌ كَانَ مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ يُوَثِّقُهُ وَيَأْمُرُ بِالْكِتَابَةِ عَنْهُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: «Men va Rasululloh ﷺ bitta idishdan gʻusl qilardik. U zotning sochlari jumma (yelkaga tushadigan)dan kalta, vafra (quloq yumshogʻidan kalta)dan uzun edi.» Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Oishadan boshqa yoʻllar bilan ham u: «Men va Rasululloh ﷺ bitta idishdan gʻusl qilardik», degani rivoyat qilingan, lekin ularda «U zotning sochlari jumma dan kalta, vafra dan uzun edi» degan bu soʻz zikr qilinmagan. Abdurrahmon ibn Abuz-Zinod ishonchli (siqa)dir; Molik ibn Anas uni ishonchli deb, undan (hadis) yozib olishga buyurardi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ битта идишдан ғусл қилардик. У зотнинг сочлари жумма (елкага тушадиган)дан калта, вафра (қулоқ юмшоғидан калта)дан узун эди.» Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Оишадан бошқа йўллар билан ҳам у: «Мен ва Расулуллоҳ ﷺ битта идишдан ғусл қилардик», дегани ривоят қилинган, лекин уларда «У зотнинг сочлари жумма дан калта, вафра дан узун эди» деган бу сўз зикр қилинмаган. Абдурраҳмон ибн Абуз-Зинод ишончли (сиқа)дир; Молик ибн Анас уни ишончли деб, ундан (ҳадис) ёзиб олишга буюрарди.
حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ حُجْرٍ، أَخْبَرَنَا عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ إِنَّمَا كَانَ فِرَاشُ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم الَّذِي يَنَامُ عَلَيْهِ أَدَمٌ حَشْوُهُ لِيفٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ حَفْصَةَ وَجَابِرٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ uxlaydigan toʻshaklari ichi xurmo tolasi bilan toʻldirilgan teridan (iborat) edi, xolos. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir. U aytdi: Bu bobda Hafsa va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ ухлайдиган тўшаклари ичи хурмо толаси билан тўлдирилган теридан (иборат) эди, холос. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир. У айтди: Бу бобда Ҳафса ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا الْقَاسِمُ بْنُ دِينَارٍ، حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مَنْصُورٍ السَّلُولِيُّ، كُوفِيٌّ حَدَّثَنَا هُرَيْمُ بْنُ سُفْيَانَ الْبَجَلِيُّ الْكُوفِيُّ، عَنْ لَيْثٍ، عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ الْقَاسِمِ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ رُبَّمَا مَشَى النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فِي نَعْلٍ وَاحِدَةٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Baʼzan Nabiy ﷺ bitta kovushda yurar edilar», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Баъзан Набий ﷺ битта ковушда юрар эдилар», деди.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا سَعِيدُ بْنُ مُحَمَّدٍ الْوَرَّاقُ، وَأَبُو يَحْيَى الْحِمَّانِيُّ قَالاَ حَدَّثَنَا صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ لِي رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " إِذَا أَرَدْتِ اللُّحُوقَ بِي فَلْيَكْفِيكِ مِنَ الدُّنْيَا كَزَادِ الرَّاكِبِ وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ وَلاَ تَسْتَخْلِقِي ثَوْبًا حَتَّى تُرَقِّعِيهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ صَالِحِ بْنِ حَسَّانَ . قَالَ وَسَمِعْتُ مُحَمَّدًا يَقُولُ صَالِحُ بْنُ حَسَّانَ مُنْكَرُ الْحَدِيثِ وَصَالِحُ بْنُ أَبِي حَسَّانَ الَّذِي رَوَى عَنْهُ ابْنُ أَبِي ذِئْبٍ ثِقَةٌ . قَالَ أَبُو عِيسَى وَمَعْنَى قَوْلِهِ " وَإِيَّاكِ وَمُجَالَسَةَ الأَغْنِيَاءِ " . هُوَ نَحْوُ مَا رُوِيَ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم أَنَّهُ قَالَ " مَنْ رَأَى مَنْ فُضِّلَ عَلَيْهِ فِي الْخَلْقِ وَالرِّزْقِ فَلْيَنْظُرْ إِلَى مَنْ هُوَ أَسْفَلُ مِنْهُ مِمَّنْ فُضِّلَ هُوَ عَلَيْهِ فَإِنَّهُ أَجْدَرُ أَنْ لاَ يَزْدَرِيَ نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ " . وَيُرْوَى عَنْ عَوْنِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عُتْبَةَ قَالَ صَحِبْتُ الأَغْنِيَاءَ فَلَمْ أَرَ أَحَدًا