حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا سُفْيَانُ عَنْ عَبْدِ الْمَلِكِ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَنَّهُ قَالَيَا رَسُولَ اللَّهِ عَمُّكَ أَبُو طَالِبٍ كَانَ يَحُوطُكَ وَيَنْفَعُكَ قَالَ إِنَّهُ فِي ضَحْضَاحٍ مِنْ النَّارِ وَلَوْلَا أَنَا كَانَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنْ النَّارِ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: U: «Ey Allohning Rasuli, amakingiz Abu Tolib sizni himoya qilar va sizga foyda yetkazar edi-ku», dedi. U zot: «U doʻzaxdan boʻlgan sayoz (yuza) bir joydadir; agar men boʻlmaganimda, u doʻzaxning eng tubidagi qatlamda boʻlardi», dedilar.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: У: «Эй Аллоҳнинг Расули, амакингиз Абу Толиб сизни ҳимоя қилар ва сизга фойда етказар эди-ку», деди. У зот: «У дўзахдан бўлган саёз (юза) бир жойдадир; агар мен бўлмаганимда, у дўзахнинг энг тубидаги қатламда бўларди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ بْنُ مَهْدِيٍّ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ مُحَمَّدٍ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَجَدَ الرَّجُلُ سَجَدَ مَعَهُ سَبْعَةُ آرَابٍ وَجْهِهِ وَكَفَّيْهِ وَرُكْبَتَيْهِ وَقَدَمَيْهِحَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ جَعْفَرٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِمِثْلِهِ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu) aytdi: Rasululloh ﷺ: «Kishi sajda qilganda, u bilan birga yetti aʼzo — yuzi, ikki kafti, ikki tizzasi va ikki oyogʻi sajda qiladi», dedilar. Bu (hadis) boshqa sanad bilan Nabiy ﷺdan xuddi shunday ham rivoyat qilingan.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Расулуллоҳ ﷺ: «Киши сажда қилганда, у билан бирга етти аъзо — юзи, икки кафти, икки тиззаси ва икки оёғи сажда қилади», дедилар. Бу (ҳадис) бошқа санад билан Набий ﷺдан худди шундай ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ بَكْرٍ حَدَّثَنَا حَاتِمٌ يَعْنِي ابْنَ أَبِي صَغِيرَةَ حَدَّثَنِي بَعْضُ بَنِي عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فِي بَعْضِ تِلْكَ الْمَوَاسِمِ قَالَ فَسَمِعْتُهُ يَقُولُ حَدَّثَنِي أَبِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبَّاسٍ عَنْ أَبِيهِ الْعَبَّاسِأَنَّهُ أَتَى رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا عَمُّكَ كَبِرَتْ سِنِّي وَاقْتَرَبَ أَجَلِي فَعَلِّمْنِي شَيْئًا يَنْفَعُنِي اللَّهُ بِهِ قَالَ يَا عَبَّاسُ أَنْتَ عَمِّي وَلَا أُغْنِي عَنْكَ مِنْ اللَّهِ شَيْئًا وَلَكِنْ سَلْ رَبَّكَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ قَالَهَا ثَلَاثًا ثُمَّ أَتَاهُ عِنْدَ قَرْنِ الْحَوْلِ فَقَالَ لَهُ مِثْلَ ذَلِكَحَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا أَبُو يُونُسَ الْقُشَيْرِيُّ حَاتِمُ بْنُ أَبِي صَغِيرَةَ حَدَّثَنِي رَجُلٌ مِنْ وَلَدِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَ قَدِمَ عَلَيْنَا عَلِيُّ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسٍ فَحَضَرَهُ بَنُو عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَقَالَ سَمِعْتُ عَبْدَ اللَّهِ بْنَ عَبَّاسٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِيهِ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَ أَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ أَنَا عَمُّكَ قَدْ كَبِرَتْ سِنِّي فَذَكَرَ مَعْنَاهُ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men sizning amakingizman; yoshim ulgʻaydi va ajalim yaqinlashdi. Menga Alloh u bilan foyda beradigan bir narsani oʻrgating», dedi. U zot: «Ey Abbos, sen mening amakimsan, (lekin) men sendan Alloh (tomonidan keladigan) hech narsani daf qila olmayman. Lekin Robbingdan dunyo va oxiratda avf va ofiyat soʻra», dedilar — buni uch marta aytdilar. Soʻng u bir yil oʻtgach yana u zotning huzurlariga keldi, u zot unga xuddi shuni aytdilar. Boshqa sanad bilan ham shu maʼnoda rivoyat qilindi: Abbos ibn Abdulmuttalib aytdi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, men sizning amakingizman, yoshim ulgʻaydi», dedim — soʻng shu maʼnoni zikr qildi.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизнинг амакингизман; ёшим улғайди ва ажалим яқинлашди. Менга Аллоҳ у билан фойда берадиган бир нарсани ўргатинг», деди. У зот: «Эй Аббос, сен менинг амакимсан, (лекин) мен сендан Аллоҳ (томонидан келадиган) ҳеч нарсани даф қила олмайман. Лекин Роббингдан дунё ва охиратда авф ва офият сўра», дедилар — буни уч марта айтдилар. Сўнг у бир йил ўтгач яна у зотнинг ҳузурларига келди, у зот унга худди шуни айтдилар. Бошқа санад билан ҳам шу маънода ривоят қилинди: Аббос ибн Абдулмутталиб айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, мен сизнинг амакингизман, ёшим улғайди», дедим — сўнг шу маънони зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَفَعْتَ أَبَا طَالِبٍ بِشَيْءٍ فَإِنَّهُ كَانَ يَحُوطُكَ وَيَغْضَبُ لَكَ قَالَ نَعَمْ هُوَ فِي ضَحْضَاحٍ مِنْ النَّارِ وَلَوْلَا ذَلِكَ لَكَانَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنْ النَّارِ

(Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu) aytdi:) «Yo Rasululloh, siz Abu Tolibga biror narsa bilan foyda yetkazdingizmi? Axir u sizni himoya qilar va siz uchun (dushmanga) gʻazablanar (sizni qoʻllar) edi-ku» (dedim). (U zot:) «Ha, u doʻzaxning sayoz (yuza) bir (joyi)dadir; agar men boʻlmaganimda, u doʻzaxning eng tubidagi (qatlamida) boʻlardi» dedilar.(Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу) айтди:) «Ё Расулуллоҳ, сиз Абу Толибга бирор нарса билан фойда етказдингизми? Ахир у сизни ҳимоя қилар ва сиз учун (душманга) ғазабланар (сизни қўллар) эди-ку» (дедим). (У зот:) «Ҳа, у дўзахнинг саёз (юза) бир (жойи)дадир; агар мен бўлмаганимда, у дўзахнинг энг тубидаги (қатламида) бўларди» дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ إِسْحَاقَ أَنْبَأَنَا ابْنُ لَهِيعَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْهَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ التَّيْمِيِّ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذَا سَجَدَ ابْنُ آدَمَ سَجَدَ مَعَهُ سَبْعَةُ آرَابٍ وَجْهِهِ وَكَفَّيْهِ وَرُكْبَتَيْهِ وَقَدَمَيْهِ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Rasululloh ﷺ: «Odam farzandi sajda qilganida, u bilan birga yetti aʼzosi sajda qiladi: yuzi, ikki kafti, ikki tizzasi va ikki oyogʻi», dedilar.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Расулуллоҳ ﷺ: «Одам фарзанди сажда қилганида, у билан бирга етти аъзоси сажда қилади: юзи, икки кафти, икки тиззаси ва икки оёғи», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَنْبَأَنَا يَحْيَى بْنُ الْعَلَاءِ عَنْ عَمِّهِ شُعَيْبِ بْنِ خَالِدٍ حَدَّثَنِي سِمَاكُ بْنُ حَرْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَكُنَّا جُلُوسًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بِالْبَطْحَاءِ فَمَرَّتْ سَحَابَةٌ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَتَدْرُونَ مَا هَذَا قَالَ قُلْنَا السَّحَابُ قَالَ وَالْمُزْنُ قُلْنَا وَالْمُزْنُ قَالَ وَالْعَنَانُ قَالَ فَسَكَتْنَا فَقَالَ هَلْ تَدْرُونَ كَمْ بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ قَالَ قُلْنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَعْلَمُ قَالَ بَيْنَهُمَا مَسِيرَةُ خَمْسِ مِائَةِ سَنَةٍ وَمِنْ كُلِّ سَمَاءٍ إِلَى سَمَاءٍ مَسِيرَةُ خَمْسِ مِائَةِ سَنَةٍ وَكِثَفُ كُلِّ سَمَاءٍ مَسِيرَةُ خَمْسِ مِائَةِ سَنَةٍ وَفَوْقَ السَّمَاءِ السَّابِعَةِ بَحْرٌ بَيْنَ أَسْفَلِهِ وَأَعْلَاهُ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ثُمَّ فَوْقَ ذَلِكَ ثَمَانِيَةُ أَوْعَالٍ بَيْنَ رُكَبِهِنَّ وَأَظْلَافِهِنَّ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ ثُمَّ فَوْقَ ذَلِكَ الْعَرْشُ بَيْنَ أَسْفَلِهِ وَأَعْلَاهُ كَمَا بَيْنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَاللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَوْقَ ذَلِكَ وَلَيْسَ يَخْفَى عَلَيْهِ مِنْ أَعْمَالِ بَنِي آدَمَ شَيْءٌقَالَ عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ الصَّبَّاحِ الْبَزَّارُ وَمُحَمَّدُ بْنُ بَكَّارٍ قَالَا حَدَّثَنَا الْوَلِيدُ بْنُ أَبِي ثَوْرٍ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمِيرَةَ عَنِ الْأَحْنَفِ بْنِ قَيْسٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَنْ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَحْوَهُ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga Bathoda oʻtirgan edik. Shu payt bir bulut oʻtdi. Rasululloh ﷺ: «Bu nima ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Biz: «Sahob (bulut)», dedik. U zot: «Va muzn (ham)», dedilar. Biz: «Va muzn», dedik. U zot: «Va anon (ham)», dedilar. (Roviy) aytdi: Biz jim qoldik. Soʻng u zot: «Osmon bilan Yer orasi qancha ekanini bilasizlarmi?» dedilar. Biz: «Alloh va Uning Rasuli yaxshiroq biladi», dedik. U zot: «Ikkovining orasi besh yuz yillik yoʻldir. Har bir osmondan (keyingi) osmongacha besh yuz yillik yoʻl bor. Har bir osmonning qalinligi besh yuz yillik yoʻldir. Yettinchi osmonning ustida bir dengiz bor: uning tagi bilan usti orasi osmon bilan Yer orasidek. Soʻng uning ustida sakkizta togʻ echkisi bor: ularning tizzalari bilan tuyoqlari orasi osmon bilan Yer orasidek. Soʻng uning ustida Arsh bor: uning tagi bilan usti orasi osmon bilan Yer orasidek. Alloh tabaraka va taolo esa buning ustidadir; Odam farzandlarining amallaridan hech narsa Unga maxfiy qolmaydi», dedilar. Abdulloh aytdi: Bu (hadis) boshqa sanad bilan Abbos ibn Abdulmuttalibdan, u Nabiy ﷺdan shunga oʻxshash tarzda ham rivoyat qilingan.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Батҳода ўтирган эдик. Шу пайт бир булут ўтди. Расулуллоҳ ﷺ: «Бу нима эканини биласизларми?» дедилар. Биз: «Саҳоб (булут)», дедик. У зот: «Ва музн (ҳам)», дедилар. Биз: «Ва музн», дедик. У зот: «Ва анон (ҳам)», дедилар. (Ровий) айтди: Биз жим қолдик. Сўнг у зот: «Осмон билан Ер ораси қанча эканини биласизларми?» дедилар. Биз: «Аллоҳ ва Унинг Расули яхшироқ билади», дедик. У зот: «Икковининг ораси беш юз йиллик йўлдир. Ҳар бир осмондан (кейинги) осмонгача беш юз йиллик йўл бор. Ҳар бир осмоннинг қалинлиги беш юз йиллик йўлдир. Еттинчи осмоннинг устида бир денгиз бор: унинг таги билан усти ораси осмон билан Ер орасидек. Сўнг унинг устида саккизта тоғ эчкиси бор: уларнинг тиззалари билан туёқлари ораси осмон билан Ер орасидек. Сўнг унинг устида Арш бор: унинг таги билан усти ораси осмон билан Ер орасидек. Аллоҳ табарака ва таоло эса бунинг устидадир; Одам фарзандларининг амалларидан ҳеч нарса Унга махфий қолмайди», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Бу (ҳадис) бошқа санад билан Аббос ибн Абдулмутталибдан, у Набий ﷺдан шунга ўхшаш тарзда ҳам ривоят қилинган.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ هَوَ ابْنُ هَارُونَ أَنْبَأَنَا إِسْمَاعِيلُ يَعْنِي ابْنَ أَبِي خَالِدٍ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّ قُرَيْشًا إِذَا لَقِيَ بَعْضُهُمْ بَعْضًا لَقُوهُمْ بِبِشْرٍ حَسَنٍ وَإِذَا لَقُونَا لَقُونَا بِوُجُوهٍ لَا نَعْرِفُهَا قَالَ فَغَضِبَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَضَبًا شَدِيدًا وَقَالَ وَالَّذِي نَفْسِي بِيَدِهِ لَا يَدْخُلُ قَلْبَ رَجُلٍ الْإِيمَانُ حَتَّى يُحِبَّكُمْ لِلَّهِ وَلِرَسُولِهِحَدَّثَنَا جَرِيرٌ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَ دَخَلَ الْعَبَّاسُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ إِنَّا لَنَخْرُجُ فَنَرَى قُرَيْشًا تَحَدَّثُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu) aytdi: Men: «Ey Allohning Rasuli, Quraysh bir-birlari bilan uchrashganda ochiq chehra bilan uchrashadilar; biz bilan uchrashganda esa biz tanimaydigan yuzlar bilan uchrashadilar», dedim. (Roviy) aytdi: Shunda Nabiy ﷺ qattiq gʻazablandilar va: «Jonim qoʻlida boʻlgan Zotga qasamki, hech bir kishining qalbiga u sizlarni Alloh uchun va Uning Rasuli uchun sevmagunicha iymon kirmaydi», dedilar. Boshqa sanad bilan Abdulmuttalib ibn Robiʼadan rivoyat qilinadi: Abbos Rasululloh ﷺ huzurlariga kirib: «Biz (koʻchaga) chiqamiz va Quraysh gaplashib turganini koʻramiz», dedi — soʻng hadisni zikr qildi.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен: «Эй Аллоҳнинг Расули, Қурайш бир-бирлари билан учрашганда очиқ чеҳра билан учрашадилар; биз билан учрашганда эса биз танимайдиган юзлар билан учрашадилар», дедим. (Ровий) айтди: Шунда Набий ﷺ қаттиқ ғазабландилар ва: «Жоним қўлида бўлган Зотга қасамки, ҳеч бир кишининг қалбига у сизларни Аллоҳ учун ва Унинг Расули учун севмагунича иймон кирмайди», дедилар. Бошқа санад билан Абдулмутталиб ибн Робиъадан ривоят қилинади: Аббос Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кириб: «Биз (кўчага) чиқамиз ва Қурайш гаплашиб турганини кўрамиз», деди — сўнг ҳадисни зикр қилди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ سُفْيَانَ حَدَّثَنِي عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ حَدَّثَنَا الْعَبَّاسُ قَالَقُلْتُ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَغْنَيْتَ عَنْ عَمِّكَ فَقَدْ كَانَ يَحُوطُكَ وَيَغْضَبُ لَكَ قَالَ هُوَ فِي ضَحْضَاحٍ وَلَوْلَا أَنَا لَكَانَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنْ النَّارِ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu) aytdi: Men Nabiy ﷺga: «Amakingizga nima foyda keltira oldingiz? Axir u sizni himoya qilar va siz uchun gʻazablanar edi-ku», dedim. U zot: «U (doʻzaxning) sayoz (yuza) joyidadir; agar men boʻlmaganimda, u doʻzaxning eng tubidagi qatlamda boʻlardi», dedilar.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Набий ﷺга: «Амакингизга нима фойда келтира олдингиз? Ахир у сизни ҳимоя қилар ва сиз учун ғазабланар эди-ку», дедим. У зот: «У (дўзахнинг) саёз (юза) жойидадир; агар мен бўлмаганимда, у дўзахнинг энг тубидаги қатламда бўларди», дедилар.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ حَدَّثَنَا مَعْمَرٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي كَثِيرُ بْنُ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ عَنْ أَبِيهِ الْعَبَّاسِ قَالَشَهِدْتُ مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حُنَيْنًا قَالَ فَلَقَدْ رَأَيْتُ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَا مَعَهُ إِلَّا أَنَا وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ فَلَزِمْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَلَمْ نُفَارِقْهُ وَهُوَ عَلَى بَغْلَةٍ شَهْبَاءَ وَرُبَّمَا قَالَ مَعْمَرٌ بَيْضَاءَ أَهْدَاهَا لَهُ فَرْوَةُ بْنُ نَعَامَةَ الْجُذَامِيُّ فَلَمَّا الْتَقَى الْمُسْلِمُونَ وَالْكُفَّارُ وَلَّى الْمُسْلِمُونَ مُدْبِرِينَ وَطَفِقَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَرْكُضُ بَغْلَتَهُ قِبَلَ الْكُفَّارِ قَالَ الْعَبَّاسُ وَأَنَا آخِذٌ بِلِجَامِ بَغْلَةِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَكُفُّهَا وَهُوَ لَا يَأْلُو مَا أَسْرَعَ نَحْوَ الْمُشْرِكِينَ وَأَبُو سُفْيَانَ بْنُ الْحَارِثِ آخِذٌ بِغَرْزِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَا عَبَّاسُ نَادِ يَا أَصْحَابَ السَّمُرَةِ قَالَ وَكُنْتُ رَجُلًا صَيِّتًا فَقُلْتُ بِأَعْلَى صَوْتِي أَيْنَ أَصْحَابُ السَّمُرَةِ قَالَ فَوَاللَّهِ لَكَأَنَّ عَطْفَتَهُمْ حِينَ سَمِعُوا صَوْتِي عَطْفَةُ الْبَقَرِ عَلَى أَوْلَادِهَا فَقَالُوا يَا لَبَّيْكَ يَا لَبَّيْكَ وَأَقْبَلَ الْمُسْلِمُونَ فَاقْتَتَلُوا هُمْ وَالْكُفَّارُ فَنَادَتْ الْأَنْصَارُ يَقُولُونَ يَا مَعْشَرَ الْأَنْصَارِ ثُمَّ قَصَّرَتْ الدَّاعُونَ عَلَى بَنِي الْحَارِثِ بْنِ الْخَزْرَجِ فَنَادَوْا يَا بَنِي الْحَارِثِ بْنِ

