حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ بْنُ دَاوُدَ أَخْبَرَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ قَالَ سَمِعْتُ سَعِيدَ بْنَ وَهْبٍ يَقُولُ سَمِعْتُ خَبَّابًا يَقُولُشَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ الرَّمْضَاءَ فَلَمْ يُشْكِنَاقَالَ شُعْبَةُ يَعْنِي فِي الظُّهْرِ

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ga qizigan qumdan (qattiq issiqdan) shikoyat qildik, lekin u zot bizning shikoyatimizni qabul qilmadilar. Shuʼba: «Yaʼni peshin (namozi) haqida», dedi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ га қизиган қумдан (қаттиқ иссиқдан) шикоят қилдик, лекин у зот бизнинг шикоятимизни қабул қилмадилар. Шуъба: «Яъни пешин (намози) ҳақида», деди.

حَدَّثَنَا عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ الْحِمْصِيُّ حَدَّثَنَا شُعَيْبُ بْنُ أَبِي حَمْزَةَ ح وَأَبُو الْيَمَانِ أَنْبَأَنَا شُعَيْبٌ قَالَ وَقَالَ الزُّهْرِيُّ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابٍ عَنْ أَبِيهِ خَبَّابِ بْنِ الْأَرَتِّ مَوْلَى بَنِي زُهْرَةَ وَكَانَ قَدْ شَهِدَ بَدْرًا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ قَالَرَاقَبْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي لَيْلَةٍ صَلَّاهَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ كُلَّهَا حَتَّى كَانَ مَعَ الْفَجْرِ سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ صَلَاتِهِ جَاءَهُ خَبَّابٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي لَقَدْ صَلَّيْتَ اللَّيْلَةَ صَلَاةً مَا رَأَيْتُكَ صَلَّيْتَ نَحْوَهَا فَقَالَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَجَلْ إِنَّهَا صَلَاةُ رَغَبٍ وَرَهَبٍ سَأَلْتُ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى ثَلَاثَ خِصَالٍ فَأَعْطَانِي اثْنَتَيْنِ وَمَنَعَنِي وَاحِدَةً سَأَلْتُ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنْ لَا يُهْلِكَنَا بِمَا أَهْلَكَ بِهِ الْأُمَمَ قَبْلَنَا فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُ رَبِّي عَزَّ وَجَلَّ أَنْ لَا يُظْهِرَ عَلَيْنَا عَدُوًّا غَيْرَنَا فَأَعْطَانِيهَا وَسَأَلْتُ رَبِّي تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنْ لَا يَلْبِسَنَا شِيَعًا فَمَنَعَنِيهَاحَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ قَالَ سَمِعْت أَبِي يَقُولُ عَلِيُّ بْنُ عَيَّاشٍ سَمِعَ هَذَا الْحَدِيثَ مِنْ شُعَيْبِ بْنِ أَبِي حَمْزَةَ سَمَاعًا

Xabbob ibn al-Arat (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Men Rasululloh ﷺ ni bir kechada kuzatib turdim; u zot oʻsha kechani boshdan-oxir namoz bilan oʻtkazdilar. Tong otar mahali Rasululloh ﷺ namozlaridan salom berganlarida, Xabbob u zotning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, ota-onam sizga fido boʻlsin, bu kecha shunday namoz oʻqidingizki, sizning bunga oʻxshash namoz oʻqiganingizni koʻrmagan edim», dedi. Shunda Rasululloh ﷺ: «Ha, u (Allohdan) umid va qoʻrquv namozi edi. Men Robbim taboraka va taolodan uchta xislat soʻradim: U menga ikkitasini berdi, bittasini esa bermadi. Men Robbim taboraka va taolodan bizni bizdan avvalgi ummatlarni halok qilgan narsa bilan halok qilmasligini soʻradim — U menga buni berdi. Yana Robbim azza va jalladan bizga oʻzimizdan boʻlmagan dushmanni gʻolib qilmasligini soʻradim — U menga buni ham berdi. Yana Robbim taboraka va taolodan bizni firqalarga boʻlib yubormasligini soʻradim — U menga buni bermadi», dedilar. Abdulloh aytdi: Men otamning: «Ali ibn Ayyosh bu hadisni Shuayb ibn Abu Hamzadan eshitib olgan», deganini eshitdim.Хаббоб ибн ал-Арат (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бир кечада кузатиб турдим; у зот ўша кечани бошдан-охир намоз билан ўтказдилар. Тонг отар маҳали Расулуллоҳ ﷺ намозларидан салом берганларида, Хаббоб у зотнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин, бу кеча шундай намоз ўқидингизки, сизнинг бунга ўхшаш намоз ўқиганингизни кўрмаган эдим», деди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ: «Ҳа, у (Аллоҳдан) умид ва қўрқув намози эди. Мен Роббим таборака ва таолодан учта хислат сўрадим: У менга иккитасини берди, биттасини эса бермади. Мен Роббим таборака ва таолодан бизни биздан аввалги умматларни ҳалок қилган нарса билан ҳалок қилмаслигини сўрадим — У менга буни берди. Яна Роббим азза ва жалладан бизга ўзимиздан бўлмаган душманни ғолиб қилмаслигини сўрадим — У менга буни ҳам берди. Яна Роббим таборака ва таолодан бизни фирқаларга бўлиб юбормаслигини сўрадим — У менга буни бермади», дедилар. Абдуллоҳ айтди: Мен отамнинг: «Али ибн Айёш бу ҳадисни Шуайб ибн Абу Ҳамзадан эшитиб олган», деганини эшитдим.

حَدَّثَنَا أَسْوَدُ بْنُ عَامِرٍ حَدَّثَنَا شَرِيكٌ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ حَارِثَةَ قَالَأَتَيْنَا خَبَّابًا نَعُودُهُ فَقَالَ لَوْلَا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَتَمَنَّيَنَّ أَحَدُكُمْ الْمَوْتَ لَتَمَنَّيْتُهُحَدَّثَنَا يَعْقُوبُ حَدَّثَنَا أَبِي عَنْ صَالِحٍ قَالَ ابْنُ شِهَابٍ أَخْبَرَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ الْحَارِثِ بْنِ نَوْفَلٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابِ بْنِ الْأَرَتِّ أَنَّ خَبَّابًا قَالَ رَمَقْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي صَلَاةٍ صَلَّاهَا حَتَّى إِذَا كَانَ مَعَ الْفَجْرِ فَلَمَّا سَلَّمَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مِنْ صَلَاتِهِ جَاءَهُ خَبَّابٌ فَقَالَ يَا رَسُولَ اللَّهِ بِأَبِي أَنْتَ وَأُمِّي لَقَدْ صَلَّيْتَ فَذَكَرَ مِثْلَ حَدِيثِ شُعْبَةَ

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz uni yoʻqlab bordik. U: «Agar Rasululloh ﷺ ning: ‹Sizlardan biringiz oʻlimni orzu qilmasin!› deyayotganlarini eshitmaganimda edi, men uni orzu qilgan boʻlar edim», dedi. Yana Xabbob aytdi: Men Rasululloh ﷺ ni bir namozda kuzatib turdim, toki tong otar mahal boʻldi. Rasululloh ﷺ namozlaridan salom berganlarida, Xabbob u zotning huzurlariga kelib: «Yo Rasululloh, ota-onam sizga fido boʻlsin, siz shunday namoz oʻqidingiz...» dedi va Shuʼbaning hadisi kabi zikr qildi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз уни йўқлаб бордик. У: «Агар Расулуллоҳ ﷺ нинг: ‹Сизлардан бирингиз ўлимни орзу қилмасин!› деяётганларини эшитмаганимда эди, мен уни орзу қилган бўлар эдим», деди. Яна Хаббоб айтди: Мен Расулуллоҳ ﷺ ни бир намозда кузатиб турдим, токи тонг отар маҳал бўлди. Расулуллоҳ ﷺ намозларидан салом берганларида, Хаббоб у зотнинг ҳузурларига келиб: «Ё Расулуллоҳ, ота-онам сизга фидо бўлсин, сиз шундай намоз ўқидингиз...» деди ва Шуъбанинг ҳадиси каби зикр қилди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ عُمَارَةَ بْنَ عُمَيْرٍ يُحَدِّثُ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَسَأَلْنَا خَبَّابًا أَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَمِنْ أَيْنَ كُنْتُمْ تَعْلَمُونَ قَالَ بِتَحَرُّكِ لِحْيَتِهِ