أَكْثَرَ هَمًّا مِنِّي أَرَى دَابَّةً خَيْرًا مِنْ دَابَّتِي وَثَوْبًا خَيْرًا مِنْ ثَوْبِي وَصَحِبْتُ الْفُقَرَاءَ فَاسْتَرَحْتُ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ menga: ‹Agar menga (vafotdan keyin) yetishishni istasang, dunyodan senga ulovning ozuqasiday (oz narsa) kifoyadir. Boylar bilan birga oʻtirishdan ehtiyot boʻl. Bir kiyimni yamamaguningcha eski (deb tashlab) qoʻyma›, dedilar», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat Solih ibn Hassonning hadisi orqaligina bilamiz. (Yana) aytdi: Men Muhammad (ibn Ismoil)ning: «Solih ibn Hasson munkar ul-hadisdir, Ibn Abu Ziʼb undan rivoyat qiladigan Solih ibn Abu Hasson esa ishonchli (kishi)dir», deganini eshitdim. Abu Iso aytdi: U zotning «Boylar bilan birga oʻtirishdan ehtiyot boʻl» degan soʻzlarining maʼnosi Abu Hurayradan Nabiy ﷺdan rivoyat qilingan hadisga oʻxshashdir. Unda u zot: «Kim yaratilish va rizqda oʻzidan ustun qilingan kishini koʻrsa, oʻzi ustun qilingan, undan past (turadigan) kishiga nazar solsin. Zero, bu Allohning unga (bergan) neʼmatini xor sanamasligiga loyiqroqdir», dedilar. Avn ibn Abdulloh ibn Utbadan rivoyat qilinadi: U: «Men boylar bilan hamsuhbat boʻldim, lekin oʻzimdan koʻra gʻamgini koʻproq biror kimsani koʻrmadim — ulovni oʻz ulovimdan yaxshiroq, kiyimni oʻz kiyimimdan yaxshiroq koʻrardim. Kambagʻallar bilan hamsuhbat boʻldim va xotirjam boʻldim», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ менга: ‹Агар менга (вафотдан кейин) етишишни истасанг, дунёдан сенга уловнинг озуқасидай (оз нарса) кифоядир. Бойлар билан бирга ўтиришдан эҳтиёт бўл. Бир кийимни ямамагунингча эски (деб ташлаб) қўйма›, дедилар», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат Солиҳ ибн Ҳассоннинг ҳадиси орқалигина биламиз. (Яна) айтди: Мен Муҳаммад (ибн Исмоил)нинг: «Солиҳ ибн Ҳассон мункар ул-ҳадисдир, Ибн Абу Зиъб ундан ривоят қиладиган Солиҳ ибн Абу Ҳассон эса ишончли (киши)дир», деганини эшитдим. Абу Исо айтди: У зотнинг «Бойлар билан бирга ўтиришдан эҳтиёт бўл» деган сўзларининг маъноси Абу Ҳурайрадан Набий ﷺдан ривоят қилинган ҳадисга ўхшашдир. Унда у зот: «Ким яратилиш ва ризқда ўзидан устун қилинган кишини кўрса, ўзи устун қилинган, ундан паст (турадиган) кишига назар солсин. Зеро, бу Аллоҳнинг унга (берган) неъматини хор санамаслигига лойиқроқдир», дедилар. Авн ибн Абдуллоҳ ибн Утбадан ривоят қилинади: У: «Мен бойлар билан ҳамсуҳбат бўлдим, лекин ўзимдан кўра ғамгини кўпроқ бирор кимсани кўрмадим — уловни ўз уловимдан яхшироқ, кийимни ўз кийимимдан яхшироқ кўрардим. Камбағаллар билан ҳамсуҳбат бўлдим ва хотиржам бўлдим», деди.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، وَعَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، قَالاَ حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم قَالَ " بَيْتٌ لاَ تَمْرَ فِيهِ جِيَاعٌ أَهْلُهُ " . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ سَلْمَى امْرَأَةِ أَبِي رَافِعٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ . قَالَ وَسَأَلْتُ الْبُخَارِيَّ عَنْ هَذَا الْحَدِيثِ فَقَالَ لاَ أَعْلَمُ أَحَدًا رَوَاهُ غَيْرَ يَحْيَى بْنِ حَسَّانَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ: «Xurmosi yoʻq uy — uning ahli ochdir», dedilar. U dedi: Bu bobda Salma — Abu Rofeʼning xotinidan ham (rivoyat) bor. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir, biz uni Hishom ibn Urva hadisidan faqat mana shu yoʻl bilan bilamiz. U dedi: Men bu hadis haqida Buxoriydan soʻradim, u: «Uni Yahyo ibn Hassondan boshqa birov rivoyat qilganini bilmayman», dedi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ: «Хурмоси йўқ уй — унинг аҳли очдир», дедилар. У деди: Бу бобда Салма — Абу Рофеънинг хотинидан ҳам (ривоят) бор. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир, биз уни Ҳишом ибн Урва ҳадисидан фақат мана шу йўл билан биламиз. У деди: Мен бу ҳадис ҳақида Бухорийдан сўрадим, у: «Уни Яҳё ибн Ҳассондан бошқа биров ривоят қилганини билмайман», деди.