Abbos (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ bilan birga Hunaynda hozir boʻldim. (U) aytdi: Nabiy ﷺni koʻrdim — u zot bilan birga mendan va Abu Sufyon ibn Horis ibn Abdulmuttalibdan boshqa hech kim qolmagan edi. Biz Rasululloh ﷺga yopishib oldik va u zotdan ayrilmadik. U zot Farva ibn Naoma al-Juzomiy tuhfa qilgan kulrang — Maʼmar baʼzan «oq» derdi — xachir ustida edilar. Musulmonlar bilan kofirlar toʻqnashganda, musulmonlar orqaga qarab qochdilar; Rasululloh ﷺ esa xachirlarini kofirlar tomon hayday boshladilar. Abbos aytdi: Men Rasululloh ﷺning xachirlari jilovidan ushlab, uni tutib turardim, u zot esa mushriklar tomon shoshilishdan tinmasdilar; Abu Sufyon ibn Horis esa Rasululloh ﷺning uzangisidan ushlab turardi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ey Abbos, ‹Ey samura ahli!› deb chaqir», dedilar. (Abbos) aytdi: Men jarangdor ovozli kishi edim, shuning uchun butun ovozim bilan: «Samura ahli qayerda?» dedim. (U) aytdi: Allohga qasamki, ular ovozimni eshitganlarida ularning qaytishi sigirlarning bolalariga qaytishidek boʻldi. Ular: «Labbayk, labbayk!» deyishdi. Musulmonlar kelib, kofirlar bilan jang qildilar. Ansorlar: «Ey ansorlar jamoasi!» deb chaqirdilar. Soʻng chaqiriq Banul-Horis ibn Xazrajga qisqartirildi va ular: «Ey Banul-Horis ibn...» deb chaqirdilar.Аббос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ билан бирга Ҳунайнда ҳозир бўлдим. (У) айтди: Набий ﷺни кўрдим — у зот билан бирга мендан ва Абу Суфён ибн Ҳорис ибн Абдулмутталибдан бошқа ҳеч ким қолмаган эди. Биз Расулуллоҳ ﷺга ёпишиб олдик ва у зотдан айрилмадик. У зот Фарва ибн Наома ал-Жузомий туҳфа қилган кулранг — Маъмар баъзан «оқ» дерди — хачир устида эдилар. Мусулмонлар билан кофирлар тўқнашганда, мусулмонлар орқага қараб қочдилар; Расулуллоҳ ﷺ эса хачирларини кофирлар томон ҳайдай бошладилар. Аббос айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺнинг хачирлари жиловидан ушлаб, уни тутиб турардим, у зот эса мушриклар томон шошилишдан тинмасдилар; Абу Суфён ибн Ҳорис эса Расулуллоҳ ﷺнинг узангисидан ушлаб турарди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Эй Аббос, ‹Эй самура аҳли!› деб чақир», дедилар. (Аббос) айтди: Мен жарангдор овозли киши эдим, шунинг учун бутун овозим билан: «Самура аҳли қаерда?» дедим. (У) айтди: Аллоҳга қасамки, улар овозимни эшитганларида уларнинг қайтиши сигирларнинг болаларига қайтишидек бўлди. Улар: «Лаббайк, лаббайк!» дейишди. Мусулмонлар келиб, кофирлар билан жанг қилдилар. Ансорлар: «Эй ансорлар жамоаси!» деб чақирдилар. Сўнг чақириқ Банул-Ҳорис ибн Хазражга қисқартирилди ва улар: «Эй Банул-Ҳорис ибн...» деб чақирдилар.

حَدَّثَنَا سُفْيَانُ قَالَ سَمِعْتُ الزُّهْرِيَّ مَرَّةً أَوْ مَرَّتَيْنِ فَلَمْ أَحْفَظْهُ عَنْ كَثِيرِ بْنِ عَبَّاسٍ قَالَكَانَ عَبَّاسٌ وَأَبُو سُفْيَانَ مَعَهُ يَعْنِي النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فَخَطَبَهُمْ وَقَالَ الْآنَ حَمِيَ الْوَطِيسُ وَقَالَ نَادِ يَا أَصْحَابَ سُورَةِ الْبَقَرَةِ

Kasir ibn Abbos aytdi: Abbos va Abu Sufyon u zot — yaʼni Nabiy ﷺ — bilan birga edilar. (Roviy) aytdi: U zot ularga xitob qilib: «Mana, endi tandir qizidi», dedilar hamda: «‹Ey Baqara surasi ahli!› deb chaqir», dedilar.Касир ибн Аббос айтди: Аббос ва Абу Суфён у зот — яъни Набий ﷺ — билан бирга эдилар. (Ровий) айтди: У зот уларга хитоб қилиб: «Мана, энди тандир қизиди», дедилар ҳамда: «‹Эй Бақара сураси аҳли!› деб чақир», дедилар.

حَدَّثَنَا جَرِيرُ بْنُ عَبْدِ الْحَمِيدِ أَبُو عَبْدِ اللَّهِ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ بْنِ رَبِيعَةَ قَالَدَخَلَ الْعَبَّاسُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ إِنَّا لَنَخْرُجُ فَنَرَى قُرَيْشًا تَحَدَّثُ فَإِذَا رَأَوْنَا سَكَتُوا فَغَضِبَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَدَرَّ عِرْقٌ بَيْنَ عَيْنَيْهِ ثُمَّ قَالَ وَاللَّهِ لَا يَدْخُلُ قَلْبَ امْرِئٍ إِيمَانٌ حَتَّى يُحِبَّكُمْ لِلَّهِ وَلِقَرَابَتِي

Abdulmuttalib ibn Robiʼa (roziyallohu anhu) aytdi: Abbos Rasululloh ﷺ huzurlariga kirib: «Ey Allohning Rasuli, biz (koʻchaga) chiqamiz va Qurayshning gaplashib turganini koʻramiz; bizni koʻrishlari bilan jim boʻlib qoladilar», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ gʻazablandilar, ikki koʻzlari orasidagi tomir boʻrtib chiqdi, soʻng: «Allohga qasamki, hech bir kishining qalbiga u sizlarni Alloh uchun va mening qarindoshligim uchun sevmagunicha iymon kirmaydi», dedilar.Абдулмутталиб ибн Робиъа (розияллоҳу анҳу) айтди: Аббос Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кириб: «Эй Аллоҳнинг Расули, биз (кўчага) чиқамиз ва Қурайшнинг гаплашиб турганини кўрамиз; бизни кўришлари билан жим бўлиб қоладилар», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ ғазабландилар, икки кўзлари орасидаги томир бўртиб чиқди, сўнг: «Аллоҳга қасамки, ҳеч бир кишининг қалбига у сизларни Аллоҳ учун ва менинг қариндошлигим учун севмагунича иймон кирмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِدْرِيسَ يَعْنِي الشَّافِعِيَّ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْعَزِيزِ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنْ يَزِيدَ يَعْنِي ابْنَ الْهَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِأَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ذَاقَ طَعْمَ الْإِيمَانِ مَنْ رَضِيَ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا رَسُولًا

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: u Rasululloh ﷺning shunday deyayotganlarini eshitdi: «Allohni Robb (deb), Islomni din (deb) va Muhammadni nabiy hamda rasul (deb) rozi boʻlgan kishi iymon taʼmini totdi».Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: у Расулуллоҳ ﷺнинг шундай деяётганларини эшитди: «Аллоҳни Робб (деб), Исломни дин (деб) ва Муҳаммадни набий ҳамда расул (деб) рози бўлган киши иймон таъмини тотди».