Abu Maʼmar aytdi: Biz Xabbobdan: «Rasululloh ﷺ peshinda qiroat qilarmidilar?» deb soʻradik. U: «Ha», dedi. Biz: «Buni qayerdan bilar edinglar?» dedik. U: «Soqollarining qimirlashidan», dedi.Абу Маъмар айтди: Биз Хаббобдан: «Расулуллоҳ ﷺ пешинда қироат қилармидилар?» деб сўрадик. У: «Ҳа», деди. Биз: «Буни қаердан билар эдинглар?» дедик. У: «Соқолларининг қимирлашидан», деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ عُبَيْدٍ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ عَنْ قَيْسٍ عَنْ خَبَّابٍ قَالَأَتَيْنَا رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ مُتَوَسِّدًا بُرْدَةً لَهُ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ ادْعُ اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى لَنَا وَاسْتَنْصِرْهُ قَالَ فَاحْمَرَّ لَوْنُهُ أَوْ تَغَيَّرَ فَقَالَ لَقَدْ كَانَ مَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يُحْفَرُ لَهُ حُفْرَةٌ وَيُجَاءُ بِالْمِنْشَارِ فَيُوضَعُ عَلَى رَأْسِهِ فَيُشَقُّ مَا يَصْرِفُهُ عَنْ دِينِهِ وَيُمْشَطُ بِأَمْشَاطِ الْحَدِيدِ مَا دُونَ عَظْمٍ مِنْ لَحْمٍ أَوْ عَصَبٍ مَا يَصْرِفُهُ عَنْ دِينِهِ وَلَيُتِمَّنَّ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى هَذَا الْأَمْرَ حَتَّى يَسِيرَ الرَّاكِبُ مَا بَيْنَ صَنْعَاءَ إِلَى حَضْرَمَوْتَ لَا يَخْشَى إِلَّا اللَّهَ تَعَالَى وَالذِّئْبَ عَلَى غَنَمِهِ وَلَكِنَّكُمْ تَعْجَلُونَ

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺ ning huzurlariga keldik, u zot Kaʼba soyasida ridolarini yostiq qilib yotgan edilar. Biz: «Yo Rasululloh, Alloh taboraka va taolodan biz uchun duo qiling, Undan nusrat soʻrang», dedik. Shunda u zotning rangi qizardi — yoki oʻzgardi — va: «Sizlardan avvalgilar orasida shunday kishi boʻlardiki, unga chuqur qazilar, arra keltirilib, boshiga qoʻyilar va u ikkiga boʻlinar edi, ammo bu uni dinidan qaytarmasdi. Temir taroqlar bilan uning suyagidan boʻlak goʻshti yoki paylari taralar edi, ammo bu ham uni dinidan qaytarmasdi. Alloh taboraka va taolo bu ishni albatta toʻla (gʻolib) qiladi, hatto bir otliq Sanʼodan Hazramavtgacha yurganda, Alloh taolodan va qoʻylariga (hujum qiladigan) boʻridan boʻlak hech narsadan qoʻrqmaydi. Lekin sizlar shoshayapsizlar», dedilar.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺ нинг ҳузурларига келдик, у зот Каъба соясида ридоларини ёстиқ қилиб ётган эдилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, Аллоҳ таборака ва таолодан биз учун дуо қилинг, Ундан нусрат сўранг», дедик. Шунда у зотнинг ранги қизарди — ёки ўзгарди — ва: «Сизлардан аввалгилар орасида шундай киши бўлардики, унга чуқур қазилар, арра келтирилиб, бошига қўйилар ва у иккига бўлинар эди, аммо бу уни динидан қайтармасди. Темир тароқлар билан унинг суягидан бўлак гўшти ёки пайлари таралар эди, аммо бу ҳам уни динидан қайтармасди. Аллоҳ таборака ва таоло бу ишни албатта тўла (ғолиб) қилади, ҳатто бир отлиқ Санъодан Ҳазрамавтгача юрганда, Аллоҳ таолодан ва қўйларига (ҳужум қиладиган) бўридан бўлак ҳеч нарсадан қўрқмайди. Лекин сизлар шошаяпсизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا يَحْيَى قَالَ سَمِعْتُ الْأَعْمَشَ قَالَ سَمِعْتُ شَقِيقًا سَمِعْتُ خَبَّابًا ح وَأَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ شَقِيقٍ عَنْ خَبَّابٍ قَالَهَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَبْتَغِي وَجْهَ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى فَوَجَبَ أَجْرُنَا عَلَى اللَّهِ عَزَّ وَجَلَّ فَمِنَّا مَنْ مَضَى لَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ قُتِلَ يَوْمَ أُحُدٍ فَلَمْ نَجِدْ شَيْئًا نُكَفِّنُهُ فِيهِ إِلَّا نَمِرَةً كُنَّا إِذَا غَطَّيْنَا بِهَا رَأْسَهُ خَرَجَتْ رِجْلَاهُ وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ خَرَجَ رَأْسُهُ فَأَمَرَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ نُغَطِّيَ بِهَا رَأْسَهُ وَنَجْعَلَ عَلَى رِجْلَيْهِ إِذْخِرًا وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَتْ لَهُ ثَمَرَتُهُ فَهُوَ يَهْدِبُهَا يَعْنِي يَجْتَنِيهَا

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Alloh taboraka va taoloning yuzini (rizosini) istab, Rasululloh ﷺ bilan hijrat qildik. Bas, ajrimiz Allohning zimmasiga vojib boʻldi. Bizdan baʼzilarimiz ajridan (bu dunyoda) hech narsa yemasdan oʻtib ketdi; ular orasida Musʼab ibn Umayr ham bor edi. U Uhud kuni shahid boʻldi. Uni kafanlashga bir namira (yoʻl-yoʻl gazlama)dan boshqa hech narsa topmadik. Biz uning boshini yopsak, oyoqlari chiqib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi chiqib qolardi. Shunda Rasululloh ﷺ bizga uning boshini oʻsha bilan yopishimizni, oyoqlariga esa izxir (oʻt) qoʻyishimizni buyurdilar. Bizdan baʼzilarimiz uchun esa mevasi yetildi va u uni terib olmoqda.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Аллоҳ таборака ва таолонинг юзини (ризосини) истаб, Расулуллоҳ ﷺ билан ҳижрат қилдик. Бас, ажримиз Аллоҳнинг зиммасига вожиб бўлди. Биздан баъзиларимиз ажридан (бу дунёда) ҳеч нарса емасдан ўтиб кетди; улар орасида Мусъаб ибн Умайр ҳам бор эди. У Уҳуд куни шаҳид бўлди. Уни кафанлашга бир намира (йўл-йўл газлама)дан бошқа ҳеч нарса топмадик. Биз унинг бошини ёпсак, оёқлари чиқиб қолар, оёқларини ёпсак, боши чиқиб қоларди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга унинг бошини ўша билан ёпишимизни, оёқларига эса изхир (ўт) қўйишимизни буюрдилар. Биздан баъзиларимиз учун эса меваси етилди ва у уни териб олмоқда.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا ابْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسٍ قَالَدَخَلْنَا عَلَى خَبَّابٍ نَعُودُهُ وَهُوَ يَبْنِي حَائِطًا لَهُ فَقَالَ الْمُسْلِمُ يُؤْجَرُ فِي كُلِّ شَيْءٍ خَلَا مَا يَجْعَلُ فِي هَذَا التُّرَابِ وَقَدْ اكْتَوَى سَبْعًا فِي بَطْنِهِ وَقَالَ لَوْلَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا أَنْ نَدْعُوَ بِالْمَوْتِ لَدَعَوْتُ بِهِ