حَدَّثَنَا سَلَمَةُ بْنُ شَبِيبٍ، وَمَحْمُودُ بْنُ غَيْلاَنَ، وَأَحْمَدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ الدَّوْرَقِيُّ، قَالُوا حَدَّثَنَا أَبُو أُسَامَةَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم يُحِبُّ الْحَلْوَاءَ وَالْعَسَلَ . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ . وَقَدْ رَوَاهُ عَلِيُّ بْنُ مُسْهِرٍ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ وَفِي الْحَدِيثِ كَلاَمٌ أَكْثَرُ مِنْ هَذَا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u: «Nabiy ﷺ shirinlik (halvo) va asalni yaxshi koʻrar edilar», dedi. Bu hadis hasan sahih gʻaribdir. Uni Ali ibn Mus-hir Hishom ibn Urvadan rivoyat qilgan. Hadisda bundan koʻproq soʻz (bayon) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у: «Набий ﷺ ширинлик (ҳалво) ва асални яхши кўрар эдилар», деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Уни Али ибн Мус-ҳир Ҳишом ибн Урвадан ривоят қилган. Ҳадисда бундан кўпроқ сўз (баён) бор.
حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ مُحَمَّدٍ الزَّعْفَرَانِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ عَبَّادٍ أَبُو عَبَّادٍ، حَدَّثَنَا فُلَيْحُ بْنُ سُلَيْمَانَ، عَنْ عَبْدِ الْوَهَّابِ بْنِ يَحْيَى، مِنْ وَلَدِ عَبَّادِ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ الذِّرَاعُ أَحَبَّ اللَّحْمِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَلَكِنْ كَانَ لاَ يَجِدُ اللَّحْمَ إِلاَّ غِبًّا فَكَانَ يُعَجَّلُ إِلَيْهِ لأَنَّهُ أَعْجَلُهَا نُضْجًا . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: «(Old) oyoq (yelka) goʻshti Rasululloh ﷺga goʻshtlarning eng suyuklisi emas edi, lekin u zot goʻshtni faqat gohgohida topardilar, shuning uchun u (goʻsht) u zotga tezroq tortilardi, chunki u eng tez pishadigani edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis gʻaribdir, biz uni faqat shu yoʻldan bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: «(Олд) оёқ (елка) гўшти Расулуллоҳ ﷺга гўштларнинг энг суюклиси эмас эди, лекин у зот гўштни фақат гоҳгоҳида топардилар, шунинг учун у (гўшт) у зотга тезроқ тортиларди, чунки у энг тез пишадигани эди», деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ғарибдир, биз уни фақат шу йўлдан биламиз.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ سَهْلِ بْنِ عَسْكَرٍ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ بِلاَلٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " نِعْمَ الإِدَامُ الْخَلُّ " . حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ الرَّحْمَنِ، أَخْبَرَنَا يَحْيَى بْنُ حَسَّانَ، عَنْ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ، بِهَذَا الإِسْنَادِ نَحْوَهُ إِلاَّ أَنَّهُ قَالَ " نِعْمَ الإِدَامُ أَوِ الأُدْمُ الْخَلُّ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ غَرِيبٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ سُلَيْمَانَ بْنِ بِلاَلٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Sirka naqadar yaxshi idomdir!», dedilar. Boshqa bir sanad bilan ham shunga oʻxshash rivoyat qilingan, faqat unda u zot: «Sirka naqadar yaxshi idom yoki noz-neʼmatdir!», deganlar. Abu Iso aytdi: Bu hadis shu yoʻldan hasan sahih gʻaribdir. Biz uni Hishom ibn Urvaning hadisi sifatida faqat Sulaymon ibn Bilolning rivoyati orqaligina bilamiz.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Сирка нақадар яхши идомдир!», дедилар. Бошқа бир санад билан ҳам шунга ўхшаш ривоят қилинган, фақат унда у зот: «Сирка нақадар яхши идом ёки ноз-неъматдир!», деганлар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис шу йўлдан ҳасан саҳиҳ ғарибдир. Биз уни Ҳишом ибн Урванинг ҳадиси сифатида фақат Сулаймон ибн Билолнинг ривояти орқалигина биламиз.