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعِيدٍ عَنِ ابْنِ الْهَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِأَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ ذَاقَ طَعْمَ الْإِيمَانِ مَنْ رَضِيَ بِاللَّهِ رَبًّا وَبِالْإِسْلَامِ دِينًا وَبِمُحَمَّدٍ نَبِيًّا

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, u Rasululloh ﷺning: «Allohni Rabb deb, Islomni din deb, Muhammadni Nabiy deb rozi boʻlgan kishi iymonning lazzatini totibdi», deganlarini eshitdi.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, у Расулуллоҳ ﷺнинг: «Аллоҳни Рабб деб, Исломни дин деб, Муҳаммадни Набий деб рози бўлган киши иймоннинг лаззатини тотибди», деганларини эшитди.

حَدَّثَنَا قُتَيْبَةُ بْنُ سَعِيدٍ حَدَّثَنَا بَكْرُ بْنُ مُضَرَ الْقُرَشِيُّ عَنِ ابْنِ الْهَادِ عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ إِبْرَاهِيمَ بْنِ الْحَارِثِ عَنْ عَامِرِ بْنِ سَعْدٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِأَنَّهُ سَمِعَ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ إِذَا سَجَدَ الْعَبْدُ سَجَدَ مَعَهُ سَبْعَةُ آرَابٍ وَجْهُهُ وَكَفَّاهُ وَرُكْبَتَاهُ وَقَدَمَاهُ

Qutayba ibn Said bizga Bakr — yaʼni ibn Muzar — dan, u Ibn al-Hoddan, u Muhammad ibn Ibrohimdan, u Omir ibn Saʼddan, u Abbos ibn Abdulmuttalibdan hadis aytdiki, u Rasululloh ﷺ ning shunday deganlarini eshitgan: «Banda sajda qilsa, u bilan birga yetti aʼzo: yuzi, ikki kafti, ikki tizzasi va ikki oyogʻi sajda qiladi».Қутайба ибн Саид бизга Бакр — яъни ибн Музар — дан, у Ибн ал-Ҳоддан, у Муҳаммад ибн Иброҳимдан, у Омир ибн Саъддан, у Аббос ибн Абдулмутталибдан ҳадис айтдики, у Расулуллоҳ ﷺ нинг шундай деганларини эшитган: «Банда сажда қилса, у билан бирга етти аъзо: юзи, икки кафти, икки тиззаси ва икки оёғи сажда қилади».

حَدَّثَنَا أَبُو الْيَمَانِ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ عَنِ الزُّهْرِيِّ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّأَنَّ عُمَرَ دَعَاهُ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَ فَبَيْنَا أَنَا عِنْدَهُ إِذْ جَاءَ حَاجِبُهُ يَرْفَأُ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَالزُّبَيْرِ وَسَعْدٍ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ فَأَدْخَلَهُمْ فَلَبِثَ قَلِيلًا ثُمَّ جَاءَ فَقَالَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ يَسْتَأْذِنَانِ قَالَ نَعَمْ فَأَذِنَ لَهُمَا فَلَمَّا دَخَلَا قَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ هَذَا لَعَلِيٍّ وَهُمَا يَخْتَصِمَانِ فِي الصَّوَافِ الَّتِي أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْ أَمْوَالِ بَنِي النَّضِيرِ فَقَالَ الرَّهْطُ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنْ الْآخَرِ قَالَ عُمَرُ اتَّئِدُوا أُنَاشِدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ يُرِيدُ نَفْسَهُ قَالُوا قَدْ قَالَ ذَلِكَ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَلَى الْعَبَّاسِ فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ أَتَعْلَمَانِ أَنَّ النَّبِيَّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ذَلِكَ قَالَا نَعَمْ قَالَ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الْأَمْرِ أَنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ فِي هَذَا الْفَيْءِ بِشَيْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ إِلَى قَدِيرٌ} فَكَانَتْ هَذِهِ خَاصَّةً لِرَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ثُمَّ وَاللَّهِ مَا احْتَازَهَا دُونَكُمْ وَلَا اسْتَأْثَرَ بِهَا

Molik ibn Avs ibnul-Hadason an-Nasriy xabar berdiki, Umar uni chaqirdi — soʻng hadisni zikr qildi. U aytdi: Men uning huzurida turganimda, eshik ogʻasi Yarfaʼ kelib: «Usmon, Abdurrahmon, Zubayr va Saʼd izn soʻrayaptilar, (qabul qilasizmi)?» dedi. U: «Ha», dedi va ularni kiritdi. Bir oz oʻtgach, (Yarfaʼ) yana kelib: «Ali va Abbos izn soʻrayaptilar, (qabul qilasizmi)?» dedi. U: «Ha», dedi va ikkoviga izn berdi. Ikkovi kirganda Abbos: «Ey moʻminlar amiri, men bilan mana bu — yaʼni Ali — orasida hukm chiqar», dedi. Ikkovi Alloh oʻz Rasuliga Banu Nazir mollaridan fay qilib bergan yerlar haqida tortishayotgan edilar. (Haligi) jamoa: «Ey moʻminlar amiri, ikkovining orasida hukm chiqar va birini boshqasidan tinchit», dedi. Umar: «Shoshmanglar! Osmon va Yer Uning izni bilan turadigan Alloh nomi bilan sizlardan soʻrayman: Nabiy ﷺning: ‹Bizdan meros olinmaydi, biz qoldirgan (mol) sadaqadir› deganlarini bilasizlarmi?» dedi — buni aytib oʻzlarini nazarda tutgan edilar. Ular: «Buni aytgan edilar», deyishdi. Soʻng Umar Ali va Abbosga yuzlanib: «Ikkovingizdan Alloh nomi bilan soʻrayman: Nabiy ﷺ buni aytganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ikkovi: «Ha», deyishdi. U aytdi: «Bas, men sizlarga shu ish haqida gapirib beraman. Albatta, Alloh azza va jalla bu fayda oʻz Rasuliga boshqa hech kimga bermagan bir narsani xos qilgan edi. Bas, U: ‹Alloh ulardan oʻz Rasuliga qaytarib bergan (fay)ga sizlar (ot ham, tuya ham) yugurtirmadingiz...› — ‹...qodirdir› (degan soʻzigacha) dedi. Bas, bu Rasululloh ﷺga xos (mol) edi. Soʻng, Allohga qasamki, u zot uni sizlardan yashirib oʻzlariga yigʻib olmadilar va sizlardan ustun koʻrib oʻzlariga tanlab olmadilar».Молик ибн Авс ибнул-Ҳадасон ан-Насрий хабар бердики, Умар уни чақирди — сўнг ҳадисни зикр қилди. У айтди: Мен унинг ҳузурида турганимда, эшик оғаси Ярфаъ келиб: «Усмон, Абдурраҳмон, Зубайр ва Саъд изн сўраяптилар, (қабул қиласизми)?» деди. У: «Ҳа», деди ва уларни киритди. Бир оз ўтгач, (Ярфаъ) яна келиб: «Али ва Аббос изн сўраяптилар, (қабул қиласизми)?» деди. У: «Ҳа», деди ва икковига изн берди. Иккови кирганда Аббос: «Эй мўминлар амири, мен билан мана бу — яъни Али — орасида ҳукм чиқар», деди. Иккови Аллоҳ ўз Расулига Бану Назир молларидан фай қилиб берган ерлар ҳақида тортишаётган эдилар. (Ҳалиги) жамоа: «Эй мўминлар амири, икковининг орасида ҳукм чиқар ва бирини бошқасидан тинчит», деди. Умар: «Шошманглар! Осмон ва Ер Унинг изни билан турадиган Аллоҳ номи билан сизлардан сўрайман: Набий ﷺнинг: ‹Биздан мерос олинмайди, биз қолдирган (мол) садақадир› деганларини биласизларми?» деди — буни айтиб ўзларини назарда тутган эдилар. Улар: «Буни айтган эдилар», дейишди. Сўнг Умар Али ва Аббосга юзланиб: «Икковингиздан Аллоҳ номи билан сўрайман: Набий ﷺ буни айтганларини биласизларми?» деди. Иккови: «Ҳа», дейишди. У айтди: «Бас, мен сизларга шу иш ҳақида гапириб бераман. Албатта, Аллоҳ азза ва жалла бу файда ўз Расулига бошқа ҳеч кимга бермаган бир нарсани хос қилган эди. Бас, У: ‹Аллоҳ улардан ўз Расулига қайтариб берган (фай)га сизлар (от ҳам, туя ҳам) югуртирмадингиз...› — ‹...қодирдир› (деган сўзигача) деди. Бас, бу Расулуллоҳ ﷺга хос (мол) эди. Сўнг, Аллоҳга қасамки, у зот уни сизлардан яшириб ўзларига йиғиб олмадилар ва сизлардан устун кўриб ўзларига танлаб олмадилар».