Qays aytdi: Biz Xabbobning huzuriga uni yoʻqlab kirdik, u oʻzining bir devorini qurayotgan edi. U: «Musulmon kishi har bir narsada ajr oladi, mana shu tuproqqa sarflagan narsasidan boshqa», dedi. U qorniga yetti (marta) dogʻ bostirgan edi va: «Agar Rasululloh ﷺ bizni oʻlimni tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi, men uni tilab duo qilardim», dedi.Қайс айтди: Биз Хаббобнинг ҳузурига уни йўқлаб кирдик, у ўзининг бир деворини қураётган эди. У: «Мусулмон киши ҳар бир нарсада ажр олади, мана шу тупроққа сарфлаган нарсасидан бошқа», деди. У қорнига етти (марта) доғ бостирган эди ва: «Агар Расулуллоҳ ﷺ бизни ўлимни тилаб дуо қилишдан қайтармаганларида эди, мен уни тилаб дуо қилардим», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَقُلْنَا لِخَبَّابٍ بِأَيِّ شَيْءٍ كُنْتُمْ تَعْرِفُونَ قِرَاءَةَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَالَ بِاضْطِرَابِ لِحْيَتِهِ

Abu Maʼmar (rahimahulloh)dan rivoyat qilinadi: «Biz Xabbobga: ‹Rasululloh ﷺning peshin va asrdagi qiroatlarini nimadan bilardingiz?› dedik. U: ‹Soqollarining qimirlashidan›, dedi», dedi.Абу Маъмар (раҳимаҳуллоҳ)дан ривоят қилинади: «Биз Хаббобга: ‹Расулуллоҳ ﷺнинг пешин ва асрдаги қироатларини нимадан билардингиз?› дедик. У: ‹Соқолларининг қимирлашидан›, деди», деди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ عَنْ سُلَيْمَانَ الْأَعْمَشِ عَنْ عُمَارَةَ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ عَنْ خَبَّابٍ قَالَقِيلَ لَهُ كَانَ النَّبِيُّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَالَ نَعَمْ قِيلَ بِأَيِّ شَيْءٍ كُنْتُمْ تَعْرِفُونَ ذَلِكَ قَالَ بِاضْطِرَابِ لِحْيَتِهِوَابْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ سُلَيْمَانَ قَالَ سَمِعْتُ عُمَارَةَ مَعْنَاهُ

Abu Maʼmardan rivoyat qilinadi: Xabbobga: «Nabiy ﷺ peshin va asrda qiroat qilarmidilar?» deyildi. U: «Ha», dedi. «Buni nimadan bilardingiz?» deyildi. U: «Soqollarining qimirlashidan», dedi. Ibn Jaʼfar ham Shuʼbadan, u Sulaymondan: «Umoradan eshitdim», deb shu maʼnoda rivoyat qildi.Абу Маъмардан ривоят қилинади: Хаббобга: «Набий ﷺ пешин ва асрда қироат қилармидилар?» дейилди. У: «Ҳа», деди. «Буни нимадан билардингиз?» дейилди. У: «Соқолларининг қимирлашидан», деди. Ибн Жаъфар ҳам Шуъбадан, у Сулаймондан: «Уморадан эшитдим», деб шу маънода ривоят қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّحْمَنِ عَنْ سُفْيَانَ ح وَابْنُ جَعْفَرٍ قَالَ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ سَعِيدِ بْنِ وَهْبٍ عَنْ خَبَّابٍ قَالَشَكَوْنَا إِلَى النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ شِدَّةَ الرَّمْضَاءِ فَمَا أَشْكَانَا يَعْنِي فِي الصَّلَاةِ وَقَالَ ابْنُ جَعْفَرٍ فَلَمْ يُشْكِنَا

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Nabiy ﷺga qizib ketgan yerning qattiq issigʻidan shikoyat qildik, ammo u zot bizning shikoyatimizni qondirmadilar — yaʼni namoz haqida. Ibn Jaʼfar esa: «bizning shikoyatimizni qabul qilmadilar», dedi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Набий ﷺга қизиб кетган ернинг қаттиқ иссиғидан шикоят қилдик, аммо у зот бизнинг шикоятимизни қондирмадилар — яъни намоз ҳақида. Ибн Жаъфар эса: «бизнинг шикоятимизни қабул қилмадилар», деди.

حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ أَخْبَرَنَا أَيُّوبُ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ عَنْ رَجُلٍ مِنْ عَبْدِ الْقَيْسِ كَانَ مَعَ الْخَوَارِجِ ثُمَّ فَارَقَهُمْ قَالَدَخَلُوا قَرْيَةً فَخَرَجَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَبَّابٍ ذَعِرًا يَجُرُّ رِدَاءَهُ فَقَالُوا لَمْ تُرَعْ قَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ رُعْتُمُونِي قَالُوا أَنْتَ عَبْدُ اللَّهِ بْنُ خَبَّابٍ صَاحِبُ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَهَلْ سَمِعْتَ مِنْ أَبِيكَ حَدِيثًا يُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ تُحَدِّثُنَاهُ قَالَ نَعَمْ سَمِعْتُهُ يُحَدِّثُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنَّهُ ذَكَرَ فِتْنَةً الْقَاعِدُ فِيهَا خَيْرٌ مِنْ الْقَائِمِ وَالْقَائِمُ فِيهَا خَيْرٌ مِنْ الْمَاشِي وَالْمَاشِي فِيهَا خَيْرٌ مِنْ السَّاعِي قَالَ فَإِنْ أَدْرَكْتَ ذَاكَ فَكُنْ عَبْدَ اللَّهِ الْمَقْتُولَ قَالَ أَيُّوبُ وَلَا أَعْلَمُهُ إِلَّا قَالَ وَلَا تَكُنْ عَبْدَ اللَّهِ الْقَاتِلَ قَالُوا أَأَنْتَ سَمِعْتَ هَذَا مِنْ أَبِيكَ يُحَدِّثُهُ عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ نَعَمْ قَالَ فَقَدَّمُوهُ عَلَى ضَفَّةِ النَّهَرِ فَضَرَبُوا عُنُقَهُ فَسَالَ دَمُهُ كَأَنَّهُ شِرَاكُ نَعْلٍ مَا ابْذَقَرَّ وَبَقَرُوا أُمَّ وَلَدِهِ عَمَّا فِي بَطْنِهَاحَدَّثَنَا أَبُو النَّضْرِ حَدَّثَنَا سُلَيْمَانُ عَنْ حُمَيْدِ بْنِ هِلَالٍ نَحْوَهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ مَا ابْذَقَرَّ يَعْنِي لَمْ يَتَفَرَّقْ وَقَالَ لَا تَكُنْ عَبْدَ اللَّهِ الْقَاتِلَ وَكَذَلِكَ قَالَ بَهْزٌ أَيْضًا