حَدَّثَنَا عَبْدَةُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ الْخُزَاعِيُّ، حَدَّثَنَا مُعَاوِيَةُ بْنُ هِشَامٍ، عَنْ سُفْيَانَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَأْكُلُ الْبِطِّيخَ بِالرُّطَبِ . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ أَنَسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ . وَرَوَاهُ بَعْضُهُمْ عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ عَنْ أَبِيهِ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلٌ وَلَمْ يَذْكُرْ فِيهِ عَنْ عَائِشَةَ وَقَدْ رَوَى يَزِيدُ بْنُ رُومَانَ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ هَذَا الْحَدِيثَ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Nabiy ﷺ tarvuzni yangi (yumshoq) xurmo bilan (qoʻshib) yer edilar. U (rivoyatchi): Bu bobda Anasdan ham (rivoyat) bor, dedi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Baʼzilar uni Hishom ibn Urvadan, u otasidan, u Nabiy ﷺdan — «Oishadan» deb zikr qilmasdan — mursal (sahobiy tushib qolgan) shaklda rivoyat qilishgan. Yazid ibn Rumon esa bu hadisni Urvadan, u Oishadan rivoyat qilgan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Набий ﷺ тарвузни янги (юмшоқ) хурмо билан (қўшиб) ер эдилар. У (ривоятчи): Бу бобда Анасдан ҳам (ривоят) бор, деди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Баъзилар уни Ҳишом ибн Урвадан, у отасидан, у Набий ﷺдан — «Оишадан» деб зикр қилмасдан — мурсал (саҳобий тушиб қолган) шаклда ривоят қилишган. Язид ибн Румон эса бу ҳадисни Урвадан, у Оишадан ривоят қилган.
حَدَّثَنَا إِسْحَاقُ بْنُ مُوسَى الأَنْصَارِيُّ، حَدَّثَنَا مَعْنٌ، حَدَّثَنَا مَالِكُ بْنُ أَنَسٍ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، عَنْ أَبِي سَلَمَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم سُئِلَ عَنِ الْبِتْعِ فَقَالَ " كُلُّ شَرَابٍ أَسْكَرَ فَهُوَ حَرَامٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺdan bitʼ (asaldan tayyorlangan ichimlik) haqida soʻralgan edi. Shunda u zot: «Mast qiladigan har bir ichimlik haromdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺдан битъ (асалдан тайёрланган ичимлик) ҳақида сўралган эди. Шунда у зот: «Маст қиладиган ҳар бир ичимлик ҳаромдир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ بَشَّارٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الأَعْلَى بْنُ عَبْدِ الأَعْلَى، عَنْ هِشَامِ بْنِ حَسَّانَ، عَنْ مَهْدِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ، ح وَحَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ مُعَاوِيَةَ الْجُمَحِيُّ، حَدَّثَنَا مَهْدِيُّ بْنُ مَيْمُونٍ الْمَعْنَى، وَاحِدٌ، عَنْ أَبِي عُثْمَانَ الأَنْصَارِيِّ، عَنِ الْقَاسِمِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " كُلُّ مُسْكِرٍ حَرَامٌ مَا أَسْكَرَ الْفَرَقُ مِنْهُ فَمِلْءُ الْكَفِّ مِنْهُ حَرَامٌ " . قَالَ أَبُو عِيسَى قَالَ أَحَدُهُمَا فِي حَدِيثِهِ " الْحُسْوَةُ مِنْهُ حَرَامٌ " . قَالَ هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ . وَقَدْ رَوَاهُ لَيْثُ بْنُ أَبِي سُلَيْمٍ وَالرَّبِيعُ بْنُ صَبِيحٍ عَنْ أَبِي عُثْمَانَ الأَنْصَارِيِّ نَحْوَ رِوَايَةِ مَهْدِيِّ بْنِ مَيْمُونٍ . وَأَبُو عُثْمَانَ الأَنْصَارِيُّ اسْمُهُ عَمْرُو بْنُ سَالِمٍ وَيُقَالُ عُمَرُ بْنُ سَالِمٍ أَيْضًا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Har bir mast qiluvchi narsa haromdir. Bir faraq (oʻlchov)i mast qiladigan narsaning bir hovuchi ham haromdir», dedilar. Abu Iso aytdi: Ulardan biri oʻz hadisida: «Uning bir qultumi ham haromdir», dedi. (Yana) aytdi: Bu hadis hasan hadisdir. Uni Lays ibn Abu Sulaym va ar-Rabiʼ ibn Sabih ham Abu Usmon al-Ansoriydan Mahdiy ibn Maymunning rivoyatiga oʻxshash rivoyat qilganlar. Abu Usmon al-Ansoriyning ismi Amr ibn Solim boʻlib, Umar ibn Solim ham deyiladi.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳар бир маст қилувчи нарса ҳаромдир. Бир фарақ (ўлчов)и маст қиладиган нарсанинг бир ҳовучи ҳам ҳаромдир», дедилар. Абу Исо айтди: Улардан бири ўз ҳадисида: «Унинг бир қултуми ҳам ҳаромдир», деди. (Яна) айтди: Бу ҳадис ҳасан ҳадисдир. Уни Лайс ибн Абу Сулайм ва ар-Рабиъ ибн Сабиҳ ҳам Абу Усмон ал-Ансорийдан Маҳдий ибн Маймуннинг ривоятига ўхшаш ривоят қилганлар. Абу Усмон ал-Ансорийнинг исми Амр ибн Солим бўлиб, Умар ибн Солим ҳам дейилади.
حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الْمُثَنَّى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْوَهَّابِ الثَّقَفِيُّ، عَنْ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ، عَنِ الْحَسَنِ الْبَصْرِيِّ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كُنَّا نَنْبِذُ لِرَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم فِي سِقَاءٍ يُوكَأُ فِي أَعْلاَهُ لَهُ عَزْلاَءُ نَنْبِذُهُ غُدْوَةً وَيَشْرَبُهُ عِشَاءً وَنَنْبِذُهُ عِشَاءً وَيَشْرَبُهُ غُدْوَةً . قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ جَابِرٍ وَأَبِي سَعِيدٍ وَابْنِ عَبَّاسٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ لاَ نَعْرِفُهُ مِنْ حَدِيثِ يُونُسَ بْنِ عُبَيْدٍ إِلاَّ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ وَقَدْ رُوِيَ هَذَا الْحَدِيثُ مِنْ غَيْرِ هَذَا الْوَجْهِ عَنْ عَائِشَةَ أَيْضًا .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ uchun yuqorisi bogʻlanadigan, pastida kichik teshigi bor meshda nabiz tayyorlardik. Uni ertalab tayyorlasak, u zot kechqurun ichardilar; kechqurun tayyorlasak, ertalab ichardilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻaribdir. Biz uni Yunus ibn Ubaydning hadisi sifatida faqat shu yoʻldan bilamiz. Bu hadis Oishadan boshqa yoʻl bilan ham rivoyat qilingan.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ учун юқориси боғланадиган, пастида кичик тешиги бор мешда набиз тайёрлардик. Уни эрталаб тайёрласак, у зот кечқурун ичардилар; кечқурун тайёрласак, эрталаб ичардилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғарибдир. Биз уни Юнус ибн Убайднинг ҳадиси сифатида фақат шу йўлдан биламиз. Бу ҳадис Оишадан бошқа йўл билан ҳам ривоят қилинган.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ أَحَبَّ الشَّرَابِ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم الْحُلْوُ الْبَارِدُ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَكَذَا رَوَى غَيْرُ وَاحِدٍ عَنِ ابْنِ عُيَيْنَةَ مِثْلَ هَذَا عَنْ مَعْمَرٍ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنْ عُرْوَةَ عَنْ عَائِشَةَ وَالصَّحِيحُ مَا رُوِيَ عَنِ الزُّهْرِيِّ عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مُرْسَلاً .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Rasululloh ﷺ ga ichimliklarning eng yoqimlisi shirin va sovuq (ichimlik) edi», dedi. Abu Iso aytdi: Bir necha (roviy) Ibn Uyaynadan, u Maʼmardan, u az-Zuhriydan, u Urvadan, u Oishadan shu kabi rivoyat qilgan. Sahih boʻlgani esa az-Zuhriydan Nabiy ﷺ dan mursal holda rivoyat qilingan (shakl)dir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Расулуллоҳ ﷺ га ичимликларнинг энг ёқимлиси ширин ва совуқ (ичимлик) эди», деди. Абу Исо айтди: Бир неча (ровий) Ибн Уяйнадан, у Маъмардан, у аз-Зуҳрийдан, у Урвадан, у Оишадан шу каби ривоят қилган. Саҳиҳ бўлгани эса аз-Зуҳрийдан Набий ﷺ дан мурсал ҳолда ривоят қилинган (шакл)дир.