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا ابْنُ أَخِي ابْنِ شِهَابٍ عَنْ عَمِّهِ مُحَمَّدِ بْنِ مُسْلِمٍ قَالَ أَخْبَرَنِي مَالِكُ بْنُ أَوْسِ بْنِ الْحَدَثَانِ النَّصْرِيُّ فَذَكَرَ الْحَدِيثَ قَالَفَبَيْنَا أَنَا جَالِسٌ عِنْدَهُ أَتَاهُ حَاجِبُهُ يَرْفَأُ فَقَالَ لِعُمَرَ هَلْ لَكَ فِي عُثْمَانَ وَعَبْدِ الرَّحْمَنِ وَسَعْدٍ وَالزُّبَيْرِ يَسْتَأْذِنُونَ قَالَ نَعَمْ ائْذَنْ لَهُمْ قَالَ فَدَخَلُوا فَسَلَّمُوا وَجَلَسُوا قَالَ ثُمَّ لَبِثَ يَرْفَأُ قَلِيلًا فَقَالَ لِعُمَرَ هَلْ لَكَ فِي عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ فَقَالَ نَعَمْ فَأَذِنَ لَهُمَا فَلَمَّا دَخَلَا عَلَيْهِ جَلَسَا فَقَالَ عَبَّاسٌ يَا أَمِيرَ الْمُؤْمِنِينَ اقْضِ بَيْنِي وَبَيْنَ عَلِيٍّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَقَالَ الرَّهْطُ عُثْمَانُ وَأَصْحَابُهُ اقْضِ بَيْنَهُمَا وَأَرِحْ أَحَدَهُمَا مِنْ الْآخَرِ فَقَالَ عُمَرُ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ اتَّئِدُوا فَأَنْشُدُكُمْ بِاللَّهِ الَّذِي بِإِذْنِهِ تَقُومُ السَّمَاءُ وَالْأَرْضُ هَلْ تَعْلَمُونَ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ لَا نُورَثُ مَا تَرَكْنَا صَدَقَةٌ يُرِيدُ بِذَلِكَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَفْسَهُ قَالَ الرَّهْطُ قَدْ قَالَ ذَلِكَ فَأَقْبَلَ عُمَرُ عَلَى عَلِيٍّ وَعَبَّاسٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُمَا فَقَالَ أَنْشُدُكُمَا بِاللَّهِ هَلْ تَعْلَمَانِ أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ ذَلِكَ قَالَا قَدْ قَالَ ذَلِكَ فَقَالَ عُمَرُ فَإِنِّي أُحَدِّثُكُمْ عَنْ هَذَا الْأَمْرِ إِنَّ اللَّهَ عَزَّ وَجَلَّ كَانَ خَصَّ رَسُولَهُ فِي هَذَا الْفَيْءِ بِشَيْءٍ لَمْ يُعْطِهِ أَحَدًا غَيْرَهُ فَقَالَ اللَّهُ تَعَالَى {وَمَا أَفَاءَ اللَّهُ عَلَى رَسُولِهِ مِنْهُمْ فَمَا أَوْجَفْتُمْ} الْآيَةَ

Molik ibn Avs ibnul-Hadason an-Nasriy xabar berdi — soʻng hadisni zikr qildi. U aytdi: Men uning huzurida oʻtirganimda, eshik ogʻasi Yarfaʼ kelib Umarga: «Usmon, Abdurrahmon, Saʼd va Zubayr izn soʻrayaptilar, (qabul qilasizmi)?» dedi. U: «Ha, ularga izn ber», dedi. (Roviy) aytdi: Ular kirib, salom berdilar va oʻtirdilar. (Roviy) aytdi: Soʻng Yarfaʼ biroz turib, Umarga: «Ali va Abbosni (qabul qilasizmi)?» dedi. U: «Ha», dedi va ikkoviga izn berdi. Ikkovi uning huzuriga kirgach oʻtirdilar. Abbos: «Ey moʻminlar amiri, men bilan Ali (roziyallohu anhu) orasida hukm chiqar», dedi. Jamoa — Usmon va uning sheriklari: «Ikkovining orasida hukm chiqar va birini boshqasidan tinchit», dedi. Umar (roziyallohu anhu): «Shoshmanglar! Osmon va Yer Uning izni bilan turadigan Alloh nomi bilan sizlardan soʻrayman: Rasululloh ﷺning: ‹Bizdan meros olinmaydi, biz qoldirgan (mol) sadaqadir› deganlarini bilasizlarmi?» dedi — Rasululloh ﷺ buni aytib oʻzlarini nazarda tutgan edilar. Jamoa: «Buni aytgan edilar», dedi. Soʻng Umar Ali va Abbos (roziyallohu anhumo)ga yuzlanib: «Ikkovingizdan Alloh nomi bilan soʻrayman: Rasululloh ﷺ buni aytganlarini bilasizlarmi?» dedi. Ikkovi: «Buni aytgan edilar», deyishdi. Umar aytdi: «Bas, men sizlarga shu ish haqida gapirib beraman. Albatta, Alloh azza va jalla bu fayda oʻz Rasuliga boshqa hech kimga bermagan bir narsani xos qilgan edi. Bas, Alloh taolo: ‹Alloh ulardan oʻz Rasuliga qaytarib bergan (fay)ga sizlar (ot ham, tuya ham) yugurtirmadingiz...› — oyatni (oxirigacha) dedi».Молик ибн Авс ибнул-Ҳадасон ан-Насрий хабар берди — сўнг ҳадисни зикр қилди. У айтди: Мен унинг ҳузурида ўтирганимда, эшик оғаси Ярфаъ келиб Умарга: «Усмон, Абдурраҳмон, Саъд ва Зубайр изн сўраяптилар, (қабул қиласизми)?» деди. У: «Ҳа, уларга изн бер», деди. (Ровий) айтди: Улар кириб, салом бердилар ва ўтирдилар. (Ровий) айтди: Сўнг Ярфаъ бироз туриб, Умарга: «Али ва Аббосни (қабул қиласизми)?» деди. У: «Ҳа», деди ва икковига изн берди. Иккови унинг ҳузурига киргач ўтирдилар. Аббос: «Эй мўминлар амири, мен билан Али (розияллоҳу анҳу) орасида ҳукм чиқар», деди. Жамоа — Усмон ва унинг шериклари: «Икковининг орасида ҳукм чиқар ва бирини бошқасидан тинчит», деди. Умар (розияллоҳу анҳу): «Шошманглар! Осмон ва Ер Унинг изни билан турадиган Аллоҳ номи билан сизлардан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺнинг: ‹Биздан мерос олинмайди, биз қолдирган (мол) садақадир› деганларини биласизларми?» деди — Расулуллоҳ ﷺ буни айтиб ўзларини назарда тутган эдилар. Жамоа: «Буни айтган эдилар», деди. Сўнг Умар Али ва Аббос (розияллоҳу анҳумо)га юзланиб: «Икковингиздан Аллоҳ номи билан сўрайман: Расулуллоҳ ﷺ буни айтганларини биласизларми?» деди. Иккови: «Буни айтган эдилар», дейишди. Умар айтди: «Бас, мен сизларга шу иш ҳақида гапириб бераман. Албатта, Аллоҳ азза ва жалла бу файда ўз Расулига бошқа ҳеч кимга бермаган бир нарсани хос қилган эди. Бас, Аллоҳ таоло: ‹Аллоҳ улардан ўз Расулига қайтариб берган (фай)га сизлар (от ҳам, туя ҳам) югуртирмадингиз...› — оятни (охиригача) деди».