Abdulqaysdan boʻlgan, xorijiylar bilan birga boʻlib, soʻng ulardan ajralib ketgan bir kishidan rivoyat qilinadi: Ular bir qishloqqa kirdilar. Shunda Abdulloh ibn Xabbob ridosini sudragan holda qoʻrqib chiqdi. Ular: «Qoʻrqma», dedilar. U: «Allohga qasamki, meni qoʻrqitdinglar», dedi. Ular: «Sen Rasululloh ﷺning sahobalari boʻlmish Abdulloh ibn Xabbobmisan?» dedilar. U: «Ha», dedi. (Biri): «Otangdan Rasululloh ﷺdan rivoyat qilgan bir hadisni eshitganmisan? Bizga uni soʻzlab bergin», dedi. U: «Ha, otamning Rasululloh ﷺdan rivoyat qilib, u zot bir fitnani zikr qilganlarini eshitganman: unda oʻtirgan turganidan yaxshiroq, turgani yurganidan yaxshiroq, yurgani shoshib borganidan yaxshiroqdir», dedi. (Otasi): «Agar shunga yetsang, oʻldirilgan Abdulloh boʻl», dedi. Ayyub aytdi: Bilishimcha, u: «oʻldiruvchi Abdulloh boʻlma», deb ham aytdi. Ular: «Buni sen otangdan, u Rasululloh ﷺdan rivoyat qilganini eshitdingmi?» dedilar. U: «Ha», dedi. Shunda uni daryo boʻyiga olib borib, boʻynini urdilar. Uning qoni xuddi bir poyabzal tasmasi kabi oqdi, tarqalmadi. Uning ummu valadining qornini ham, ichidagi (bola) uchun yordilar. Abun-Nazr, Sulaymondan, u Humayd ibn Hiloldan shunga oʻxshash rivoyat qildi; faqat u: «ma ibzaqarra — yaʼni tarqalmadi», dedi va: «oʻldiruvchi Abdulloh boʻlma», dedi. Bahz ham shunday dedi.Абдулқайсдан бўлган, хорижийлар билан бирга бўлиб, сўнг улардан ажралиб кетган бир кишидан ривоят қилинади: Улар бир қишлоққа кирдилар. Шунда Абдуллоҳ ибн Хаббоб ридосини судраган ҳолда қўрқиб чиқди. Улар: «Қўрқма», дедилар. У: «Аллоҳга қасамки, мени қўрқитдинглар», деди. Улар: «Сен Расулуллоҳ ﷺнинг саҳобалари бўлмиш Абдуллоҳ ибн Хаббобмисан?» дедилар. У: «Ҳа», деди. (Бири): «Отангдан Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилган бир ҳадисни эшитганмисан? Бизга уни сўзлаб бергин», деди. У: «Ҳа, отамнинг Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилиб, у зот бир фитнани зикр қилганларини эшитганман: унда ўтирган турганидан яхшироқ, тургани юрганидан яхшироқ, юргани шошиб борганидан яхшироқдир», деди. (Отаси): «Агар шунга етсанг, ўлдирилган Абдуллоҳ бўл», деди. Айюб айтди: Билишимча, у: «ўлдирувчи Абдуллоҳ бўлма», деб ҳам айтди. Улар: «Буни сен отангдан, у Расулуллоҳ ﷺдан ривоят қилганини эшитдингми?» дедилар. У: «Ҳа», деди. Шунда уни дарё бўйига олиб бориб, бўйнини урдилар. Унинг қони худди бир поябзал тасмаси каби оқди, тарқалмади. Унинг умму валадининг қорнини ҳам, ичидаги (бола) учун ёрдилар. Абун-Назр, Сулаймондан, у Ҳумайд ибн Ҳилолдан шунга ўхшаш ривоят қилди; фақат у: «ма ибзақарра — яъни тарқалмади», деди ва: «ўлдирувчи Абдуллоҳ бўлма», деди. Баҳз ҳам шундай деди.

حَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ جَعْفَرٍ حَدَّثَنَا شُعْبَةُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ قَالَدَخَلْتُ عَلَى خَبَّابٍ وَقَدْ اكْتَوَى فَقَالَ مَا أَعْلَمُ أَحَدًا لَقِيَ مِنْ الْبَلَاءِ مَا لَقِيتُ لَقَدْ كُنْتُ وَمَا أَجِدُ دِرْهَمًا عَلَى عَهْدِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَإِنَّ لِي فِي نَاحِيَةِ بَيْتِي هَذَا أَرْبَعِينَ أَلْفًا وَلَوْلَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا أَوْ نَهَى أَنْ نَتَمَنَّى الْمَوْتَ لَتَمَنَّيْتُهُحَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ وَابْنُ نُمَيْرٍ أَخْبَرَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَ قُلْتُ لِخَبَّابٍ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَذَكَرَهُ

Horisa ibn Muzarribdan rivoyat qilinadi: Men Xabbobning huzuriga kirdim, u dogʻlanib davolangan edi. U: «Men koʻrgan baloni koʻrgan birortasini bilmayman. Rasululloh ﷺ zamonlarida menda bir dirham ham yoʻq edi, holbuki hozir uyimning bir burchagida qirq ming (dirham) bor. Agar Rasululloh ﷺ bizni — yoki: (umuman) oʻlimni tilashdan qaytarmaganlarida edi, men uni tilagan boʻlar edim», dedi. Abu Muoviya Aʼmashdan, Ibn Numayr ham Aʼmashdan, u Umoradan, u Abu Maʼmardan rivoyat qildi: Men Xabbobga: «Rasululloh ﷺ...» dedim — soʻng uni zikr qildi.Ҳориса ибн Музаррибдан ривоят қилинади: Мен Хаббобнинг ҳузурига кирдим, у доғланиб даволанган эди. У: «Мен кўрган балони кўрган бирортасини билмайман. Расулуллоҳ ﷺ замонларида менда бир дирҳам ҳам йўқ эди, ҳолбуки ҳозир уйимнинг бир бурчагида қирқ минг (дирҳам) бор. Агар Расулуллоҳ ﷺ бизни — ёки: (умуман) ўлимни тилашдан қайтармаганларида эди, мен уни тилаган бўлар эдим», деди. Абу Муовия Аъмашдан, Ибн Нумайр ҳам Аъмашдан, у Уморадан, у Абу Маъмардан ривоят қилди: Мен Хаббобга: «Расулуллоҳ ﷺ...» дедим — сўнг уни зикр қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ الرَّزَّاقِ أَخْبَرَنَا سُفْيَانُ عَنِ الْأَعْمَشِ عَنْ أَبِي الضُّحَى عَنْ مَسْرُوقٍ قَالَ قَالَ خَبَّابُ بْنُ الْأَرَتِّكُنْتُ قَيْنًا بِمَكَّةَ فَكُنْتُ أَعْمَلُ لِلْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ فَاجْتَمَعَتْ لِي عَلَيْهِ دَرَاهِمُ فَجِئْتُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لَا أَقْضِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ قَالَ قُلْتُ وَاللَّهِ لَا أَكْفُرُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ قَالَ فَإِذَا بُعِثْتُ كَانَ لِي مَالٌ وَوَلَدٌ قَالَ فَذَكَرْتُ ذَلِكَ لِلنَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لَأُوتَيَنَّ مَالًا وَوَلَدًا حَتَّى بَلَغَ فَرْدًا}

Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu) aytdi: Men Makkada temirchi edim va Os ibn Voil uchun ishlar edim. Menga undan bir necha dirham (haq) yigʻildi, shunda men uni talab qilib bordim. U: «Sen Muhammadga kufr keltirmaguningcha senga toʻlamayman», dedi. Men: «Allohga qasamki, sen oʻlib, soʻng qayta tirilguningcha men Muhammadga ﷺ kufr keltirmayman», dedim. U: «Qayta tirilsam, menda mol va farzand boʻladi», dedi. Men buni Nabiy ﷺga aytdim. Shunda Alloh tabaroka va taolo: {Bizning oyatlarimizga kufr keltirgan va: «Menga, albatta, mol va farzand beriladi», degan (kishi)ni koʻrdingmi?} (oyatini) — «yolgʻiz (holda keladi)» (soʻzi)gacha nozil qildi.Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен Маккада темирчи эдим ва Ос ибн Воил учун ишлар эдим. Менга ундан бир неча дирҳам (ҳақ) йиғилди, шунда мен уни талаб қилиб бордим. У: «Сен Муҳаммадга куфр келтирмагунингча сенга тўламайман», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, сен ўлиб, сўнг қайта тирилгунингча мен Муҳаммадга ﷺ куфр келтирмайман», дедим. У: «Қайта тирилсам, менда мол ва фарзанд бўлади», деди. Мен буни Набий ﷺга айтдим. Шунда Аллоҳ табарока ва таоло: {Бизнинг оятларимизга куфр келтирган ва: «Менга, албатта, мол ва фарзанд берилади», деган (киши)ни кўрдингми?} (оятини) — «ёлғиз (ҳолда келади)» (сўзи)гача нозил қилди.