حَدَّثَنَا الْعَلاَءُ بْنُ مَسْلَمَةَ الْبَغْدَادِيُّ، حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَجِيدِ بْنُ عَبْدِ الْعَزِيزِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ قَالَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتُلِيَ بِشَيْءٍ مِنَ الْبَنَاتِ فَصَبَرَ عَلَيْهِنَّ كُنَّ لَهُ حِجَابًا مِنَ النَّارِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Kimsa qizlar (tarbiyasi) bilan imtihon qilinib, ularga sabr qilsa, ular unga doʻzaxdan toʻsiq boʻladilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Кимса қизлар (тарбияси) билан имтиҳон қилиниб, уларга сабр қилса, улар унга дўзахдан тўсиқ бўладилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مُحَمَّدٍ، أَخْبَرَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْمُبَارَكِ، أَخْبَرَنَا مَعْمَرٌ، عَنِ ابْنِ شِهَابٍ، حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي بَكْرِ بْنِ حَزْمٍ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ دَخَلَتِ امْرَأَةٌ مَعَهَا ابْنَتَانِ لَهَا فَسَأَلَتْ فَلَمْ تَجِدْ عِنْدِي شَيْئًا غَيْرَ تَمْرَةٍ فَأَعْطَيْتُهَا إِيَّاهَا فَقَسَمَتْهَا بَيْنَ ابْنَتَيْهَا وَلَمْ تَأْكُلْ مِنْهَا ثُمَّ قَامَتْ فَخَرَجَتْ فَدَخَلَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم فَأَخْبَرْتُهُ فَقَالَ النَّبِيُّ صلى الله عليه وسلم " مَنِ ابْتُلِيَ بِشَيْءٍ مِنْ هَذِهِ الْبَنَاتِ كُنَّ لَهُ سِتْرًا مِنَ النَّارِ " . هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Bir ayol ikki qizi bilan kirib kelib, (taom) soʻradi, men uning oldida bir dona xurmodan boshqa hech narsa topmadim, shuni unga berdim. U esa uni ikki qizi oʻrtasida boʻlib berib, oʻzi undan yemadi. Soʻng oʻrnidan turib chiqib ketdi. Shunda Nabiy ﷺ kirib keldilar va men u haqida xabar berdim. Nabiy ﷺ: ‹Kim shu qizlar (tarbiyasi) bilan imtihon qilinsa, ular unga doʻzaxdan toʻsiq boʻladilar›, dedilar», dedi. Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Бир аёл икки қизи билан кириб келиб, (таом) сўради, мен унинг олдида бир дона хурмодан бошқа ҳеч нарса топмадим, шуни унга бердим. У эса уни икки қизи ўртасида бўлиб бериб, ўзи ундан емади. Сўнг ўрнидан туриб чиқиб кетди. Шунда Набий ﷺ кириб келдилар ва мен у ҳақида хабар бердим. Набий ﷺ: ‹Ким шу қизлар (тарбияси) билан имтиҳон қилинса, улар унга дўзахдан тўсиқ бўладилар›, дедилар», деди. Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ، حَدَّثَنَا اللَّيْثُ بْنُ سَعْدٍ، عَنْ يَحْيَى بْنِ سَعِيدٍ، عَنْ أَبِي بَكْرٍ، هُوَ ابْنُ مُحَمَّدِ بْنِ عَمْرِو بْنِ حَزْمٍ - عَنْ عَمْرَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم قَالَ " مَا زَالَ جِبْرِيلُ يُوصِينِي بِالْجَارِ حَتَّى ظَنَنْتُ أَنَّهُ سَيُوَرِّثُهُ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Jibril menga qoʻshni haqida shu qadar uzluksiz tavsiya qilaverdiki, men uni (qoʻshnini) merosxoʻr qilib qoʻyadi, deb oʻyladim», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Жибрил менга қўшни ҳақида шу қадар узлуксиз тавсия қилавердики, мен уни (қўшнини) меросхўр қилиб қўяди, деб ўйладим», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ أَكْثَمَ، وَعَلِيُّ بْنُ خَشْرَمٍ، قَالاَ حَدَّثَنَا عِيسَى بْنُ يُونُسَ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، أَنَّ النَّبِيَّ صلى الله عليه وسلم كَانَ يَقْبَلُ الْهَدِيَّةَ وَيُثِيبُ عَلَيْهَا . وَفِي الْبَابِ عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ وَأَنَسٍ وَابْنِ عُمَرَ وَجَابِرٍ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ مِنْ هَذَا الْوَجْهِ لاَ نَعْرِفُهُ مَرْفُوعًا إِلاَّ مِنْ حَدِيثِ عِيسَى بْنِ يُونُسَ عَنْ هِشَامٍ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, Nabiy ﷺ hadyani qabul qilar va uning evaziga (boshqa narsa) berar edilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis bu yoʻldan hasan, gʻarib, sahihdir. Biz uni faqat Iso ibn Yunusning Hishomdan (rivoyat qilgan) hadisi orqali marfuʼ holda bilamiz. Bu bobda Abu Hurayra, Anas, Ibn Umar va Jobirdan ham (rivoyatlar) bor.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, Набий ﷺ ҳадяни қабул қилар ва унинг эвазига (бошқа нарса) берар эдилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис бу йўлдан ҳасан, ғариб, саҳиҳдир. Биз уни фақат Исо ибн Юнуснинг Ҳишомдан (ривоят қилган) ҳадиси орқали марфуъ ҳолда биламиз. Бу бобда Абу Ҳурайра, Анас, Ибн Умар ва Жобирдан ҳам (ривоятлар) бор.
حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ مُوسَى، حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ، عَنْ مَعْمَرٍ، عَنْ أَيُّوبَ، عَنِ ابْنِ أَبِي مُلَيْكَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا كَانَ خُلُقٌ أَبْغَضَ إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم مِنَ الْكَذِبِ وَلَقَدْ كَانَ الرَّجُلُ يُحَدِّثُ عِنْدَ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم بِالْكِذْبَةِ فَمَا يَزَالُ فِي نَفْسِهِ حَتَّى يَعْلَمَ أَنَّهُ قَدْ أَحْدَثَ مِنْهَا تَوْبَةً . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadiki, u aytdi: Rasululloh ﷺga yolgʻondan koʻra yomonroq koʻriladigan xulq boʻlmas edi. Kishi Nabiy ﷺ huzurida bir yolgʻon soʻz gapirib qolsa, u zot (u kishi) bundan tavba qilganini bilmagunlaricha (bu narsa) qalblarida saqlanib turardi. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasandir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинадики, у айтди: Расулуллоҳ ﷺга ёлғондан кўра ёмонроқ кўриладиган хулқ бўлмас эди. Киши Набий ﷺ ҳузурида бир ёлғон сўз гапириб қолса, у зот (у киши) бундан тавба қилганини билмагунларича (бу нарса) қалбларида сақланиб турарди. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасандир.
حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي عُمَرَ، حَدَّثَنَا سُفْيَانُ بْنُ عُيَيْنَةَ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ الْمُنْكَدِرِ، عَنْ عُرْوَةَ بْنِ الزُّبَيْرِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتِ اسْتَأْذَنَ رَجُلٌ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم وَأَنَا عِنْدَهُ فَقَالَ " بِئْسَ ابْنُ الْعَشِيرَةِ أَوْ أَخُو الْعَشِيرَةِ " . ثُمَّ أَذِنَ لَهُ فَأَلاَنَ لَهُ الْقَوْلَ فَلَمَّا خَرَجَ قُلْتُ لَهُ يَا رَسُولَ اللَّهِ قُلْتَ لَهُ مَا قُلْتَ ثُمَّ أَلَنْتَ لَهُ الْقَوْلَ . فَقَالَ " يَا عَائِشَةُ إِنَّ مِنْ شَرِّ النَّاسِ مَنْ تَرَكَهُ النَّاسُ أَوْ وَدَعَهُ النَّاسُ اتِّقَاءَ فُحْشِهِ " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: Bir kishi Rasululloh ﷺning huzurlariga kirishga izn soʻradi, men u zotning yonlarida edim. Shunda u zot: «Qabilaning yomon farzandi yoki qabilaning yomon birodari (keldi)», dedilar. Soʻng unga izn berdilar va u bilan muloyim soʻzlashdilar. U chiqib ketgach, men: «Yo Rasululloh, siz unga aytadiganingizni aytdingiz, soʻng u bilan muloyim soʻzlashdingiz?» dedim. Shunda u zot: «Ey Oisha, odamlarning eng yomoni — yomon (qoʻpol) soʻzidan qoʻrqib, odamlar undan ajralib (uni tark etib) ketgan kishidir», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: Бир киши Расулуллоҳ ﷺнинг ҳузурларига киришга изн сўради, мен у зотнинг ёнларида эдим. Шунда у зот: «Қабиланинг ёмон фарзанди ёки қабиланинг ёмон биродари (келди)», дедилар. Сўнг унга изн бердилар ва у билан мулойим сўзлашдилар. У чиқиб кетгач, мен: «Ё Расулуллоҳ, сиз унга айтадиганингизни айтдингиз, сўнг у билан мулойим сўзлашдингиз?» дедим. Шунда у зот: «Эй Оиша, одамларнинг энг ёмони — ёмон (қўпол) сўзидан қўрқиб, одамлар ундан ажралиб (уни тарк этиб) кетган кишидир», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَبُو هِشَامٍ الرِّفَاعِيُّ، حَدَّثَنَا حَفْصُ بْنُ غِيَاثٍ، عَنْ هِشَامِ بْنِ عُرْوَةَ، عَنْ أَبِيهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ مَا غِرْتُ عَلَى أَحَدٍ مِنْ أَزْوَاجِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم مَا غِرْتُ عَلَى خَدِيجَةَ وَمَا بِي أَنْ أَكُونَ أَدْرَكْتُهَا وَمَا ذَاكَ إِلاَّ لِكَثْرَةِ ذِكْرِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم لَهَا وَإِنْ كَانَ لَيَذْبَحُ الشَّاةَ فَيَتَتَبَّعُ بِهَا صَدَائِقَ خَدِيجَةَ فَيُهْدِيهَا لَهُنَّ . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ غَرِيبٌ صَحِيحٌ .