حَدَّثَنَا حُسَيْنُ بْنُ عَلِيٍّ عَنْ زَائِدَةَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ عَنِ الْعَبَّاسِ قَالَأَتَيْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَدْعُو بِهِ فَقَالَ سَلْ اللَّهَ الْعَفْوَ وَالْعَافِيَةَ قَالَ ثُمَّ أَتَيْتُهُ مَرَّةً أُخْرَى فَقُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ عَلِّمْنِي شَيْئًا أَدْعُو بِهِ قَالَ فَقَالَ يَا عَبَّاسُ يَا عَمَّ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ سَلْ اللَّهَ الْعَافِيَةَ فِي الدُّنْيَا وَالْآخِرَةِ

Abbos (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga u bilan duo qiladigan bir narsani oʻrgating», dedim. U zot: «Allohdan avf va ofiyat soʻra», dedilar. (U) aytdi: Soʻng boshqa bir marta yana u zotning huzurlariga kelib: «Ey Allohning Rasuli, menga u bilan duo qiladigan bir narsani oʻrgating», dedim. (U) aytdi: Shunda u zot: «Ey Abbos, ey Allohning Rasulining amakisi! Allohdan dunyo va oxiratda ofiyat soʻra», dedilar.Аббос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга у билан дуо қиладиган бир нарсани ўргатинг», дедим. У зот: «Аллоҳдан авф ва офият сўра», дедилар. (У) айтди: Сўнг бошқа бир марта яна у зотнинг ҳузурларига келиб: «Эй Аллоҳнинг Расули, менга у билан дуо қиладиган бир нарсани ўргатинг», дедим. (У) айтди: Шунда у зот: «Эй Аббос, эй Аллоҳнинг Расулининг амакиси! Аллоҳдан дунё ва охиратда офият сўра», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو سَعِيدٍ حَدَّثَنَا قَيْسُ بْنُ الرَّبِيعِ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ عَنِ ابْنِ شُرَحْبِيلَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ الْعَبَّاسِ قَالَدَخَلْتُ عَلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَعِنْدَهُ نِسَاؤُهُ فَاسْتَتَرْنَ مِنِّي إِلَّا مَيْمُونَةَ فَقَالَ لَا يَبْقَى فِي الْبَيْتِ أَحَدٌ شَهِدَ اللَّدَّ إِلَّا لُدَّ إِلَّا أَنَّ يَمِينِي لَمْ تُصِبْ الْعَبَّاسَ ثُمَّ قَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ أَنْ يُصَلِّيَ بِالنَّاسِ فَقَالَتْ عَائِشَةُ لِحَفْصَةَ قُولِي لَهُ إِنَّ أَبَا بَكْرٍ رَجُلٌ إِذَا قَامَ مَقَامَكَ بَكَى قَالَ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ لِيُصَلِّ بِالنَّاسِ فَقَامَ فَصَلَّى فَوَجَدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ خِفَّةً فَجَاءَ فَنَكَصَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ فَأَرَادَ أَنْ يَتَأَخَّرَ فَجَلَسَ إِلَى جَنْبِهِ ثُمَّ اقْتَرَأَ

Abbos (roziyallohu anhu) aytdi: Men Rasululloh ﷺ huzurlariga kirdim; u zotning yonlarida ayollari bor edi, Maymunadan boshqa hammalari mendan pardalandilar. U zot: «Uyda dori tomizishda hozir boʻlgan hech kim qolmasin, illo unga ham dori tomizilsin — faqat qasamim Abbosga tegishli emas», dedilar. Soʻng: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Oisha Hafsaga: «Unga aytgin: Abu Bakr shunday kishiki, sening oʻrningda tursa, yigʻlab yuboradi», dedi. U zot: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. U turib namoz oʻqidi. Nabiy ﷺ oʻzlarida yengillik sezdilar va chiqib keldilar. Abu Bakr (roziyallohu anhu) orqaga chekinib, ortga surilmoqchi boʻldi; u zot esa uning yoniga oʻtirdilar, soʻng qiroat qildilar.Аббос (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ҳузурларига кирдим; у зотнинг ёнларида аёллари бор эди, Маймунадан бошқа ҳаммалари мендан пардаландилар. У зот: «Уйда дори томизишда ҳозир бўлган ҳеч ким қолмасин, илло унга ҳам дори томизилсин — фақат қасамим Аббосга тегишли эмас», дедилар. Сўнг: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Оиша Ҳафсага: «Унга айтгин: Абу Бакр шундай кишики, сенинг ўрнингда турса, йиғлаб юборади», деди. У зот: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. У туриб намоз ўқиди. Набий ﷺ ўзларида енгиллик сездилар ва чиқиб келдилар. Абу Бакр (розияллоҳу анҳу) орқага чекиниб, ортга сурилмоқчи бўлди; у зот эса унинг ёнига ўтирдилар, сўнг қироат қилдилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ أَبِي السَّفَرِ عَنْ أَرْقَمَ بْنِ شُرَحْبِيلَ عَنِ ابْنِ عَبَّاسٍ عَنِ الْعَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِأَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ فِي مَرَضِهِ مُرُوا أَبَا بَكْرٍ يُصَلِّي بِالنَّاسِ فَخَرَجَ أَبُو بَكْرٍ فَكَبَّرَ وَوَجَدَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ رَاحَةً فَخَرَجَ يُهَادَى بَيْنَ رَجُلَيْنِ فَلَمَّا رَآهُ أَبُو بَكْرٍ تَأَخَّرَ فَأَشَارَ إِلَيْهِ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَكَانَكَ ثُمَّ جَلَسَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِلَى جَنْبِ أَبِي بَكْرٍ فَاقْتَرَأَ مِنْ الْمَكَانِ الَّذِي بَلَغَ أَبُو بَكْرٍ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ مِنْ السُّورَةِ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadiki, Rasululloh ﷺ kasalliklarida: «Abu Bakrga aytinglar, odamlarga namoz oʻqib bersin», dedilar. Abu Bakr chiqib takbir aytdi. Nabiy ﷺ oʻzlarida yengillik sezdilar va ikki kishining orasida suyanib chiqdilar. Abu Bakr u zotni koʻrgach orqaga chekindi, Nabiy ﷺ esa unga: «Oʻz joyingda tur», deb ishora qildilar. Soʻng Rasululloh ﷺ Abu Bakrning yoniga oʻtirdilar va Abu Bakr (roziyallohu taolo anhu) suradan qayerga yetgan boʻlsa, oʻsha joydan qiroat qildilar.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинадики, Расулуллоҳ ﷺ касалликларида: «Абу Бакрга айтинглар, одамларга намоз ўқиб берсин», дедилар. Абу Бакр чиқиб такбир айтди. Набий ﷺ ўзларида енгиллик сездилар ва икки кишининг орасида суяниб чиқдилар. Абу Бакр у зотни кўргач орқага чекинди, Набий ﷺ эса унга: «Ўз жойингда тур», деб ишора қилдилар. Сўнг Расулуллоҳ ﷺ Абу Бакрнинг ёнига ўтирдилар ва Абу Бакр (розияллоҳу таоло анҳу) сурадан қаерга етган бўлса, ўша жойдан қироат қилдилар.