حَدَّثَنَا يَزِيدُ أَخْبَرَنَا إِسْمَاعِيلُ بْنُ أَبِي خَالِدٍ عَنْ قَيْسِ بْنِ أَبِي حَازِمٍ قَالَأَتَيْنَا خَبَّابَ بْنَ الْأَرَتِّ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ نَعُودُهُ وَقَدْ اكْتَوَى فِي بَطْنِهِ سَبْعًا فَقَالَ لَوْلَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا أَنْ نَدْعُوَ بِالْمَوْتِ لَدَعَوْتُ بِهِ فَقَدْ طَالَ بِي مَرَضِيثُمَّ قَالَ إِنَّ أَصْحَابَنَا الَّذِينَ مَضَوْا لَمْ تُنْقِصْهُمْ الدُّنْيَا شَيْئًا وَإِنَّا أَصَبْنَا بَعْدَهُمْ مَا لَا نَجِدُ لَهُ مَوْضِعًا إِلَّا التُّرَابَ وَقَالَ كَانَ يَبْنِي حَائِطًا لَهُ وَإِنَّ الْمَرْءَ الْمُسْلِمَ يُؤْجَرُ فِي نَفَقَتِهِ كُلِّهَا إِلَّا فِي شَيْءٍ يَجْعَلُهُ فِي التُّرَابِ

Qays ibn Abu Hozimdan rivoyat qilinadi: Biz Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu)ni yoʻqlab bordik, u qornini yetti marta dogʻlatgan edi. U: «Agar Rasululloh ﷺ bizni oʻlimni tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi, men uni tilab duo qilar edim; chunki kasalligim uzoq choʻzilib ketdi», dedi. Soʻng u: «Bizdan oldin oʻtgan sheriklarimizga dunyo hech narsani kamaytirmadi; biz esa ulardan keyin tuproqdan boshqa qoʻyadigan joyini topmaydigan (darajada mol)ga erishdik», dedi. U oʻzining bir devorini qurayotgan edi va: «Musulmon kishi har bir sarf-xarajatiga ajr oladi, faqat tuproqqa qoʻyadigan narsasi bundan mustasno», dedi.Қайс ибн Абу Ҳозимдан ривоят қилинади: Биз Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу)ни йўқлаб бордик, у қорнини етти марта доғлатган эди. У: «Агар Расулуллоҳ ﷺ бизни ўлимни тилаб дуо қилишдан қайтармаганларида эди, мен уни тилаб дуо қилар эдим; чунки касаллигим узоқ чўзилиб кетди», деди. Сўнг у: «Биздан олдин ўтган шерикларимизга дунё ҳеч нарсани камайтирмади; биз эса улардан кейин тупроқдан бошқа қўядиган жойини топмайдиган (даражада мол)га эришдик», деди. У ўзининг бир деворини қураётган эди ва: «Мусулмон киши ҳар бир сарф-харажатига ажр олади, фақат тупроққа қўядиган нарсаси бундан мустасно», деди.

قَالَوَشَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ مُتَوَسِّدٌ بُرْدَةً لَهُ فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ فَقُلْنَا يَا رَسُولَ اللَّهِ أَلَا تَسْتَنْصِرُ اللَّهَ تَعَالَى لَنَا فَجَلَسَ مُحْمَرًّا وَجْهُهُ فَقَالَ وَاللَّهِ لَقَدْ كَانَ مَنْ قَبْلَكُمْ يُؤْخَذُ فَتُجْعَلُ الْمَنَاشِيرُ عَلَى رَأْسِهِ فَيُفَرَّقُ بِفِرْقَتَيْنِ مَا يَصْرِفُهُ ذَلِكَ عَنْ دِينِهِ وَلَيُتِمَّنَّ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى هَذَا الْأَمْرَ حَتَّى يَسِيرَ الرَّاكِبُ مَا بَيْنَ صَنْعَاءَ وَحَضْرَمَوْتَ لَا يَخَافُ إِلَّا اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى وَالذِّئْبَ عَلَى غَنَمِهِحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ يَزِيدَ حَدَّثَنَا إِسْمَاعِيلُ فَذَكَرَ مَعْنَاهُ إِلَّا أَنَّهُ قَالَ لَمْ تُنْقِصْهُمْ الدُّنْيَا شَيْئًا وَيُمْشَطُ بِأَمْشَاطِ الْحَدِيدِ مَا دُونَ عَظْمِهِ مِنْ لَحْمٍ وَعَصَبٍ لَا يَصْرِفُهُ عَنْ دِينِهِ شَيْءٌ

(Xabbob) aytdi: Biz Rasululloh ﷺga shikoyat qildik, u zot Kaʼba soyasida ridolarini yostiq qilib yotgan edilar. Biz: «Yo Rasululloh, biz uchun Alloh taolodan nusrat soʻramaysizmi?» dedik. Shunda u zot yuzlari qizargan holda oʻtirdilar va: «Allohga qasamki, sizlardan oldingi (kishi) tutib olinar, boshiga arralar qoʻyilib, ikki boʻlakka boʻlinar edi, ammo bu uni dinidan qaytarmas edi. Alloh tabaroka va taolo, albatta, bu ishni toʻkis qiladi, hatto otliq Sanʼo bilan Hazramavt orasida Alloh tabaroka va taolodan hamda qoʻylariga (hujum qiladigan) boʻridan boshqa hech narsadan qoʻrqmay yuradi», dedilar. Muhammad ibn Yazid, Ismoildan shu maʼnoda rivoyat qildi; faqat u: «dunyo ularga hech narsani kamaytirmadi» dedi va: «suyagidan boshqa goʻshti va paylari temir taroqlar bilan taralar, ammo hech narsa uni dinidan qaytarmas edi», dedi.(Хаббоб) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилдик, у зот Каъба соясида ридоларини ёстиқ қилиб ётган эдилар. Биз: «Ё Расулуллоҳ, биз учун Аллоҳ таолодан нусрат сўрамайсизми?» дедик. Шунда у зот юзлари қизарган ҳолда ўтирдилар ва: «Аллоҳга қасамки, сизлардан олдинги (киши) тутиб олинар, бошига арралар қўйилиб, икки бўлакка бўлинар эди, аммо бу уни динидан қайтармас эди. Аллоҳ табарока ва таоло, албатта, бу ишни тўкис қилади, ҳатто отлиқ Санъо билан Ҳазрамавт орасида Аллоҳ табарока ва таолодан ҳамда қўйларига (ҳужум қиладиган) бўридан бошқа ҳеч нарсадан қўрқмай юради», дедилар. Муҳаммад ибн Язид, Исмоилдан шу маънода ривоят қилди; фақат у: «дунё уларга ҳеч нарсани камайтирмади» деди ва: «суягидан бошқа гўшти ва пайлари темир тароқлар билан таралар, аммо ҳеч нарса уни динидан қайтармас эди», деди.