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U: «Men Nabiy ﷺning ayollaridan hech biriga Xadijaga rashk qilganchalik rashk qilmaganman, holbuki men uni koʻrmaganman. Bu faqat Rasululloh ﷺning uni koʻp eslaganliklari sababidan edi. Hatto u zot qoʻy soʻyganlarida, Xadijaning dugonalarini topib, ulardan (qoʻyni) ularga sovgʻa qilar edilar», dedilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan gʻarib sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У: «Мен Набий ﷺнинг аёлларидан ҳеч бирига Хадижага рашк қилганчалик рашк қилмаганман, ҳолбуки мен уни кўрмаганман. Бу фақат Расулуллоҳ ﷺнинг уни кўп эслаганликлари сабабидан эди. Ҳатто у зот қўй сўйганларида, Хадижанинг дугоналарини топиб, улардан (қўйни) уларга совға қилар эдилар», дедилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан ғариб саҳиҳдир.
حَدَّثَنَا أَحْمَدُ بْنُ مَنِيعٍ، قال أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ،قال حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ السَّائِبِ بْنِ بَرَكَةَ، عَنْ أُمِّهِ، عَنْ عَائِشَةَ، قَالَتْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا أَخَذَ أَهْلَهُ الْوَعْكُ أَمَرَ بِالْحَسَاءِ فَصُنِعَ ثُمَّ أَمَرَهُمْ فَحَسَوْا مِنْهُ وَكَانَ يَقُولُ " إِنَّهُ لَيَرْتُو فُؤَادَ الْحَزِينِ وَيَسْرُو عَنْ فُؤَادِ السَّقِيمِ كَمَا تَسْرُو إِحْدَاكُنَّ الْوَسَخَ بِالْمَاءِ عَنْ وَجْهِهَا " . قَالَ أَبُو عِيسَى هَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ صَحِيحٌ .
وَقَدْ رَوَاهُ ابْنُ الْمُبَارَكِ عَنْ يُونُسَ، عَنِ الزُّهْرِيِّ، عَنْ عُرْوَةَ، عَنْ عَائِشَةَ، عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه وسلم . حَدَّثَنَا بِذَلِكَ الْحُسَيْنُ بْنُ مُحَمَّدٍ، حَدَّثَنَا أَبُو إِسْحَاقَ الطَّالْقَانِيُّ، عَنِ ابْنِ الْمُبَارَكِ، عن يونس، عن الزهري بمعناه.
Oisha (roziyallohu anho)dan rivoyat qilinadi: U aytdi: Rasululloh ﷺning ahllaridan (xotinlaridan) birini isitma tutsa, u zot shoʻrva tayyorlashga buyurar edilar, soʻng ularga buyurib, undan hoʻplatib ichirar edilar. Va u zot: «Albatta u gʻamgin (kishi)ning yuragini mustahkamlaydi va kasal (kishi)ning yuragidan (gʻam-tashvishni), xuddi sizlardan biringiz suv bilan yuzidan kirni ketkazganidek, ketkazadi», derdilar. Abu Iso aytdi: Bu hadis hasan sahihdir.Оиша (розияллоҳу анҳо)дан ривоят қилинади: У айтди: Расулуллоҳ ﷺнинг аҳлларидан (хотинларидан) бирини иситма тутса, у зот шўрва тайёрлашга буюрар эдилар, сўнг уларга буюриб, ундан ҳўплатиб ичирар эдилар. Ва у зот: «Албатта у ғамгин (киши)нинг юрагини мустаҳкамлайди ва касал (киши)нинг юрагидан (ғам-ташвишни), худди сизлардан бирингиз сув билан юзидан кирни кетказганидек, кетказади», дердилар. Абу Исо айтди: Бу ҳадис ҳасан саҳиҳдир.