حَدَّثَنَا عُبَيْدُ بْنُ أَبِي قُرَّةَ حَدَّثَنَا لَيْثُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ أَبِي قَبِيلٍ عَنْ أَبِي مَيْسَرَةَ عَنِ الْعَبَّاسِ قَالَكُنْتُ عِنْدَ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ ذَاتَ لَيْلَةٍ فَقَالَ انْظُرْ هَلْ تَرَى فِي السَّمَاءِ مِنْ نَجْمٍ قَالَ قُلْتُ نَعَمْ قَالَ مَا تَرَى قَالَ قُلْتُ أَرَى الثُّرَيَّا قَالَ أَمَا إِنَّهُ يَلِي هَذِهِ الْأُمَّةَ بِعَدَدِهَا مِنْ صُلْبِكَ اثْنَيْنِ فِي فِتْنَةٍ

Abbos (roziyallohu anhu) aytdi: Bir kecha men Nabiy ﷺning huzurlarida edim. U zot: «Qara-chi, osmonda biror yulduz koʻryapsanmi?» dedilar. Men: «Ha», dedim. U zot: «Nimani koʻryapsan?» dedilar. Men: «Surayyoni koʻryapman», dedim. U zot: «Bilginki, bu ummatga uning soni (barobarida) sening pushtingdan (kishilar) voliylik qiladi, ulardan ikkitasi fitna ichida (boʻladi)», dedilar.Аббос (розияллоҳу анҳу) айтди: Бир кеча мен Набий ﷺнинг ҳузурларида эдим. У зот: «Қара-чи, осмонда бирор юлдуз кўряпсанми?» дедилар. Мен: «Ҳа», дедим. У зот: «Нимани кўряпсан?» дедилар. Мен: «Сурайёни кўряпман», дедим. У зот: «Билгинки, бу умматга унинг сони (баробарида) сенинг пуштингдан (кишилар) волийлик қилади, улардан иккитаси фитна ичида (бўлади)», дедилар.

حَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنِ ابْنِ إِسْحَاقَ حَدَّثَنِي يَحْيَى بْنُ أَبِي الْأَشْعَثِ عَنْ إِسْمَاعِيلَ بْنِ إِيَاسِ بْنِ عَفِيفٍ الْكِنْدِيِّ عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ قَالَكُنْتُ امْرَأً تَاجِرًا فَقَدِمْتُ الْحَجَّ فَأَتَيْتُ الْعَبَّاسَ بْنَ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ لِأَبْتَاعَ مِنْهُ بَعْضَ التِّجَارَةِ وَكَانَ امْرَأً تَاجِرًا فَوَاللَّهِ إِنَّنِي لَعِنْدَهُ بِمِنًى إِذْ خَرَجَ رَجُلٌ مِنْ خِبَاءٍ قَرِيبٍ مِنْهُ فَنَظَرَ إِلَى الشَّمْسِ فَلَمَّا رَآهَا مَالَتْ يَعْنِي قَامَ يُصَلِّي قَالَ ثُمَّ خَرَجَتْ امْرَأَةٌ مِنْ ذَلِكَ الْخِبَاءِ الَّذِي خَرَجَ مِنْهُ ذَلِكَ الرَّجُلُ فَقَامَتْ خَلْفَهُ تُصَلِّي ثُمَّ خَرَجَ غُلَامٌ حِينَ رَاهَقَ الْحُلُمَ مِنْ ذَلِكَ الْخِبَاءِ فَقَامَ مَعَهُ يُصَلِّي قَالَ فَقُلْتُ لِلْعَبَّاسِ مَنْ هَذَا يَا عَبَّاسُ قَالَ هَذَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ ابْنُ أَخِي قَالَ فَقُلْتُ مَنْ هَذِهِ الْمَرْأَةُ قَالَ هَذِهِ امْرَأَتُهُ خَدِيجَةُ ابْنَةُ خُوَيْلِدٍ قَالَ قُلْتُ مَنْ هَذَا الْفَتَى قَالَ هَذَا عَلِيُّ بْنُ أَبِي طَالِبٍ ابْنُ عَمِّهِ قَالَ فَقُلْتُ فَمَا هَذَا الَّذِي يَصْنَعُ قَالَ يُصَلِّي وَهُوَ يَزْعُمُ أَنَّهُ نَبِيٌّ وَلَمْ يَتْبَعْهُ عَلَى أَمْرِهِ إِلَّا امْرَأَتُهُ وَابْنُ عَمِّهِ هَذَا الْفَتَى وَهُوَ يَزْعُمُ أَنَّهُ سَيُفْتَحُ عَلَيْهِ كُنُوزُ كِسْرَى وَقَيْصَرَ قَالَ فَكَانَ عَفِيفٌ وَهُوَ ابْنُ عَمِّ الْأَشْعَثِ بْنِ قَيْسٍ يَقُولُ وَأَسْلَمَ بَعْدَ ذَلِكَ فَحَسُنَ إِسْلَامُهُ لَوْ كَانَ اللَّهُ رَزَقَنِي الْإِسْلَامَ يَوْمَئِذٍ فَأَكُونُ ثَالِثًا مَعَ عَلِيِّ بْنِ أَبِي طَالِبٍ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ

Afif al-Kindiy aytdi: Men savdogar kishi edim. Hajga keldim va Abbos ibn Abdulmuttalibdan biror savdo (moli) sotib olish uchun uning oldiga bordim — u ham savdogar kishi edi. Allohga qasamki, men Minoda uning huzurida turganimda, unga yaqin bir chodirdan bir kishi chiqib, quyoshga qaradi. Quyoshning ogʻganini koʻrgach, turib namoz oʻqiy boshladi. (U) aytdi: Soʻng oʻsha kishi chiqqan chodirdan bir ayol chiqib, uning orqasida turib namoz oʻqiy boshladi. Soʻng oʻsha chodirdan balogʻatga yaqinlashgan bir oʻsmir chiqib, u bilan birga turib namoz oʻqidi. (U) aytdi: Men Abbosga: «Ey Abbos, bu kim?» dedim. U: «Bu — jiyanim Muhammad ibn Abdulloh ibn Abdulmuttalib», dedi. Men: «Bu ayol kim?» dedim. U: «Bu — uning xotini Xadija binti Xuvaylid», dedi. Men: «Bu yigit kim?» dedim. U: «Bu — uning amakivachchasi Ali ibn Abu Tolib», dedi. Men: «U qilayotgan bu ish nima?» dedim. U: «Namoz oʻqiyapti; u oʻzini nabiy deb hisoblaydi. Uning ishida unga xotini va mana shu amakivachchasi — bu yigitdan boshqa hech kim ergashgani yoʻq. U yana oʻziga Kisro va Qaysarning xazinalari fath qilinishini daʼvo qiladi», dedi. Afif — u Ashʼas ibn Qaysning amakivachchasi edi va keyinchalik Islomga kirib, Islomi goʻzal boʻldi — shunday derdi: «Qaniydi Alloh menga oʻsha kuni Islomni nasib qilganida-yu, men Ali ibn Abu Tolib (roziyallohu anhu) bilan birga uchinchisi boʻlganimda!»Афиф ал-Киндий айтди: Мен савдогар киши эдим. Ҳажга келдим ва Аббос ибн Абдулмутталибдан бирор савдо (моли) сотиб олиш учун унинг олдига бордим — у ҳам савдогар киши эди. Аллоҳга қасамки, мен Минода унинг ҳузурида турганимда, унга яқин бир чодирдан бир киши чиқиб, қуёшга қаради. Қуёшнинг оғганини кўргач, туриб намоз ўқий бошлади. (У) айтди: Сўнг ўша киши чиққан чодирдан бир аёл чиқиб, унинг орқасида туриб намоз ўқий бошлади. Сўнг ўша чодирдан балоғатга яқинлашган бир ўсмир чиқиб, у билан бирга туриб намоз ўқиди. (У) айтди: Мен Аббосга: «Эй Аббос, бу ким?» дедим. У: «Бу — жияним Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулмутталиб», деди. Мен: «Бу аёл ким?» дедим. У: «Бу — унинг хотини Хадижа бинти Хувайлид», деди. Мен: «Бу йигит ким?» дедим. У: «Бу — унинг амакиваччаси Али ибн Абу Толиб», деди. Мен: «У қилаётган бу иш нима?» дедим. У: «Намоз ўқияпти; у ўзини набий деб ҳисоблайди. Унинг ишида унга хотини ва мана шу амакиваччаси — бу йигитдан бошқа ҳеч ким эргашгани йўқ. У яна ўзига Кисро ва Қайсарнинг хазиналари фатҳ қилинишини даъво қилади», деди. Афиф — у Ашъас ибн Қайснинг амакиваччаси эди ва кейинчалик Исломга кириб, Исломи гўзал бўлди — шундай дерди: «Қанийди Аллоҳ менга ўша куни Исломни насиб қилганида-ю, мен Али ибн Абу Толиб (розияллоҳу анҳу) билан бирга учинчиси бўлганимда!»