حَدَّثَنَا وَكِيعٌ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ عَبْدِ الرَّحْمَنِ بْنِ زَيْدٍ الْفَائِشِيِّ عَنْ بِنْتٍ لِخَبَّابٍ قَالَتْخَرَجَ خَبَّابٌ فِي سَرِيَّةٍ وَكَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَتَعَاهَدُنَا حَتَّى كَانَ يَحْلُبُ عَنْزًا لَنَا فَكَانَ يَحْلُبُهَا فِي جَفْنَةٍ لَنَا فَكَانَتْ تَمْتَلِئُ حَتَّى تَطْفَحَ قَالَتْ فَلَمَّا قَدِمَ خَبَّابٌ حَلَبَهَا فَعَادَ حِلَابُهَا إِلَى مَا كَانَ قَالَ فَقُلْنَا لِخَبَّابٍ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَحْلُبُهَا حَتَّى تَمْتَلِئَ جَفْنَتُنَا فَلَمَّا حَلَبْتَهَا نَقَصَ حِلَابُهَا

Xabbobning qizidan rivoyat qilinadi: U aytdi: Xabbob bir sariyya (harbiy guruh) bilan chiqib ketdi. Rasululloh ﷺ bizdan xabar olib turar, hatto echkimizni ham sogʻar edilar. U zot uni bizning bir kosamizga sogʻar, kosa esa toʻlib, toshib ketar edi. Xabbob qaytib kelgach, uni oʻzi sogʻdi, shunda sut avvalgi holiga qaytdi. Biz Xabbobga: «Rasululloh ﷺ uni sogʻganlarida kosamiz toʻlar edi, sen sogʻganingda esa suti kamayib qoldi», dedik.Хаббобнинг қизидан ривоят қилинади: У айтди: Хаббоб бир сарийя (ҳарбий гуруҳ) билан чиқиб кетди. Расулуллоҳ ﷺ биздан хабар олиб турар, ҳатто эчкимизни ҳам соғар эдилар. У зот уни бизнинг бир косамизга соғар, коса эса тўлиб, тошиб кетар эди. Хаббоб қайтиб келгач, уни ўзи соғди, шунда сут аввалги ҳолига қайтди. Биз Хаббобга: «Расулуллоҳ ﷺ уни соғганларида косамиз тўлар эди, сен соғганингда эса сути камайиб қолди», дедик.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ آدَمَ حَدَّثَنَا إِسْرَائِيلُ عَنْ أَبِي إِسْحَاقَ عَنْ حَارِثَةَ بْنِ مُضَرِّبٍ قَالَدَخَلْتُ عَلَى خَبَّابٍ وَقَدْ اكْتَوَى سَبْعًا فَقَالَ لَوْلَا أَنِّي سَمِعْتُ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقُولُ لَا يَتَمَنَّى أَحَدُكُمْ الْمَوْتَ لَتَمَنَّيْتُهُ وَلَقَدْ رَأَيْتُنِي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ مَا أَمْلِكُ دِرْهَمًا وَإِنَّ فِي جَانِبِ بَيْتِي الْآنَ لَأَرْبَعِينَ أَلْفَ دِرْهَمٍ قَالَ ثُمَّ أُتِيَ بِكَفَنِهِ فَلَمَّا رَآهُ بَكَى قَالَ لَكِنَّ حَمْزَةَ لَمْ يُوجَدْ لَهُ كَفَنٌ إِلَّا بُرْدَةٌ مَلْحَاءُ إِذَا جُعِلَتْ عَلَى رَأْسِهِ قَلَصَتْ عَنْ قَدَمَيْهِ وَإِذَا جُعِلَتْ عَلَى قَدَمَيْهِ قَلَصَتْ عَنْ رَأْسِهِ حَتَّى مُدَّتْ عَلَى رَأْسِهِ وَجُعِلَ عَلَى قَدَمَيْهِ الْإِذْخِرُ

Horisa ibn Muzarribdan rivoyat qilinadi: U: «Xabbobning huzuriga kirdim, u yetti marta dogʻlangan edi. U: ‹Agar men Rasululloh ﷺning: «Sizlardan birortangiz oʻlimni tilamasin», deganlarini eshitmaganimda edi, men uni tilagan boʻlar edim. Oʻzimni Rasululloh ﷺ bilan birga bir dirhamga ham ega boʻlmagan holda koʻrganman, hozir esa uyimning bir chetida qirq ming dirham bor›, dedi», dedi. Soʻng uning kafani keltirildi. Uni koʻrgach, yigʻlab: «Lekin Hamzaga oq-qora yoʻlli bir burdadan boshqa kafan topilmagan edi: uni boshiga qoʻyilsa, oyoqlaridan qisqarib qolar, oyoqlariga qoʻyilsa, boshidan qisqarib qolar edi. Nihoyat u boshiga tortilib, oyoqlari ustiga izxir (oʻt) qoʻyildi», dedi.Ҳориса ибн Музаррибдан ривоят қилинади: У: «Хаббобнинг ҳузурига кирдим, у етти марта доғланган эди. У: ‹Агар мен Расулуллоҳ ﷺнинг: «Сизлардан бирортангиз ўлимни тиламасин», деганларини эшитмаганимда эди, мен уни тилаган бўлар эдим. Ўзимни Расулуллоҳ ﷺ билан бирга бир дирҳамга ҳам эга бўлмаган ҳолда кўрганман, ҳозир эса уйимнинг бир четида қирқ минг дирҳам бор›, деди», деди. Сўнг унинг кафани келтирилди. Уни кўргач, йиғлаб: «Лекин Ҳамзага оқ-қора йўлли бир бурдадан бошқа кафан топилмаган эди: уни бошига қўйилса, оёқларидан қисқариб қолар, оёқларига қўйилса, бошидан қисқариб қолар эди. Ниҳоят у бошига тортилиб, оёқлари устига изхир (ўт) қўйилди», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ عَنْ خَبَّابٍ قَالَشَكَوْنَا إِلَى رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَهُوَ يَوْمَئِذٍ مُتَوَسِّدٌ بُرْدَةً فِي ظِلِّ الْكَعْبَةِ فَقُلْنَا أَلَا تَسْتَنْصِرُ لَنَا اللَّهَ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَوْ أَلَا تَسْتَنْصِرُ لَنَا فَقَالَ قَدْ كَانَ الرَّجُلُ فِيمَنْ كَانَ قَبْلَكُمْ يُؤْخَذُ فَيُحْفَرُ لَهُ فِي الْأَرْضِ فَيُجَاءُ بِالْمِنْشَارِ عَلَى رَأْسِهِ فَيُجْعَلُ بِنِصْفَيْنِ فَمَا يَصُدُّهُ ذَلِكَ عَنْ دِينِهِ وَيُمَشَّطُ بِأَمْشَاطِ الْحَدِيدِ مَا دُونَ عَظْمِهِ مِنْ لَحْمٍ وَعَصَبٍ فَمَا يَصُدُّهُ ذَلِكَ وَاللَّهِ لَيُتِمَّنَّ اللَّهُ عَزَّ وَجَلَّ هَذَا الْأَمْرَ حَتَّى يَسِيرَ الرَّاكِبُ مِنْ الْمَدِينَةِ إِلَى حَضْرَمَوْتَ لَا يَخَافُ إِلَّا اللَّهَ تَعَالَى وَالذِّئْبَ عَلَى غَنَمِهِ وَلَكِنَّكُمْ تَسْتَعْجِلُونَ

Xabbob (roziyallohu anhu)dan rivoyat qilinadi: Biz Rasululloh ﷺga shikoyat qildik, u zot oʻsha kuni Kaʼba soyasida ridolarini yostiq qilib yotgan edilar. Biz: «Biz uchun Alloh tabaroka va taolodan nusrat soʻramaysizmi?» — yoki: «Biz uchun nusrat soʻramaysizmi?» — dedik. U zot: «Sizlardan oldingilar orasidan bir kishi ushlanar, uning uchun yerda chuqur qazilar, soʻng arra keltirilib boshiga qoʻyilar va u ikkiga boʻlinar edi, ammo bu uni dinidan qaytarmas edi. Suyagidan boshqa goʻshti va paylari temir taroqlar bilan taralar edi, ammo bu ham uni qaytarmas edi. Allohga qasamki, Alloh azza va jalla, albatta, bu ishni toʻkis qiladi, hatto otliq Madinadan Hazramavtgacha Alloh taolodan hamda qoʻylariga (hujum qiladigan) boʻridan boshqa hech narsadan qoʻrqmay yuradi. Lekin sizlar shoshilyapsizlar», dedilar.Хаббоб (розияллоҳу анҳу)дан ривоят қилинади: Биз Расулуллоҳ ﷺга шикоят қилдик, у зот ўша куни Каъба соясида ридоларини ёстиқ қилиб ётган эдилар. Биз: «Биз учун Аллоҳ табарока ва таолодан нусрат сўрамайсизми?» — ёки: «Биз учун нусрат сўрамайсизми?» — дедик. У зот: «Сизлардан олдингилар орасидан бир киши ушланар, унинг учун ерда чуқур қазилар, сўнг арра келтирилиб бошига қўйилар ва у иккига бўлинар эди, аммо бу уни динидан қайтармас эди. Суягидан бошқа гўшти ва пайлари темир тароқлар билан таралар эди, аммо бу ҳам уни қайтармас эди. Аллоҳга қасамки, Аллоҳ азза ва жалла, албатта, бу ишни тўкис қилади, ҳатто отлиқ Мадинадан Ҳазрамавтгача Аллоҳ таолодан ҳамда қўйларига (ҳужум қиладиган) бўридан бошқа ҳеч нарсадан қўрқмай юради. Лекин сизлар шошиляпсизлар», дедилар.

حَدَّثَنَا رَوْحٌ حَدَّثَنَا أَبُو يُونُسَ الْقُشَيْرِيُّ عَنْ سِمَاكِ بْنِ حَرْبٍ عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ خَبَّابِ بْنِ الْأَرَتِّ حَدَّثَنِي أَبِي خَبَّابُ بْنُ الْأَرَتِّ قَالَإِنَّا لَقُعُودٌ عَلَى بَابِ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَنْتَظِرُ أَنْ يَخْرُجَ لِصَلَاةِ الظُّهْرِ إِذْ خَرَجَ عَلَيْنَا فَقَالَ اسْمَعُوا فَقُلْنَا سَمِعْنَا ثُمَّ قَالَ اسْمَعُوا فَقُلْنَا سَمِعْنَا فَقَالَ إِنَّهُ سَيَكُونُ عَلَيْكُمْ أُمَرَاءُ فَلَا تُعِينُوهُمْ عَلَى ظُلْمِهِمْ فَمَنْ صَدَّقَهُمْ بِكَذِبِهِمْ فَلَنْ يَرِدَ عَلَيَّ الْحَوْضَ

Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺning eshiklari oldida oʻtirib, u zotning peshin namoziga chiqishlarini kutayotgan edik. Shunda u zot huzurimizga chiqib: «Eshitinglar!» dedilar. Biz: «Eshitdik», dedik. Soʻng yana: «Eshitinglar!» dedilar. Biz: «Eshitdik», dedik. Shunda u zot: «Albatta, sizlarning ustingizda amirlar boʻladi; ularga zulmlarida yordam bermanglar. Kim ularning yolgʻonini tasdiqlasa, u mening huzurimga Havz boʻyiga kelmaydi», dedilar.Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺнинг эшиклари олдида ўтириб, у зотнинг пешин намозига чиқишларини кутаётган эдик. Шунда у зот ҳузуримизга чиқиб: «Эшитинглар!» дедилар. Биз: «Эшитдик», дедик. Сўнг яна: «Эшитинглар!» дедилар. Биз: «Эшитдик», дедик. Шунда у зот: «Албатта, сизларнинг устингизда амирлар бўлади; уларга зулмларида ёрдам берманглар. Ким уларнинг ёлғонини тасдиқласа, у менинг ҳузуримга Ҳавз бўйига келмайди», дедилар.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ خَبَّابِ بْنِ الْأَرَتِّ قَالَكُنْتُ رَجُلًا قَيْنًا وَكَانَ لِي عَلَى الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ دَيْنٌ فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لَا وَاللَّهِ لَا أَقْضِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ فَقُلْتُ وَاللَّهِ لَا أَكْفُرُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ قَالَ فَإِنِّي إِذَا مُتُّ ثُمَّ بُعِثْتُ جِئْتَنِي وَلِي ثَمَّ مَالٌ وَوَلَدٌ فَأَعْطَيْتُكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَبَارَكَ وَتَعَالَى {أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لَأُوتَيَنَّ مَالًا وَوَلَدًا إِلَى قَوْلِهِ عَزَّ وَجَلَّ وَيَأْتِينَا فَرْدًا}

Xabbob ibn al-Aratt (roziyallohu anhu) aytdi: Men temirchi kishi edim va Os ibn Voilda qarzim bor edi. Men uni talab qilib bordim. U: «Yoʻq, Allohga qasamki, sen Muhammadga kufr keltirmaguningcha senga toʻlamayman», dedi. Men: «Allohga qasamki, sen oʻlib, soʻng qayta tirilguningcha men Muhammadga ﷺ kufr keltirmayman», dedim. U: «Men oʻlib, soʻng qayta tirilganimda oldimga kelasan; oʻshanda menda mol va farzand boʻladi, men senga (haqingni) beraman», dedi. Shunda Alloh tabaroka va taolo: {Bizning oyatlarimizga kufr keltirgan va: «Menga, albatta, mol va farzand beriladi», degan (kishi)ni koʻrdingmi?} (oyatini) — Alloh azza va jallaning: «Bizga yolgʻiz holda keladi» degan soʻzigacha nozil qildi.Хаббоб ибн ал-Аратт (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен темирчи киши эдим ва Ос ибн Воилда қарзим бор эди. Мен уни талаб қилиб бордим. У: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, сен Муҳаммадга куфр келтирмагунингча сенга тўламайман», деди. Мен: «Аллоҳга қасамки, сен ўлиб, сўнг қайта тирилгунингча мен Муҳаммадга ﷺ куфр келтирмайман», дедим. У: «Мен ўлиб, сўнг қайта тирилганимда олдимга келасан; ўшанда менда мол ва фарзанд бўлади, мен сенга (ҳақингни) бераман», деди. Шунда Аллоҳ табарока ва таоло: {Бизнинг оятларимизга куфр келтирган ва: «Менга, албатта, мол ва фарзанд берилади», деган (киши)ни кўрдингми?} (оятини) — Аллоҳ азза ва жалланинг: «Бизга ёлғиз ҳолда келади» деган сўзигача нозил қилди.