حَدَّثَنَا أَبُو نُعَيْمٍ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ يَزِيدَ بْنِ أَبِي زِيَادٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنِ الْمُطَّلِبِ بْنِ أَبِي وَدَاعَةَ قَالَ قَالَ الْعَبَّاسُبَلَغَهُ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ بَعْضُ مَا يَقُولُ النَّاسُ قَالَ فَصَعِدَ الْمِنْبَرَ فَقَالَ مَنْ أَنَا قَالُوا أَنْتَ رَسُولُ اللَّهِ فَقَالَ أَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ إِنَّ اللَّهَ خَلَقَ الْخَلْقَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِ خَلْقِهِ وَجَعَلَهُمْ فِرْقَتَيْنِ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِ فِرْقَةٍ وَخَلَقَ الْقَبَائِلَ فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِ قَبِيلَةٍ وَجَعَلَهُمْ بُيُوتًا فَجَعَلَنِي فِي خَيْرِهِمْ بَيْتًا فَأَنَا خَيْرُكُمْ بَيْتًا وَخَيْرُكُمْ نَفْسًا

Muttalib ibn Abu Vadoa (roziyallohu anhu) aytdi: Abbos dediki, Nabiy ﷺga odamlar aytayotgan baʼzi (gap)lar yetib bordi. (U) aytdi: Shunda u zot minbarga chiqib: «Men kimman?» dedilar. Ular: «Siz Allohning Rasulisiz», dedilar. U zot: «Men Muhammad ibn Abdulloh ibn Abdulmuttalibman. Albatta, Alloh maxluqotni yaratdi va meni ularning eng yaxshisidan qildi. Soʻng ularni ikki guruh qilib, meni eng yaxshi guruhdan qildi. Qabilalarni yaratib, meni eng yaxshi qabiladan qildi. Ularni uylar qilib, meni ularning eng yaxshi uyidan qildi. Bas, men sizlarning uy jihatidan eng yaxshingiz va oʻzim jihatidan eng yaxshingizman», dedilar.Мутталиб ибн Абу Вадоа (розияллоҳу анҳу) айтди: Аббос дедики, Набий ﷺга одамлар айтаётган баъзи (гап)лар етиб борди. (У) айтди: Шунда у зот минбарга чиқиб: «Мен кимман?» дедилар. Улар: «Сиз Аллоҳнинг Расулисиз», дедилар. У зот: «Мен Муҳаммад ибн Абдуллоҳ ибн Абдулмутталибман. Албатта, Аллоҳ махлуқотни яратди ва мени уларнинг энг яхшисидан қилди. Сўнг уларни икки гуруҳ қилиб, мени энг яхши гуруҳдан қилди. Қабилаларни яратиб, мени энг яхши қабиладан қилди. Уларни уйлар қилиб, мени уларнинг энг яхши уйидан қилди. Бас, мен сизларнинг уй жиҳатидан энг яхшингиз ва ўзим жиҳатидан энг яхшингизман», дедилар.

حَدَّثَنَا عَفَّانُ حَدَّثَنَا أَبُو عَوَانَةَ حَدَّثَنَا عَبْدُ الْمَلِكِ بْنُ عُمَيْرٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ قَالَيَا رَسُولَ اللَّهِ هَلْ نَفَعْتَ أَبَا طَالِبٍ بِشَيْءٍ فَإِنَّهُ قَدْ كَانَ يَحُوطُكَ وَيَغْضَبُ لَكَ قَالَ نَعَمْ هُوَ فِي ضَحْضَاحٍ مِنْ النَّارِ لَوْلَا ذَلِكَ لَكَانَ هُوَ فِي الدَّرْكِ الْأَسْفَلِ مِنْ النَّارِ

Abbos ibn Abdulmuttalib (roziyallohu anhu) aytdi: «Yo Rasululloh, siz Abu Tolibga biror narsa bilan foyda yetkazdingizmi? Axir u sizni himoya qilar va siz uchun gʻazablanar edi-ku» (dedim). U zot: «Ha, u doʻzaxdan boʻlgan sayoz (yuza) bir joydadir; agar shu boʻlmaganida, u doʻzaxning eng tubidagi qatlamda boʻlardi», dedilar.Аббос ибн Абдулмутталиб (розияллоҳу анҳу) айтди: «Ё Расулуллоҳ, сиз Абу Толибга бирор нарса билан фойда етказдингизми? Ахир у сизни ҳимоя қилар ва сиз учун ғазабланар эди-ку» (дедим). У зот: «Ҳа, у дўзахдан бўлган саёз (юза) бир жойдадир; агар шу бўлмаганида, у дўзахнинг энг тубидаги қатламда бўларди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَسْبَاطُ بْنُ مُحَمَّدٍ حَدَّثَنَا هِشَامُ بْنُ سَعْدٍ عَنْ عُبَيْدِ اللَّهِ بْنِ عَبَّاسِ بْنِ عَبْدِ الْمُطَّلِبِ أَخِي عَبْدِ اللَّهِ قَالَكَانَ لِلْعَبَّاسِ مِيزَابٌ عَلَى طَرِيقِ عُمَرَ بْنِ الْخَطَّابِ فَلَبِسَ عُمَرُ ثِيَابَهُ يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَقَدْ كَانَ ذُبِحَ لِلْعَبَّاسِ فَرْخَانِ فَلَمَّا وَافَى الْمِيزَابَ صُبَّ مَاءٌ بِدَمِ الْفَرْخَيْنِ فَأَصَابَ عُمَرَ وَفِيهِ دَمُ الْفَرْخَيْنِ فَأَمَرَ عُمَرُ بِقَلْعِهِ ثُمَّ رَجَعَ عُمَرُ فَطَرَحَ ثِيَابَهُ وَلَبِسَ ثِيَابًا غَيْرَ ثِيَابِهِ ثُمَّ جَاءَ فَصَلَّى بِالنَّاسِ فَأَتَاهُ الْعَبَّاسُ فَقَالَ وَاللَّهِ إِنَّهُ لَلْمَوْضِعُ الَّذِي وَضَعَهُ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَقَالَ عُمَرُ لِلْعَبَّاسِ وَأَنَا أَعْزِمُ عَلَيْكَ لَمَّا صَعِدْتَ عَلَى ظَهْرِي حَتَّى تَضَعَهُ فِي الْمَوْضِعِ الَّذِي وَضَعَهُ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَفَعَلَ ذَلِكَ الْعَبَّاسُ رَضِيَ اللَّهُ تَعَالَى عَنْهُ

Ubaydulloh ibn Abbos ibn Abdulmuttalib — Abdullohning akasi — aytdi: Abbosning suv tarnovi Umar ibn Xattobning yoʻli ustida edi. Umar juma kuni kiyimlarini kiydi; oʻsha kuni Abbos uchun ikkita jiuja soʻyilgan edi. Umar tarnov (tagi)ga yetganda, ikki jiujaning qoni aralashgan suv toʻkilib, Umarga tegdi — unda ikki jiujaning qoni bor edi. Shunda Umar uni sugʻurib tashlashga buyurdi. Soʻng Umar qaytib, kiyimlarini yechdi va oʻz kiyimidan boshqa kiyim kiydi, keyin kelib odamlarga namoz oʻqib berdi. Abbos uning oldiga kelib: «Allohga qasamki, u — Nabiy ﷺ uni qoʻygan joydir», dedi. Umar Abbosga: «Men senga qasam ichirib aytamanki, Rasululloh ﷺ uni qoʻygan joyga qoʻymaguningcha, yelkamga chiqasan», dedi. Abbos (roziyallohu taolo anhu) shunday qildi.Убайдуллоҳ ибн Аббос ибн Абдулмутталиб — Абдуллоҳнинг акаси — айтди: Аббоснинг сув тарнови Умар ибн Хаттобнинг йўли устида эди. Умар жума куни кийимларини кийди; ўша куни Аббос учун иккита жиужа сўйилган эди. Умар тарнов (таги)га етганда, икки жиужанинг қони аралашган сув тўкилиб, Умарга тегди — унда икки жиужанинг қони бор эди. Шунда Умар уни суғуриб ташлашга буюрди. Сўнг Умар қайтиб, кийимларини ечди ва ўз кийимидан бошқа кийим кийди, кейин келиб одамларга намоз ўқиб берди. Аббос унинг олдига келиб: «Аллоҳга қасамки, у — Набий ﷺ уни қўйган жойдир», деди. Умар Аббосга: «Мен сенга қасам ичириб айтаманки, Расулуллоҳ ﷺ уни қўйган жойга қўймагунингча, елкамга чиқасан», деди. Аббос (розияллоҳу таоло анҳу) шундай қилди.