حَدَّثَنَا عَبْد اللَّهِ حَدَّثَنِي عَبْدُ اللَّهِ بْنُ نُمَيْرٍ أَخْبَرَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ مُسْلِمٍ عَنْ مَسْرُوقٍ عَنْ خَبَّابٍ قَالَكُنْتُ رَجُلًا قَيْنًا وَكَانَ لِي عَلَى الْعَاصِ بْنِ وَائِلٍ حَقٌّ فَأَتَيْتُهُ أَتَقَاضَاهُ فَقَالَ لَا أُعْطِيكَ حَتَّى تَكْفُرَ بِمُحَمَّدٍ فَقُلْتُ لَا وَاللَّهِ لَا أَكْفُرُ بِمُحَمَّدٍ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ حَتَّى تَمُوتَ ثُمَّ تُبْعَثَ قَالَ فَضَحِكَ ثُمَّ قَالَ سَيَكُونُ لِي ثَمَّ مَالٌ وَوَلَدٌ فَأُعْطِيكَ حَقَّكَ فَأَنْزَلَ اللَّهُ تَعَالَى {أَفَرَأَيْتَ الَّذِي كَفَرَ بِآيَاتِنَا وَقَالَ لَأُوتَيَنَّ مَالًا وَوَلَدًا أَطَّلَعَ الْغَيْبَ أَمْ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمَنِ عَهْدًا} الْآيَةَ

Xabbob (roziyallohu anhu) aytdi: Men temirchi kishi edim va Os ibn Voilda haqim bor edi. Men uni talab qilib bordim. U: «Sen Muhammadga kufr keltirmaguningcha senga bermayman», dedi. Men: «Yoʻq, Allohga qasamki, sen oʻlib, soʻng qayta tirilguningcha men Muhammadga ﷺ kufr keltirmayman», dedim. Shunda u kulib: «Oʻshanda menda mol va farzand boʻladi, men senga haqingni beraman», dedi. Shunda Alloh taolo: {Bizning oyatlarimizga kufr keltirgan va: «Menga, albatta, mol va farzand beriladi», degan (kishi)ni koʻrdingmi? U gʻaybni bildimi yoki Rahmon huzurida ahd oldimi?} oyatini nozil qildi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Мен темирчи киши эдим ва Ос ибн Воилда ҳақим бор эди. Мен уни талаб қилиб бордим. У: «Сен Муҳаммадга куфр келтирмагунингча сенга бермайман», деди. Мен: «Йўқ, Аллоҳга қасамки, сен ўлиб, сўнг қайта тирилгунингча мен Муҳаммадга ﷺ куфр келтирмайман», дедим. Шунда у кулиб: «Ўшанда менда мол ва фарзанд бўлади, мен сенга ҳақингни бераман», деди. Шунда Аллоҳ таоло: {Бизнинг оятларимизга куфр келтирган ва: «Менга, албатта, мол ва фарзанд берилади», деган (киши)ни кўрдингми? У ғайбни билдими ёки Раҳмон ҳузурида аҳд олдими?} оятини нозил қилди.

حَدَّثَنَا عَبْدُ اللَّهِ بْنُ إِدْرِيسَ قَالَ وَسَمِعْتُ الْأَعْمَشَ يَرْوِي عَنْ شَقِيقٍ عَنْ خَبَّابٍ قَالَهَاجَرْنَا مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ فَمِنَّا مَنْ مَاتَ وَلَمْ يَأْكُلْ مِنْ أَجْرِهِ شَيْئًا مِنْهُمْ مُصْعَبُ بْنُ عُمَيْرٍ لَمْ يَتْرُكْ إِلَّا نَمِرَةً إِذَا غَطُّوا بِهَا رَأْسَهُ بَدَتْ رِجْلَاهُ وَإِذَا غَطَّيْنَا رِجْلَيْهِ بَدَا رَأْسُهُ فَقَالَ لَنَا رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ غَطُّوا رَأْسَهُ وَجَعَلْنَا عَلَى رِجْلَيْهِ إِذْخِرًا قَالَ وَمِنَّا مَنْ أَيْنَعَ الثِّمَارَ فَهُوَ يَهْدِبُهَا

Xabbob (roziyallohu anhu) aytdi: Biz Rasululloh ﷺ bilan birga hijrat qildik. Bizdan baʼzilar ajridan (dunyoda) hech narsa yemasdan vafot etdilar; ulardan biri Musʼab ibn Umayr edi — u bir nimra (jun choyshab)dan boshqa hech narsa qoldirmadi. Uning boshini u bilan yopsak, oyoqlari ochilib qolar, oyoqlarini yopsak, boshi ochilib qolar edi. Shunda Rasululloh ﷺ bizga: «Boshini yopinglar», dedilar va biz oyoqlari ustiga izxir (oʻt) qoʻydik. Bizdan baʼzilar esa shundayki, mevalari pishib yetildi va u endi ularni terib yuribdi.Хаббоб (розияллоҳу анҳу) айтди: Биз Расулуллоҳ ﷺ билан бирга ҳижрат қилдик. Биздан баъзилар ажридан (дунёда) ҳеч нарса емасдан вафот этдилар; улардан бири Мусъаб ибн Умайр эди — у бир нимра (жун чойшаб)дан бошқа ҳеч нарса қолдирмади. Унинг бошини у билан ёпсак, оёқлари очилиб қолар, оёқларини ёпсак, боши очилиб қолар эди. Шунда Расулуллоҳ ﷺ бизга: «Бошини ёпинглар», дедилар ва биз оёқлари устига изхир (ўт) қўйдик. Биздан баъзилар эса шундайки, мевалари пишиб етилди ва у энди уларни териб юрибди.

حَدَّثَنَا أَبُو مُعَاوِيَةَ حَدَّثَنَا الْأَعْمَشُ عَنْ عُمَارَةَ بْنِ عُمَيْرٍ عَنْ أَبِي مَعْمَرٍ قَالَقُلْنَا لِخَبَّابٍ هَلْ كَانَ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ يَقْرَأُ فِي الظُّهْرِ وَالْعَصْرِ قَالَ نَعَمْ قَالَ قُلْنَا فَبِأَيِّ شَيْءٍ كُنْتُمْ تَعْرِفُونَ ذَلِكَ قَالَ فَقَالَ بِاضْطِرَابِ لِحْيَتِهِ

Abu Maʼmar (rahimahulloh) aytdi: Biz Xabbobga: «Rasululloh ﷺ peshin va asr (namozlari)da qiroat qilarmidilar?» dedik. U: «Ha», dedi. Biz: «Buni nimadan bilardingiz?» dedik. U: «Soqollarining qimirlashidan», dedi.Абу Маъмар (раҳимаҳуллоҳ) айтди: Биз Хаббобга: «Расулуллоҳ ﷺ пешин ва аср (намозлари)да қироат қилармидилар?» дедик. У: «Ҳа», деди. Биз: «Буни нимадан билардингиз?» дедик. У: «Соқолларининг қимирлашидан», деди.

حَدَّثَنَا يَحْيَى بْنُ سَعِيدٍ عَنْ إِسْمَاعِيلَ حَدَّثَنَا قَيْسٌ قَالَأَتَيْتُ خَبَّابًا أَعُودُهُ وَقَدْ اكْتَوَى سَبْعًا فِي بَطْنِهِ وَسَمِعْتُهُ يَقُولُ لَوْلَا أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ نَهَانَا أَنْ نَدْعُوَ بِالْمَوْتِ لَدَعَوْتُ بِهِ

Qays aytdi: Men Xabbobning oldiga uni yoʻqlab keldim — u qornini yetti marta dogʻlatgan edi. Men uning: «Agar Rasululloh ﷺ bizni oʻlimni tilab duo qilishdan qaytarmaganlarida edi, men uni tilab duo qilar edim», deganini eshitdim.Қайс айтди: Мен Хаббобнинг олдига уни йўқлаб келдим — у қорнини етти марта доғлатган эди. Мен унинг: «Агар Расулуллоҳ ﷺ бизни ўлимни тилаб дуо қилишдан қайтармаганларида эди, мен уни тилаб дуо қилар эдим», деганини эшитдим.